Την Ρωσία την θεωρεί φίλη του Ιράν και άρα εχθρική χώρα
Ο Μπενιαμίν Νετανιάχου φαίνεται πως θεωρεί τη Ρωσία εχθρό του Ισραήλ.
Ο παρακάτω χάρτης παρουσιάστηκε χθες, κατά τη διάρκεια ομιλίας του Μπενιαμίν Νετανιάχου σχετικά με το μέλλον της ασφάλειας του Ισραήλ.
Ο χάρτης απεικονίζει τα διάφορα μπλοκ που διαμορφώνονται στη Μέση Ανατολή, υπό το πρίσμα του Τελ Αβίβ:
Μπλε (Σύμμαχοι του Ισραήλ): Ισραήλ, ΗΑΕ, Μπαχρέιν, Ινδία, Αζερμπαϊτζάν, το Νότιο Μεταβατικό Συμβούλιο της Υεμένης, το Δρούζικο αυτονομιστικό συμβούλιο της Συρίας, Αιθιοπία, Σομαλιλάνδη, Πούντλαντ, η Λιβύη του Χαφτάρ, Κύπρος, Ελλάδα και οι Δυνάμεις Ταχείας Υποστήριξης του Σουδάν.
Πράσινο (Χώρες που το Ισραήλ δεν θεωρεί φιλικές): Σαουδική Αραβία, Κατάρ, Κουβέιτ, το Προεδρικό Συμβούλιο Ηγεσίας της Υεμένης, Τουρκία, Πακιστάν, Ερυθραία, Σουδάν, η Κυβέρνηση Εθνικής Ενότητας της Λιβύης, Αίγυπτος, Δυτική Όχθη, Συρία, Ιορδανία, Λίβανος και Σομαλία.
Κόκκινο (Εχθροί του Ισραήλ): Ιράν, οι Δυνάμεις Λαϊκής Κινητοποίησης του Ιράκ, η Χεζμπολάχ του Λιβάνου, το κίνημα Ανσαρουλάχ της Υεμένης, η Χαμάς της Γάζας, Ρωσία.
Οι σημερινές εξεγέρσεις στη Γαλλία και σε άλλες ευρωπαϊκές χώρες —οι οποίες, μάλλον, θα γενικευθούν— δεν εξηγούνται με την επίρριψη ευθυνών, ΑΠΟΚΛΕΙΣΤΙΚΑ, στους μετανάστες.
Στην εξέγερση του ’68 δεν υπήρχε μεταναστευτικό ζήτημα.
Κι όμως, οι ευρωπαϊκές κοινωνίες ξεσηκώθηκαν.
Υπάρχουν αναλογίες ανάμεσα στον τρόπο με τον οποίο εξελίσσεται η εξέγερση σήμερα και σε εκείνη του ’68. Τότε ξεκίνησε από φοιτητικές διαδηλώσεις στη Ναντέρ και σταδιακά επεκτάθηκε. Σήμερα ξεκίνησε από μαθητικές διαδηλώσεις και έχει γενικευθεί.
Τα ίδια που είπε ο Μακρόν, χθές, στο μήνυμα του, ελεγε πάνω κατω, τηρουμένων των αναλογιών και ο Ντε Γκώλ το 68 στο δικό του.
Σε κάθε περίπτωση, το ερώτημα είναι τι γεννά την κοινωνική οργή και όχι ποια ομάδα μπορεί να γίνει αποδιοπομπαίος τράγος. Βρισκόμαστε σε μια μεταβατική περίοδο: ο παλιός κόσμος καταρρέει και ο καινούριος προσπαθεί να γεννηθεί. Η αλλαγή μπορεί να είναι επώδυνη, καθώς μεταβάλλονται οι κοινωνικές σχέσεις και ο ίδιος ο ανθρωπολογικός τύπος. Άνθρωποι αισθάνονται ότι μένουν στο περιθώριο, ενώ καταρρέουν ακόμη και οι υποκριτικοί θεσμικοί φραγμοί της εξουσίας. Όταν η διαφθορά κορυφώνεται και οι ισχυροί ελέγχουν τους ιδεολογικούς μηχανισμούς, η κοινωνία χειραγωγείται με το μήνυμα: «Γίνε σαν κι εμάς ή περιθωριοποιήσου».
Φαίνεται πως, ακόμη, υπάρχει αντίσταση στο “γίνε σαν και εμάς”.
Στην Ελλάδα, η φράση «είμαστε πλειοψηφία, άρα κάνουμε ό,τι θέλουμε» του ανεκδιήγητου Άδωνι Γεωργιάδη συμπυκνώνει αυτή την περιφρόνηση προς τους θεσμικούς περιορισμούς.
Η εξέγερση ξεσπά όταν η τελευταία σταγόνα ξεχειλίσει το ποτήρι. Και φαίνεται πως η τελευταία σταγόνα προστέθηκε στο ποτήρι.
Ο Μάης του ’68 εκδηλώθηκε σε περίοδο οικονομικής ανάπτυξης, αλλά μέσα σε άκαμπτες ιεραρχίες και ανισότητες. Οι φοιτητές διεκδικούσαν ελευθερία, λόγο και συμμετοχή. Οι εργάτες αγωνίζονταν για μισθούς, ωράρια, δικαιώματα και αξιοπρέπεια. Η γενική απεργία εκατομμυρίων εργαζομένων έδωσε στην εξέγερση ευρύτερο κοινωνικό βάθος. Η σημασία της βρισκόταν στη συνάντηση διαφορετικών ομάδων και αιτημάτων, όχι σε μία ενιαία ιδεολογία ή σε μια αναπόφευκτη επαναστατική πορεία.
Σήμερα οι ιδεολογίες εχουν εκλείψει. Οι σημερινές μαθητικές διαμαρτυρίες έχουν συγκεκριμένες αφετηρίες: ελλείψεις εκπαιδευτικών, πιεστικά προγράμματα, προβληματικές σχολικές συνθήκες και άνισες ευκαιρίες.
Αυτά ήταν η αφορμή. Τα προβλήματα είναι βαθύτερα.
Αναδεικνύεται μια βαθιά κρίση νοήματος: πολλοί νέοι αμφιβάλλουν αν η προσπάθεια και οι σπουδές θα τους εξασφαλίσουν εργασία, ανεξαρτησία και θέση στην κοινωνία. Η τεχνητή νοημοσύνη εντείνει την αβεβαιότητα για το μέλλον της εργασίας. Και δεν βρίσκουν νόημα στην ύπαρξή τους. Το 68 προσπαθούσαν να το προσδιορίσουν οι κοινωνιολόγοι και οι φιλόσοφοι της εποχής. Διότι, τότε, υπήρχε διανόηση. Σήμερα είναι ανύπαρκτη. Μόνο κάτι προπαγανδιστές της εκάστοτε κυβέρνησης θέλουν να περιβληθούν με το κύρος της έννοιας αλλά το ξευτελίζουν.
Τα ψηφιακά δίκτυα διευκολύνουν τη γρήγορη κινητοποίηση, αλλά δεν εγγυώνται διάρκεια και οργάνωση. Η δυσαρέσκεια δεν μετατρέπεται αυτόματα σε εξέγερση: χρειάζεται αφορμή, κοινή αίσθηση αδικίας, δίκτυα εμπιστοσύνης και πεποίθηση ότι η συλλογική δράση μπορεί να αλλάξει κάτι. Ο Μάης δεν έφερε την επανάσταση που οραματίζονταν οι πιο ριζοσπαστικοί, αλλά συνέβαλε σε παραχωρήσεις και ευρύτερες κοινωνικές αλλαγές.
Το βασικό ερώτημα και για το 2026 είναι αν η διαμαρτυρία θα αποκτήσει οργάνωση, συγκεκριμένες προτάσεις και θεσμική συνέχεια, ώστε το μέλλον να γίνει αντικείμενο συλλογικής επιλογής.
Στην Ελλάδα, το 1968 κυριαρχούσε η λογοκρισία της δικτατορίας και ο κόσμος μάθαινε σε μονόστηλα πως κάποιοι αναρχικοί νέοι ξεσηκώθηκαν στο Παρίσι.
Σήμερα ο αργυρώνυτος έλεγχος των μέσων απο τον ΝΟΝΟ προσπαθεί να τα ρίξει όλα στους μετανάστες.
Μεταναστευτικό πρόβλημα υπάρχει αλλά δεν είναι αυτό που προκαλεί τις ευρωπαϊκές εξεγέρσεις.
Το σύστημα στην Ελλάδα, δεν είναι καν μαφιόζικο. Το σύστημα χρησιμοποιεί τη μαφία. Είναι μια οργανωμένη αλητεία, και ο επώνυμος νονός φαίνεται να βρίσκεται επικεφαλής της.
Η επιλογή Αμερικανών συμβούλων, σε συνδυασμό με τον ελληνικό κοτζαμπασισμό, μετέτρεψε το παλαιό, απαρχαιωμένο και διεφθαρμένο, αλλά ελεγχόμενο, ελληνικό σύστημα σε ένα αμερικανικό υποκατάστατο. Ο τρόπος με τον οποίο αντιμετωπίστηκε η εμφάνιση της Καρυστιανού ήταν χαρακτηριστικός: σεξισμός, πορνογραφία και ψυχιατρείο.
Μια άτυπη συνεννόηση της αυτοαποκαλούμενης Αριστεράς με τον κυρίαρχο φιλελευθερισμό στέρησε κάθε ανθρώπινο δικαίωμα από ένα πρόσωπο που θέλησε να εμφανιστεί στον δημόσιο χώρο.
Η εντολή του Νονού, στις αρχές της χρονιάς, όταν διαπίστωσε ότι ένα μεγάλο ποσοστό απομακρυνόταν προς εκείνη την κατεύθυνση, ήταν: «Ως το καλοκαίρι, εξοντώστε την».
Τον λόγο πήραν πρώτα οι αποκαλούμενοι, κάποτε, δημοσιογράφοι. Στη συνέχεια, ακολούθησε η όποια διανόηση υπάρχει στην Ελλάδα, που σιτίζεται στο πρυτανείο της εξουσίας και έχει αναλάβει την ψυχολογική και ηθική εξόντωση ανθρώπων.
Είναι κι αυτό ένα επικερδές επάγγελμα της νέας εποχής.
Αυτοί που ζητούν να γίνει νόμος η Γυναικοκτονια εφαρμόζουν τη Γυναικοκτονια απέναντι της σε λεκτικό επίπεδο.Η Αριστερά λέγοντας ότι η Καρυστιανου είναι Ακροδεξιά μέσα από την διαστρέβλωση της άποψης της για τις Αμβλώσεις δίνει άλλοθι στους Φιλελεύθερους η Συντηρητικούς να κάνουν το Πόλεμο κατά της Καρυστιανου με την Ιδεολογία και τη Γλώσσα του Πορνο Κινηματογράφου.
Ο Πόλεμος για την εξόντωσή της γίνεται μέσα από την Ιδεολογία,τη Γλώσσα και τα Στερεότυπά του.
Με αυτά τα όπλα το Σύστημα προσπαθεί να την ακυρώσει ως Πολιτικό και Ανθρώπινο Πρόσωπο ως Ελεύθερη και Αυτόνομη Γυναίκα και την μετατρέπει σε αντικείμενο, σε σκεύος ηδονής η σε μηχανή αναπαραγωγής.
Για την πορνογραφία της εξουσίας και την εργαλειοποίηση των ψυχιατρικών μεθόδων που χρησιμοποιούσε ο υπαρκτός, κάποτε, σοσιαλισμός, θα επανέλθουμε πολύ σύντομα.
Το πρόβλημα, λοιπόν, είναι η κρίση νοήματος. Και στην Ελλάδα δεν υπάρχουν, πια, άνθρωποι που να το αναζητούν. Ή, μάλλον, το εντόπισαν στην αναπαραγωγή της εξουσίας του ΝΟΝΟΥ και την απόλαυση των αποφαγίων της εξουσίας.
Ο GSI είναι κάτι περισσότερο από ένα καλώδιο. Η Ελλάδα πρέπει να παραμείνει σταθερή χωρίς να οδηγηθεί σε κρίση με την Τουρκία
Η διαμάχη γύρω από τον Great Sea Interconnector (GSI), τη σχεδιαζόμενη υποθαλάσσιαηλεκτρική διασύνδεση μεταξύ Ελλάδας και Κύπρου και, σε επόμενη φάση, του Ισραήλ, έχει φτάσει σε μια ιδιαίτερα κρίσιμη στρατηγική καμπή. Αυτό που εκ πρώτης όψεως μοιάζει με ένα τεχνικό ζήτημα ερευνών στον βυθό της θάλασσας έχει εξελιχθεί σε δοκιμασία των θαλάσσιων δικαιωμάτων, της ευρωπαϊκής ενεργειακής ασφάλειας και της ικανότητας της Ελλάδας να υπερασπίζεται τα στρατηγικά της συμφέροντα χωρίς να παρασύρεται σε μια περιττή αντιπαράθεση με την Τουρκία.
Το διακύβευμα είναι σημαντικό. Το έργο, προϋπολογισμού περίπου 1,9 δισεκατομμυρίων ευρώ, έχει σχεδιαστεί ώστε να συνδέσει την Κύπρο με το ευρωπαϊκό δίκτυο ηλεκτρικής ενέργειας, να περιορίσει την ενεργειακή απομόνωση του νησιού και να δημιουργήσει τις προϋποθέσεις για ευρύτερες ανταλλαγές ηλεκτρικής ενέργειας στην Ανατολική Μεσόγειο.
Σύμφωνα με τον φορέα υλοποίησης, η προβλεπόμενη μεταφορική ικανότητα ανέρχεται στα 1.000 μεγαβάτ, ενώ το μήκος της καλωδιακής διαδρομής Ελλάδας–Κύπρου υπολογίζεται σε περίπου 898 χιλιόμετρα.
Πρόκειται για σημαντικούς στόχους στον τομέα των υποδομών. Ωστόσο, η υλοποίησή τους δεν εξαρτάται αποκλειστικά από την τεχνολογία και τη χρηματοδότηση. Προϋποθέτει επίσης ένα σταθερό πολιτικό και θαλάσσιο περιβάλλον.
Η άμεση πρόκληση αφορά την επανέναρξη των ερευνών του βυθού. Στις 15 Οκτωβρίου, η Ελλάδα επιβεβαίωσε ότι ο φορέας υλοποίησης του έργου, ο ΑΔΜΗΕ, μέσω της αναδόχου εταιρείας Nexans, είχε υποβάλει αίτημα για την επανέναρξη των εργασιών.
Στις 16 Οκτωβρίου, η Τουρκία είχε εκδώσει νέες ναυτιλιακές προειδοποιήσεις NAVTEX, “αμφισβητώντας τη δικαιοδοσία που επικαλούνται η Ελλάδα και η Κύπρος σε περιοχές σχετικές με τις προγραμματισμένες έρευνες”.
Την ίδια στιγμή, η Ουάσιγκτον επανεπιβεβαίωσε την υποστήριξή της στο έργο και δήλωσε έτοιμη να αξιοποιήσει διπλωματικές πρωτοβουλίες για την υπέρβαση των εμποδίων.
Οι εξελίξεις αυτές αναδεικνύουν το κεντρικό ερώτημα. Θα επιτρέψουν η Ελλάδα και οι εταίροι της στην απειλή μιας αντιπαράθεσης να καθορίσει εάν ένα ευρωπαϊκό στρατηγικό έργο μπορεί να προχωρήσει;
Η πραγματική διαμάχη αφορά το προηγούμενο που θα δημιουργηθεί
Η Τουρκία υποστηρίζει ότι οι σχεδιαζόμενες δραστηριότητες απαιτούν προηγούμενο συντονισμό, επειδή η διαδρομή του καλωδίου διέρχεται από θαλάσσιες περιοχές τις οποίες διεκδικεί βάσει της δικής της ερμηνείας του τουρκολιβυκού μνημονίου του 2019.
Η Ελλάδα απορρίπτει τη νομική βάση αυτού του ισχυρισμού και επιμένει ότι η ενημέρωση άλλων κρατών σχετικά με μια προγραμματισμένη θαλάσσια δραστηριότητα δεν ισοδυναμεί με αίτημα χορήγησης άδειας. Η διάκριση αυτή έχει τεράστια σημασία.
Μια ναυτιλιακή προειδοποίηση NAVTEX αποσκοπεί στη γνωστοποίηση πληροφοριών που σχετίζονται με την ασφάλεια της ναυσιπλοΐας. Δεν μπορεί, από μόνη της, να θεωρείται απόδειξη ότι ένα άλλο κράτος διαθέτει δικαιοδοσία στη συγκεκριμένη περιοχή.
Αντίστοιχα, η πρακτική επικοινωνία μεταξύ κρατών μπορεί να περιορίσει τον κίνδυνο ατυχημάτων χωρίς να απαιτείται από καμία πλευρά να εγκαταλείψει τη νομική της θέση.
Ο κίνδυνος έγκειται στο ενδεχόμενο ο όρος «συντονισμός» να αποκτήσει σταδιακά μια ερμηνεία που θα παραχωρεί ουσιαστικά σε ένα κράτος δικαίωμα αρνησικυρίας, δηλαδή βέτο, επί έργων υποδομής τα οποία υποστηρίζονται από άλλο κράτος και από την Ευρωπαϊκή Ένωση.
Η Αθήνα οφείλει, επομένως, να είναι απολύτως σαφής και ακριβής. Πρέπει να διακρίνει μεταξύ της ενημέρωσης για λόγους ασφαλείας, των εθελοντικών μέτρων αποτροπής περιστατικών και οποιασδήποτε απαίτησης προηγούμενης αδειοδότησης, την οποία η Ελλάδα θεωρεί ασύμβατη με τη νομική της θέση. Δεν πρόκειται για μια απλή διαφωνία επί της ορολογίας. Πρόκειται για τα προηγούμενα που ενδέχεται να διαμορφώσουν το μέλλον των ενεργειακών υποδομών, της θαλάσσιας έρευνας και άλλων οικονομικών δραστηριοτήτων στην Ανατολική Μεσόγειο.
Πέντε πιθανά σενάρια και μία στρατηγική προτεραιότητα
Η διαμάχη γύρω από τον GSI μπορεί να εξελιχθεί με διάφορους τρόπους.
Το πρώτο και πλέον επιθυμητό σενάριο είναι να πραγματοποιηθούν οι έρευνες παρά τις τουρκικές αντιρρήσεις.
Η Ελλάδα και η Κύπρος εκδίδουν τις προβλεπόμενες αναγγελίες, ο ανάδοχος εκτελεί τις εργασίες του και η Άγκυρα περιορίζει την αντίδρασή της σε διπλωματικό και νομικό επίπεδο, αντί να προχωρήσει σε φυσική παρεμπόδιση.
Μια τέτοια εξέλιξη θα αποδείκνυε ότι το έργο μπορεί να προχωρήσει χωρίς η Ελλάδα να χρειαστεί να αποδεχθεί την προβαλλόμενη από την Τουρκία δικαιοδοσία.
Το δεύτερο σενάριο είναι μια παρατεταμένη αντιπαράθεση στη λεγόμενη «γκρίζα ζώνη».
Η Τουρκία συνεχίζει να εκδίδει ανταγωνιστικές ναυτιλιακές αναγγελίες και να διατηρεί αισθητή παρουσία στην περιοχή, ενώ η Ελλάδα, η Κύπρος και οι εταίροι τους εξακολουθούν να παρέχουν νομική, διπλωματική και επιχειρησιακή υποστήριξη στο έργο.
Το καλώδιο δεν δέχεται κατ’ ανάγκην επίθεση, όμως οι επαναλαμβανόμενες καθυστερήσεις και η αβεβαιότητα αυξάνουν το κόστος και υπονομεύουν την εμπιστοσύνη των επενδυτών. Πρόκειται για ένα σενάριο για το οποίο η Αθήνα οφείλει να προετοιμαστεί σοβαρά.
Το τρίτο σενάριο αφορά την εκδήλωση επιχειρησιακού επεισοδίου.
Ένα ερευνητικό σκάφος έρχεται αντιμέτωπο με τουρκικές μονάδες, εκδίδονται αντικρουόμενες οδηγίες και ένας λανθασμένος ελιγμός ή ένας εσφαλμένος υπολογισμός οδηγεί σε πολιτική κρίση.
Δεν χρειάζεται καμία από τις δύο κυβερνήσεις να έχει επιδιώξει την αντιπαράθεση για να προκύψει κλιμάκωση στη θάλασσα.
Αυτό είναι το πλέον επικίνδυνο άμεσο σενάριο, διότι ζητήματα εθνικής αξιοπιστίας και εσωτερικές πολιτικές πιέσεις μπορούν να περιορίσουν πολύ γρήγορα τα περιθώρια συμβιβασμού.
Το τέταρτο σενάριο είναι η επίτευξη μιας περιορισμένης τεχνικής διευθέτησης που θα μειώνει τον κίνδυνο επικίνδυνων συναντήσεων στη θάλασσα, χωρίς να επιλύει την υποκείμενη διαφορά για τις θαλάσσιες ζώνες.
Μια τέτοια διευθέτηση θα μπορούσε να αποδειχθεί χρήσιμη, εφόσον διαχωρίζει με σαφήνεια την ασφάλεια της ναυσιπλοΐας και την πρακτική επικοινωνία από ζητήματα δικαιοδοσίας.
Αντίθετα, θα ήταν αντιπαραγωγική εάν η διατύπωσή της μπορούσε αργότερα να ερμηνευθεί ως αναγνώριση τουρκικού δικαιώματος έγκρισης του έργου.
Το πέμπτο σενάριο αφορά μια ευρύτερη περιφερειακή αντιπαράθεση, στην οποία ο GSI μετατρέπεται σε σύμβολο ανταγωνιστικών στρατηγικών αντιλήψεων για την Ανατολική Μεσόγειο.
Η Ελλάδα, η Κύπρος, η Γαλλία, η Ευρωπαϊκή Ένωση και οι Ηνωμένες Πολιτείες ενδέχεται να αντιμετωπίζουν τη διασύνδεση ως συμβολή στην ενεργειακή ανθεκτικότητα και στην περιφερειακή συνδεσιμότητα.
Η Άγκυρα, από την πλευρά της, ενδέχεται να την αντιλαμβάνεται μέσα από το πρίσμα των ευρύτερων θαλάσσιων διεκδικήσεών της και της ανησυχίας της για τις περιφερειακές συνεργασίες και συμμαχίες.
Η πιο συνετή παραδοχή για τον ελληνικό στρατηγικό σχεδιασμό είναι ότι θα υπάρξει παρατεταμένη πίεση. Με μία σαφή προτεραιότητα: Να αποτραπεί το ενδεχόμενο αυτή η πίεση να οδηγήσει είτε σε ένα ουσιαστικό βέτο επί του έργου είτε σε μια ανεξέλεγκτη κρίση.
Ο ρόλος του Πολεμικού Ναυτικού: Αξιόπιστη παρουσία και πολιτικός έλεγχος
Το Πολεμικό Ναυτικό διαδραματίζει σημαντικό ρόλο σε αυτή την κατάσταση. Ωστόσο, η αποστολή του πρέπει να γίνεται σωστά αντιληπτή. Το ζητούμενο δεν είναι να μετατραπεί μια πολιτικού χαρακτήρα έρευνα του βυθού σε στρατιωτική επίδειξη ισχύος. Ούτε πρέπει να θεωρείται ότι κάθε τουρκική αντίρρηση απαιτεί μια ισοδύναμη στρατιωτική απάντηση.
Η αποστολή είναι η διατήρηση πλήρους επίγνωσης της κατάστασης στο θαλάσσιο πεδίο, η υποστήριξη της νόμιμης διεξαγωγής δραστηριοτήτων, η προστασία των εθνικών συμφερόντων και η διασφάλιση ότι η πολιτική ηγεσία διατηρεί τον έλεγχο της διαδικασίας κλιμάκωσης. Αυτό απαιτεί συντονισμό μεταξύ της κυβέρνησης, του Πολεμικού Ναυτικού, του Λιμενικού Σώματος, της Υδρογραφικής Υπηρεσίας και των αρμόδιων πολιτικών αρχών. Απαιτεί επίσης σαφή επικοινωνία με την Κύπρο και τη Γαλλία, των οποίων οι εταιρείες και οι θεσμοί συμμετέχουν άμεσα στο έργο.
