Η Άγκυρα πρόσφερε στη Χαμάς καταφύγιο, χρηματοπιστωτική υποδομή και πολιτική νομιμοποίηση, ενώ αντιτασσόταν σε μια περιφερειακή τάξη που απειλούσε να παρακάμψει την Τουρκία. Μετά την 7η Οκτωβρίου, που διέλυσε αυτή την τάξη, το Ισραήλ άρχισε να αντιμετωπίζει την Τουρκία όχι απλώς ως δύσκολο εταίρο, αλλά ως μέρος του στρατηγικού προβλήματος.
Του Shay Gal
Δημοσιεύθηκε στις 10-08-2026, 09:36 — Τελευταία ενημέρωση: 10-08-2026, 09:36
Η Άγκυρα δύσκολα θα σπεύσει να εγκαταλείψει ένα τόσο σημαντικό πλεονέκτημα για την αποτρεπτική της ισχύ. Ο πρόεδρος της Τουρκίας, Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν. Φωτογραφία: AFP, Getty Images.
Δεκαοκτώ ημέρες πριν από την 7η Οκτωβρίου 2023, ο πρώην επικεφαλής των τουρκικών μυστικών υπηρεσιών και ο διάδοχός του κάθισαν απέναντι από τον Μπενιαμίν Νετανιάχου, μαζί με τον Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν. Ο Χακάν Φιντάν ήταν πλέον υπουργός Εξωτερικών· ο Ιμπραήμ Καλίν ήταν επικεφαλής της MİT, της τουρκικής υπηρεσίας πληροφοριών. Στο τραπέζι βρίσκονταν η ενέργεια, η τεχνολογία, η τεχνητή νοημοσύνη και η κυβερνοασφάλεια.
Τρία χρόνια νωρίτερα, οι δύο άνδρες είχαν καθίσει δίπλα στον Ερντογάν μαζί με τον ηγέτη της Χαμάς, Ισμαήλ Χανίγια — ο Φιντάν τότε επικεφαλής της MİT και ο Καλίν εκπρόσωπος του Ερντογάν. Οι φάκελοι της Άγκυρας για το Ισραήλ και τη Χαμάς συναντήθηκαν στην κορυφή του τουρκικού κράτους.
Ο μηχανισμός της Χαμάς στην Τουρκία λειτουργούσε επιχειρησιακά. Ο Μούσα Ακκάρι, βετεράνος των Ταξιαρχιών αλ-Κασάμ της Χαμάς, που είχε απελευθερωθεί στο πλαίσιο της ανταλλαγής κρατουμένων Σαλίτ το 2011, αφηγήθηκε ότι ο Ερντογάν έστειλε κυβερνητικό αεροσκάφος για να μεταφέρει εκείνον και άλλους εννέα από την Αίγυπτο στην Άγκυρα. Υποσχέθηκε ότι θα τους προστατεύσει «όπως προστατεύουμε τα δικά μας παιδιά».
Οι κυρώσεις του αμερικανικού υπουργείου Οικονομικών κατονόμασαν τον Ζάχερ Τζαμπαρίν, που βρισκόταν στην Τουρκία, ως επικεφαλής των οικονομικών της Χαμάς και σύνδεσμό της με τη Δύναμη Κουντς του Ιράν. Κατονόμασαν επίσης την εταιρεία Redin Exchange ως δίαυλο μεταφοράς 10 εκατομμυρίων δολαρίων προς τις Ταξιαρχίες, καθώς και ένα μυστικό επενδυτικό χαρτοφυλάκιο άνω των 500 εκατομμυρίων δολαρίων, στο οποίο περιλαμβάνονταν τουρκικές εταιρείες και στελέχη.
Η Άγκυρα παρείχε και νομική κάλυψη: ο Χανίγια είχε τουρκική υπηκοότητα, περίπου δώδεκα στελέχη της Χαμάς στην Κωνσταντινούπολη είχαν λάβει ή περίμεναν τουρκικά δελτία ταυτότητας, ενώ εμπορικά αρχεία έδειχναν ότι ο χρηματοδότης της Χαμάς Χισάμ Γιούνις Καφίσεχ είχε πολιτογραφηθεί ως Χασμέτ Ασλάν. Έγγραφο της Χαμάς, που βρέθηκε στο σπίτι του Χάμζα Αμπού Σάναμπ, συνεργάτη του ηγέτη της οργάνωσης στη Γάζα, Γιαχία Σινουάρ, προέβλεπε τη δημιουργία πυρήνων και ασφαλών καταφυγίων, καθώς και σαμποτάζ, δολοφονίες και απαγωγές από τουρκικό έδαφος.
