Η Τουρκία, μέλος του Συμβουλίου της Ευρώπης και του ΝΑΤΟ και διαπραγματευτικός εταίρος της ΕΕ, κρατά έναν αθώο άνθρωπο στη φυλακή περιφρονώντας τις αποφάσεις, ενώ ο κόσμος παραμένει σιωπηλός.
Του Yavuz Baydar — 17 Οκτωβρίου
Στις 18 Οκτωβρίου 2017, ο Οσμάν Καβαλά συνελήφθη στο αεροδρόμιο της Κωνσταντινούπολης. Από τότε δεν έχει βγει από τη φυλακή. Η ημερομηνία αυτή σηματοδοτεί εννέα χρόνια μιας ζωής που διακόπηκε, αρπάχτηκε και κλάπηκε — όχι εξαιτίας ενός αποδεδειγμένου εγκλήματος, αλλά εξαιτίας μιας πολιτικής υπόθεσης την οποία το ανώτατο δικαστήριο ανθρωπίνων δικαιωμάτων της Ευρώπης έχει επανειλημμένα κρίνει παράνομη, άδικη και πολιτικά υποκινούμενη.
Ο Καβαλά είναι εκδότης, φιλάνθρωπος και ενεργό μέλος της κοινωνίας των πολιτών, που επί δεκαετίες στήριζε τον πολιτισμό, τον διάλογο και τον πλουραλισμό στην Τουρκία. Η φυλάκισή του έχει γίνει η πιο καθαρή ένδειξη της κατάστασης στην οποία έχει περιέλθει η τουρκική δικαιοσύνη: ένα σύστημα όπου ένας άνθρωπος μπορεί να κρατείται επί χρόνια, να καταδικάζεται για «απόπειρα ανατροπής της κυβέρνησης» και κατόπιν να ακούει από το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Δικαιωμάτων του Ανθρώπου ότι η καταδίκη του πρέπει να θεωρηθεί άκυρη — κι όμως να παραμένει πίσω από τα κάγκελα.
Οι κατηγορίες άλλαξαν και πολλαπλασιάστηκαν: πρώτα οι διαδηλώσεις στο πάρκο Γκεζί το 2013 και έπειτα η απόπειρα πραξικοπήματος του 2016. Τα αποδεικτικά στοιχεία δεν δικαιολόγησαν ποτέ τη βαρύτητα της κατηγορίας. Τον Απρίλιο του 2022, δικαστήριο της Κωνσταντινούπολης καταδίκασε τον Καβαλά σε ισόβια κάθειρξη με επιβαρυντικές περιστάσεις, χωρίς δυνατότητα αποφυλάκισης, αφού είχε ήδη περάσει χρόνια σε προσωρινή κράτηση.
Το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Δικαιωμάτων του Ανθρώπου (ΕΔΔΑ) έχει πλέον αποφανθεί περισσότερες από μία φορές κατά της Τουρκίας. Με απόφασή του στις 25 Αυγούστου 2026, το Τμήμα Ευρείας Σύνθεσης διαπίστωσε παραβιάσεις των δικαιωμάτων του Καβαλά στην ελευθερία, σε δίκαιη δίκη, στην ελευθερία της έκφρασης και του συνεταιρίζεσθαι. Ζήτησε από την Τουρκία να τον αποφυλακίσει το συντομότερο δυνατό και να εξαλείψει τις συνέπειες της καταδίκης του. Σύμφωνα με την Ευρωπαϊκή Σύμβαση, η καταδίκη αυτή είναι άκυρη.
Στις 13 Οκτωβρίου 2026, το 13ο Κακουργιοδικείο Κωνσταντινούπολης απέρριψε τα αιτήματα του Καβαλά για αποφυλάκιση και επανάληψη της δίκης, επιλέγοντας να συνεχίσει την έκτιση της ποινής αντί να συμμορφωθεί με μια οριστική και δεσμευτική απόφαση.
Εννέα χρόνια σημαίνουν σχεδόν 3.300 ημέρες από τη ζωή ενός ανθρώπου: γενέθλια, θάνατοι, βιβλία που δεν γράφτηκαν, φιλίες που συντηρούνται μόνο μέσα από το τζάμι και με επιστολές. Οι αναφορές για την παρατεταμένη απομόνωσή του κάνουν την αδικία ακόμη πιο σκληρή. Ο Καβαλά δεν είναι απλώς φυλακισμένος· σταδιακά εξαφανίζεται από τη δημόσια ζωή.
Στην πράξη και από ηθική άποψη, είναι ο σημαντικότερος πολιτικός κρατούμενος της Ευρώπης. Όχι επειδή επιδιώκει την εξουσία, αλλά επειδή μια κυβέρνηση έχει αποφασίσει ότι η ελευθερία του είναι πιο επικίνδυνη από την ενοχή του. Η υπόθεση αποκαλύπτει ένα καθεστώς που αντιμετωπίζει την κοινωνία των πολιτών ως συνωμοσία, τη φιλανθρωπία ως ανατροπή και τη δικαστική ανεξαρτησία ως ενόχληση.