Η Ελλάδα πρέπει να είναι προετοιμασμένη για διαφορετικά ενδεχόμενα, όπως καθυστερήσεις, ανταγωνιστικές ναυτιλιακές αναγγελίες και επικίνδυνα περιστατικά στη θάλασσα. Παράλληλα, οφείλει να διασφαλίσει ότι οι δίαυλοι επικοινωνίας θα παραμένουν ανοικτοί, ώστε ένα μεμονωμένο επεισόδιο να μπορεί να περιοριστεί προτού εξελιχθεί σε ευρύτερη κρίση.Η στρατιωτική ετοιμότητα είναι αποτελεσματικότερη όταν υπηρετεί μια συνεκτική πολιτική στρατηγική.
Μια εμφανής ναυτική παρουσία μπορεί να ενισχύσει την αποτροπή, αλλά δεν μπορεί από μόνη της να επιλύσει μια διαφορά οριοθέτησης θαλάσσιων ζωνών. Αυτό απαιτεί διεθνές δίκαιο, διπλωματία και διαρκή διεθνή κινητοποίηση.
Η Ευρώπη πρέπει να περάσει από τις διακηρύξεις στην πράξη
Ο GSI είναι ένα ευρωπαϊκό έργο, όμως οι πρακτικές συνέπειες των καθυστερήσεων επιβαρύνουν κυρίως την Ελλάδα και την Κύπρο. Η Κύπρος εξακολουθεί να μην είναι διασυνδεδεμένη με τα ηλεκτρικά δίκτυα της υπόλοιπης Ευρωπαϊκής Ένωσης, γεγονός που καθιστά τη διασύνδεση ιδιαίτερα σημαντική για την ενεργειακή της ασφάλεια. Επομένως, η ευρωπαϊκή υποστήριξη δεν μπορεί να περιορίζεται σε δηλώσεις. Πρέπει να περιλαμβάνει σταθερή πολιτική στήριξη, αξιόπιστη εποπτεία του έργου, διαφανή χρηματοδότηση και σαφή αντίληψη για τον τρόπο με τον οποίο τα συμμετέχοντα κράτη θα ανταποκριθούν σε απόπειρες παρεμπόδισης νόμιμων δραστηριοτήτων του έργου.
Η πρόσφατη εμπλοκή του γαλλικού επενδυτικού ομίλου Meridiam, ως υποψήφιου πλειοψηφικού μετόχου, ενισχύει τη διεθνή επενδυτική βάση του έργου. Παράλληλα, η γαλλική εταιρεία Nexans διαδραματίζει κεντρικό ρόλο στις εργασίες κατασκευής και εγκατάστασης του καλωδίου.
Ο Αμερικανός υπουργός Εξωτερικών, Μάρκο Ρούμπιο, επανέλαβε δημόσια την υποστήριξη της Ουάσιγκτον και δήλωσε ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες θα αξιοποιήσουν τη διπλωματία για την αντιμετώπιση των εμποδίων. Οι δεσμεύσεις αυτές έχουν σημασία. Όμως η υποστήριξη πρέπει να μεταφραστεί σε συνέχεια και συνέπεια.
Οι επενδυτές χρειάζονται τη βεβαιότητα ότι οι πολιτικές διαφωνίες δεν θα εμποδίζουν επ’ αόριστον τις τεχνικές εργασίες, ενώ οι κυβερνήσεις πρέπει να γνωρίζουν ότι οι εταίροι τους θα παραμένουν ενεργά παρόντες όταν το έργο δέχεται πιέσεις.
Ταυτόχρονα, η Ελλάδα δεν πρέπει να παρουσιάζει τον GSI απλώς ως ένα εργαλείο εναντίον της Τουρκίας. Το ισχυρότερο επιχείρημά της είναι ότι η διασύνδεση εξυπηρετεί συγκεκριμένους ευρωπαϊκούς στόχους, όπως την ενεργειακή ασφάλεια, την ενοποίηση των αγορών ηλεκτρικής ενέργειας, την ανθεκτικότητα και την αξιοποίηση των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας. Ένα έργο που προβάλλεται με βάση αυτά τα οφέλη έχει περισσότερες πιθανότητες να διατηρήσει ευρεία διεθνή υποστήριξη από ένα έργο που παρουσιάζεται πρωτίστως ως πεδίο γεωπολιτικής αντιπαράθεσης.
Η ανθεκτικότητα είναι εξίσου σημαντική με την αποτροπή
Ακόμη και αν οι έρευνες επαναληφθούν και το καλώδιο τελικά εγκατασταθεί, η στρατηγική πρόκληση δεν θα εξαφανιστεί. Οι υποθαλάσσιες υποδομές απαιτούν παρακολούθηση, συντήρηση και επισκευές. Η αξία τους εξαρτάται από την αξιοπιστία τους σε όλη τη διάρκεια της επιχειρησιακής τους ζωής.
Η Ελλάδα και η Κύπρος οφείλουν, συνεπώς, να αντιμετωπίζουν τον GSI ως μέρος μιας ευρύτερης στρατηγικής προστασίας κρίσιμων υποδομών. Αυτό περιλαμβάνει σχεδιασμό αντιμετώπισης έκτακτων καταστάσεων, τεχνικές συμφωνίες επισκευής, συντονισμό με τον διαχειριστή του καλωδίου και προετοιμασία για ενδεχόμενες διακοπές λειτουργίας, είτε αυτές προκληθούν από ατυχήματα, περιβαλλοντικές συνθήκες είτε από σκόπιμες παρεμβάσεις.
Η ανθεκτικότητα μειώνει τη δυνατότητα άσκησης πίεσης μέσω της πρόκλησης διαταραχών. Παράλληλα, συμβάλλει στην αποτροπή της μετατροπής μιας τεχνικής βλάβης σε πολιτική κρίση. Η ίδια αρχή ισχύει και για την εμπορική βιωσιμότητα του έργου.
Η νομική και γεωπολιτική διαμάχη δεν πρέπει να αποσπά την προσοχή από την ανάγκη για αξιόπιστες εκτιμήσεις κόστους, διαφανή χρηματοδότηση, ρεαλιστικές προβλέψεις ζήτησης και δίκαιη κατανομή των χρηματοοικονομικών κινδύνων.
Η στρατηγική σημασία ενός έργου δεν μπορεί να υποκαταστήσει τη χρηστή και αποτελεσματική διαχείρισή του.
Αποφασιστικότητα χωρίς κλιμάκωση
Η Ελλάδα δεν πρέπει ούτε να υποχωρήσει από τη διακηρυγμένη νομική της θέση απλώς και μόνο για να αποφύγει την ένταση ούτε να συγχέει τη σταθερότητα με την ανάγκη αντιπαράθεσης. Η ενδεδειγμένη προσέγγιση είναι να προχωρήσει το έργο σε μια νομικά τεκμηριωμένη βάση, με στενό συντονισμό με την Κύπρο και τους Ευρωπαίους εταίρους, σαφή επικοινωνία με την Ουάσιγκτον και πρακτικές δικλίδες ασφαλείας για την αποτροπή επικίνδυνων περιστατικών στη θάλασσα.
Η Ελλάδα οφείλει να επιμείνει ότι η επικοινωνία για λόγους ασφαλείας δεν δημιουργεί δικαίωμα προηγούμενης αδειοδότησης. Ταυτόχρονα, πρέπει να παραμένει ανοικτή σε ρυθμίσεις που μειώνουν ουσιαστικά τον επιχειρησιακό κίνδυνο, χωρίς να θίγουν τη νομική της θέση.
Και η Τουρκία έχει συμφέρον να αποφύγει μια κρίση που θα μπορούσε να βλάψει την περιφερειακή σταθερότητα και την επενδυτική εμπιστοσύνη.
Η πρόκληση είναι να διατηρηθεί ο αναγκαίος χώρος για τη διπλωματία, χωρίς η πιθανότητα διαφωνίας να οδηγεί σε επ’ αόριστον αναστολή του έργου.
Ο GSI αποτελεί, επομένως, μια δοκιμασία της ελληνικής στρατηγικής ωριμότητας.
Μπορεί η Αθήνα να προστατεύσει ένα μείζον εθνικό και ευρωπαϊκό συμφέρον, αποφεύγοντας ταυτόχρονα μια αντιπαράθεση που δεν εξυπηρετεί ούτε την ενεργειακή ασφάλεια ούτε την περιφερειακή σταθερότητα;
Μπορεί να διασφαλίσει ότι η διπλωματία στηρίζεται σε αξιόπιστη επιχειρησιακή ετοιμότητα και ότι αυτή η ετοιμότητα παραμένει υποταγμένη σε έναν σαφή πολιτικό στόχο; Η απάντηση πρέπει να είναι καταφατική.
Ο στόχος δεν είναι να ταπεινωθεί η Τουρκία ούτε να μετατραπεί ένα ηλεκτρικό καλώδιο σε σύμβολο στρατιωτικού ανταγωνισμού.
Ο στόχος είναι να διασφαλιστεί ότι η νόμιμη ανάπτυξη υποδομών δεν θα καθίσταται όμηρος ανταγωνιστικών διεκδικήσεων και ότι οι διαφορές θα αντιμετωπίζονται χωρίς χρήση βίας ή εκφοβισμού.
Ο GSI είναι κάτι περισσότερο από ένα καλώδιο. Είναι μια δοκιμασία για το κατά πόσον η ενεργειακή ασφάλεια, το διεθνές δίκαιο και η περιφερειακή συνεργασία μπορούν να αντέξουν στις γεωπολιτικές πιέσεις στην Ανατολική Μεσόγειο.
Η Ελλάδα πρέπει να παραμείνει σταθερή στις θέσεις της. Οφείλει, όμως, να το πράξει με στρατηγική πειθαρχία, διεθνή υποστήριξη και σαφή αποφασιστικότητα να αποτρέψει τη μετατροπή μιας διαχειρίσιμης διαφοράς σε επικίνδυνη κρίση.
*Ο Δημήτριος Τσαϊλάς είναι απόστρατος Αξιωματικός του ΠΝ, δίδαξε επί σειρά ετών στις έδρες Επιχειρησιακής Σχεδιάσεως καθώς και της Στρατηγικής και Ασφάλειας, σε ανώτερους Αξιωματικούς στην Ανώτατη Διακλαδική Σχολή Πολέμου. Σήμεραείναισυνεργάτηςκαιερευνητήςτου Institute for National and International Security(INIS),του Strategy International (SI) καιτου Research Institute for European and American Studies (RIEAS).
Τι συνδέει τις δύο εποχές και τι αλλάζουν η κοινωνική ανασφάλεια και η Τεχνητή Νοημοσύνη
12 Οκτωβρίου 2026
Οι μαθητικές κινητοποιήσεις στη Γαλλία επαναφέρουν ένα ερώτημα που οι ευρωπαϊκές κοινωνίες προτιμούν συνήθως να αναβάλλουν: τι συμβαίνει όταν μια γενιά παύει να πιστεύει ότι η προσπάθειά της θα βρει ανταπόκριση; Οι καταλήψεις, οι αποκλεισμοί σχολείων και οι συγκρούσεις με την αστυνομία φέρνουν αναπόφευκτα στη μνήμη τον Μάη του 1968. Η ομοιότητα των εικόνων, όμως, δεν αρκεί για να εξηγήσει τη σημερινή κρίση.
Ο Μάης εκδηλώθηκε μέσα σε οικονομική ανάπτυξη, αλλά απέναντι σε βαθιές ανισότητες και άκαμπτες σχέσεις εξουσίας. Σήμερα η διεκδίκηση της ελευθερίας συνυπάρχει με την ανάγκη για ασφάλεια, κοινωνική θέση και ένα μέλλον που να μπορεί να σχεδιαστεί. Η διαφορά δεν χωρίζει δύο απολύτως διαφορετικές γενιές. Δείχνει πώς αλλάζει το περιεχόμενο της κοινωνικής υπόσχεσης.
Η σύγκριση αποκτά ιδιαίτερη σημασία καθώς η Τεχνητή Νοημοσύνη μεταβάλλει την εργασία και τη γνώση. Οι σημερινοί μαθητές καλούνται να προετοιμαστούν για έναν κόσμο του οποίου οι επαγγελματικοί κανόνες αναθεωρούνται ενώ ακόμη βρίσκονται στο σχολείο. Η εξέγερση δεν είναι αναπόφευκτη συνέπεια αυτής της αλλαγής. Η αβεβαιότητα, όμως, μπορεί να κάνει τις καθημερινές ελλείψεις να βιώνονται ως σημάδια μιας βαθύτερης εγκατάλειψης.
Η ανάπτυξη που δεν αρκούσε το 1968
Ο Μάης δεν ξέσπασε μέσα σε μια γενικευμένη οικονομική κατάρρευση. Η Γαλλία βρισκόταν ακόμη στην περίοδο της μεταπολεμικής ανάπτυξης, με βιομηχανική επέκταση, άνοδο της κατανάλωσης και διεύρυνση της εκπαίδευσης. Η οικονομική πρόοδος, όμως, συνυπήρχε με κοινωνικές ανισότητες και άκαμπτες σχέσεις εξουσίας. Η μεταμόρφωση της παραγωγής και της καθημερινότητας προχωρούσε ταχύτερα από τη μεταμόρφωση των θεσμών. [1]
Τα πανεπιστήμια υποδέχονταν περισσότερους φοιτητές, χωρίς να εγκαταλείπουν την αυστηρή ιεραρχία τους. Στην οικογένεια, το σχολείο και την εργασία η υπακοή παρέμενε βασική αρετή. Η νεότερη γενιά διεκδικούσε δικαίωμα λόγου, προσωπική αυτονομία, σεξουαλική ελευθερία και ουσιαστική συμμετοχή στις αποφάσεις.
Οι εργάτες είχαν διαφορετικές, αν και εν μέρει συγκλίνουσες, αφετηρίες: μισθούς, ωράρια, συνδικαλιστικά δικαιώματα, συνθήκες εργασίας και αξιοπρέπεια απέναντι στην εργοδοτική εξουσία. Η γενική απεργία εκατομμυρίων εργαζομένων έδωσε στην κρίση βάθος που δεν εξηγείται μόνο από τη φοιτητική αμφισβήτηση. [2]
Ο Μάης υπήρξε συνάντηση διαφορετικών συγκρούσεων. Οι φοιτητές δεν εκπροσωπούσαν αυτομάτως τους εργάτες. Οι συνδικαλιστικές ηγεσίες δεν υιοθετούσαν όλες τις επαναστατικές προσδοκίες. Η προσωρινή σύγκλισή τους αρκούσε, όμως, για να αμφισβητηθεί η λειτουργία ολόκληρης της κοινωνίας.
Η Κρίστιν Ρος, στο βιβλίο της May ’68 and Its Afterlives, επιμένει ακριβώς σε αυτή τη διάσταση: η μεταγενέστερη δημόσια μνήμη περιόρισε συχνά τον Μάη στις εικόνες της φοιτητικής αμφισβήτησης και στις προσωπικές διαδρομές λίγων γνωστών πρωταγωνιστών, αποδυναμώνοντας την εικόνα του μαζικού κοινωνικού γεγονότος. [24]
Το ουσιαστικό στοιχείο ήταν ότι άνθρωποι που συνήθως παρέμεναν χωρισμένοι άρχισαν να συναντιούνται και να δρουν μαζί. Φοιτητές, εργάτες και άλλες ομάδες αμφισβήτησαν στην πράξη την ιδέα ότι ο καθένας οφείλει να περιορίζεται στον προκαθορισμένο ρόλο του. Από αυτή τη σκοπιά, το σημερινό κρίσιμο ερώτημα δεν είναι πόσο θυμωμένοι είναι οι μαθητές, αλλά αν η διαμαρτυρία τους μπορεί να συγκροτήσει ευρύτερες κοινωνικές συμμαχίες.
Σκηνή από τα γεγονότα του Μαΐου 1968 στο Cours Victor-Hugo του Μπορντό. Η κινητοποίηση ξεπέρασε το Παρίσι και εξαπλώθηκε σε ολόκληρη τη Γαλλία.
Ποια σκέψη τροφοδότησε τον Μάη
Δεν υπήρξε μία φιλοσοφία του 1968. Υπήρξαν διαφορετικά, ακόμη και ανταγωνιστικά ρεύματα: μαρξισμός, τροτσκισμός, μαοϊσμός, αναρχισμός, ελευθεριακός σοσιαλισμός, υπαρξισμός και κριτική της καταναλωτικής κοινωνίας. Οι ιδέες κυκλοφορούσαν μέσα από οργανώσεις, περιοδικά, συζητήσεις και συνθήματα, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι κάθε διαδηλωτής είχε διαβάσει τους θεωρητικούς τους.
Ο Χέρμπερτ Μαρκούζε έδωσε στη Νέα Αριστερά ένα ιδιαίτερα ισχυρό επιχείρημα. Στον Μονοδιάστατο άνθρωπο η προηγμένη βιομηχανική κοινωνία δεν κυριαρχεί μόνο με απαγορεύσεις. Ενσωματώνει τους ανθρώπους μέσω της κατανάλωσης, των αναγκών που καλλιεργεί και μιας τεχνικής ορθολογικότητας που παρουσιάζει την υπάρχουσα τάξη ως μοναδική λογική δυνατότητα. Στον Έρωτα και πολιτισμό διερεύνησε τη σχέση ανάμεσα στην κοινωνική οργάνωση, την καταπίεση των επιθυμιών και τη δυνατότητα διαφορετικής ζωής. Η απελευθέρωση αφορούσε, έτσι, και τον χρόνο, το σώμα, τη φαντασία. [3]
Η Ρος θέτει, ωστόσο, ένα αναγκαίο όριο: η εικόνα του Μαρκούζε ως καθοδηγητή του γαλλικού Μάη διογκώθηκε εκ των υστέρων. Στις σελίδες 191–193 παραθέτει μαρτυρία του Ντανιέλ Κον-Μπεντίτ που αμφισβητεί αυτή την επιρροή στον κύκλο του, ενώ επισημαίνει ότι η γαλλική έκδοση του Μονοδιάστατου ανθρώπου κυκλοφόρησε μέσα στον ίδιο τον Μάη και γνώρισε τότε μεγάλη διάδοση. Οι φιλοσοφίες βοηθούν να κατανοήσουμε μια εξέγερση· δεν αποτελούν από μόνες τους την αιτία της. [24]
Ο Ανρί Λεφέβρ είναι επίσης σημαντικός για την κατανόηση της εποχής. Η κριτική της καθημερινής ζωής έφερνε την αμφισβήτηση έξω από τη στενή σφαίρα της πολιτικής εξουσίας, στον τρόπο με τον οποίο οργανώνονται ο χώρος, ο χρόνος και οι ανθρώπινες σχέσεις. Η Ρος τον εντάσσει στο πραγματικό πνευματικό περιβάλλον των αγωνιστών, υπενθυμίζοντας ότι οι ιδέες συναντούσαν συγκεκριμένες εμπειρίες. [24]
Η Σχολή της Φρανκφούρτης προσέφερε το ευρύτερο υπόβαθρο: την κριτική της πολιτιστικής βιομηχανίας και της μετατροπής της λογικής σε εργαλείο ελέγχου. Δεν αποτέλεσε, όμως, ενιαίο επιτελείο της εξέγερσης. Ο Αντόρνο και ο Χάμπερμας είχαν σοβαρές αντιρρήσεις απέναντι σε μορφές φοιτητικού ακτιβισμού. Η συγγένεια μιας θεωρίας με τη διαμαρτυρία δεν συνεπάγεται αποδοχή κάθε πρακτικής της. [4]
Ο Ζαν-Πολ Σαρτρ συνέδεε την ελευθερία με την ευθύνη και τη δημόσια δέσμευση. Η παρουσία του δίπλα στους εξεγερμένους νομιμοποιούσε την ιδέα ότι ο διανοούμενος οφείλει να παρεμβαίνει στην ιστορία. Ωστόσο, οι μεταγενέστερες επιλογές του, μεταξύ άλλων η προσέγγιση μαοϊστικών κύκλων, θυμίζουν ότι ακόμη και ένας υπερασπιστής της ελευθερίας μπορεί να αντιμετωπίζει αντιφάσεις όταν συναντά την επαναστατική πολιτική. [5]
Ο Γκυ Ντεμπόρ και οι καταστασιακοί στόχευαν στην αποξένωση της καθημερινής ζωής. Το «θέαμα» δεν σήμαινε απλώς την τηλεόραση, αλλά κοινωνικές σχέσεις οργανωμένες μέσω εικόνων και εμπορευμάτων, όπου οι άνθρωποι γίνονται θεατές της ίδιας τους της ύπαρξης. Ο Ραούλ Βανεγκέμ συνέδεε την επανάσταση με τη μεταμόρφωση της καθημερινότητας. Ο Κορνήλιος Καστοριάδης και το περιβάλλον του Σοσιαλισμός ή Βαρβαρότητα τροφοδότησαν την κριτική της γραφειοκρατίας και την αναζήτηση αυτονομίας και αυτοδιαχείρισης. [6]
Το αντιαποικιακό ρεύμα, με χαρακτηριστικό θεωρητικό τον Φραντς Φανόν, συνέδεε την πολιτική καταπίεση με τον ρατσισμό, την αποικιακή βία και την υποτίμηση του ανθρώπου. Δεν ήταν ίδια η θέση ενός φοιτητή στο Παρίσι με εκείνη ενός αποικιοκρατούμενου λαού. Η διεθνής αλληλεγγύη, όμως, επέτρεπε να νοηθεί η εξέγερση ως μέρος μιας παγκόσμιας σύγκρουσης. [7]
Χρειάζεται επίσης χρονολογική ακρίβεια: ο Φουκώ και οι Ντελέζ–Γκουαταρί έγιναν καθοριστικοί για τις μεταγενέστερες ριζοσπαστικές συζητήσεις. Δεν πρέπει να αποδώσουμε στον Μάη την επιρροή έργων που γράφτηκαν μετά από αυτόν.
Εργάτες έξω από κατειλημμένο εργοστάσιο στη νότια Γαλλία, στις 2 Ιουνίου 1968. Η εργατική απεργία υπήρξε καθοριστική για την έκταση της κρίσης.
Το διεθνές κύμα και οι διαφορετικές διαδρομές του
Οι δεκαετίες του 1960 και του 1970 δεν περιλαμβάνουν ένα ενιαίο επαναστατικό κίνημα. Στις Ηνωμένες Πολιτείες, το κίνημα πολιτικών δικαιωμάτων, το Free Speech Movement του Μπέρκλεϊ το 1964 και η αντίθεση στον πόλεμο του Βιετνάμ δημιούργησαν διαφορετικές μορφές πολιτικής συμμετοχής. Η μαζική πολιτική ανυπακοή είχε ήδη αναδείξει τη δύναμη της οργανωμένης μη βίαιης δράσης. [8]
Η Δυτική Γερμανία αντιμετώπιζε και το βάρος του ναζιστικού παρελθόντος. Στην Ιταλία, η φοιτητική αμφισβήτηση συνδέθηκε με την εργατική μαχητικότητα και το «θερμό φθινόπωρο» του 1969. Στην Τσεχοσλοβακία, η Άνοιξη της Πράγας εξέφραζε μεταρρυθμιστικές προσδοκίες μέσα σε ένα κομμουνιστικό καθεστώς. Στο Μεξικό, το φοιτητικό κίνημα αντιμετώπισε τη σφαγή του Τλατελόλκο. Στην Ελλάδα, η αντιδικτατορική αντίσταση και το Πολυτεχνείο του 1973 είχαν διαφορετικό θεσμικό αντίπαλο από τους φοιτητές μιας κοινοβουλευτικής δημοκρατίας. [9]
Την επόμενη δεκαετία, φεμινιστικά, οικολογικά και κινήματα σεξουαλικής απελευθέρωσης διεύρυναν την έννοια της πολιτικής. Το εργοστάσιο δεν ήταν πλέον ο μοναδικός χώρος σύγκρουσης: η οικογένεια, η κατοικία, η υγεία, το σώμα και το περιβάλλον έγιναν πεδία συλλογικών διεκδικήσεων.
Αυτή η πολλαπλότητα εμποδίζει την εύκολη αφήγηση ότι μια ολόκληρη γενιά πέρασε από την ουτοπία στην τρομοκρατία.
Ο Χέρμπερτ Μαρκούζε στο Νιούτον της Μασαχουσέτης το 1955. Το έργο του έγινε σημείο αναφοράς της Νέας Αριστεράς.
