Οι ίσες αποστάσεις του Ρούμπιο, η τουρκολιβυκή σύμπλευση και τα διδάγματα των Οδηγιών Λουνς και των Ιμίων
του Αχιλλέα Ταουξή, Υποστρατήγου ε.α.
Παρακολουθώντας τις εξελίξεις στην Ανατολική Μεσόγειο, δυσκολεύομαι να τις θεωρήσω μεμονωμένα περιστατικά. Το τουρκολιβυκό μνημόνιο, οι λιβυκές αξιώσεις, οι αντιδράσεις στις ελληνικές έρευνες και το καλώδιο Ελλάδας και Κύπρου συνθέτουν μία εικόνα. Το ερώτημα δεν είναι μόνο τι επιδιώκουν η Άγκυρα και η Τρίπολη. Είναι γιατί δεν προβλέψαμε ότι οι επιδιώξεις τους θα συναντηθούν.
Από το 2019 ήταν ορατό τι ετοιμαζόταν. Δεν χρειαζόταν να γνωρίζουμε κάθε κίνηση. Έπρεπε να προβλέψουμε ότι οι πιέσεις θα συγκλίνουν όταν η Ελλάδα θα έφτανε σε έρευνες νότια της Κρήτης και στην ηλεκτρική διασύνδεση με την Κύπρο. Αυτή είναι η δουλειά του στρατηγικού σχεδιασμού.
Οι Κορίνθιοι το είπαν στους Σπαρτιάτες πριν από δυόμισι χιλιάδες χρόνια. Αμύνεστε με την αναβολή και όχι με τη δύναμη, τους είπαν, και σταματάτε τον αντίπαλο όταν η δύναμή του έχει ήδη διπλασιαστεί, όχι όταν αρχίζει να μεγαλώνει.
Στις 24 Αυγούστου η Τρίπολη έστειλε ρηματική διακοίνωση στο ελληνικό υπουργείο Εξωτερικών. Διαμαρτύρεται για τις έρευνες νότια της Κρήτης και προειδοποιεί ότι μπορεί να παγώσουν οι συνομιλίες οριοθέτησης. Η απουσία συμφωνημένης οριοθέτησης δεν σημαίνει ότι η Ελλάδα στερείται δικαιωμάτων. Οι διαφορές λύνονται με το διεθνές δίκαιο, όχι με μονομερείς διεκδικήσεις που γίνονται τετελεσμένα.
Η Τουρκία είναι ο κοινός άξονας. Το 2022 δήλωσε επισήμως ότι οι ενστάσεις της Ελλάδας και της ΕΕ δεν έχουν καμία αξία και ότι η Αθήνα καταπατά τα δικαιώματα της Λιβύης. Το 2025 τουρκική κορβέτα κατέπλευσε και στην Τρίπολη και στη Βεγγάζη. Δεν χρειάζεται να αποδείξουμε κοινό σχέδιο για κάθε κίνηση. Το μνημόνιο του 2019 είναι η κοινή τους βάση.
Τώρα το χαρτί περνά από τη Βεγγάζη. Στις αρχές Οκτωβρίου έφυγε από την προεδρία της εκεί Βουλής ο Αγκίλα Σάλεχ, που αρνιόταν να φέρει το μνημόνιο προς επικύρωση. Τον διαδέχθηκε πρόσωπο που είχε προεδρεύσει στην κοινοβουλευτική επιτροπή φιλίας Λιβύης και Τουρκίας. Σύμφωνα με ρεπορτάζ, η Άγκυρα πιέζει τον Σαντάμ Χαφτάρ να προχωρήσει η επικύρωση και απειλεί να στραφεί στη δυτική Λιβύη αν καθυστερήσει. Η επικύρωση δεν θα άλλαζε τίποτα στο πεδίο. Θα έδινε όμως επίφαση νομιμότητας. Έτσι δουλεύει το γκρίζο. Με χαρτιά, όχι με πλοία.
Η ιδιωτική διπλωματία είναι αναγκαίο εργαλείο, όχι αυτοσκοπός. Οι ίσες αποστάσεις από τον θύτη και το θύμα είναι ο προάγγελος του γκριζαρίσματος. Η εξίσωση των δύο δεν είναι ουδετερότητα. Επιτρέπει στον αμφισβητούντα να επιβάλει περιορισμούς στην πράξη, χωρίς να αναγνωριστεί επίσημα καμία αξίωσή του.
Το ξέρουμε και από το ΝΑΤΟ. Στις 8 Μαΐου 1980, πέντε μήνες πριν η Ελλάδα επιστρέψει στο στρατιωτικό σκέλος της Συμμαχίας, ο Γενικός Γραμματέας Γιόζεφ Λουνς έστειλε επιστολή στον Ανώτατο Συμμαχικό Διοικητή Ευρώπης με αφορμή μια εγκατάσταση επικοινωνιών στη Λήμνο. Ό,τι ακολούθησε έγινε γνωστό ως Οδηγίες Λουνς. Η Συμμαχία δεν υιοθέτησε επισήμως την τουρκική θέση. Δεν σχολιάζει τις τουρκικές αιτιάσεις και αποφεύγει να εντάσσει στον σχεδιασμό της περιοχές που η Άγκυρα θεωρεί αποστρατιωτικοποιημένες. Ουδετερότητα στα λόγια, περιορισμός στην πράξη.