Την κύρια ευθύνη φέρει η Τουρκία. Δεν τη φέρει, όμως, μόνη της.
Το Συμβούλιο της Ευρώπης έχει ξεκινήσει διαδικασία επί παραβάσει κατά της Τουρκίας για τη μη εφαρμογή της απόφασης στην υπόθεση Καβαλά — μια διαδικασία που σέρνεται εδώ και χρόνια. Χρόνια δηλώσεων, ακροάσεων και διπλωματικής γλώσσας δεν έχουν απελευθερώσει έναν άνθρωπο για τον οποίο το ΕΔΔΑ έχει ζητήσει την αποφυλάκιση.
Η Ευρωπαϊκή Ένωση, που κάνει μαθήματα κράτους δικαίου στις υποψήφιες προς ένταξη χώρες, έχει επιτρέψει στις στρατηγικές της ανησυχίες —τη μετανάστευση, το εμπόριο και την ασφάλεια— να αποδυναμώσουν τις αρχές της. Και το ΝΑΤΟ, που θεωρεί την Τουρκία ζωτικό σύμμαχο και στρατηγικό πλεονέκτημα, έχει επίσης προτιμήσει τη γεωπολιτική ευκολία από την αυτονόητη απαίτηση να τηρεί ένα κράτος-μέλος τις θεμελιώδεις υποχρεώσεις μιας δημοκρατίας.
Αυτή είναι η τραγωδία: η αιχμαλωσία του Καβαλά συμβαίνει μέσα στο σύστημα του Συμβουλίου της Ευρώπης, υπό το βλέμμα θεσμών που δηλώνουν ότι έχουν ως θεμελιώδη αποστολή την υπεράσπιση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Κάθε απόφαση που αγνοείται διδάσκει στην Άγκυρα ότι η ανυπακοή δεν έχει πραγματικό κόστος — και σε κάθε αντιφρονούντα ότι η ευρωπαϊκή αλληλεγγύη τελειώνει εκεί όπου αρχίζει η ισχύς.
Ο Οσμάν Καβαλά δεν θα έπρεπε να είχε περάσει ούτε μία ημέρα στη φυλακή. Έχει πλέον περάσει εννέα χρόνια εκεί για το τίποτα: χωρίς αξιόπιστα στοιχεία, χωρίς δίκαιη δίκη, χωρίς νόμιμη καταδίκη που να αντέχει στον ευρωπαϊκό έλεγχο.
Την κύρια ευθύνη για αυτή την αδικία φέρει το καθεστώς. Έχει μετατρέψει τα δικαστήρια σε όπλο, έχει αποδυναμώσει το κράτος δικαίου και έχει μετατρέψει την ελευθερία ενός πολίτη σε μέσο πολιτικού εκφοβισμού.
Η ευθύνη, όμως, δεν σταματά στα σύνορα της Τουρκίας.
Εκδίδονται διπλωματικές ανακοινώσεις. Εκφράζεται διαρκώς ανησυχία. Ο μηχανισμός των διεθνών σχέσεων συνεχίζει να λειτουργεί.
Και ο Καβαλά εξακολουθεί να βρίσκεται στο κελί του.
Υπάρχει ένας όρος γι’ αυτό: συνενοχή μέσω της προσαρμογής. Δεν ισοδυναμεί με άμεση ευθύνη για τη φυλάκισή του, αλλά ο κατευνασμός και η αδιαφορία συμβάλλουν στη δημιουργία του πολιτικού περιβάλλοντος μέσα στο οποίο μια τέτοια περιφρόνηση των αποφάσεων μπορεί να συνεχίζεται χωρίς απαράδεκτο διπλωματικό κόστος.
Μια δημοκρατία που δεν μπορεί να υπερασπιστεί έναν κρατούμενο συνείδησης απέναντι σε εννέα χρόνια πολιτικής δίωξης οφείλει να λογοδοτήσει για τη δική της σιωπή.
Η φυλάκιση του Οσμάν Καβαλά είναι ένα έγκλημα που διαπράττει ένα βάναυσο καθεστώς εις βάρος της δικαιοσύνης. Η αποτυχία της διεθνούς δημοκρατικής κοινότητας να εξασφαλίσει την ελευθερία του είναι η δική της καταδίκη. Η Ιστορία θα κρίνει και τους δύο — όχι από τις διακηρύξεις που εξέδωσαν, αλλά από την αδικία που άφησαν να συνεχίζεται.
Yavuz Baydar: Το Palomar είναι δωρεάν. Αν θέλετε να στηρίξετε την προσπάθειά μου για την προστασία της ανεξάρτητης δημοσιογραφίας, μπορείτε να γίνετε συνδρομητές επί πληρωμή.