Τι διεκδικούν σήμερα οι μαθητές στη Γαλλία
Στις κινητοποιήσεις του φθινοπώρου του 2026 υπάρχουν συγκεκριμένες σχολικές αφετηρίες: ελλείψεις εκπαιδευτικών, υπερφορτωμένα προγράμματα, συνθήκες στα κτίρια και άνισες εκπαιδευτικές δυνατότητες.Ο Ρομπί Μορντέρ τις εντάσσει στην ιστορία επαναλαμβανόμενων μαθητικών διεκδικήσεων και επισημαίνει τη σημασία των εργατικών προαστίων. Δεν τις περιγράφει ως απλή επανάληψη του Μάη. [10]
Πρόσφατο ρεπορτάζ της Le Monde για τη διαβούλευση του υπουργείου καταγράφει ιδιαίτερη βαρύτητα των ωραρίων και των σχολικών συνθηκών. Το Parcoursup, η πλατφόρμα πρόσβασης στην ανώτατη εκπαίδευση, εμφανίζεται επίσης ως πηγή άγχους, χωρίς να αποτελεί το κυρίαρχο παράπονο. Η ίδια καταγραφή διαπιστώνει επιβράδυνση της συμμετοχής και απουσία ενιαίου αιτήματος. Είναι επομένως πρόωρο να μιλάμε για μία ολοκληρωμένη επανάσταση. Το υπουργείο έχει ανοίξει διαβούλευση έως τις 23 Οκτωβρίου. [11]
Ο καθηγητής Γιώργος Πρεβελάκης, προτείνει μια διαφορετική ερμηνεία: κρίση νοήματος, απώλεια προσανατολισμού και απογοήτευση από ένα πολιτικό σύστημα που κολάκευσε τους νέους χωρίς να τους προετοιμάσει. Η επισήμανση ότι η υλική ευημερία δεν εξαντλεί τις ανθρώπινες ανάγκες είναι ουσιαστική.
Ένα εκπαιδευτικό σύστημα μπορεί να είναι καλύτερο από κάποιο άλλο και ταυτόχρονα να αποτυγχάνει απέναντι στις δικές του δεσμεύσεις. Το αίτημα για αξιοπρέπεια δεν ακυρώνει το αίτημα για καθηγητές. Το περιλαμβάνει.
Η συζήτηση για τα όρια και την παιδαγωγική ευθύνη δεν είναι αποκλειστικό προνόμιο μιας συντηρητικής ερμηνείας. Στον Καπιταλιστικό ρεαλισμό, ο Μαρκ Φίσερ περιγράφει, από την εμπειρία του στη βρετανική εκπαίδευση, την αντίφαση ενός σχολείου που αντιμετωπίζει τον μαθητή ως καταναλωτή και ταυτόχρονα απαιτεί μετρήσιμες επιδόσεις. Η εξασθένηση της παλιάς πειθαρχίας, παρατηρεί, δεν μεταφράζεται αυτομάτως σε αυτενέργεια και συγκέντρωση. [25]
Ο Φίσερ στρέφεται στον συνδυασμό εμπορευματοποίησης, συνεχούς αξιολόγησης και ψηφιακής κατανάλωσης.Το παιδαγωγικό ζητούμενο είναι μια αξιόπιστη σχέση ευθύνης: όρια που επιτρέπουν τη μάθηση, μαζί με χώρο για κριτική σκέψη και συμμετοχή. Η απλή επιστροφή στην αυθεντία δεν αρκεί, όπως δεν αρκεί και η κατάργηση κάθε απαίτησης.
Η κοινωνική υπόσχεση που αμφισβητείται
Η βαθύτερη σύγκρουση αφορά τη σχέση προσπάθειας και προοπτικής. Η κοινωνία ζητά από τον νέο να μορφωθεί, να προσαρμοστεί, να αποκτήσει δεξιότητες και να ανταγωνιστεί. Όταν εκείνος δεν βλέπει πώς όλα αυτά μεταφράζονται σε εργασία, ανεξαρτησία και κοινωνική θέση, η προσωπική αγωνία μπορεί να μετατραπεί σε δυσπιστία προς τους θεσμούς.
Τα στοιχεία δεν δικαιολογούν την άποψη ότι η εκπαίδευση έχασε την αξία της. Η INSEE δείχνει ότι οι υψηλότεροι τίτλοι σπουδών εξακολουθούν να συνδέονται με μικρότερο κίνδυνο ανεργίας. Καταγράφει, όμως, και δυσκολίες εισόδου στην εργασία, ιδιαίτερα για τους λιγότερο μορφωμένους. Το 2025 η ανεργία των οικονομικά ενεργών νέων 15–24 ετών έφθασε το 19,8%. Αυτό δεν σημαίνει ότι ήταν άνεργος ένας στους πέντε νέους συνολικά, αφού πολλοί σπουδάζουν και δεν ανήκουν στο εργατικό δυναμικό. [12]
Το δίπλωμα εξακολουθεί να προστατεύει, χωρίς να εγγυάται τη ζωή που συνδέθηκε κάποτε με αυτό.Η στέγαση, το κόστος ανεξαρτητοποίησης, οι οικογενειακοί πόροι και οι διακρίσεις μπορούν να ενισχύουν αυτή την απόσταση. Η ακριβής συμβολή τους στις συγκεκριμένες κινητοποιήσεις χρειάζεται έρευνα. Δεν προκύπτει αυτομάτως από τη γενική κοινωνική διάγνωση.
Το 1968 η αμφισβήτηση στρεφόταν συχνά ενάντια στην προοπτική μιας προβλέψιμης αλλά ανελεύθερης ζωής. Σήμερα, μπορεί να αφορά την αδυναμία εξασφάλισης ακόμη και ενός στοιχειωδώς σταθερού μέλλοντος. Η διαφορά δεν είναι απόλυτη: τότε υπήρχαν φτωχοί και αποκλεισμένοι, σήμερα υπάρχουν νέοι που διεκδικούν ευρύτερη χειραφέτηση. Είναι όμως χρήσιμη για να καταλάβουμε γιατί το ίδιο λεξιλόγιο της εξέγερσης αποκτά διαφορετικό περιεχόμενο.
Η Τεχνητή Νοημοσύνη και η αβεβαιότητα της ενηλικίωσης
Η Τεχνητή Νοημοσύνη δεν έχει τεκμηριωθεί ως κεντρικό αίτημα των σημερινών μαθητικών κινητοποιήσεων. Αποτελεί, ωστόσο, σημαντικό παράγοντα του κόσμου στον οποίο οι μαθητές καλούνται να σχεδιάσουν το μέλλον τους.
Η Διεθνής Οργάνωση Εργασίας εκτιμά ότι περίπου μία στις τέσσερις θέσεις εργασίας παγκοσμίως βρίσκεται σε επαγγέλματα με κάποια δυνητική έκθεση στην παραγωγική ΤΝ. Η έκθεση δεν ισοδυναμεί με κατάργηση της θέσης. Η μεταβολή των εργασιακών καθηκόντων είναι πιθανότερη από την πλήρη αντικατάσταση πολλών επαγγελμάτων. [13]
Για έναν νέο, όμως, η αβεβαιότητα αρχίζει πριν από την απώλεια εργασίας. Αφορά το τι αξίζει να μάθει, ποιες δεξιότητες θα αναγνωρίζονται και πώς θα αποκτήσει εμπειρία αν εργασίες που μέχρι τώρα έκαναν αρχάριοι αυτοματοποιούνται. Αυτή είναι εύλογη ανησυχία, όχι βεβαιότητα ότι μια γενιά θα καταστεί περιττή.
Στο σχολείο η αλλαγή είναι ήδη εννοιολογική. Όταν ένα σύστημα παράγει έτοιμο κείμενο, η εκπαίδευση χρειάζεται να αξιολογεί περισσότερο την κατανόηση, την τεκμηρίωση, την κρίση και τη δυνατότητα υπεράσπισης ενός επιχειρήματος. Η προσαρμογή δεν εξαντλείται στην εκμάθηση εργαλείων. Απαιτεί ισχυρές βασικές γνώσεις, ανθρώπινη καθοδήγηση και χρόνο για σκέψη.
Η ΤΝ μπορεί να ενισχύσει τη μάθηση, την προσβασιμότητα και τη δημιουργικότητα. Μπορεί επίσης να εντείνει ανισότητες, αν άλλοι διαθέτουν υποστήριξη για να τη χρησιμοποιούν κριτικά και άλλοι μαθαίνουν απλώς να εξαρτώνται από αυτήν. Το κοινωνικό αποτέλεσμα θα κριθεί από την οργάνωση της εκπαίδευσης και της εργασίας, την κατανομή των κερδών παραγωγικότητας και τον έλεγχο των συστημάτων.
Εδώ επιστρέφει το ερώτημα του Μαρκούζε: η τεχνική πρόοδος διευρύνει την ανθρώπινη αυτονομία ή ενισχύει την προσαρμογή σε αποφάσεις που λαμβάνονται αλλού; Η απάντηση είναι πολιτική και θεσμική, όχι μόνο τεχνολογική.
Υπάρχουν σημερινοί Μαρκούζε και Σαρτρ
Δεν διαθέτουμε στοιχεία ότι οι μαθητές του 2026 εμπνέονται συλλογικά από συγκεκριμένο φιλόσοφο. Μπορούμε, όμως, να χαρτογραφήσουμε ιδέες που κυκλοφορούν στο ευρύτερο περιβάλλον της σύγχρονης αμφισβήτησης και εργαλεία που βοηθούν να την ερμηνεύσουμε. Η πνευματική συγγένεια δεν αποδεικνύει άμεση επιρροή.
Ο Μαρκ Φίσερ περιέγραψε τον «καπιταλιστικό ρεαλισμό»: τη δυσκολία να φανταστεί κανείς λειτουργική εναλλακτική στον υπάρχοντα κόσμο. Στον προβληματισμό του για τους μαθητές εντοπίζει μια ιδιαίτερη μορφή αδυναμίας: γνωρίζουν ότι κάτι δεν λειτουργεί, αλλά θεωρούν ότι δεν μπορούν να το αλλάξουν. Η πεποίθηση αυτή μπορεί να γίνει αυτοεκπληρούμενη, επειδή αποθαρρύνει τη δράση που θα τη διέψευδε. [25]
Η σημερινή κινητοποίηση μπορεί να διαβαστεί ως προσπάθεια εξόδου από αυτή την αίσθηση αδυναμίας. Πρόκειται για ερμηνευτική υπόθεση, όχι για απόδειξη ότι οι Γάλλοι μαθητές διαβάζουν τον Φίσερ. Μια συλλογική διαμαρτυρία μπορεί να μετατρέψει την ιδιωτική απογοήτευση σε δημόσιο ζήτημα. Δεν χρειάζεται να αντιμετωπίσουμε ολόκληρη τη νεολαία ως παθολογική για να αναγνωρίσουμε ότι οι κοινωνικές συνθήκες επηρεάζουν τον τρόπο με τον οποίο βιώνει τις δυσκολίες της.
Ο Μπιουνγκ-Τσουλ Χαν αναλύει τη μετάβαση από την κοινωνία της πειθαρχίας στην κοινωνία της επίδοσης. Ο άνθρωπος δεν δέχεται μόνο εντολές· πιέζει και ο ίδιος τον εαυτό του να γίνεται διαρκώς παραγωγικότερος. Ο Χάρτμουτ Ρόζα εξετάζει την κοινωνική επιτάχυνση και αναζητά σχέσεις «συντονισμού» με τον κόσμο, αντί για αδιάκοπο ανταγωνισμό. Αυτές οι προσεγγίσεις βοηθούν να κατανοήσουμε την εξάντληση, χωρίς να ανάγουμε κάθε δυσκολία σε ατομική ανεπάρκεια. [15]
Η Νάνσι Φρέιζερ συνδέει την οικονομική εκμετάλλευση με την κρίση της φροντίδας, της δημοκρατίας και της οικολογίας. Ο Μπρούνο Λατούρ υποστηρίζει ότι η κλιματική μεταβολή αναδιοργανώνει το ίδιο το πεδίο της πολιτικής. Η Τζούντιθ Μπάτλερ αναλύει την ευαλωτότητα, τη συλλογική παρουσία στον δημόσιο χώρο και τη δυνατότητα μη βίαιης αντίστασης. [16]
Παράλληλα, η κριτική των διακρίσεων και της αποικιακής κληρονομιάς συναντά φεμινιστικά, αντιρατσιστικά και οικολογικά ρεύματα. Η αυτονομία, οι οριζόντιες συνελεύσεις και η αλληλοβοήθεια διατηρούν συγγένειες με τον αναρχισμό και τον ελευθεριακό σοσιαλισμό. [17]
Η σημερινή νεολαία, όμως, δεν είναι ενιαία ούτε αποκλειστικά αριστερή. Η ίδια ανασφάλεια μπορεί να τροφοδοτήσει επιθυμία κοινωνικής ισότητας ή αναζήτηση τάξης, εθνικής προστασίας και θρησκευτικού νοήματος. Καμία από αυτές τις διαδρομές δεν προκύπτει μηχανικά από το εισόδημα. Χρειάζεται να εξετάζουμε τις κοινότητες, τις εμπειρίες και τους πολιτικούς διαμεσολαβητές που δίνουν κατεύθυνση στη δυσαρέσκεια.
Η εξέγερση στην εποχή των δικτύων
Το 1968 οι οργανώσεις, τα περιοδικά και οι συνελεύσεις παρήγαν όχι μόνο ιδέες αλλά και διάρκεια. Σήμερα τα ψηφιακά δίκτυα μπορούν να επιταχύνουν την κινητοποίηση, χωρίς να εξασφαλίζουν αντίστοιχη οργανωτική αντοχή. Η Ζεϊνέπ Τουφεκτσί έχει αναλύσει ακριβώς αυτή τη συνύπαρξη δύναμης και ευθραυστότητας στα δικτυωμένα κινήματα. [18]
Μια διαμαρτυρία μπορεί να συγκεντρώνει γρήγορα μεγάλο πλήθος και να δυσκολεύεται να αποφασίσει ποιος διαπραγματεύεται, ποια παραχώρηση είναι επαρκής και τι ακολουθεί όταν μειώνεται η συμμετοχή. Η διαρκής ορατότητα μπορεί επίσης να ευνοεί τις εντυπωσιακές ενέργειες εις βάρος της υπομονετικής οργάνωσης.
Υπάρχουν σήμερα ριζοσπαστικά κινήματα. ΤαSoulèvements de la Terre συνδέουν οικολογικούς αγώνες, γη, νερό και τοπικές κοινότητες. Η αυτοπαρουσίασή τους συνδυάζει την οικολογική καταστροφή με την επισφάλεια. Δεν είναι, όμως, ταυτόσημα με το μαθητικό κίνημα ούτε κάθε μορφή ριζοσπαστισμού ισοδυναμεί με τρομοκρατία. [19]. [Το Les Soulèvements de la Terre σημαίνει «Οι Εξεγέρσεις της Γης». Είναι γαλλικό κίνημα ριζοσπαστικής οικολογίας που συγκροτήθηκε το 2021, με στόχο την προστασία της γης, του νερού και των φυσικών πόρων από την υπερδόμηση και την ιδιοποίησή τους. ]
Ανάλογες διακρίσεις χρειάζονται για τα κινήματα κλιματικής δικαιοσύνης, τις φεμινιστικές κινητοποιήσεις, τις αντιρατσιστικές συλλογικότητες και την αλληλεγγύη προς την Παλαιστίνη. Το ζήτημα είναι αν διαφορετικοί αγώνες μπορούν να συγκροτήσουν κοινή πολιτική πρόταση, χωρίς να εξαφανίζουν τις διαφορές τους.
Από τη διαμαρτυρία στην τρομοκρατία
Η φράση «η επόμενη του ’68 ήταν η τρομοκρατία» φωτίζει μία διαδρομή και συσκοτίζει πολλές άλλες. Η RAF, που συγκροτήθηκε στη Δυτική Γερμανία το 1970, και οι Ερυθρές Ταξιαρχίες στην Ιταλία ανήκουν στην ιστορία της ένοπλης ριζοσπαστικοποίησης της επόμενης περιόδου. Η απαγωγή και δολοφονία του Άλντο Μόρο το 1978 έδειξε τη φονική κατάληξη αυτής της διαδρομής. Δεν εκπροσωπούσαν το σύνολο των διαδηλωτών ούτε αποτελούσαν αναπόφευκτη εξέλιξη των μαζικών κινημάτων. [20]
Η κρίσιμη μετατόπιση συντελείται όταν μια μικρή ομάδα θεωρεί ότι δικαιούται να υποκαταστήσει την κοινωνία: να μιλήσει εξ ονόματός της, να καθορίσει τους εχθρούς της και να επιβάλει με τη βία μια απελευθέρωση που οι υπόλοιποι δεν έχουν επιλέξει. Η παρανομία και η απομόνωση μπορούν τότε να δημιουργήσουν έναν κλειστό κόσμο, όπου κάθε αντίρρηση ερμηνεύεται ως προδοσία.
Ανάλογα φαινόμενα είναι δυνατά σήμερα. Δεν υπάρχει, όμως, βάση για πρόβλεψη ότι οι συγκεκριμένες μαθητικές κινητοποιήσεις θα οδηγήσουν σε τρομοκρατία. Η ευρωπαϊκή εικόνα της τρομοκρατίας περιλαμβάνει διαφορετικές ιδεολογικές κατηγορίες, από τον τζιχαντισμό μέχρι την ακροδεξιά και την ένοπλη αριστερή ή αναρχική δράση. Δεν πρόκειται για μία γραμμική συνέχεια της κοινωνικής διαμαρτυρίας. [21]
Ο κίνδυνος αυξάνεται όταν συναντώνται η απομόνωση, η απανθρωποποίηση του αντιπάλου, η εξύμνηση της βίας και κλειστά δίκτυα στρατολόγησης. Η αστυνομική αυθαιρεσία μπορεί να ενισχύσει τη δυσπιστία, χωρίς να εξηγεί ή να δικαιολογεί από μόνη της την τρομοκρατική επιλογή.
Η δημοκρατική απάντηση απαιτεί έλεγχο της πραγματικής βίας και προστασία της ειρηνικής διαμαρτυρίας. Η απόφαση του γαλλικού Συμβουλίου της Επικρατείας το 2023 για τα Soulèvements de la Terre δείχνει τη σημασία της αναλογικότητας: αναγνώρισε προτροπές σε βία κατά περιουσίας, αλλά έκρινε ότι η διάλυση δεν ήταν αναγκαίο και ανάλογο μέτρο. [22]
Πότε γεμίζει το κουτί της δυσαρέσκειας
Η εικόνα των κουκίδων που συσσωρεύονται σε ένα κουτί περιγράφει εύστοχα τη συσσώρευση απογοητεύσεων. Δεν υπάρχει, όμως, κοινωνικός μετρητής που ενεργοποιεί αυτομάτως την εξέγερση. Πολύ δυσμενείς συνθήκες μπορεί να παράγουν παραίτηση, μετανάστευση ή ιδιωτική απόσυρση. Σχετικά ευνοϊκές συνθήκες μπορεί να προκαλέσουν ισχυρή κινητοποίηση, όταν οι προσδοκίες είναι υψηλότερες.
Για να μετατραπεί η δυσαρέσκεια σε συλλογική δράση χρειάζονται συνήθως μια αφορμή, μια κοινή ερμηνεία της αδικίας, δίκτυα εμπιστοσύνης και η αίσθηση ότι η συμμετοχή μπορεί να αλλάξει κάτι. Το αποφασιστικό σημείο έρχεται όταν το προσωπικό «δεν τα καταφέρνω» γίνεται συλλογικό «οι όροι είναι άδικοι».
Η διαχείριση της αφορμής έχει μεγάλη σημασία. Μια κυβέρνηση που αντιμετωπίζει κάθε διαμαρτυρία ως συνωμοσία μπορεί να ενοποιήσει αντιπάλους που προηγουμένως είχαν διαφορετικά αιτήματα. Μια κίνηση διαλόγου μπορεί να αποσυμπιέσει τη σύγκρουση, μόνο όμως όταν συνοδεύεται από αξιόπιστες αλλαγές.
Πετυχαίνουν κάτι οι εξεγέρσεις
Ο Μάης δεν κατέληξε στην επανάσταση που επιθυμούσαν οι πιο ριζοσπαστικοί συμμετέχοντες. Παρήγαγε όμως σημαντικά αποτελέσματα. Το πρωτόκολλο της Γκρενέλ προέβλεπε αύξηση περίπου 35% του κατώτατου μισθού SMIG και 10% άλλων μισθών, ενώ η μεταγενέστερη νομοθεσία ενίσχυσε τη συνδικαλιστική παρουσία στις επιχειρήσεις. [23]
Οι κοινωνικές και πολιτισμικές μεταβολές που ακολούθησαν δεν οφείλονταν όλες στον Μάη. Το γεγονός, όμως, επιτάχυνε την αμφισβήτηση ιεραρχιών και διεύρυνε όσα μπορούσαν να γίνουν δημόσια διεκδικήσιμα. Οι μεταγενέστεροι αγώνες των γυναικών, των εργαζομένων και άλλων ομάδων είχαν δική τους οργάνωση και αυτοτελή συμβολή.
Η Ρος, από την πλευρά της, κρίνει τις άμεσες κατακτήσεις ανεπαρκείς σε σχέση με την έκταση της απεργίας. Αυτή η αποτίμηση θυμίζει ότι ακόμη και σημαντικές παραχωρήσεις μπορούν να θεωρηθούν περιορισμένες από όσους αμφισβήτησαν ευρύτερες σχέσεις εξουσίας. [24]
Η αποτελεσματικότητα μιας εξέγερσης κρίνεται σε διαφορετικούς χρόνους: από τις άμεσες παραχωρήσεις, τις θεσμικές αλλαγές, τις νέες μορφές οργάνωσης και τη μεταβολή της δημόσιας αντίληψης. Πρέπει όμως να συνυπολογίζονται οι τραυματισμοί, οι καταστροφές, η αυταρχική αντίδραση και η πιθανή απώλεια κοινωνικής στήριξης.
Για τη Γαλλία του 2026, η μεταφορά από τον δρόμο σε διαρκή αλλαγή θα απαιτούσε συγκεκριμένες εκπαιδευτικές δεσμεύσεις, εκπροσώπηση των μαθητών και πολιτικές μετάβασης προς την εργασία. Στο πεδίο της ΤΝ, θα απαιτούσε δημόσια συζήτηση για τη χρήση της στην εκπαίδευση και για το ποιος ωφελείται από την παραγωγικότητά της. Η οργή μπορεί να ανοίξει μια συζήτηση. Η διατήρηση των αποτελεσμάτων χρειάζεται θεσμούς.
Τι βαθύτερο διακυβεύεται
Το βαθύτερο ζήτημα είναι η δυνατότητα μιας κοινωνίας να δώσει στους νέους λόγους να επενδύσουν στο κοινό της μέλλον. Η εκπαίδευση χάνει την εμπιστοσύνη τους όταν λειτουργεί κυρίως ως μηχανισμός ταξινόμησης. Η δημοκρατία τη χάνει όταν τους αναγνωρίζει ως μελλοντικούς ψηφοφόρους αλλά αγνοεί τη σημερινή εμπειρία τους. Η τεχνολογία προκαλεί φόβο όταν παρουσιάζεται ως πεπρωμένο στο οποίο πρέπει απλώς να προσαρμοστούν.
Η ελευθερία χρειάζεται και υλικές προϋποθέσεις: γνώση, χρόνο, στέγη, κοινωνικές σχέσεις και δυνατότητα συμμετοχής. Η προστασία χρειάζεται και δημοκρατική νομιμοποίηση, ώστε να μη μετατρέπεται σε έλεγχο. Σήμερα η νεολαία καλείται να διεκδικήσει και τα δύο.
Ο Μάης του 1968 έθεσε το ερώτημα αν οι άνθρωποι μπορούν να αλλάξουν μια κοινωνία που εμφανίζεται επιτυχημένη αλλά τους περιορίζει. Οι σημερινές κινητοποιήσεις επαναφέρουν το ερώτημα αν μπορούν να επηρεάσουν μια κοινωνία που αλλάζει ταχύτατα χωρίς να τους εξασφαλίζει θέση στις αποφάσεις της. Η συνέχεια ανάμεσα στις δύο εποχές βρίσκεται στην ανάγκη να γίνει το μέλλον αντικείμενο συλλογικής επιλογής.