Το ίδιο είδαμε το 1996 στα Ίμια. Η αμερικανική μεσολάβηση απέτρεψε τη σύγκρουση με μια προφορική συμφωνία. Όπως την περιγράφει ο τότε υπουργός Εξωτερικών Θόδωρος Πάγκαλος, δεν θα υπήρχαν ένοπλοι, πολεμικά πλοία και σημαίες. Τρεις Έλληνες αξιωματικοί δεν γύρισαν ποτέ. Η ένταση έπεσε, αλλά η κυριαρχία έμεινε στον αέρα, και από τότε η Άγκυρα μιλά για γκρίζες ζώνες. Οι σημερινές υποθέσεις δεν είναι νομικά ίδιες, αφού τα Ίμια αφορούσαν εδαφική κυριαρχία και το καλώδιο αφορά θαλάσσιες δικαιοδοσίες. Η ομοιότητα βρίσκεται στον μηχανισμό. Στη Λήμνο το 1980 και στα Ίμια το 1996, με κρίση ή χωρίς, η αμφισβήτηση μένει και αποκτά πρακτικό αποτέλεσμα.
Η διακοίνωση έφτασε στην Αθήνα στις 24 Αυγούστου και το κοινό την έμαθε αρκετές εβδομάδες αργότερα. Οι διπλωματικές πηγές λένε ότι η Αθήνα απάντησε αμέσως. Τότε η κυβέρνηση οφείλει να πει τι έγινε στο μεσοδιάστημα. Η εμπιστευτικότητα είναι θεμιτή στην εξωτερική πολιτική, δεν μπορεί όμως να γίνει πολιτική κλειστών θυρών.
Η Ελλάδα πρέπει να περάσει από τη διαχείριση της κάθε κρίσης σε στρατηγική που αποτρέπει τα τετελεσμένα.
Πρώτον, δημόσια αμερικανική δήλωση ότι έχει δικαίωμα να ποντίσει το καλώδιο σύμφωνα με το διεθνές δίκαιο. Δεύτερον, ευρωπαϊκή κάλυψη με πράξεις και όχι μόνο με ανακοινώσεις. Τρίτον, σαφές χρονοδιάγραμμα επανεκκίνησης των εργασιών, με την Αθήνα έτοιμη να εκδώσει κάθε άδεια. Τέταρτον, νομικές και διπλωματικές κινήσεις πριν από τα τετελεσμένα, με ανοιχτούς διαύλους προς την Τρίπολη και τη Βεγγάζη.
Η αποτροπή δεν είναι μόνο να αποφύγουμε το θερμό επεισόδιο. Είναι να μην επιτρέψουμε τη σταδιακή επιβολή περιορισμών στα δικαιώματά μας. Η πολιτική των κλειστών θυρών πληρώνεται.
Το γκρίζο δεν εμφανίζεται ξαφνικά στον καμβά της εθνικής κυριαρχίας. Απλώνεται κάθε φορά που, στο όνομα της ηρεμίας, περιορίζουμε εμείς όσα ο άλλος δεν έχει δικαίωμα να μας απαγορεύσει.
Υποστράτηγος ε.α. Αχιλλεύς Ταούξης
Απόφοιτος της Σχολής Ευελπίδων και με 43 χρόνια υπηρεσίας στις Ένοπλες Δυνάμεις, υπηρέτησε σε επιχειρησιακές και επιτελικές θέσεις στην Ελλάδα, στο ΝΑΤΟ και σε διεθνείς αποστολές. Διετέλεσε Εκπαιδευτής και Διευθυντής Σπουδών στη ΣΕΘΑ, Διευθυντής Κέντρου Επιχειρήσεων στο ΝΑΤΟϊκό Στρατηγείο Σκοπίων και στέλεχος του ΓΕΣ, του ΓΕΕΘΑ και του Υπουργείου Εθνικής Άμυνας, με αντικείμενο την άμυνα, την αμυντική πολιτική, την Ευρωπαϊκή Ένωση και τις διεθνείς σχέσεις.
Είναι κάτοχος μεταπτυχιακού τίτλου στην Εφαρμοσμένη Στρατηγική και Διεθνείς Σχέσεις από το University of Plymouth και έχει συμμετάσχει ως ομιλητής σε ημερίδες και εκδηλώσεις. Αρθρογραφεί για θέματα εθνικής ασφάλειας, άμυνας, στρατηγικής και γεωπολιτικής.