Πηγές και ενδεικτική βιβλιογραφία
Η ανάλυση διακρίνει τα καταγεγραμμένα αιτήματα από τις κοινωνικές ερμηνείες και τη θεωρητική συγγένεια από την αποδεδειγμένη επιρροή. Οι παραπομπές αφορούν τα στοιχεία και τις παρουσιάσεις ιδεών.
BnF — Esprit(s) de Mai 68 (https://expositions.bnf.fr/mai68/expo/non/index.htm).
INA — Η Γαλλία σε απεργία τον Μάιο και τον Ιούνιο του 1968 (https://www.ina.fr/ina-eclaire-actu/mai-juin-1968-france-a-l-arret-greves).
Stanford Encyclopedia of Philosophy — Herbert Marcuse (https://plato.stanford.edu/entries/marcuse/)· One-Dimensional Man (1964), Eros and Civilization (1955).
Stanford Encyclopedia of Philosophy — Critical Theory (https://plato.stanford.edu/archives/sum2026/entries/critical-theory/), Theodor Adorno (https://plato.stanford.edu/archives/fall2018/entries/adorno/) και Jürgen Habermas (https://plato.stanford.edu/archives/spr2026/entries/habermas/).
Stanford Encyclopedia of Philosophy — Jean-Paul Sartre (https://plato.stanford.edu/entries/sartre/) και BnF — Ο στρατευμένος συγγραφέας (https://expositions.bnf.fr/sartre/arret/litt.htm).
BnF — Καταστασιακοί (https://expositions.bnf.fr/mai68/expo/non/14.htm) και Socialisme ou Barbarie — συλλογή κειμένων (https://eris.press/Socialisme-ou-Barbarie)· Γκυ Ντεμπόρ, Η κοινωνία του θεάματος (1967).
Stanford Encyclopedia of Philosophy — Frantz Fanon (https://plato.stanford.edu/entries/frantz-fanon/)· Οι κολασμένοι της γης (1961).
UC Berkeley — History of the Free Speech Movement (https://oercs.berkeley.edu/expressive-activity-uc-berkeley/history-free-speech-movement).
Library of Congress — Václav Havel (https://wwws.loc.gov/loc/kluge/scholars/havel.html) και το φοιτητικό κίνημα του Μεξικού (https://blogs.loc.gov/international-collections/2023/10/writing-until-her-last-day-mexican-writer-elena-poniatowska-at-91-loclr-blogint/).
Ανιχνεύσεις — Ανάλυση του Robi Morder (https://www.anixneuseis.gr/γιατί-οι-μαθητικές-διαμαρτυρίες-στη-γ/), 11 Οκτωβρίου 2026. Χρησιμοποιείται ως επώνυμη ερμηνεία, όχι ως ουδέτερη καταγραφή όλων των αιτίων.
Le Monde — Τα αιτήματα των μαθητών (https://www.lemonde.fr/en/politics/article/2026/10/10/timetables-top-list-of-french-high-schoolers-grievances-to-government_6758460_5.html), 10 Οκτωβρίου 2026, και γαλλικό υπουργείο Παιδείας (https://www.education.gouv.fr/). Γιώργος Πρεβελάκης, συνέντευξη στο iefimerida, 12 Οκτωβρίου 2026, με βάση το πλήρες κείμενο της συνέντευξης.
INSEE — Ανεργία (https://www.insee.fr/fr/statistiques/4805248), ανισότητες ανά επίπεδο εκπαίδευσης (https://www.insee.fr/fr/statistiques/8733055) και ένταξη των νέων στην εργασία (https://www.insee.fr/fr/statistiques/8305552).
ILO–NASK — Generative AI and Jobs (https://www.ilo.org/publications/generative-ai-and-jobs-refined-global-index-occupational-exposure), 2025.
Mark Fisher — Συνέντευξη στο Verso (https://www.versobooks.com/blogs/news/3051-they-can-be-different-in-the-future-too-mark-fisher-interviewed)· Capitalist Realism (2009).
Byung-Chul Han — Απόσπασμα από το The Burnout Society (https://courtauld.ac.uk/research/events-archive/vital-exhaustion/beyond-disciplinary-society/) και Hartmut Rosa — Resonance (https://www.politybooks.com/bookdetail?book_slug=resonance-a-sociology-of-our-relationship-to-the-world–9781509519897).
Nancy Fraser — Cannibal Capitalism (https://www.versobooks.com/products/2685-cannibal-capitalism), Bruno Latour — Down to Earth (https://www.bruno-latour.fr/node/754.html) και Judith Butler — Συζήτηση για τη συλλογική δράση (https://www.versobooks.com/en-ca/blogs/news/3121-acting-in-concert-a-conversation-with-judith-butler).
Stanford Encyclopedia of Philosophy — Anarchism (https://plato.stanford.edu/entries/anarchism/).
Zeynep Tufekci — Twitter and Tear Gas (https://yalebooks.yale.edu/book/9780300228175/twitter-and-tear-gas/), 2017.
Soulèvements de la Terre — Ιστότοπος του κινήματος (https://lessoulevementsdelaterre.org/). Πηγή αυτοπαρουσίασης, όχι ανεξάρτητη αξιολόγηση.
Haus der Geschichte — RAF (https://www.hdg.de/lemo/kapitel/geteiltes-deutschland-krisenmanagement/linksterrorismus-rote-armee-fraktion) και Ιταλική Γερουσία — Αρχεία της υπόθεσης Μόρο (https://patrimonio.archivio.senato.it/inventario/scheda/moro-viii-leg/IT-SEN-072-002298/rapporto-n-050714-digos-del-30-marzo-1978-allegati-p-717).
Europol — Terrorism and violent extremism (https://www.europol.europa.eu/crime-areas/terrorism-and-violent-extremism). Χρησιμοποιείται η διάκριση κατηγοριών, όχι αριθμητική πρόβλεψη για τη σημερινή κινητοποίηση.
Conseil d’État — Απόφαση της 9ης Νοεμβρίου 2023 (https://www.conseil-etat.fr/fr/arianeweb/CE/decision/2023-11-09/476384).
Vie publique — Η μετάβαση από τον SMIG στον SMIC (https://www.vie-publique.fr/files/rapport/pdf/278166.pdf) και INA — Τα αποτελέσματα της Γκρενέλ (https://www.ina.fr/ina-eclaire-actu/25-27-mai-1968-les-accords-de-grenelle).
Kristin Ross, May ’68 and Its Afterlives, University of Chicago Press, 2002, ιδίως σ. 1–5, 65–71 και 190–194.
Mark Fisher, Καπιταλιστικός ρεαλισμός — Υπάρχει άραγε εναλλακτική;, εκδόσεις Futura, ελληνική έκδοση 2015, ιδίως σ. 7–18, 37–44 και κεφάλαιο 6. Μετάφραση Θέμης Πανταζάκος και Γιάννης Γαλιάτσος.
Οι ίσες αποστάσεις του Ρούμπιο, η τουρκολιβυκή σύμπλευση και τα διδάγματα των Οδηγιών Λουνς και των Ιμίων
του Αχιλλέα Ταουξή, Υποστρατήγου ε.α.
Παρακολουθώντας τις εξελίξεις στην Ανατολική Μεσόγειο, δυσκολεύομαι να τις θεωρήσω μεμονωμένα περιστατικά. Το τουρκολιβυκό μνημόνιο, οι λιβυκές αξιώσεις, οι αντιδράσεις στις ελληνικές έρευνες και το καλώδιο Ελλάδας και Κύπρου συνθέτουν μία εικόνα. Το ερώτημα δεν είναι μόνο τι επιδιώκουν η Άγκυρα και η Τρίπολη. Είναι γιατί δεν προβλέψαμε ότι οι επιδιώξεις τους θα συναντηθούν.
Από το 2019 ήταν ορατό τι ετοιμαζόταν. Δεν χρειαζόταν να γνωρίζουμε κάθε κίνηση. Έπρεπε να προβλέψουμε ότι οι πιέσεις θα συγκλίνουν όταν η Ελλάδα θα έφτανε σε έρευνες νότια της Κρήτης και στην ηλεκτρική διασύνδεση με την Κύπρο. Αυτή είναι η δουλειά του στρατηγικού σχεδιασμού.
Οι Κορίνθιοι το είπαν στους Σπαρτιάτες πριν από δυόμισι χιλιάδες χρόνια. Αμύνεστε με την αναβολή και όχι με τη δύναμη, τους είπαν, και σταματάτε τον αντίπαλο όταν η δύναμή του έχει ήδη διπλασιαστεί, όχι όταν αρχίζει να μεγαλώνει.
Στις 24 Αυγούστου η Τρίπολη έστειλε ρηματική διακοίνωση στο ελληνικό υπουργείο Εξωτερικών. Διαμαρτύρεται για τις έρευνες νότια της Κρήτης και προειδοποιεί ότι μπορεί να παγώσουν οι συνομιλίες οριοθέτησης. Η απουσία συμφωνημένης οριοθέτησης δεν σημαίνει ότι η Ελλάδα στερείται δικαιωμάτων. Οι διαφορές λύνονται με το διεθνές δίκαιο, όχι με μονομερείς διεκδικήσεις που γίνονται τετελεσμένα.
Η Τουρκία είναι ο κοινός άξονας. Το 2022 δήλωσε επισήμως ότι οι ενστάσεις της Ελλάδας και της ΕΕ δεν έχουν καμία αξία και ότι η Αθήνα καταπατά τα δικαιώματα της Λιβύης. Το 2025 τουρκική κορβέτα κατέπλευσε και στην Τρίπολη και στη Βεγγάζη. Δεν χρειάζεται να αποδείξουμε κοινό σχέδιο για κάθε κίνηση. Το μνημόνιο του 2019 είναι η κοινή τους βάση.
Τώρα το χαρτί περνά από τη Βεγγάζη. Στις αρχές Οκτωβρίου έφυγε από την προεδρία της εκεί Βουλής ο Αγκίλα Σάλεχ, που αρνιόταν να φέρει το μνημόνιο προς επικύρωση. Τον διαδέχθηκε πρόσωπο που είχε προεδρεύσει στην κοινοβουλευτική επιτροπή φιλίας Λιβύης και Τουρκίας. Σύμφωνα με ρεπορτάζ, η Άγκυρα πιέζει τον Σαντάμ Χαφτάρ να προχωρήσει η επικύρωση και απειλεί να στραφεί στη δυτική Λιβύη αν καθυστερήσει. Η επικύρωση δεν θα άλλαζε τίποτα στο πεδίο. Θα έδινε όμως επίφαση νομιμότητας. Έτσι δουλεύει το γκρίζο. Με χαρτιά, όχι με πλοία.
Στις 7 Οκτωβρίου, ο Αμερικανός υπουργός Εξωτερικών είπε στην Αθήνα ότι τα έργα ενεργειακής διασύνδεσης περιπλέκονται από τις ευαισθησίες άλλων χωρών της περιοχής. Το καλώδιο, πρόσθεσε, δεν είναι θέμα για δημόσιες δηλώσεις. Ποια χώρα έχει τις ευαισθησίες, το ξέρουν όλοι. Δεν αμφισβητώ τις καλές προθέσεις του. Την ίδια εβδομάδα είπε ότι μια ελληνοτουρκική σύγκρουση είναι αδιανόητη και αποκάλεσε την Ελλάδα πρότυπο συμμάχου. Όταν όμως ο ισχυρός σύμμαχος ονομάζει την ανησυχία του αμφισβητούντα και στέλνει το θέμα στη σιωπή, το βάρος μένει στην Ελλάδα. Αυτό το λέω εγώ ίσες αποστάσεις. Η ελληνική διπλωματία απάντησε ότι η ευαισθησία δεν είναι δικαίωμα. Σωστά. Το ερώτημα τότε είναι γιατί δεν το λέει και η Ουάσινγκτον δημόσια.
Η ιδιωτική διπλωματία είναι αναγκαίο εργαλείο, όχι αυτοσκοπός. Οι ίσες αποστάσεις από τον θύτη και το θύμα είναι ο προάγγελος του γκριζαρίσματος. Η εξίσωση των δύο δεν είναι ουδετερότητα. Επιτρέπει στον αμφισβητούντα να επιβάλει περιορισμούς στην πράξη, χωρίς να αναγνωριστεί επίσημα καμία αξίωσή του.
Το ξέρουμε και από το ΝΑΤΟ. Στις 8 Μαΐου 1980, πέντε μήνες πριν η Ελλάδα επιστρέψει στο στρατιωτικό σκέλος της Συμμαχίας, ο Γενικός Γραμματέας Γιόζεφ Λουνς έστειλε επιστολή στον Ανώτατο Συμμαχικό Διοικητή Ευρώπης με αφορμή μια εγκατάσταση επικοινωνιών στη Λήμνο. Ό,τι ακολούθησε έγινε γνωστό ως Οδηγίες Λουνς. Η Συμμαχία δεν υιοθέτησε επισήμως την τουρκική θέση. Δεν σχολιάζει τις τουρκικές αιτιάσεις και αποφεύγει να εντάσσει στον σχεδιασμό της περιοχές που η Άγκυρα θεωρεί αποστρατιωτικοποιημένες. Ουδετερότητα στα λόγια, περιορισμός στην πράξη.
Το ίδιο είδαμε το 1996 στα Ίμια. Η αμερικανική μεσολάβηση απέτρεψε τη σύγκρουση με μια προφορική συμφωνία. Όπως την περιγράφει ο τότε υπουργός Εξωτερικών Θόδωρος Πάγκαλος, δεν θα υπήρχαν ένοπλοι, πολεμικά πλοία και σημαίες. Τρεις Έλληνες αξιωματικοί δεν γύρισαν ποτέ. Η ένταση έπεσε, αλλά η κυριαρχία έμεινε στον αέρα, και από τότε η Άγκυρα μιλά για γκρίζες ζώνες. Οι σημερινές υποθέσεις δεν είναι νομικά ίδιες, αφού τα Ίμια αφορούσαν εδαφική κυριαρχία και το καλώδιο αφορά θαλάσσιες δικαιοδοσίες. Η ομοιότητα βρίσκεται στον μηχανισμό. Στη Λήμνο το 1980 και στα Ίμια το 1996, με κρίση ή χωρίς, η αμφισβήτηση μένει και αποκτά πρακτικό αποτέλεσμα.
Η διακοίνωση έφτασε στην Αθήνα στις 24 Αυγούστου και το κοινό την έμαθε αρκετές εβδομάδες αργότερα. Οι διπλωματικές πηγές λένε ότι η Αθήνα απάντησε αμέσως. Τότε η κυβέρνηση οφείλει να πει τι έγινε στο μεσοδιάστημα. Η εμπιστευτικότητα είναι θεμιτή στην εξωτερική πολιτική, δεν μπορεί όμως να γίνει πολιτική κλειστών θυρών.
Η Ελλάδα πρέπει να περάσει από τη διαχείριση της κάθε κρίσης σε στρατηγική που αποτρέπει τα τετελεσμένα.
Πρώτον, δημόσια αμερικανική δήλωση ότι έχει δικαίωμα να ποντίσει το καλώδιο σύμφωνα με το διεθνές δίκαιο. Δεύτερον, ευρωπαϊκή κάλυψη με πράξεις και όχι μόνο με ανακοινώσεις. Τρίτον, σαφές χρονοδιάγραμμα επανεκκίνησης των εργασιών, με την Αθήνα έτοιμη να εκδώσει κάθε άδεια. Τέταρτον, νομικές και διπλωματικές κινήσεις πριν από τα τετελεσμένα, με ανοιχτούς διαύλους προς την Τρίπολη και τη Βεγγάζη.
Η αποτροπή δεν είναι μόνο να αποφύγουμε το θερμό επεισόδιο. Είναι να μην επιτρέψουμε τη σταδιακή επιβολή περιορισμών στα δικαιώματά μας. Η πολιτική των κλειστών θυρών πληρώνεται.
Το γκρίζο δεν εμφανίζεται ξαφνικά στον καμβά της εθνικής κυριαρχίας. Απλώνεται κάθε φορά που, στο όνομα της ηρεμίας, περιορίζουμε εμείς όσα ο άλλος δεν έχει δικαίωμα να μας απαγορεύσει.
Υποστράτηγος ε.α. Αχιλλεύς Ταούξης
Απόφοιτος της Σχολής Ευελπίδων και με 43 χρόνια υπηρεσίας στις Ένοπλες Δυνάμεις, υπηρέτησε σε επιχειρησιακές και επιτελικές θέσεις στην Ελλάδα, στο ΝΑΤΟ και σε διεθνείς αποστολές. Διετέλεσε Εκπαιδευτής και Διευθυντής Σπουδών στη ΣΕΘΑ, Διευθυντής Κέντρου Επιχειρήσεων στο ΝΑΤΟϊκό Στρατηγείο Σκοπίων και στέλεχος του ΓΕΣ, του ΓΕΕΘΑ και του Υπουργείου Εθνικής Άμυνας, με αντικείμενο την άμυνα, την αμυντική πολιτική, την Ευρωπαϊκή Ένωση και τις διεθνείς σχέσεις.
Είναι κάτοχος μεταπτυχιακού τίτλου στην Εφαρμοσμένη Στρατηγική και Διεθνείς Σχέσεις από το University of Plymouth και έχει συμμετάσχει ως ομιλητής σε ημερίδες και εκδηλώσεις. Αρθρογραφεί για θέματα εθνικής ασφάλειας, άμυνας, στρατηγικής και γεωπολιτικής.
Στη φωτογραφία: Ο πρόεδρος της Συρίας, Άχμεντ αλ-Σαράα, φαίνεται να κατευθύνει το μεγαλύτερο μέρος των κρατικών πόρων, μαζί και της ξένης βοήθειας, στη δημιουργία ενός μεγάλου μόνιμου στρατού και στην απόκτηση νέων οπλικών συστημάτων, αποκρύπτοντας την έκταση της προσπάθειας. Ο αλ-Σαράα χαιρετά πιστούς στο Τέμενος των Ομεϋαδών στη Δαμασκό, στις 8 Δεκεμβρίου 2024. Φωτογραφία: Abdulaziz Ketaz/AFP μέσω Getty Images.
Ο αλ-Σαράα φαίνεται να κατευθύνει το μεγαλύτερο μέρος των κρατικών πόρων —μαζί και της ξένης βοήθειας— στη δημιουργία ενός μεγάλου μόνιμου στρατού και στην απόκτηση νέων οπλικών συστημάτων, ενώ αποκρύπτει την έκταση της προσπάθειας.
Οι δυτικές κυβερνήσεις και ο αλ-Σαράα δεν αποδίδουν την ίδια σημασία στη λέξη «σταθερότητα».
Οι συμμαχίες στη Μέση Ανατολή σπάνια επιβιώνουν του εχθρού που τις δημιούργησε. Το Ιράν και οι πολιτοφυλακές του πέρασαν χρόνια πολεμώντας την εξέγερση που έφερε τον αλ-Σαράα στην εξουσία. Τίποτε από αυτά δεν μας λέει τι θα κάνει ένα ισχυρότερο συριακό κράτος σε δέκα χρόνια.
Τον Σεπτέμβριο του 2025, ο αλ-Σαράα δήλωσε σε δημοσιογράφους ότι μια συμφωνία ασφαλείας με το Ισραήλ, βασισμένη στη συμφωνία αποδέσμευσης δυνάμεων του 1974, ήταν «αναγκαία».
Έναν χρόνο αφότου χαρακτήρισε αυτή την υποτιθέμενη «αναγκαιότητα», ο αλ-Σαράα δήλωσε στον ΟΗΕ ότι τα Υψίπεδα του Γκολάν «θα παραμείνουν συριακά» — ενδεχομένως για να μπορούν και πάλι οι Σύροι να πυροβολούν τους Ισραηλινούς αγρότες στην πεδιάδα από κάτω. Ο αλ-Σαράα πρόσθεσε το παράπονό του ότι «το Ισραήλ εξαπολύει επιθέσεις κατά της Συρίας. Έχουν σημειωθεί 500 αεροπορικοί βομβαρδισμοί, περισσότερες από 1.200 εισβολές και 300 συλλήψεις. Αυτό έρχεται σε αντίθεση με την κατεύθυνση που βλέπουμε σε παγκόσμιο επίπεδο».
Ο αλ-Σαράα, ωστόσο, ξέχασε να αναφέρει τον λόγο. Από τότε που ανέτρεψε το καθεστώς Άσαντ, Χριστιανοί, Δρούζοι, Αλαουίτες και άλλες μειονότητες έχουν πέσει θύματα επιθέσεων που έχουν χαρακτηριστεί, σύμφωνα με αναφορές, «γενοκτονικές» — την ώρα που προχωρά το σχέδιο του αλ-Σαράα για τη ριζοσπαστική ισλαμοποίηση της Συρίας.
Η απόφαση της κυβέρνησης Τραμπ να αφαιρέσει τη Συρία από τον κατάλογο των κρατών που υποστηρίζουν την τρομοκρατία φαίνεται να βασίστηκε περισσότερο σε ευσεβείς πόθους παρά σε πραγματικά δεδομένα επί του πεδίου. Ίσως η κυβέρνηση εξακολουθεί να ελπίζει —αν και, ύστερα από την αντιπαράθεσή της με το Ιράν, θα έπρεπε να έχει μάθει καλύτερα— ότι αν ανταμείψει την καλή συμπεριφορά πριν αυτή εκδηλωθεί, θα την προκαλέσει με κάποιο μαγικό τρόπο. Αυτό, απλώς, δεν λειτουργεί. Δώρα καλής πίστης, ιδίως προς ανθρώπους που υποτίθεται ότι είναι πρώην τρομοκράτες, μπορεί απλώς να μπουν στην τσέπη, εν αναμονή των επόμενων.
Σε αυτό το σημείο, η απαίτηση του αλ-Σαράα ότι τα Υψίπεδα του Γκολάν «θα παραμείνουν συριακά» ισοδυναμεί με το να περιμένει κανείς από τις Ηνωμένες Πολιτείες να επιστρέψουν το νοτιοδυτικό τους τμήμα στο Μεξικό.
Το Ισραήλ, προφανώς με γνώμονα την επιβίωσή του, αντιμετωπίζει τα βόρεια σύνορά του ως ζήτημα δυνατοτήτων και όχι διακηρυγμένων προθέσεων…
Το στοίχημα είναι ότι οι επενδύσεις και οι τιμητικές υποδοχές θα στρέψουν τον αλ-Σαράα προς τη μετριοπάθεια. Μπορεί να πετύχει, αλλά ο ωφελημένος από αυτή την πολιτική χρησιμοποιεί μέρος των πόρων για να οικοδομήσει τη δική του ένοπλη ισχύ.
Ισραηλινοί αξιωματούχοι ασφαλείας παραδέχονται ότι χάθηκε η ευκαιρία να κατοχυρωθούν οι ρυθμίσεις στα σύνορα όταν ο αλ-Σαράα ήταν αδύναμος και μόλις είχε αναλάβει την εξουσία. Τώρα εκτιμούν ότι η σύγκρουση είναι θέμα χρόνου.
Ένας δίαυλος επικοινωνίας με τη Δαμασκό έχει προσφέρει στην Ουάσιγκτον επιρροή που ο αποκλεισμός δεν θα μπορούσε να εξασφαλίσει. Δεν πρέπει, όμως, να οδηγήσει σε αμνησία: το παρελθόν του αλ-Σαράα είναι καταγεγραμμένο, η διπλωματία του είναι υπαρκτή, και ο στρατός που συγκροτείται ανήκει στον ίδιο άνθρωπο.
Το αν ο Άχμεντ αλ-Σαράα έχει αλλάξει από τότε που ο κόσμος τον γνώριζε ως αλ-Τζολάνι θα απασχολήσει τους βιογράφους του. Οι σχεδιαστές του Ισραήλ έχουν πάψει να θέτουν αυτό το ερώτημα. Μετρούν τις ταξιαρχίες του.
Ο Άχμεντ αλ-Σαράα κληρονόμησε μια χώρα ερειπωμένη. Ο πόλεμος συρρίκνωσε την οικονομία της Συρίας στο μισό και άφησε εννέα στους δέκα ανθρώπους κάτω από το όριο της φτώχειας. Σύμφωνα με σοβαρές ισραηλινές πηγές, η προτεραιότητα στη Δαμασκό έχει ελάχιστη σχέση με την ανοικοδόμηση.
Ο αλ-Σαράα φαίνεται να κατευθύνει το μεγαλύτερο μέρος των κρατικών πόρων, μαζί και της ξένης βοήθειας, στη δημιουργία ενός μεγάλου μόνιμου στρατού και στην απόκτηση νέων οπλικών συστημάτων, αποκρύπτοντας την έκταση της προσπάθειας. Οι δυνάμεις του δεν θεωρούνται ακόμη αξιόμαχες, αλλά έχουν πραγματοποιήσει ασκήσεις σε επίπεδο ταξιαρχίας, οργανώνονται σε ταξιαρχίες με τις μεραρχίες να ακολουθούν και αναζητούν αντιαεροπορικά συστήματα ικανά να περιορίσουν την ισραηλινή πολεμική αεροπορία. Πρόκειται για τον στρατό που το Ισραήλ αποδεκάτισε τον Δεκέμβριο του 2024, όταν 480 αεροπορικά πλήγματα μέσα σε δύο ημέρες κατέστρεψαν, σύμφωνα με εκτιμήσεις, το 80% του στρατηγικού οπλοστασίου του Άσαντ. Τώρα ανασυγκροτείται με χρήματα που προορίζονταν για την ανοικοδόμηση της χώρας.
Εδώ και δύο χρόνια, ο αλ-Σαράα προσπαθεί να πείσει τον κόσμο ότι δεν είναι πλέον ο Αμπού Μοχάμεντ αλ-Τζολάνι. Εντάχθηκε στην Αλ Κάιντα στο Ιράκ μετά την αμερικανική εισβολή του 2003, πέρασε πέντε χρόνια στην αμερικανική φυλακή Καμπ Μπούκα και επέστρεψε στη Συρία το 2011, όπου ίδρυσε το Μέτωπο αλ-Νούσρα. Οι Ηνωμένες Πολιτείες τον χαρακτήρισαν παγκόσμιο τρομοκράτη τον Μάιο του 2013 και προσέφεραν αμοιβή 10 εκατομμυρίων δολαρίων για τη σύλληψή του — αμοιβή που αποσύρθηκε μόλις τον Δεκέμβριο του 2024.
Το 2016 διέκοψε τους δεσμούς του με την Αλ Κάιντα και επαναπροσδιορίστηκε ως εθνικιστής. Μετά την πτώση της Δαμασκού, στις 8 Δεκεμβρίου 2024, άφησε τη στρατιωτική στολή και φόρεσε κοστούμια. Τον Μάιο του 2025, ο πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ συναντήθηκε μαζί του στο Ριάντ, την επομένη της ανακοίνωσης για άρση των κυρώσεων. Τον Νοέμβριο, ο αλ-Σαράα έγινε ο πρώτος Σύρος πρόεδρος που έγινε δεκτός στον Λευκό Οίκο, όπου η Συρία εντάχθηκε στον συνασπισμό κατά του Ισλαμικού Κράτους.
Το στοίχημα είχε τη λογική του: η απομόνωση κινδύνευε να μετατρέψει ένα κατεστραμμένο κράτος σε ακόμη μία μόνιμη αποτυχία. Η Σαουδική Αραβία και η Τουρκία πίεσαν για την άρση των κυρώσεων, ενώ η Ευρώπη διέκρινε μια δυνατότητα σταθεροποίησης της χώρας και επιστροφής των Σύρων προσφύγων. Τον Μάιο του 2025, η Ευρωπαϊκή Ένωση ήρε τις οικονομικές κυρώσεις. Τον Δεκέμβριο του 2025, το Κογκρέσο των ΗΠΑ κατάργησε τον Νόμο Καίσαρα και, στις 24 Αυγούστου 2026, η Ουάσιγκτον αφαίρεσε τη Συρία από τον κατάλογο των κρατών που υποστηρίζουν την τρομοκρατία, όπου βρισκόταν από το 1979. Η Γερμανία, η οποία άνοιξε ξανά την πρεσβεία της στη Δαμασκό τον Μάρτιο του 2025 και υποδέχθηκε τον αλ-Σαράα στο Βερολίνο έναν χρόνο αργότερα, ηγείται πλέον της ευρωπαϊκής προσπάθειας παροχής βοήθειας.
Οι δυτικές κυβερνήσεις και ο αλ-Σαράα δεν αποδίδουν την ίδια σημασία στη λέξη «σταθερότητα». Η Ευρώπη χρειάζεται μια Συρία αρκετά ήρεμη ώστε να δικαιολογείται η επιστροφή προσφύγων. Η Σαουδική Αραβία και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα θέλουν να απομακρύνουν οριστικά τη Δαμασκό από την ιρανική σφαίρα επιρροής, ενώ η Ουάσιγκτον θέλει έναν εταίρο κατά του Ισλαμικού Κράτους. Ο αλ-Σαράα τους χρειάζεται όλους και, σύμφωνα με ισραηλινές εκτιμήσεις, τους αξιοποιεί για έναν ευρύτερο στόχο: να επαναφέρει τη Συρία ως περιφερειακή στρατιωτική δύναμη.
Ο σχεδιασμός του φαίνεται να αποβλέπει σε μια μελλοντική στιγμή, όταν θα έχει ολοκληρωθεί η στρατιωτική ενίσχυση της χώρας και θα έχει περιοριστεί η αμερικανική παρουσία στο Ιράκ. Τότε, εκτιμάται, θα μπορούσε να επιτεθεί στη Χεζμπολάχ στον Λίβανο και στις φιλοϊρανικές πολιτοφυλακές στο Ιράκ. Αυτοί είναι και εχθροί του Ισραήλ, όμως αυτό δεν μετατρέπει τον υπό συγκρότηση στρατό της Δαμασκού σε σύμμαχο του Ισραήλ. Όπως το διατύπωσε ένας αξιωματούχος ασφαλείας:
«Ο Άχμεντ αλ-Σαράα θέλει να οικοδομήσει, υπό την ηγεσία του, μια Συρία που θα γίνει περιφερειακή δύναμη και θα κοιτάζει προς όλες τις κατευθύνσεις. Αν το αποφασίσει, θα στρέψει και στρατιωτική ισχύ εναντίον του Ισραήλ».
Οι συμμαχίες στη Μέση Ανατολή σπάνια επιβιώνουν του εχθρού που τις δημιούργησε. Η εχθρότητα του αλ-Σαράα προς το Ιράν και τη Χεζμπολάχ πηγάζει από την ίδια του την ιστορία: το Ιράν και οι πολιτοφυλακές του πέρασαν χρόνια πολεμώντας την εξέγερση που τον έφερε στην εξουσία. Τίποτε από αυτά, όμως, δεν προδικάζει τι θα κάνει ένα ισχυρότερο συριακό κράτος σε δέκα χρόνια.
Τον Σεπτέμβριο του 2025, ο αλ-Σαράα δήλωσε σε δημοσιογράφους ότι μια συμφωνία ασφαλείας με το Ισραήλ, βασισμένη στη συμφωνία αποδέσμευσης δυνάμεων του 1974, ήταν «αναγκαία».
Έναν χρόνο αφότου διακήρυξε αυτή την υποτιθέμενη «αναγκαιότητα», ο αλ-Σαράα δήλωσε στον ΟΗΕ ότι τα Υψίπεδα του Γκολάν «θα παραμείνουν συριακά» — ενδεχομένως για να μπορούν και πάλι οι Σύροι να πυροβολούν τους Ισραηλινούς αγρότες στην πεδιάδα από κάτω. Ο αλ-Σαράα πρόσθεσε το παράπονό του ότι «το Ισραήλ εξαπολύει επιθέσεις κατά της Συρίας. Έχουν σημειωθεί 500 αεροπορικά πλήγματα, περισσότερες από 1.200 εισβολές και 300 συλλήψεις. Αυτό έρχεται σε αντίθεση με την κατεύθυνση που βλέπουμε σε παγκόσμιο επίπεδο».
Ο αλ-Σαράα, ωστόσο, ξέχασε να αναφέρει τον λόγο. Από τότε που ανέτρεψε το καθεστώς Άσαντ, Χριστιανοί, Δρούζοι, Αλαουίτες και άλλες μειονότητες έχουν πέσει θύματα επιθέσεων που, σύμφωνα με αναφορές, είναι «γενοκτονικές» — ενώ το σχέδιο του αλ-Σαράα για τη ριζοσπαστική ισλαμοποίηση της Συρίας προχωρά με γοργούς ρυθμούς.
Η απόφαση της κυβέρνησης Τραμπ να αφαιρέσει τη Συρία από τον κατάλογο των κρατών που υποστηρίζουν την τρομοκρατία φαίνεται να βασίστηκε περισσότερο σε ευσεβείς πόθους παρά σε πραγματικά δεδομένα επί του πεδίου. Ίσως η κυβέρνηση εξακολουθεί να ελπίζει —αν και, ύστερα από την αντιπαράθεσή της με το Ιράν, θα έπρεπε να έχει μάθει καλύτερα— ότι αν ανταμείψει την καλή συμπεριφορά πριν αυτή εκδηλωθεί, θα την προκαλέσει με κάποιον μαγικό τρόπο. Αυτό, απλώς, δεν λειτουργεί. Δώρα καλής πίστης, ιδίως προς ανθρώπους που υποτίθεται ότι είναι πρώην τρομοκράτες, μπορεί απλώς να μπουν στην τσέπη, εν αναμονή των επόμενων.
Ο υπουργός Εξωτερικών του Ισραήλ, Ισραέλ Κατς, απάντησε αμέσως στον αλ-Σαράα: «Τα Υψίπεδα του Γκολάν υπό ισραηλινή κυριαρχία αποτελούν αναπόσπαστο και αιώνιο τμήμα του Κράτους του Ισραήλ».
Σε αυτό το σημείο, η απαίτηση του αλ-Σαράα ισοδυναμεί με το να περιμένει κανείς από τις Ηνωμένες Πολιτείες να επιστρέψουν το νοτιοδυτικό τους τμήμα στο Μεξικό.
Το Ισραήλ, προφανώς με γνώμονα την επιβίωσή του, αντιμετωπίζει τα βόρεια σύνορά του ως ζήτημα στρατιωτικών δυνατοτήτων και όχι διακηρυγμένων προθέσεων. Οι κόκκινες γραμμές που έθεσε στις συνομιλίες υπό αμερικανική διαμεσολάβηση, οι οποίες ξανάρχισαν τον Αύγουστο μετά από εξάμηνη διακοπή, περιλαμβάνουν: αποστρατιωτικοποιημένο συριακό Γκολάν, καμία τουρκική στρατιωτική δραστηριότητα στη Συρία και κανένα στρατηγικό οπλικό σύστημα στα χέρια της Συρίας.
Ο αλ-Σαράα δεν άλλαξε απλώς έναν προστάτη με έναν άλλον. Η Τουρκία συνέβαλε στην άνοδό του και, βάσει συμφωνίας εκπαίδευσης του Αυγούστου 2025, πρόκειται να προμηθεύσει οπλικά συστήματα στον νέο στρατό. Ωστόσο, Ισραηλινοί αξιωματούχοι δεν περιμένουν ότι θα παραχωρήσει συριακές στρατιωτικές βάσεις στον Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν, ακόμη κι αν αυτό περιμένει ο ίδιος ο Ερντογάν. Όταν το Ισραήλ βομβάρδισε την αεροπορική βάση Αμπού αλ-Ντουχούρ στις 18 Αυγούστου για να αποτρέψει τουρκική ανάπτυξη δυνάμεων, ο Αμερικανός απεσταλμένος χαρακτήρισε το πλήγμα «περιττή κλιμάκωση». Ισραηλινές πηγές, ωστόσο, εκτίμησαν ότι έτσι ο αλ-Σαράα γλίτωσε από μια επιλογή που προτιμούσε να μην αναγκαστεί να κάνει.
Ούτε η Ρωσία έχει αποχωρήσει. Τον Αύγουστο, η Ρωσία και η Συρία συμφώνησαν να μετατρέψουν τις ρωσικές στρατιωτικές βάσεις στη Συρία, στο Ταρτούς και στο Χμεϊμίμ, σε κοινά κέντρα εκπαίδευσης, με τις ρωσικές δυνάμεις να παραμένουν εκεί. Τον Σεπτέμβριο, ρωσική νηοπομπή κατέπλευσε στο Ταρτούς για τον πρώτο ανεφοδιασμό βάσει της συμφωνίας.
Η Σαουδική Αραβία και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα έχουν τους δικούς τους λόγους να προσεγγίζουν τον αλ-Σαράα. Η πτώση του Άσαντ διέλυσε τον διάδρομο που το Ιράν χρειάστηκε δεκαετίες για να οικοδομήσει μέσω Ιράκ, Συρίας και Λιβάνου. Τα κεφάλαια του Κόλπου μπορούν να καταστήσουν την απώλεια αυτή μόνιμη. Η Σαουδική Αραβία και το Κατάρ εξόφλησαν τον Απρίλιο του 2025 τις οφειλές της Συρίας προς την Παγκόσμια Τράπεζα. Τον Ιούλιο, σαουδαραβική αντιπροσωπεία υπέγραψε συμφωνίες ύψους 6,4 δισεκατομμυρίων δολαρίων, ενώ η DP World εξασφάλισε παραχώρηση 30 ετών, αξίας 800 εκατομμυρίων δολαρίων, για το λιμάνι του Ταρτούς. Το στοίχημα είναι ότι οι επενδύσεις και οι τιμητικές υποδοχές θα στρέψουν τον αλ-Σαράα προς τη μετριοπάθεια. Μπορεί να πετύχει, αλλά ο ωφελημένος από αυτή την πολιτική χρησιμοποιεί μέρος των πόρων για να οικοδομήσει τη δική του ένοπλη ισχύ.
Το Ισραήλ βρίσκεται πλέον αντιμέτωπο με ένα πρόβλημα πιο σύνθετο από τον Άσαντ, ο οποίος ήταν εχθρικός αλλά γνώριμος και εξαρτημένος από το Ιράν και τη Ρωσία.
Ισραηλινοί αξιωματούχοι ασφαλείας παραδέχονται ότι χάθηκε η ευκαιρία να κατοχυρωθούν οι ρυθμίσεις στα σύνορα όταν ο αλ-Σαράα ήταν αδύναμος και μόλις είχε αναλάβει την εξουσία. Τώρα εκτιμούν ότι μια σύγκρουση είναι θέμα χρόνου.
Ο δίαυλος επικοινωνίας που συμφωνήθηκε στο Παρίσι τον Ιανουάριο εξακολουθεί να λειτουργεί. Ο επικεφαλής της Μοσάντ, Ρόμαν Γκόφμαν, συναντήθηκε με τον υπουργό Εξωτερικών της Συρίας, Άσαντ αλ-Σαϊμπάνι, στο Αμμάν τον Αύγουστο. Ο ισραηλινός αμυντικός μηχανισμός εντείνει τη συλλογή πληροφοριών για τις συριακές δυνάμεις και προετοιμάζεται για ευρείας κλίμακας επιχείρηση, σε περίπτωση που η στρατιωτική ενίσχυση απειλήσει την ελευθερία δράσης του Ισραήλ.
Ένας δίαυλος επικοινωνίας με τη Δαμασκό έχει προσφέρει στην Ουάσιγκτον επιρροή που ο αποκλεισμός δεν θα μπορούσε να εξασφαλίσει. Δεν πρέπει, όμως, να οδηγήσει σε αμνησία: το παρελθόν του αλ-Σαράα είναι καταγεγραμμένο, η διπλωματία του είναι υπαρκτή, και ο στρατός που συγκροτείται ανήκει στον ίδιο άνθρωπο.
Το αν ο Άχμεντ αλ-Σαράα έχει αλλάξει από τότε που ο κόσμος τον γνώριζε ως αλ-Τζολάνι θα απασχολήσει τους βιογράφους. Οι σχεδιαστές του Ισραήλ έχουν πάψει να θέτουν αυτό το ερώτημα. Μετρούν τις ταξιαρχίες του.
Ο Πιερ Ρεβό είναι απόφοιτος Νομικής του Πανεπιστημίου Paris-Assas, Γάλλος δημοσιογράφος, μυθιστοριογράφος και δημιουργός ντοκιμαντέρ. Έχει γράψει έξι μυθιστορήματα, μεταξύ των οποίων τα «Beyond Red Lines», «The Third Testament» και «Red Eden», τα οποία έχουν μεταφραστεί από τα γαλλικά. Το τελευταίο του δοκίμιο για τις συνέπειες της σφαγής της 7ης Οκτωβρίου, «7 octobre – La riposte», έγινε μπεστ σέλερ στη Γαλλία. Ως κινηματογραφιστής έχει παράγει και σκηνοθετήσει 17 ντοκιμαντέρ, πολλά από τα οποία γυρίστηκαν με υψηλό κίνδυνο σε εμπόλεμες ζώνες της Μέσης Ανατολής και εστιάζουν στην τρομοκρατία, τη μεροληψία των μέσων ενημέρωσης και τους διωγμούς κατά των Χριστιανών. Το τελευταίο του ντοκιμαντέρ, «Pogrom(s)», αναδεικνύει το ιστορικό μίσους κατά των Εβραίων στον μουσουλμανικό πολιτισμό ως την κύρια δύναμη πίσω από τη σφαγή της 7ης Οκτωβρίου.
Στη Γαλλία η επαναστατική κουλτούρα είναι έντονη και ενεργεί ως υποβολέας. Δεν είναι ριζωμένη μόνον στην Επανάσταση του 1789 και του 1830, είναι και στις προλεταριακές επαναστάσεις του 1848 και της Παρισινής Κομμούνας του 1871 αλλά και την “πολιτιστική” του 1968. ‘Ομως αυτό που συμβαίνει σήμερα έχει εντελώς διαφορετικό χαρακτήρα.
Ο πολιτικός επιστήμονας Γιώργος Σεφερτζής, διαχρονικά συνδεδεμένος με τη Γαλλία, ερμηνεύοντας τη μαθητική εξέγερση εκεί, είπε ότι «Είναι κοινοί οι κίνδυνοι που απειλούν τη νέα γενιά, την πρώτη μεταπολεμική που θα ζήσει χειρότερα από τους γονείς της. Βιώνει την τεράστια ανασφάλεια που προκαλεί η εισβολή της τεχνητής νοημοσύνης στα εργασιακά θέματα, δημιουργώντας μια νέου τύπου ανταγωνιστικότητα για ένταξη στην αγορά εργασίας».
Αναφερόμενος στις πολιτικές αιτίες για τις απειλές που βιώνει η νεολαία, ο ψυχίατρος – ψυχαναλυτής Νίκος Γκουγκουλής πρόσθεσε: «Εδώ και χρόνια το μοντέλο της σοσιαλδημοκρατίας έχει καταρρεύσει. Κανείς δεν φροντίζει κανέναν και ο πολίτης αισθάνεται μια συνεχή εγκατάλειψη ή ακόμη και περιφρόνηση.
Οι ελίτ είναι τελείως αποκομμένες από το λαό, ζουν σε ξεχωριστούς κόσμους. Το σχολείο έχει πάψει να είναι χώρος μάθησης και μετάδοσης αξιών και έχει γίνει μικρογραφία μιας κοινωνία σε αδιέξοδο». (Καθημερινή 15/10/2026). Γιαυτό όλα τα κοινωνικά και πολιτικά κινήματα μετά το 1989 βάζουν στο επίκεντρο της δράσης τους την κριτική του καπιταλισμού. Είτε μιλάμε για το Occupy Wall Street και το Black Lives Matter στις ΗΠΑ, είτε για τα κινήματα στη Γαλλία, από το Nuit Debout επί Ολάντ μέχρι τα Κίτρινα Γιλέκα και τις σημερινές αντιδράσεις των μαθητών κανένα δεν έδειξε ενδιαφέρον για τις σοσιαλιστικές αναζητήσεις του παρελθόντος. Είναι αυτοοργανωμένα αντικαπιταλιστικά κινήματα που γίνονται για τα κοινά αγαθά που κατακτήθηκαν όταν ο καπιταλισμός είχε αντίπαλο δέος τον υπαρκτό σοσιαλισμό της ΕΣΣΔ, τα οποία πρέπει να διασωθούν απέναντι στην εμπορευματική πραγμοποίηση.
«Ωστόσο, μας λέει ο Ένζο Τραβέρσο, (τα κινήματα αυτά) δεν αποτελούν κάποια αντίδραση προς τον 20ο αιώνα, αλλά ενσαρκώνουν κάτι το νέο. Κι επειδή είναι ορφανά πρέπει να επινοήσουν την ταυτότητά τους…Τα μέλη των κομμουνιστικών κομμάτων είχαν την αυταπάτη να πιστεύουν ότι τους ανήκει το μέλλον, γνώριζαν ωστόσο ότι ανήκαν σε ένα κίνημα που ξεπερνούσε το ατομικό τους πεπρωμένο. Τα νέα κινήματα έχουν διαφορετική σχέση με την πολιτική, τη χρησιμοποιούν χωρίς να τρέφουν ψευδαισθήσεις…..Ξέρουν ότι η δημοκρατία χρειάζεται να επινοηθεί από την αρχήκαι άρα δεν ιεροποιούν τους κούφιους θεσμούς της.
Η οργανωτική μορφή που ταιριάζει περισσότερο σε αυτά τα νέα κινήματα, συνεχίζει ο Τραβέρσο, είναι ίσως ο φεντεραλισμός της Πρώτης Διεθνούς. Η Πρώτη Διεθνής (Διεθνής Ένωση Εργατών) συγκέντρωνε κάθε είδους ιδεολογικά ρεύματα που εκτείνονταν από το μαρξισμό έως τον αναρχισμό, στους κόλπους των οποίων συνυπήρχαν κόμματα, συνδικάτα, εθνικοαπελευθερωτικά κινήματα και ποικίλες ομάδες.
Σήμερα, πρέπει να συνασπίσουμε και να φέρουμε σε διάλογο πολλαπλές εμπειρίες, χωρίς ιεραρχία, με “εξεγερσιακό” τρόπο, αντί να τις περιχαρακώνουμε πάνω σε ιδεολογικές βάσεις.
Ίσως γιαυτό το λόγο, η Παρισινή Κομμούνα, θεωρείται σήμερα πρωτοφανέρωτη εμπειρία αυτοδιακυβέρνησης και κοινοτικής πρακτικής. Οι πρωταγωνιστές της είχαν μικρή σχέση με τη βιομηχανική εργατική τάξη του 20ου αιώνα. Ήταν τεχνίτες, εποχιακοί εργάτες, νεαροί διανοούμενοι, μποέμ καλλιτέχνες, ανεπάγγελτες γυναίκες ή άνεργοι. Η ετερογένεια και η αβεβαιότητα του κοινωνικού τους κόσμου θυμίζει τις συνθήκες που βιώνει η σημερινή νεολαία». Τί επιδιώκουν λοιπόν οι εξεγερμένοι των Παρισίων;
Πριν κάποια χρόνια, ο Τζον Χολογουέι, βεβαίωνε σε ένα βιβλίο του ότι μπορούμε «να αλλάξουμε τον κόσμο χωρίς να πάρουμε την εξουσία»
Γιατί κατέρρευσε το μοντέλο της σοσιαλδημοκρατίας που έδωσε τα καλύτερα αποτελέσματα στις χρυσές μεταπολεμικές δεκαετίας από το 1945 – 1973; Παιδεία, υγεία, κοινωνική πρόνοια, ευημερία γενικότερα και ασφάλεια στους εργαζόμενους; Διότι η σοσιαλδημοκρατία υπήρξε χάριν του κομμουνισμού. Μπορούσε να υπερασπιστεί την ελευθερία τη δημοκρατία και το κράτος προνοίας στις καπιταλιστικές χώρες μόνο επειδή υπήρχε η ΕΣΣΔ και επειδή ο ίδιος ο καπιταλισμός είχε υποχρεωθεί να μετασχηματιστεί στο πλαίσιο του ψυχρού πολέμου. Η σοσιαλδημοκρατία, ο ρεφορμισμός δηλαδή, η πολιτική που υπόσχονταν ότι με τις μεταρρυθμίσεις θα φθάσει στο σοσιαλισμό αναπτύχθηκε και λειτούργησε ως ανάχωμα προς τον κομμουνισμό. Με το τέλος του ψυχρού πολέμου εξέλιπε ο λόγος ύπαρξής της και ο καπιταλισμός ξαναβρήκε το αρχικό του πρόσωπο, πολύ πιο ωμό, ανακάλυψε και πάλι την ορμή των απαρχών του. Γιαυτό όλα τα κοινωνικά και πολιτικά κινήματα μετά το 1989 βάζουν στο επίκεντρο της δράσης τους την κριτική του καπιταλισμού.
Στην Ελλάδα; Μπορεί στη χώρα μας να σημειωθούν μαθητικές αντιδράσεις της δυναμικής στη Γαλλία; Ο Γιώργος Σεφερτζής υπογραμμίζει ότι «στην Ελλάδα επικρατεί ατομισμός ακόμη και στις νεαρές ηλικίες. Στη Γαλλία η πλειοψηφία των μαθητών στηρίζει τον Μελανσόν ενώ εδώ στρέφονται περισσότερο στην αποχή. Στη Γαλλία είναι ισχυρή η κοινωνική υποχρέωση της αλληλεγγύης – εδώ αυτό συνέβη με τα Τέμπη αλλά ήταν εξαίρεση».
Η Άγκυρα πρόσφερε στη Χαμάς καταφύγιο, χρηματοπιστωτική υποδομή και πολιτική νομιμοποίηση, ενώ αντιτασσόταν σε μια περιφερειακή τάξη που απειλούσε να παρακάμψει την Τουρκία. Μετά την 7η Οκτωβρίου, που διέλυσε αυτή την τάξη, το Ισραήλ άρχισε να αντιμετωπίζει την Τουρκία όχι απλώς ως δύσκολο εταίρο, αλλά ως μέρος του στρατηγικού προβλήματος.
Του Shay Gal Δημοσιεύθηκε στις 10-08-2026, 09:36 — Τελευταία ενημέρωση: 10-08-2026, 09:36
Η Άγκυρα δύσκολα θα σπεύσει να εγκαταλείψει ένα τόσο σημαντικό πλεονέκτημα για την αποτρεπτική της ισχύ. Ο πρόεδρος της Τουρκίας, Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν. Φωτογραφία: AFP, Getty Images.
Δεκαοκτώ ημέρες πριν από την 7η Οκτωβρίου 2023, ο πρώην επικεφαλής των τουρκικών μυστικών υπηρεσιών και ο διάδοχός του κάθισαν απέναντι από τον Μπενιαμίν Νετανιάχου, μαζί με τον Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν. Ο Χακάν Φιντάν ήταν πλέον υπουργός Εξωτερικών· ο Ιμπραήμ Καλίν ήταν επικεφαλής της MİT, της τουρκικής υπηρεσίας πληροφοριών. Στο τραπέζι βρίσκονταν η ενέργεια, η τεχνολογία, η τεχνητή νοημοσύνη και η κυβερνοασφάλεια.
Τρία χρόνια νωρίτερα, οι δύο άνδρες είχαν καθίσει δίπλα στον Ερντογάν μαζί με τον ηγέτη της Χαμάς, Ισμαήλ Χανίγια — ο Φιντάν τότε επικεφαλής της MİT και ο Καλίν εκπρόσωπος του Ερντογάν. Οι φάκελοι της Άγκυρας για το Ισραήλ και τη Χαμάς συναντήθηκαν στην κορυφή του τουρκικού κράτους.
Ο μηχανισμός της Χαμάς στην Τουρκία λειτουργούσε επιχειρησιακά. Ο Μούσα Ακκάρι, βετεράνος των Ταξιαρχιών αλ-Κασάμ της Χαμάς, που είχε απελευθερωθεί στο πλαίσιο της ανταλλαγής κρατουμένων Σαλίτ το 2011, αφηγήθηκε ότι ο Ερντογάν έστειλε κυβερνητικό αεροσκάφος για να μεταφέρει εκείνον και άλλους εννέα από την Αίγυπτο στην Άγκυρα. Υποσχέθηκε ότι θα τους προστατεύσει «όπως προστατεύουμε τα δικά μας παιδιά».
Οι κυρώσεις του αμερικανικού υπουργείου Οικονομικών κατονόμασαν τον Ζάχερ Τζαμπαρίν, που βρισκόταν στην Τουρκία, ως επικεφαλής των οικονομικών της Χαμάς και σύνδεσμό της με τη Δύναμη Κουντς του Ιράν. Κατονόμασαν επίσης την εταιρεία Redin Exchange ως δίαυλο μεταφοράς 10 εκατομμυρίων δολαρίων προς τις Ταξιαρχίες, καθώς και ένα μυστικό επενδυτικό χαρτοφυλάκιο άνω των 500 εκατομμυρίων δολαρίων, στο οποίο περιλαμβάνονταν τουρκικές εταιρείες και στελέχη.
Η Άγκυρα παρείχε και νομική κάλυψη: ο Χανίγια είχε τουρκική υπηκοότητα, περίπου δώδεκα στελέχη της Χαμάς στην Κωνσταντινούπολη είχαν λάβει ή περίμεναν τουρκικά δελτία ταυτότητας, ενώ εμπορικά αρχεία έδειχναν ότι ο χρηματοδότης της Χαμάς Χισάμ Γιούνις Καφίσεχ είχε πολιτογραφηθεί ως Χασμέτ Ασλάν. Έγγραφο της Χαμάς, που βρέθηκε στο σπίτι του Χάμζα Αμπού Σάναμπ, συνεργάτη του ηγέτη της οργάνωσης στη Γάζα, Γιαχία Σινουάρ, προέβλεπε τη δημιουργία πυρήνων και ασφαλών καταφυγίων, καθώς και σαμποτάζ, δολοφονίες και απαγωγές από τουρκικό έδαφος.
Η MİT δύσκολα θα μπορούσε να μην το γνωρίζει. Η υπηρεσία είχε θεσμική αρμοδιότητα σε όλο το τουρκικό κράτος, δυνατότητες συλλογής πληροφοριών, κυβερνοεπιχειρήσεων, εξωτερικής κατασκοπείας και αντικατασκοπείας, καθώς και άμεση πρόσβαση στον πρόεδρο. Είχε ήδη χαρτογραφήσει ιρανικούς πυρήνες και εξαρθρώσει δίκτυα χρηματοδότησης του ISIS σε συνεργασία με συμμαχικές υπηρεσίες.
Ο Σινουάρ θα μπορούσε να κρατήσει μυστικό το τελικό σχέδιο της επίθεσης, όχι όμως και ολόκληρο το δίκτυο. Για να ισχύει ότι η Τουρκία δεν γνώριζε, θα έπρεπε η MİT να είχε χαρτογραφήσει το Ιράν και το ISIS, αλλά όχι τη Χαμάς· να είχε συναντηθεί με ηγέτες της Χαμάς χωρίς να χαρτογραφήσει τα δίκτυά της· και να είχε αγνοήσει επί χρόνια τις προειδοποιήσεις συμμαχικών υπηρεσιών, χωρίς να σχηματίσει δική της εικόνα για τη δράση της.
Αργότερα, ο Ερντογάν έδωσε όνομα σε αυτή την πολιτική: δήλωσε ότι η Χαμάς δεν είναι τρομοκρατική οργάνωση, αλλά νόμιμο κίνημα αντίστασης και πολιτικός παράγοντας. Η Άγκυρα είχε ήδη κάνει την ουσιαστική επιλογή: ο μηχανισμός της Χαμάς στην Τουρκία δεν θα διαλυόταν ως εχθρική υποδομή. Η επιλογή αυτή είχε γίνει πριν από οποιαδήποτε γνώση της MİT για το τελικό σχέδιο της επίθεσης.
Ο Νετανιάχου και ο Ερντογάν με φόντο χάρτη της Μέσης Ανατολής. Φωτογραφία: Oren Ben Hakoon, AFP
Στις 9 Σεπτεμβρίου 2023, οι Ηνωμένες Πολιτείες, η Ινδία, η Σαουδική Αραβία, τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα και ευρωπαϊκοί εταίροι παρουσίασαν τον Οικονομικό Διάδρομο Ινδίας–Μέσης Ανατολής–Ευρώπης (IMEC), ο οποίος θα συνέδεε την Ινδία με την Ευρώπη μέσω του Κόλπου και του Ισραήλ, παρακάμπτοντας την Τουρκία. Ο Ερντογάν το αντιλήφθηκε αμέσως: «Δεν μπορεί να υπάρξει διάδρομος χωρίς την Τουρκία». Έντεκα ημέρες αργότερα, ο διάδοχος του σαουδαραβικού θρόνου, Μοχάμεντ μπιν Σαλμάν, δήλωσε ότι η εξομάλυνση των σχέσεων με το Ισραήλ πλησίαζε «κάθε μέρα και περισσότερο». Δύο ημέρες μετά, ο Νετανιάχου είπε στα Ηνωμένα Έθνη ότι το Ισραήλ βρισκόταν στο κατώφλι μιας ειρήνης ικανής να μεταμορφώσει τη Μέση Ανατολή.
Μαζί, αυτές οι εξελίξεις απειλούσαν τη δυνατότητα της Άγκυρας να ελέγχει τις διόδους της περιοχής. Ο IMEC θα μπορούσε να ενώσει την ινδική οικονομική κλίμακα, τα κεφάλαια του Κόλπου και την πρόσβαση μέσω του Ισραήλ στην Ευρώπη, υπό αμερικανική αιγίδα και χωρίς την Τουρκία. Παράλληλα, η εξομάλυνση των σχέσεων Σαουδικής Αραβίας–Ισραήλ θα αποδυνάμωνε τη δυνατότητα των Παλαιστινίων να ασκούν βέτο στην περιφερειακή ολοκλήρωση. Ένα λειτουργικό παλαιστινιακό κράτος προϋποθέτει μία αρχή ικανή να κυβερνά, να έχει το μονοπώλιο της χρήσης βίας και να επιβάλλει την εφαρμογή μιας συμφωνίας· κάτι τέτοιο θα περιόριζε περαιτέρω την τουρκική επιρροή. Η Χαμάς διατηρεί τον κατακερματισμό που προσφέρει στην Άγκυρα πρόσβαση στην παλαιστινιακή πολιτική, τη δυνατότητα άσκησης πίεσης στο Ισραήλ, περιθώρια ανταγωνισμού με το Κάιρο, το Ριάντ και το Αμπού Ντάμπι, καθώς και ρόλο μεσολαβητή κάθε φορά που η περιοχή βυθίζεται σε κρίση.
Η 7η Οκτωβρίου ανέκοψε και τις δύο αυτές πορείες. Η εξομάλυνση των σχέσεων Σαουδικής Αραβίας–Ισραήλ πάγωσε, ο IMEC έχασε το πολιτικό του θεμέλιο, το παλαιστινιακό βέτο επανήλθε και η Άγκυρα βρέθηκε ξανά στο διπλωματικό επίκεντρο. Μέσα σε δύο εβδομάδες, ο Φιντάν πρότεινε η Τουρκία να αναλάβει ρόλο εγγυήτριας σε μια ισραηλινοπαλαιστινιακή διευθέτηση. Η Τουρκία δεν χρειαζόταν να επιθυμεί τη σφαγή για να ωφεληθεί από την ανατροπή όσων είχαν προηγηθεί. Στις 20 Οκτωβρίου, ο Φιντάν, έπειτα από δεκατρία χρόνια στην ηγεσία της ΜΙΤ, δήλωσε ότι η Άγκυρα είχε καταλάβει πως η προπολεμική περιφερειακή αρχιτεκτονική δεν ήταν βιώσιμη και ότι κάποια στιγμή θα ξεσπούσε κρίση. Η Άγκυρα ανέμενε την περιφερειακή ρήξη, γνώριζε τη δραστηριότητα της Χαμάς στην Τουρκία και διέθετε τα μέσα για να τη διεισδύσει.
Το Ισραήλ γνώριζε τη δραστηριότητα της Χαμάς στην Τουρκία, ενώ παράλληλα αποκαθιστούσε πλήρεις διπλωματικές σχέσεις με την Άγκυρα, συναντούσε τον Ερντογάν και έθετε την κυβερνοασφάλεια στην ατζέντα των διμερών σχέσεων. Επί χρόνια, διατηρούσε επίσης τη χρηματοδότηση της Χαμάς μέσω των καταριανών κονδυλίων για τη Γάζα. Η υπόθεση Qatargate γέννησε αργότερα υποψίες ότι καταριανά χρήματα και επιρροή έφτασαν έως τον στενό κύκλο του πρωθυπουργού. Η Ιερουσαλήμ πίστευε ότι τα χρήματα, η πρόσβαση και οι μεσολαβητές θα μπορούσαν να περιορίσουν τη Χαμάς. Αντί γι’ αυτό, το Κατάρ απέκτησε μεγαλύτερη επιρροή, η Άγκυρα διατήρησε τη Χαμάς και η Χαμάς ενίσχυσε τις δυνατότητές της.
Μια κρατική εξεταστική επιτροπή, που θα διοριστεί από τον πρόεδρο του Ανώτατου Δικαστηρίου και όχι από την κυβέρνηση την οποία θα εξετάσει, θα διερευνήσει την αρχιτεκτονική που είχε διαμορφωθεί πριν από την 7η Οκτωβρίου — όχι μόνο τον φράχτη που παραβιάστηκε, τις προειδοποιήσεις της 6ης Οκτωβρίου ή τις μονάδες που απέτυχαν το επόμενο πρωί. Η εντολή της θα περιλαμβάνει τους φακέλους της Τουρκίας και του Κατάρ και τη μεταξύ τους διασύνδεση, την πολιτική διαχείρισης της Χαμάς και όσα γνώριζε το Ισραήλ πριν από την επίθεση. Οι αξιολογήσεις της Μοσάντ και των στρατιωτικών υπηρεσιών πληροφοριών περιέχουν ήδη απόρρητα ευρήματα για εξωτερικούς παράγοντες και σχέσεις συνεργασίας. Η επιτροπή θα έχει στη διάθεσή της ένα πολύ ευρύτερο υλικό.
Το Ισραήλ έμαθε με αίμα και πολύ αργά το μάθημα της Τουρκίας και του Κατάρ. Τώρα αποκλείει τουρκικές και καταριανές δυνάμεις από τη Γάζα και απορρίπτει την Άγκυρα και την Ντόχα ως εγγυητές της μεταπολεμικής τάξης. Οι πρώην οικοδεσπότες της Χαμάς δεν θα επιβλέψουν το μέλλον της Γάζας.
Το ίδιο μάθημα άλλαξε και τον τρόπο με τον οποίο το Ισραήλ αντιμετωπίζει την Τουρκία. Η συλλογή πληροφοριών για την Τουρκία εντάθηκε, η Χαμάς που δραστηριοποιείται από τουρκικό έδαφος εντάχθηκε στον ισραηλινό επιχειρησιακό σχεδιασμό και, τον Δεκέμβριο του 2023, ο Ρόνεν Μπαρ, τότε επικεφαλής της Σιν Μπετ, της ισραηλινής υπηρεσίας εσωτερικής ασφάλειας, κατονόμασε τον Λίβανο, το Κατάρ και την Τουρκία ως πεδία στα οποία το Ισραήλ θα καταδίωκε ηγετικά στελέχη της Χαμάς. Το πλήγμα στην Ντόχα, τον Σεπτέμβριο του 2025, μετέτρεψε αυτή τη στρατηγική σε προηγούμενο. Η προστασία που προσφέρει ένα καταφύγιο στο εξωτερικό δεν εξασφαλίζει πλέον ασυλία.
Η διευρυμένη συλλογή πληροφοριών αποκάλυψε επίσης τους κινδύνους που κρύβονται στις σχέσεις συνεργασίας με τη ΜΙΤ. Το 2025, ο σερ Ρίτσαρντ Μουρ, τότε επικεφαλής της βρετανικής υπηρεσίας πληροφοριών MI6, περιέγραψε τον Φιντάν και τον Καλίν ως «εξαιρετικά επαγγελματίες και στενούς φίλους». Αυτή η οικειότητα αυξάνει την έκθεση σε κινδύνους όταν οι ιεραρχήσεις των απειλών διαφέρουν. Ακόμη και η ανάθεση μιας αποστολής συλλογής πληροφοριών αποκαλύπτει στοιχεία: φανερώνει τους στόχους, τα κενά και τις προτεραιότητες μιας υπηρεσίας. Αν η ΜΙΤ λάβει εντολή να συλλέξει πληροφορίες για έναν παράγοντα που η Άγκυρα σκοπεύει να διατηρήσει, μπορεί να εκθέσει την ίδια την υπηρεσία που συλλέγει τις πληροφορίες, προτού καν απαντήσει.
Το Ισραήλ μοιράστηκε απόρρητες πληροφορίες και συγκεκριμένες υποθέσεις για τουρκικές πρακτικές που αντιστρατεύονταν τα συμφέροντα των ίδιων των εταίρων της Τουρκίας. Η ΜΙΤ προειδοποίησε τους Φρουρούς της Επανάστασης του Ιράν για Κούρδους μαχητές που κατευθύνονταν προς το Ιράν. Στο ίδιο τουρκικό επιχειρησιακό περιβάλλον, η χρηματοδότηση της Χαμάς συνδεόταν με τη Foxtrot, ένα σουηδικό εγκληματικό δίκτυο που εξυπηρετούσε τις ιρανικές υπηρεσίες πληροφοριών, ενώ η εταιρεία New Way Group Global, με έδρα την Τουρκία, εξυπηρετούσε τη ρωσική στρατιωτική υπηρεσία πληροφοριών, τη GRU. Η Τουρκία ήταν το σημείο διασταύρωσης. Μεταξύ των υπηρεσιών που ενημερώθηκαν, οι πρακτικές συνεργασίας έχουν πλέον αλλάξει: η συνεργασία με την Άγκυρα και η έκθεση σε αυτήν αντιμετωπίζονται ως δύο ξεχωριστές αποφάσεις, ενώ οι πηγές, οι στόχοι και οι απαιτήσεις συλλογής πληροφοριών διαχωρίζονται αυστηρά.
Το Ισραήλ αντιμετωπίζει πλέον τη Χαμάς και το Ιράν, τη Συρία και την Κύπρο, το Αιγαίο και τη Λιβύη, τη Ρωσία και το ΝΑΤΟ, τη διπλωματία και τις υπηρεσίες πληροφοριών ως μέρη ενός ενιαίου τουρκικού στρατηγικού συστήματος. Στη Συρία, η αξιολόγηση της απειλής οδήγησε σε προληπτική δράση, όταν το Ισραήλ έπληξε αεροπορικές βάσεις τις οποίες είχε επιθεωρήσει η Άγκυρα, προτού η Τουρκία προλάβει να τις μετατρέψει σε στρατιωτικό βάθος. Η κατεχόμενη από την Τουρκία βόρεια Κύπρος βρίσκεται στον ίδιο επιχειρησιακό χάρτη: είναι η πλησιέστερη στην Τουρκία πλατφόρμα στρατιωτικών πληροφοριών στο θέατρο της Ανατολικής Μεσογείου που αφορά το Ισραήλ. Αν η Άγκυρα χρησιμοποιήσει ως όπλο την κατεχόμενη βόρεια Κύπρο, η αποκατάσταση της κυριαρχίας της Κυπριακής Δημοκρατίας θα γίνει στόχος ασφαλείας για το Ισραήλ και η λήξη του τουρκικού στρατιωτικού ελέγχου αποστολή Ισραήλ, Ελλάδας και Κύπρου.
Η εγγύηση συλλογικής άμυνας του Άρθρου 5 του ΝΑΤΟ δεν αλλάζει αυτόν τον χάρτη. Η τουρκική υπηκοότητα δεν επεκτείνει την προστασία του ΝΑΤΟ στη Χαμάς, ούτε η τουρκική κατοχή επεκτείνει τα εδάφη του ΝΑΤΟ στη βόρεια Κύπρο. Η προσβολή στόχων της Χαμάς σε τουρκικό έδαφος αποτελεί επιχειρησιακή επιλογή· η Άγκυρα δεν μπορεί να επιβάλει ασυλία της Συμμαχίας με τουρκικά διαβατήρια ή σημαίες.
Το ερώτημα αν η ΜΙΤ γνώριζε την ακριβή ώρα της επίθεσης δεν ήταν ποτέ το κρίσιμο όριο. Η Τουρκία γνώριζε επιχειρησιακά τη Χαμάς· η Ιερουσαλήμ γνώριζε τη δραστηριότητά της στο τουρκικό έδαφος· και η 7η Οκτωβρίου κατέστρεψε την περιφερειακή τάξη που η Άγκυρα είχε κάθε λόγο να εμποδίσει να διαμορφωθεί. Το Ισραήλ ανασυγκροτεί τώρα αυτή την τάξη μαζί με τους εταίρους του, γύρω από μια αρχιτεκτονική που δεν περνά πλέον από την Άγκυρα.
Ο Σάι Γκαλ είναι ιδρυτής και επικεφαλής της Line of State, μιας στρατηγικής εταιρείας που συνεργάζεται με κυβερνήσεις, θεσμούς και κέντρα λήψης αποφάσεων σε θέματα στρατηγικής, κινδύνου, πρόσβασης και ασφάλειας σε περιβάλλοντα υψηλού διακυβεύματος. Στο X βρίσκεται ως @ShayGal84.
Η κινητοποίηση της 17ης Οκτωβρίου ένωσε φοιτητές, μαθητές, εργαζόμενους, συνταξιούχους και τα «κίτρινα γιλέκα» γύρω από την ακρίβεια και την υποβάθμιση των δημόσιων υπηρεσιών. Όμως, τα επεισόδια και οι εικόνες καταστροφής απείλησαν να επισκιάσουν τα αιτήματά τους — και έγιναν αμέσως πεδίο πολιτικής αντιπαράθεσης.
Η Γαλλία έζησε μια από τις μεγαλύτερες ημέρες διαμαρτυρίας των τελευταίων ετών. Το υπουργείο Εσωτερικών υπολόγισε τους συμμετέχοντες σε 550.000, ενώ οι διοργανωτές και η συνδικαλιστική συνομοσπονδία CGT έκαναν λόγο για 800.000 ανθρώπους σε περίπου 110 πορείες. Η διαφορά στους αριθμούς είναι μεγάλη, αλλά και οι δύο εκτιμήσεις καταγράφουν μαζική κινητοποίηση σε ολόκληρη τη χώρα.
Η κινητοποίηση δεν ξεκίνησε ως ένα ενιαίο, κεντρικά οργανωμένο κίνημα. Οι μαθητικές διαμαρτυρίες που άρχισαν στα μέσα Σεπτεμβρίου —με αιτήματα για περισσότερους εκπαιδευτικούς και καλύτερες σχολικές συνθήκες— ενώθηκαν με την οργή για τις τιμές των καυσίμων, της ενέργειας και των τροφίμων, τους χαμηλούς μισθούς και την υποχώρηση των δημόσιων υπηρεσιών. Η CGT στήριξε τις κινητοποιήσεις ζητώντας υψηλότερους μισθούς και συντάξεις, χαμηλότερες τιμές και προστασία των υπηρεσιών που χρειάζεται ο κόσμος. Η επιστροφή των «κίτρινων γιλέκων» έδωσε στη μέρα έναν γνώριμο συμβολισμό, χωρίς να σημαίνει ότι όλοι οι διαδηλωτές ανήκαν στο ίδιο κίνημα ή είχαν ακριβώς τα ίδια αιτήματα.
Αυτή η κοινωνική δυσαρέσκεια συναντά μια κυβέρνηση που ετοιμάζει προϋπολογισμό λιτότητας. Ο πρωθυπουργός Σεμπαστιάν Λεκορνί έχει ανακοινώσει σχέδιο εξοικονόμησης 54 δισ. ευρώ για το 2027, με στόχο τον περιορισμό του ελλείμματος. Για τους πολίτες, όμως, η δημοσιονομική πειθαρχία δεν είναι αφηρημένος αριθμός: συνδέεται με το αν επαρκούν τα σχολεία, αν αντέχει το εισόδημα ως το τέλος του μήνα και ποιος θα σηκώσει το κόστος των περικοπών.
Οι περισσότερες πορείες ήταν ειρηνικές, αλλά σε αρκετές πόλεις ξέσπασαν σοβαρά επεισόδια. Στο Παρίσι σημειώθηκαν συγκρούσεις, πυρπολήσεις κάδων και λεηλασίες καταστημάτων. Στη Λιμόζ, η πυρκαγιά προκάλεσε εκτεταμένες ζημιές στο δημαρχείο. Στη Μασσαλία διαδηλωτές εισέβαλαν για λίγο στο δημαρχείο, ενώ στη Λυών πυρπολήθηκε εγκατάσταση τουριστικών υπηρεσιών. Η εικόνα δεν ήταν ίδια παντού: μαζικές πορείες και μικρότερες, κινητές ομάδες που συγκρούστηκαν με την αστυνομία συνυπήρχαν στους δρόμους.
Ο απολογισμός των προσαγωγών μεταβλήθηκε μέσα στη νύχτα: οι πρώτες αναφορές έκαναν λόγο για περίπου 400, ενώ αργότερα ο Λεκορνί ανακοίνωσε προσωρινά 1.200 προσαγωγές και 150 τραυματίες αστυνομικούς και χωροφύλακες. Στο Σεντ-Ετιέν, ένας 17χρονος διαδηλωτής έχασε το χέρι του· οι αρχές ξεκίνησαν έρευνα, ενώ τα δημοσιεύματα συνέδεσαν τον τραυματισμό με αστυνομική χειροβομβίδα. Το περιστατικό ξαναφέρνει στο προσκήνιο το ερώτημα της αναλογικότητας στη χρήση μέσων καταστολής, ιδίως μετά τους τραυματισμούς μαθητών σε προηγούμενες κινητοποιήσεις.
Η πολιτική σύγκρουση ξέσπασε σχεδόν ταυτόχρονα με τα επεισόδια. Ο πρόεδρος Εμανουέλ Μακρόν καταδίκασε τις επιθέσεις και υποσχέθηκε διώξεις. Ο Λεκορνί απέδωσε τη βία σε ομάδες της «άκρας Αριστεράς» και κάλεσε τον επικεφαλής της Ανυπότακτης Γαλλίας, Ζαν-Λικ Μελανσόν, να «διαλέξει πλευρά». Ο Μελανσόν απέρριψε τις λεηλασίες, αλλά κατηγόρησε την κυβέρνηση και την αστυνομική διαχείριση ότι συνέβαλαν στην κλιμάκωση. Άλλοι αριστεροί πολιτικοί ζήτησαν αλλαγή της αστυνομικής τακτικής και αποκλιμάκωση. Παράλληλα, η Εθνική Συσπείρωση της Μαρίν Λεπέν υποστήριξε ότι η Αριστερά «οικειοποιήθηκε» τα κοινωνικά αιτήματα και αξιοποίησε τις εικόνες χάους στην προεκλογική της ρητορική. Οι προεδρικές εκλογές του 2027 πλησιάζουν, οπότε η μάχη για το ποιος θα χρεωθεί τη βία —και ποιος θα εμφανιστεί ως υπερασπιστής της τάξης— έχει ήδη αρχίσει.
Το κρίσιμο ερώτημα είναι αν η κυβέρνηση θα ακούσει τα αιτήματα που έβγαλαν εκατοντάδες χιλιάδες ανθρώπους στον δρόμο ή αν η συζήτηση θα περιοριστεί στην αστυνόμευση και στην καταδίκη των ταραχών. Οι λεηλασίες δεν συνιστούν κοινωνική πολιτική και δεν δικαιώνουν τη βία. Αλλά όταν οι εικόνες τους καταπίνουν τη συζήτηση για την ακρίβεια, τους μισθούς και τα σχολεία, οι υπεύθυνοι για τις καταστροφές δεν είναι οι μόνοι που κερδίζουν: κερδίζουν και όσοι προτιμούν να μη συζητηθούν οι αιτίες της οργής.
Η Τουρκία, μέλος του Συμβουλίου της Ευρώπης και του ΝΑΤΟ και διαπραγματευτικός εταίρος της ΕΕ, κρατά έναν αθώο άνθρωπο στη φυλακή περιφρονώντας τις αποφάσεις, ενώ ο κόσμος παραμένει σιωπηλός.
Του Yavuz Baydar — 17 Οκτωβρίου
Στις 18 Οκτωβρίου 2017, ο Οσμάν Καβαλά συνελήφθη στο αεροδρόμιο της Κωνσταντινούπολης. Από τότε δεν έχει βγει από τη φυλακή. Η ημερομηνία αυτή σηματοδοτεί εννέα χρόνια μιας ζωής που διακόπηκε, αρπάχτηκε και κλάπηκε — όχι εξαιτίας ενός αποδεδειγμένου εγκλήματος, αλλά εξαιτίας μιας πολιτικής υπόθεσης την οποία το ανώτατο δικαστήριο ανθρωπίνων δικαιωμάτων της Ευρώπης έχει επανειλημμένα κρίνει παράνομη, άδικη και πολιτικά υποκινούμενη.
Ο Καβαλά είναι εκδότης, φιλάνθρωπος και ενεργό μέλος της κοινωνίας των πολιτών, που επί δεκαετίες στήριζε τον πολιτισμό, τον διάλογο και τον πλουραλισμό στην Τουρκία. Η φυλάκισή του έχει γίνει η πιο καθαρή ένδειξη της κατάστασης στην οποία έχει περιέλθει η τουρκική δικαιοσύνη: ένα σύστημα όπου ένας άνθρωπος μπορεί να κρατείται επί χρόνια, να καταδικάζεται για «απόπειρα ανατροπής της κυβέρνησης» και κατόπιν να ακούει από το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Δικαιωμάτων του Ανθρώπου ότι η καταδίκη του πρέπει να θεωρηθεί άκυρη — κι όμως να παραμένει πίσω από τα κάγκελα.
Οι κατηγορίες άλλαξαν και πολλαπλασιάστηκαν: πρώτα οι διαδηλώσεις στο πάρκο Γκεζί το 2013 και έπειτα η απόπειρα πραξικοπήματος του 2016. Τα αποδεικτικά στοιχεία δεν δικαιολόγησαν ποτέ τη βαρύτητα της κατηγορίας. Τον Απρίλιο του 2022, δικαστήριο της Κωνσταντινούπολης καταδίκασε τον Καβαλά σε ισόβια κάθειρξη με επιβαρυντικές περιστάσεις, χωρίς δυνατότητα αποφυλάκισης, αφού είχε ήδη περάσει χρόνια σε προσωρινή κράτηση.
Το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Δικαιωμάτων του Ανθρώπου (ΕΔΔΑ) έχει πλέον αποφανθεί περισσότερες από μία φορές κατά της Τουρκίας. Με απόφασή του στις 25 Αυγούστου 2026, το Τμήμα Ευρείας Σύνθεσης διαπίστωσε παραβιάσεις των δικαιωμάτων του Καβαλά στην ελευθερία, σε δίκαιη δίκη, στην ελευθερία της έκφρασης και του συνεταιρίζεσθαι. Ζήτησε από την Τουρκία να τον αποφυλακίσει το συντομότερο δυνατό και να εξαλείψει τις συνέπειες της καταδίκης του. Σύμφωνα με την Ευρωπαϊκή Σύμβαση, η καταδίκη αυτή είναι άκυρη.
Στις 13 Οκτωβρίου 2026, το 13ο Κακουργιοδικείο Κωνσταντινούπολης απέρριψε τα αιτήματα του Καβαλά για αποφυλάκιση και επανάληψη της δίκης, επιλέγοντας να συνεχίσει την έκτιση της ποινής αντί να συμμορφωθεί με μια οριστική και δεσμευτική απόφαση.
Εννέα χρόνια σημαίνουν σχεδόν 3.300 ημέρες από τη ζωή ενός ανθρώπου: γενέθλια, θάνατοι, βιβλία που δεν γράφτηκαν, φιλίες που συντηρούνται μόνο μέσα από το τζάμι και με επιστολές. Οι αναφορές για την παρατεταμένη απομόνωσή του κάνουν την αδικία ακόμη πιο σκληρή. Ο Καβαλά δεν είναι απλώς φυλακισμένος· σταδιακά εξαφανίζεται από τη δημόσια ζωή.
Στην πράξη και από ηθική άποψη, είναι ο σημαντικότερος πολιτικός κρατούμενος της Ευρώπης. Όχι επειδή επιδιώκει την εξουσία, αλλά επειδή μια κυβέρνηση έχει αποφασίσει ότι η ελευθερία του είναι πιο επικίνδυνη από την ενοχή του. Η υπόθεση αποκαλύπτει ένα καθεστώς που αντιμετωπίζει την κοινωνία των πολιτών ως συνωμοσία, τη φιλανθρωπία ως ανατροπή και τη δικαστική ανεξαρτησία ως ενόχληση.
Την κύρια ευθύνη φέρει η Τουρκία. Δεν τη φέρει, όμως, μόνη της.
Το Συμβούλιο της Ευρώπης έχει ξεκινήσει διαδικασία επί παραβάσει κατά της Τουρκίας για τη μη εφαρμογή της απόφασης στην υπόθεση Καβαλά — μια διαδικασία που σέρνεται εδώ και χρόνια. Χρόνια δηλώσεων, ακροάσεων και διπλωματικής γλώσσας δεν έχουν απελευθερώσει έναν άνθρωπο για τον οποίο το ΕΔΔΑ έχει ζητήσει την αποφυλάκιση.
Η Ευρωπαϊκή Ένωση, που κάνει μαθήματα κράτους δικαίου στις υποψήφιες προς ένταξη χώρες, έχει επιτρέψει στις στρατηγικές της ανησυχίες —τη μετανάστευση, το εμπόριο και την ασφάλεια— να αποδυναμώσουν τις αρχές της. Και το ΝΑΤΟ, που θεωρεί την Τουρκία ζωτικό σύμμαχο και στρατηγικό πλεονέκτημα, έχει επίσης προτιμήσει τη γεωπολιτική ευκολία από την αυτονόητη απαίτηση να τηρεί ένα κράτος-μέλος τις θεμελιώδεις υποχρεώσεις μιας δημοκρατίας.
Αυτή είναι η τραγωδία: η αιχμαλωσία του Καβαλά συμβαίνει μέσα στο σύστημα του Συμβουλίου της Ευρώπης, υπό το βλέμμα θεσμών που δηλώνουν ότι έχουν ως θεμελιώδη αποστολή την υπεράσπιση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Κάθε απόφαση που αγνοείται διδάσκει στην Άγκυρα ότι η ανυπακοή δεν έχει πραγματικό κόστος — και σε κάθε αντιφρονούντα ότι η ευρωπαϊκή αλληλεγγύη τελειώνει εκεί όπου αρχίζει η ισχύς.
Ο Οσμάν Καβαλά δεν θα έπρεπε να είχε περάσει ούτε μία ημέρα στη φυλακή. Έχει πλέον περάσει εννέα χρόνια εκεί για το τίποτα: χωρίς αξιόπιστα στοιχεία, χωρίς δίκαιη δίκη, χωρίς νόμιμη καταδίκη που να αντέχει στον ευρωπαϊκό έλεγχο.
Την κύρια ευθύνη για αυτή την αδικία φέρει το καθεστώς. Έχει μετατρέψει τα δικαστήρια σε όπλο, έχει αποδυναμώσει το κράτος δικαίου και έχει μετατρέψει την ελευθερία ενός πολίτη σε μέσο πολιτικού εκφοβισμού.
Η ευθύνη, όμως, δεν σταματά στα σύνορα της Τουρκίας.
Εκδίδονται διπλωματικές ανακοινώσεις. Εκφράζεται διαρκώς ανησυχία. Ο μηχανισμός των διεθνών σχέσεων συνεχίζει να λειτουργεί.
Και ο Καβαλά εξακολουθεί να βρίσκεται στο κελί του.
Υπάρχει ένας όρος γι’ αυτό: συνενοχή μέσω της προσαρμογής. Δεν ισοδυναμεί με άμεση ευθύνη για τη φυλάκισή του, αλλά ο κατευνασμός και η αδιαφορία συμβάλλουν στη δημιουργία του πολιτικού περιβάλλοντος μέσα στο οποίο μια τέτοια περιφρόνηση των αποφάσεων μπορεί να συνεχίζεται χωρίς απαράδεκτο διπλωματικό κόστος.
Μια δημοκρατία που δεν μπορεί να υπερασπιστεί έναν κρατούμενο συνείδησης απέναντι σε εννέα χρόνια πολιτικής δίωξης οφείλει να λογοδοτήσει για τη δική της σιωπή.
Η φυλάκιση του Οσμάν Καβαλά είναι ένα έγκλημα που διαπράττει ένα βάναυσο καθεστώς εις βάρος της δικαιοσύνης. Η αποτυχία της διεθνούς δημοκρατικής κοινότητας να εξασφαλίσει την ελευθερία του είναι η δική της καταδίκη. Η Ιστορία θα κρίνει και τους δύο — όχι από τις διακηρύξεις που εξέδωσαν, αλλά από την αδικία που άφησαν να συνεχίζεται.
Yavuz Baydar: Το Palomar είναι δωρεάν. Αν θέλετε να στηρίξετε την προσπάθειά μου για την προστασία της ανεξάρτητης δημοσιογραφίας, μπορείτε να γίνετε συνδρομητές επί πληρωμή.
Από τον προϋπολογισμό και τη μετανάστευση μέχρι μια απαίσια μυρωδιά στην αίθουσα Τύπου: η ανασκόπηση του POLITICO για το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο.
Ο Βολοντίμιρ Ζελένσκι, ο Αντόνιο Κόστα και ο Μίχαλ Μάρτιν μιλούν στην έδρα της ΕΕ στις Βρυξέλλες, στις 16 Οκτωβρίου 2026. | Ludovic Marin/AFP μέσω Getty Images
16 Οκτωβρίου 2026, 18:30 CET Της Sonja Rijnen
Η σύνοδος κορυφής της ΕΕ υποτίθεται ότι θα ήταν αφιερωμένη στον μακροπρόθεσμο προϋπολογισμό της Ένωσης. Όμως, τίποτα δεν είναι εύκολο για τους ηγέτες της ΕΕ — και τα γεγονότα στον κόσμο έχουν την κακή συνήθεια να τρυπώνουν στην ατζέντα.
Έτσι, στο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο συζητήθηκαν πολύ περισσότερα θέματα από ό,τι στις τελευταίες συνόδους: ενέργεια, μετανάστευση, διεύρυνση, Ουκρανία και άλλα. Και ελάχιστα, αν όχι τίποτα, αποφασίστηκαν.
Ανησυχείς μήπως έχασες κάτι επειδή δεν ήσουν εκεί; Μην ανησυχείς. Το POLITICO συγκέντρωσε όσα μάθαμε στη σύνοδο.
1) Η ενέργεια έκλεψε την παράσταση από την πρώτη στιγμή
Η πρώτη μεγάλη σύγκρουση της συνόδου ξέσπασε το πρωί της Πέμπτης. Οι ηγέτες της ΕΕ διαφώνησαν για το αν πρέπει να αναβληθεί το ETS2 —η δεύτερη φάση της ευρωπαϊκής τιμολόγησης του άνθρακα— ώστε να αντιμετωπιστούν οι υψηλές τιμές ενέργειας. Η αντιπαράθεση κράτησε τρεις ώρες.
Η Ιταλία και η Ελλάδα συντάχθηκαν με τις τέσσερις χώρες του Βίσεγκραντ —Τσεχία, Ουγγαρία, Πολωνία και Σλοβακία— ζητώντας αναβολή. Η πλειονότητα των χωρών απέρριψε το αίτημα.
Η συζήτηση παρατάθηκε, καθυστέρησε το γεύμα —ας λυπηθούμε τους πεινασμένους ηγέτες μας!— και οδήγησε στην ακύρωση συνέντευξης Τύπου το βράδυ της Πέμπτης.
2) Οι διαπραγματεύσεις για τον προϋπολογισμό είναι μαραθώνιος…
Οι διαπραγματεύσεις για τον επόμενο μακροπρόθεσμο προϋπολογισμό της ΕΕ αναμενόταν να είναι ένα από τα πιο αμφιλεγόμενα θέματα της συνόδου. Τελικά, όμως, αποδείχθηκαν πολύς θόρυβος για το τίποτα: οι περισσότεροι ηγέτες επανέλαβαν θέσεις που υποστηρίζουν εδώ και μήνες. Η σύνοδος δεν τους έφερε πιο κοντά σε μια συμφωνία.
Πολλές χώρες, φυσικά, θέλουν μικρότερο προϋπολογισμό. Ο Σουηδός πρωθυπουργός Ουλφ Κρίστερσον είπε στους δημοσιογράφους ότι η χώρα του «δεν είναι το ΑΤΜ της ΕΕ».
Ο Βέλγος πρωθυπουργός Μπαρτ Ντε Βέβερ, από την πλευρά του, είπε ότι δεν έχει άλλη επιλογή παρά να είναι φειδωλός σε ευρωπαϊκό επίπεδο. Πρόσθεσε ότι έχει συνηθίσει να σφίγγει το ζωνάρι στο σπίτι, επειδή η σύζυγός του είναι Ολλανδή. Να θυμηθείτε τον Μπαρτ την επόμενη φορά που οι Ολλανδοί φίλοι σας θα σας ζητήσουν να τους επιστρέψετε εκείνα τα χρήματα για τον καφέ.
3) …και σπριντ
Ο πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, Αντόνιο Κόστα, εξακολουθεί να επιδιώκει συμφωνία για τον προϋπολογισμό πριν από το τέλος του έτους, σύμφωνα με δύο αξιωματούχους της ΕΕ.
Ανακοίνωσε ότι οι ηγέτες θα πραγματοποιήσουν έκτακτη σύνοδο στα τέλη Νοεμβρίου, σε μια προσπάθεια να σημειώσουν πρόοδο — και υπάρχει επίσης σύνοδος τον Δεκέμβριο. Το χρονοδιάγραμμα, όμως, τους αφήνει να τρέχουν με τον χρόνο για να καταλήξουν σε συμφωνία μέχρι το τέλος της χρονιάς.
Ραντεβού εδώ στις 26 Νοεμβρίου!
4) Ίσως χρειαστούν έξτρα αποσκευές στην επόμενη σύνοδο
Αν οι ηγέτες ελπίζουν πράγματι να συμφωνήσουν φέτος για τον μακροπρόθεσμο προϋπολογισμό της ΕΕ, καλό θα ήταν να προετοιμαστούν για μακρές διαπραγματεύσεις τον Νοέμβριο και τον Δεκέμβριο.
Ο Γερμανός καγκελάριος Φρίντριχ Μερτς άφησε να εννοηθεί ότι η σύνοδος πριν από τα Χριστούγεννα μπορεί να διαρκέσει περισσότερο από τις προγραμματισμένες δύο ημέρες. «Για τη σύνοδο του Δεκεμβρίου, θα πρέπει να πάρουμε μαζί μας μερικά παραπάνω πουκάμισα απ’ ό,τι συνήθως», είπε. Ωχ!
5) Οι επόμενες διακοπές σας στην Κύπρο ίσως γίνουν λίγο ευκολότερες
Ο πρόεδρος της Κύπρου, Νίκος Χριστοδουλίδης, είπε στους δημοσιογράφους ότι ελπίζει οι ηγέτες της ΕΕ να συζητήσουν στη σύνοδο του Δεκεμβρίου την προσπάθεια της χώρας του να ενταχθεί στη ζώνη ελεύθερης κυκλοφορίας Σένγκεν.
«Όλες οι τεχνικές προετοιμασίες έχουν ήδη ολοκληρωθεί. Ελπίζουμε το θέμα να συζητηθεί από το αρμόδιο Συμβούλιο τον Δεκέμβριο, ώστε να ληφθούν οι τελικές πολιτικές αποφάσεις», είπε.
6) Τέλος τα «ροζ γυαλιά» για τον Κόστα
Ο πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, Αντόνιο Κόστα, προκάλεσε την οργή ορισμένων ηγετών για τον τρόπο με τον οποίο χειρίστηκε τις διαπραγματεύσεις σχετικά με τον περιορισμό των υψηλών τιμών ενέργειας. Οι συνομιλίες είχαν γίνει «ένα χάος», είπαν στο POLITICO τρεις διπλωμάτες της ΕΕ. Άλλοι δύο ανέφεραν ότι οι ηγέτες ήταν έξαλλοι με τον Κόστα, επειδή άφησε τις συζητήσεις να εκτροχιαστούν.
7) Πιείτε λίγο λιγότερη μπίρα για να βοηθήσετε την Ουκρανία
Πριν από τη σύνοδο, ο πρωθυπουργός της Λετονίας, Άντρις Κούλμπεργκς, είπε στους δημοσιογράφους ότι η στήριξη της Ουκρανίας κοστίζει σε κάθε Ευρωπαίο όσο μία μπίρα τον χρόνο.
«Αυτή η μία μπίρα είναι απλώς ένα κόστος [για τους πολίτες της ΕΕ]. Εκεί, όμως, το κόστος είναι ανθρώπινες ζωές. Πίνουμε λιγότερο και σώζονται ζωές. Τόσο απλά», είπε.
Δεν διευκρίνισε αν εννοούσε μπίρα αγορασμένη στη Στοκχόλμη ή στην Πράγα. Όπως ξέρουν όλοι στο Βέλγιο, δεν είναι όλες οι μπίρες ίδιες — ούτε κοστίζουν το ίδιο.
8) Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο θέλει να θυμίσει ότι έχει κι αυτό λόγο
Οι δύο επικεφαλής διαπραγματευτές του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου για τον προϋπολογισμό της ΕΕ πέρασαν από την αίθουσα Τύπου για να βεβαιωθούν ότι οι δημοσιογράφοι άκουσαν τις απόψεις τους. Ο Ζίγκφριντ Μουρεσάν, από το Ευρωπαϊκό Λαϊκό Κόμμα, και η Κάρλα Ταβάρες, από τους Σοσιαλιστές και Δημοκράτες, τόνισαν και οι δύο τη σημασία της θέσης του Κοινοβουλίου.
Στο μεταξύ, η πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, Ρομπέρτα Μέτσολα, συμμετείχε στο πρώτο μέρος της συνόδου. Είπε ότι ξεκαθάρισε στους ηγέτες πως «το Κοινοβούλιο δεν είναι —και δεν θα γίνει ποτέ— όργανο επικύρωσης αποφάσεων».
9) Συζήτησαν για την Κίνα — χωρίς να πουν «Κίνα»
Οι ηγέτες συζήτησαν τις εμπορικές ανισορροπίες —δηλαδή, την Κίνα— στο γεύμα της Πέμπτης και χαιρέτισαν τη συμφωνία που πέτυχε την προηγούμενη εβδομάδα η Ευρωπαϊκή Επιτροπή με την Κίνα, με στόχο να περιοριστούν οι εισαγωγές κινεζικών υβριδικών οχημάτων. Ο πρωθυπουργός της Τσεχίας, Αντρέι Μπάμπις, έφτασε μάλιστα στο σημείο να χαρακτηρίσει τη συμφωνία «φανταστική».
Το POLITICO αποκάλυψε ότι η Ευρωπαϊκή Επιτροπή αναμένεται να εξετάσει εμπορικά μέτρα για τις εισαγωγές χημικών προϊόντων και βιομηχανικών μηχανημάτων, σε μια προσπάθεια να προστατεύσει την ευρωπαϊκή βιομηχανία από τον αθέμιτο κινεζικό ανταγωνισμό.
10) Ξεκινά ένα νέο πολιτικό «ειδύλλιο»;
Μετά την πρώτη ημέρα της συνόδου, ο Ούγγρος πρωθυπουργός, Πέτερ Μαγιάρ, ανάρτησε στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης μια νυχτερινή σέλφι με τον Ολλανδό πρωθυπουργό, Ρομπ Γέτεν. Οι δυο τους χαμογελούσαν πλατιά και ήταν «κουρασμένοι, αλλά όχι στενοχωρημένοι», όπως έγραψε ο Μαγιάρ.
Σχολιάζοντας την ανάρτηση, ο Γέτεν είπε στους δημοσιογράφους: «Είμαστε λίγο-πολύ της ίδιας γενιάς και κάπως πιο άμεσοι και πραγματιστές από ορισμένους συναδέλφους στο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο, οπότε υπάρχει χημεία».
We started at 7:30 this morning in Brussels. The second shift begins after 10 PM, with Dutch Prime Minister Rob Jetten @MinPres.
Tired, but not sad. https://t.co/dmtSMbqG4m
Ο Αντόνιο Κόστα ανακοίνωσε ότι τον Φεβρουάριο του 2027 θα πραγματοποιηθεί άλλη μία σύνοδος για την ανταγωνιστικότητα, στο κάστρο Άλντεν Μπίσεν, στη βελγική ύπαιθρο, σύμφωνα με τρεις διπλωμάτες της ΕΕ που μίλησαν στο POLITICO.
Οι ηγέτες είχαν ήδη επισκεφθεί το κάστρο νωρίτερα φέτος και, όπως φαίνεται, αγάπησαν τόσο πολύ τη βελγική ύπαιθρο ώστε θέλουν να επιστρέψουν — ή ο Κόστα τους αναγκάζει να πάνε.
12) Ακόμη δεν έχουν ξεπεράσει τη Θέουτα
Πριν από τις συνομιλίες της Παρασκευής, 16 ηγέτες της ΕΕ συναντήθηκαν για να συζητήσουν το μεταναστευτικό στο πρωινό — προτού το συζητήσουν ξανά στο μεσημεριανό, μαζί με όλους τους υπόλοιπους.
Σύμφωνα με έναν διπλωμάτη της ΕΕ, οι ηγέτες συμφώνησαν σε γενικές γραμμές ότι η Ένωση θα πρέπει να μπορεί να αναστέλλει την εξέταση αιτήσεων ασύλου όταν αντιμετωπίζει ξαφνική εισροή μεταναστών, η οποία ενδέχεται να έχει προκληθεί σκόπιμα. Θα σήμαινε, όμως, αυτό ότι η ΕΕ θα εφαρμόσει επαναπροωθήσεις — πρακτική που απαγορεύεται από το ευρωπαϊκό δίκαιο;
13) Δανία, Ιταλία και Πολωνία ζητούν αυστηρότερη πολιτική στο μεταναστευτικό
Οι ηγέτες των τριών χωρών συντονίστηκαν, υποστηρίζοντας ότι η μετανάστευση απασχολεί πολλούς πολίτες της ΕΕ και συμβάλλει στην αύξηση της εγκληματικότητας. Αυτό προκάλεσε καθυστέρηση σε μια σύνοδο που ήταν ήδη εντυπωσιακά μακρά.
14) Υπήρξαν και κάποιες συμφωνίες
Η Τζόρτζια Μελόνι της Ιταλίας και ο Πέδρο Σάντσεθ της Ισπανίας βρήκαν λίγο χρόνο στο περιθώριο της συνόδου για να συζητήσουν τους περιορισμούς που επέβαλε η Ρώμη σε Ισπανούς πολίτες μετά την κρίση της Θέουτα.
Επιπλέον, η Γαλλία και η Γερμανία ανακοίνωσαν ότι συμφώνησαν να ευνοηθούν τα αυτοκίνητα ευρωπαϊκής κατασκευής στο πλαίσιο της Πράξης για την Επιτάχυνση της Βιομηχανίας, με αντάλλαγμα την αποδυνάμωση του στόχου για τις εκπομπές των οχημάτων το 2035. Έτσι έληξε η πολύμηνη διαμάχη ανάμεσα στις δύο μεγαλύτερες οικονομίες της Ένωσης.
15) Οι ηγέτες της ΕΕ τρώνε τα εκλεκτά
Το μενού του γεύματος της Πέμπτης περιλάμβανε έναν «ζωμό λαχανικών με πλήρη γεύση». Όχι λίγη γεύση, ούτε μέτρια γεύση — πλήρη γεύση. Την Παρασκευή υπήρχε «πλούσιος ζωμός». Σερβιρίστηκε και σάλτσα σαμπάνιας. Μόνο τα καλύτερα για τους ηγέτες μας!
16) Δεν ισχύει το ίδιο για τους δημοσιογράφους
Ορισμένοι δημοσιογράφοι του POLITICO παραπονέθηκαν για την έλλειψη χορτοφαγικών επιλογών στο εστιατόριο του Συμβουλίου. Κάντε μια προσευχή για εμάς.
17) Ούτε μία αυστηρή κουβέντα από την ΕΕ προς τον Ζελένσκι
Σε συνέντευξη Τύπου το απόγευμα της Παρασκευής, ο Βολοντίμιρ Ζελένσκι ρωτήθηκε αν οι ηγέτες της ΕΕ είχαν εκφράσει δυσαρέσκεια για τον πρόσφατο τόνο του απέναντι στον πρόεδρο των ΗΠΑ, Ντόναλντ Τραμπ. Η ερώτηση ακολούθησε δημοσιεύματα σύμφωνα με τα οποία ορισμένες πρωτεύουσες ήταν ενοχλημένες μαζί του και ανησυχούσαν ότι επιδείνωνε περαιτέρω τις σχέσεις με τον Λευκό Οίκο.
Ο Ζελένσκι, όμως, μίλησε μόνο με θερμά λόγια: είπε ότι δεν άκουσε καμία αυστηρή παρατήρηση κατά τη συμμετοχή του στη σύνοδο. «Από τους Ευρωπαίους συναδέλφους μου άκουσα στήριξη και μόνο στήριξη, και τους είμαι ευγνώμων», είπε.
18) Χωρίς αγκαλιά για τον Φίτσο
Όταν ο Ζελένσκι μπήκε στο κτίριο του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, τον είδαν να αγκαλιάζει και να φιλά άλλους ηγέτες — με μία εξαίρεση: ο πρωθυπουργός της Σλοβακίας, Ρόμπερτ Φίτσο, δεν πήρε αγκαλιά. Αυτό μπορεί να συνέβη επειδή η Σλοβακία ετοιμάζεται να αναβιώσει ένα ανενεργό φόρουμ συνεργασίας με τη Μόσχα.
19) Είκοσι εκατομμύρια Ουκρανοί μπορεί να φύγουν προς την Ευρώπη αν νικήσει η Ρωσία
Ο Ζελένσκι απηύθυνε μια δυσοίωνη προειδοποίηση προς την Ευρώπη: αν η Ρωσία κερδίσει τον πόλεμο, έως και 20 εκατομμύρια Ουκρανοί μπορεί να αναγκαστούν να καταφύγουν στην Ευρώπη.
Περισσότεροι από 4 εκατομμύρια Ουκρανοί ζουν ήδη σε χώρες της ΕΕ υπό καθεστώς προσωρινής προστασίας, σύμφωνα με τη Eurostat.
20) Οι ηγέτες της ΕΕ ξέχασαν τη Βρετανία… ή μήπως όχι;
Αυτή την εβδομάδα, στην άλλη πλευρά της Μάγχης, συζητήθηκε αρκετά το ενδεχόμενο να επιστρέψει το Ηνωμένο Βασίλειο στην ΕΕ. Το θέμα, όμως, δεν τέθηκε στη σύνοδο — παρότι τον επόμενο μήνα έχει προγραμματιστεί σύνοδος ΕΕ–Ηνωμένου Βασιλείου. Οι ηγέτες της ΕΕ έχουν πιο επείγοντα ζητήματα στο μυαλό τους.
Κάποιοι, πάντως, είχαν κάτι να πουν για τη σχέση του Ηνωμένου Βασιλείου με την Ένωση. Η επικεφαλής της ευρωπαϊκής διπλωματίας, Κάγια Κάλας, είπε ότι «όλοι οι φίλοι μας είναι ευπρόσδεκτοι να ενταχθούν», αναφέροντας τη Βρετανία μαζί με τον Καναδά, τη Νορβηγία και την Ισλανδία — χώρες που επιδιώκουν στενότερες σχέσεις με την ΕΕ.
Ο πρωθυπουργός της Λετονίας, Άντρις Κούλμπεργκς, είπε ότι το Ηνωμένο Βασίλειο «πρέπει να επιστρέψει στην οικογένεια». Πρόσθεσε, ωστόσο, ότι η Ρωσία «είχε βάλει το χέρι της στο Brexit».
21) Στο POLITICO κρατάμε το καλύτερο για το τέλος
Η κάλυψη των συνόδων του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου συνήθως περιλαμβάνει πολλή αναμονή. Αυτή τη φορά, όμως, οι συνθήκες ήταν λίγο πιο δύσκολες, λόγω ενός μυστηριώδους πορδιστή ανάμεσα στους δημοσιογράφους που περίμεναν τη συνέντευξη Τύπου του Ζελένσκι. Το POLITICO έγινε viral στους διπλωματικούς και δημοσιογραφικούς κύκλους των Βρυξελλών, μεταφέροντας τα αμείλικτα γεγονότα στο ζωντανό ιστολόγιό του.
Η ατζέντα αυτής της συνόδου ήταν γεμάτη, αλλά τελικά δεν ελήφθησαν πολλές συγκεκριμένες αποφάσεις. Κάποιοι θα έλεγαν ότι η σύνοδος ήταν γεμάτη… αέρα κοπανιστό.
Πιστεύω ότι κανείς από μας δεν χρειάζεται διερμηνέα, για να καταλάβει τι σημαίνει όταν ένας αρχηγός κράτους λέει ότι θα έρθει τη νύχτα… Γι’ αυτό διάβασα με ιδιαίτερη προσοχή ένα άρθρο του National Interest(στο τέλος του άρθρου ο σύνδεσμος), που μας εξηγεί ότι η λύση του κυπριακού θα ενίσχυε την άμυνα του ΝΑΤΟ και της Ευρώπης. Παρουσιάζεται ως τεχνική ανάλυση. Κατά την δική μου ανάγνωση αποτελεί διαφήμιση του προιόντος που ονομάζεται λήθη και ο πελάτης που ωφελείται ονομάζεται Τουρκία.
Το κείμενο ξεκινά με απαρίθμηση του κατλόγου προσόντων της Τουρκίας. Στενά, στρατός, ενεργειακοί δρόμοι… Μετά, σχεδόν στο πόδι και εν τάχει, οι «ανησυχίες για αξιοπιστία». Οι ρωσικοί S-400, το βέτο στη Σουηδία, η δημοκρατική οπισθοδρόμηση, όλα στην ίδια παράγραφο με την αναγκαιότητα, αλλά σαν τα ψιλά γράμματα σε συμβόλαιο. Όμως για την Κύπρο το άρθρο χρησιμοποιεί λέξεις όπως «αδιέξοδο», «διαίρεση», «παρουσία δυνάμεων στον βορρά». Φυσικά τις λέξεις εισβολή και κατοχή δεν τις βρίσκεις πουθενά. Εδώ θα μου πείτε εμείς τις εγκαταλείψαμε…
Η παραπάνω αναφερόμενη μετονομασία δεν έγινε μέσα σε μια νύχτα. Το 1974 το Συμβούλιο Ασφαλείας απαίτησε ομόφωνα με το ψήφισμα 353 να σταματήσει η ξένη στρατιωτική επέμβαση και να φύγουν τα ξένα στρατεύματα. Το 1983, όταν ανακηρύχθηκε το ψευδοκράτος, το ψήφισμα 541 το κήρυξε νομικά άκυρο. Το 1984 το 550 καταδίκασε και την ανταλλαγή πρεσβευτών με την Άγκυρα. Μόνο η Τουρκία αναγνώρισε το κρατίδιο και το κάνει μέχρι σήμερα.Μετά πέρασε ο χρόνος, που αποτελεί και τον καλύτερο δικηγόρος του κατακτητή. Οι διπλωμάτες έπαψαν να μιλούν για κατοχή και άρχισαν να μιλούν για «το κυπριακό», για «γύρους συνομιλιών», για «παγωμένη σύγκρουση», σε προτάσεις χωρίς υποκείμενο. Λες και δεν έχει εισβάλει κανείς και κάτι απλά εκκρεμεί…. Ο πάγος όμως δεν βρίσκεται στο έδαφος, όπου στέκονται τα ίδια στρατεύματα κατοχής, σε χώρα που από το 2004 είναι μέλος της ΕΕ, αλλά βρίσκεται στο λεξιλόγιο. Η λέξη διένεξη προϋποθέτει δύο μέρη με ίσα δικαιώματα και φυσικά ξεχνά ποιος πέρασε τα σύνορα. Κάθε χρόνος που περνά μεταφέρει το άδικο και το βάρος από τον κατακτητή στο θύμα, που πρέπει πλέον να δηλώσει πόσα και τι είναι διατεθειμένο να παραχωρήσει για να φύγει ο άλλος!
Το άρθρο επίσης ανακαλύπτει ένα «διπλό θεσμικό μπλοκάρισμα». Η Λευκωσία περιορίζει την Άγκυρα στα ευρωπαϊκά αμυντικά προγράμματα και η Άγκυρα κλείνει στην Κύπρο την πόρτα της Σύμπραξης για την Ειρήνη του ΝΑΤΟ δηλώνοντας απλά ότι υπάρχουν δύο βέτο, ίδιο βάρος, με ωραία συμμετρία. Μόνο που παραλείπει να πεί ότι η συμμετρία είναι κατασκευασμένη! Η Κύπρος είναι μέλος της ΕΕ και αυτή μόνο αποφασίζει ποιος μπαίνει στους μηχανισμούς της. Η Τουρκία από την άλλη πλευρά δεν είναι. Τόσο απλά! Το βέτο της Λευκωσίας απαντά και σωστά, σε κράτος που κρατά κατοχικό στρατό στο έδαφός της. Το βέτο της Άγκυρας επιπλέον αρνείται την ύπαρξη ενός κράτους του ΟΗΕ. Είναι σαν να λες ότι ο ληστής και ο ληστευμένος «αλληλομπλοκάρονται», επειδή ο δεύτερος δεν ανοίγει την πόρτα του στον πρώτο! Ωραίο σκεπτικό! Το κείμενο βέβαια τορπιλίζει μόνο του τη θέση του, αφού παραδέχεται ότι η Κύπρος δεν είναι ο μοναδικός λόγος που η Τουρκία μένει έξω. Αν οι S-400 και η δημοκρατική οπισθοδρόμηση βαραίνουν τόσο, μια «λύση» στο νησί δεν θα την έφερνε μέσα. Θα έφερνε μόνο τον λογαριασμό στην Κύπρο. Ούτε τα Στενά θα μετακινηθούν. Η Τουρκία τα ελέγχει λόγω γεωγραφίας και Συνθήκης του Μοντρέ, ότι και αν γίνει στο νησί.
Ξέρω πώς μοιάζει μια μεταβίβαση ευθύνης από το ΝΑΤΟ στην ΕΕ όταν γίνεται σοβαρά. Το 2003, στα Σκόπια, ως διευθυντής του Κέντρου Επιχειρήσεων του στρατηγείου, παρέδωσα προσωπικά τη διεύθυνση της επιχείρησης του ΝΑΤΟ στο ευρωπαϊκό στρατηγείο που την ανέλαβε. Ήταν η πρώτη στρατιωτική επιχείρηση της Ευρωπαϊκής Ένωσης και πραγματοποιήθηκε με κανόνες, με υπογραφές, με σεβασμό στα κράτη. Δεν έγινε εξαγνίζοντας όποιον κρατά έδαφος κράτους μέλους.
Η Άγκυρα επικαλείται τη Συνθήκη Εγγυήσεως του 1960. Ας προσπαθήσουμε να την πάρουμε στα σοβαρά. Το πραξικόπημα της χούντας των Αθηνών κατά του Μακαρίου έγινε στις 15 Ιουλίου 1974 και δεν υπάρχει λόγος να το κρύψουμε. Ο τουρκικός στρατός αποβιβάστηκε στις 20 Ιουλίου. Στις 23 Ιουλίου το πραξικόπημα κατέρρευσε, ο Σαμψών παραιτήθηκε και ο Γλαύκος Κληρίδης ανέλαβε νόμιμα την προεδρία. Στην Αθήνα έπεσε η χούντα. Η συνταγματική τάξη είχε αποκατασταθεί. Η συνθήκη επιτρέπει δράση μόνο με μοναδικό σκοπό την αποκατάσταση της κατάστασης που δημιούργησε, και απαγορεύει ρητά τη διχοτόμηση. Στις 14 Αυγούστου, με τη διάσκεψη της Γενεύης σε εξέλιξη, ξεκίνησε η δεύτερη φάση και ο τουρκικός στρατός κατέλαβε περίπου το ένα τρίτο του νησιού. Αυτό δεν αποκατέστησε τίποτα. Έφτιαξε κάτι καινούργιο.Η τάξη υπάρχει εδώ και πενήντα χρόνια αλλά η κατοχή και ο κατοχικός στρατός παραμένει, με επιπλέον κατάφωρη παραβίαση την είσοδο χιλιάδων εποίκων και την καταστροφη μεγάλου μέρους της πολιτιστικής και θρησκευτικής κληρονομιάς της Κυπρου. Το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων έκρινε το 2001 ότι η Τουρκία ευθύνεται για παραβιάσεις στα κατεχόμενα και το 2014 την υποχρέωσε να πληρώσει 90 εκατομμύρια ευρώ. Ένα επιχείρημα που εξαντλείται σε τρεις μέρες δεν μπορεί να δικαιολογεί μισό αιώνα.
Φυσικά ω του θαύματος αντί για συνέπειες, η Τουρκία εξοπλίζεται από ευρωπαικές χώρες! Τρεις από αυτές, η Γερμανία, η Ιταλία και η Ισπανία, μαζί με τη Βρετανία, ενέκριναν την πώληση 20 Eurofighter. Η Γερμανία είχε μπλοκάρει το πρόγραμμα για χρόνια λόγω της εξωτερικής πολιτικής της Τουρκίας και στο τέλος υποχώρησε. Οι αρχές φαίνεται ότι διαρκούν μέχρι να έρθει το πρώτο συμβόλαιο… Μετά τις επιχειρήσεις στη Συρία το 2016 είχε περιορίσει δραστικά τις εξαγωγές. Σύμφωνα με το Spiegel, ενέκρινε ξανά μεγάλες παραδόσεις, ανάμεσά τους αντιαεροπορικούς πυραύλους αξίας εκατοντάδων εκατομμυρίων ευρώ. Η Ιταλία από την άλλη, που ιστορικά ο Ελληνισμός την έχει βρεί αρκετές φορές να φέρετε ύπουλα, διαπραγματεύεται το SAMP/T. Στο Λονδίνο η συμφωνία πουλήθηκε ως προστασία θέσεων εργασίας. Δηλαδή το πρόβλημα με τον εξοπλισμό ενός κράτους που κρατά ευρωπαϊκό έδαφος λύθηκε ξαφνικά με ένα μισθολόγιο.
Ο Ερντογάν γνωρίζουμε ότι δεν χρειάζεται διερμηνείς. «Μπορεί να έρθουμε ξαφνικά μια νύχτα», είπε για την Ελλάδα, και το επανέλαβε ξανά και ξανά, ακόμη και από διεθνή βήματα. Η Αθήνα και πολλοί αναλυτές το διάβασαν ως παραπομπή στο 1974 και φυσικά γνωρίζοντας ότι απειλεί χώρα της ΕΕ και του ΝΑΤΟ. Από την άλλη πλευρά οι Ευρωπαίοι, που απαντούν στα ερωτήματα για το άρθρο 42.7 με ένα μακρύ σοβαρό βλέμμα, του παραδίδουν τα αεροπλάνα. Το άρθρο αυτό υποχρεώνει τα κράτη μέλη να συνδράμουν όποιον δεχθεί ένοπλη επίθεση στο έδαφός του. Τώρα πως αυτό συμβαδίζει με το να πουλάς όπλα σε αυτόν που απειλεί, νομίζω δεν αντέχει λογικής εξηγήσεως.
Μετά από όλα αυτά η Τουρκία δεν τιμωρείται, αλλά προάγεται. Το 2020 Τούρκος διπλωμάτης προήδρευσε της Γενικής Συνέλευσης του ΟΗΕ, και μάλιστα με ομόφωνη στήριξη! Σήμερα ο πρώην υπουργός Εξωτερικών της, που διευθύνει ως Γενικός Γραμματέας τον ΟΑΣΕ, φημολογείται ότι εξετάζεται για την ηγεσία των Ηνωμένων Εθνών. Με λίγα λόγια ενα κράτος που το βαραίνει ολόκληρος φάκελος ψηφισμάτων που ποτέ δεν εφάρμοσε και αποφάσεων δικαστηρίου που ποτέ δεν τήρησε, βλέπει τους ανθρώπους του να παίρνουν τις καρέκλες όσων πρέπει να τα εφαρμόζουν. Καταπληκτικό σενάριο για κωμωδία ή δράμα! Φυσικά αυτό έχει όνομα και ονομάζεται υποκρισία. Οι διεθνείς οργανισμοί χτίστηκαν πάνω σε έναν βασικό κανόνα, ότι τα σύνορα δεν αλλάζουν με εισβολές. Όταν ο κανόνας παραβιάζεται χωρίς κόστος και ο παραβάτης προάγεται σε όλους τους τομείς, δεν χρειάζεται καν κηδεία για τους Οργανισμούς αυτούς… Απλά επιβεβαιώνουν το λόγο που κανείς πλέον, όσο καλή θέληση κα να έχει δεν τους παίρνει πια στα σοβαρά. Όλοι μας καταλαβαίνουμε πόσο επικίνδυνο είναι αυτό για την παγκόσμια διεθνή τάξη!
Η Ελλάδα και η Κύπρος δεν χρειάζεται να ζητιανέψουν. Χρειάζεται να βάλουν όρους. .Στα επίσημα κείμενα της ΕΕ και του ΝΑΤΟ να γράφεται κατοχή και όχι Κυπριακό ζήτημα ή Κυπριακή διαφωνία. Το ίδιο να ακολουθήσουν οι διπλωμάτες στον προφορικό λόγο και γενικά όσοι συμμετέχουν σε διεθνή φόρα. Καμία νέα πόρτα στην ευρωπαϊκή άμυνα για την Τουρκία χωρίς αποχώρηση κατοχικών στρατευμάτων από την Κύπρο, καταβολή αποζημιώσεων στους πληγέντες Κυπρίους αδελφούς και φυσικά παραίτηση από όλες τις παράλογες και παράνομες απαιτήσεις. Κάθε πώληση όπλων να συνοδεύεται από ρήτρα ότι δεν θα στραφούν εναντίον κράτους μέλους της ΕΕ και όποιος δεν τη δέχεται, απλά δεν εξοπλίζεται.
Η ελληνική προεδρία του 2027 οφείλει να φέρει στο τραπέζι ευρωπαϊκή πρωτοβουλία ώστε το ερώτημα να τεθεί επίσημα στο τραπέζι των Είκοσι Επτά.
Στους στρατιώτες μου έλεγα να έχουν δική τους γνώμη, όποια κι αν είναι. Σε εσένα που διαβάζεις λέω το ίδιο. Μην δεχτείς ότι μια κατοχή λέγεται διένεξη επειδή κάποιος το έγραψε με αυτοπεποίθηση σε έντυπο με κύρος. Η κατοχή δεν έγινε διένεξη αλλά συνήθεια που δόλια ανέπτυξε η άλλη πλευρά και η δική μας ανοχή.
Το άρθρο του National Interest στο οποίο αναφέρομαι βρίσκεται εδώ
Απόφοιτος της Σχολής Ευελπίδων και με 43 χρόνια υπηρεσίας στις Ένοπλες Δυνάμεις, υπηρέτησε σε επιχειρησιακές και επιτελικές θέσεις στην Ελλάδα, στο ΝΑΤΟ και σε διεθνείς αποστολές. Διετέλεσε Εκπαιδευτής και Διευθυντής Σπουδών στη ΣΕΘΑ, Διευθυντής Κέντρου Επιχειρήσεων στο ΝΑΤΟϊκό Στρατηγείο Σκοπίων και στέλεχος του ΓΕΣ, του ΓΕΕΘΑ και του Υπουργείου Εθνικής Άμυνας, με αντικείμενο την άμυνα, την αμυντική πολιτική, την Ευρωπαϊκή Ένωση και τις διεθνείς σχέσεις.
Είναι κάτοχος μεταπτυχιακού τίτλου στην Εφαρμοσμένη Στρατηγική και Διεθνείς Σχέσεις από το University of Plymouth και έχει συμμετάσχει ως ομιλητής σε ημερίδες και εκδηλώσεις. Αρθρογραφεί για θέματα εθνικής ασφάλειας, άμυνας, στρατηγικής και γεωπολιτικής.
του Δημήτρη Τσαϊλά, Υποναυάρχου ε.α.
του Αχιλλέα Ταουξή, Υποστρατήγου ε.α.
Του Shay Gal
Του Yavuz Baydar — 17 Οκτωβρίου