Η MİT δύσκολα θα μπορούσε να μην το γνωρίζει. Η υπηρεσία είχε θεσμική αρμοδιότητα σε όλο το τουρκικό κράτος, δυνατότητες συλλογής πληροφοριών, κυβερνοεπιχειρήσεων, εξωτερικής κατασκοπείας και αντικατασκοπείας, καθώς και άμεση πρόσβαση στον πρόεδρο. Είχε ήδη χαρτογραφήσει ιρανικούς πυρήνες και εξαρθρώσει δίκτυα χρηματοδότησης του ISIS σε συνεργασία με συμμαχικές υπηρεσίες.
Ο Σινουάρ θα μπορούσε να κρατήσει μυστικό το τελικό σχέδιο της επίθεσης, όχι όμως και ολόκληρο το δίκτυο. Για να ισχύει ότι η Τουρκία δεν γνώριζε, θα έπρεπε η MİT να είχε χαρτογραφήσει το Ιράν και το ISIS, αλλά όχι τη Χαμάς· να είχε συναντηθεί με ηγέτες της Χαμάς χωρίς να χαρτογραφήσει τα δίκτυά της· και να είχε αγνοήσει επί χρόνια τις προειδοποιήσεις συμμαχικών υπηρεσιών, χωρίς να σχηματίσει δική της εικόνα για τη δράση της.
Αργότερα, ο Ερντογάν έδωσε όνομα σε αυτή την πολιτική: δήλωσε ότι η Χαμάς δεν είναι τρομοκρατική οργάνωση, αλλά νόμιμο κίνημα αντίστασης και πολιτικός παράγοντας. Η Άγκυρα είχε ήδη κάνει την ουσιαστική επιλογή: ο μηχανισμός της Χαμάς στην Τουρκία δεν θα διαλυόταν ως εχθρική υποδομή. Η επιλογή αυτή είχε γίνει πριν από οποιαδήποτε γνώση της MİT για το τελικό σχέδιο της επίθεσης.
Ο Νετανιάχου και ο Ερντογάν με φόντο χάρτη της Μέσης Ανατολής. Φωτογραφία: Oren Ben Hakoon, AFP
Στις 9 Σεπτεμβρίου 2023, οι Ηνωμένες Πολιτείες, η Ινδία, η Σαουδική Αραβία, τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα και ευρωπαϊκοί εταίροι παρουσίασαν τον Οικονομικό Διάδρομο Ινδίας–Μέσης Ανατολής–Ευρώπης (IMEC), ο οποίος θα συνέδεε την Ινδία με την Ευρώπη μέσω του Κόλπου και του Ισραήλ, παρακάμπτοντας την Τουρκία. Ο Ερντογάν το αντιλήφθηκε αμέσως: «Δεν μπορεί να υπάρξει διάδρομος χωρίς την Τουρκία». Έντεκα ημέρες αργότερα, ο διάδοχος του σαουδαραβικού θρόνου, Μοχάμεντ μπιν Σαλμάν, δήλωσε ότι η εξομάλυνση των σχέσεων με το Ισραήλ πλησίαζε «κάθε μέρα και περισσότερο». Δύο ημέρες μετά, ο Νετανιάχου είπε στα Ηνωμένα Έθνη ότι το Ισραήλ βρισκόταν στο κατώφλι μιας ειρήνης ικανής να μεταμορφώσει τη Μέση Ανατολή.
Μαζί, αυτές οι εξελίξεις απειλούσαν τη δυνατότητα της Άγκυρας να ελέγχει τις διόδους της περιοχής. Ο IMEC θα μπορούσε να ενώσει την ινδική οικονομική κλίμακα, τα κεφάλαια του Κόλπου και την πρόσβαση μέσω του Ισραήλ στην Ευρώπη, υπό αμερικανική αιγίδα και χωρίς την Τουρκία. Παράλληλα, η εξομάλυνση των σχέσεων Σαουδικής Αραβίας–Ισραήλ θα αποδυνάμωνε τη δυνατότητα των Παλαιστινίων να ασκούν βέτο στην περιφερειακή ολοκλήρωση. Ένα λειτουργικό παλαιστινιακό κράτος προϋποθέτει μία αρχή ικανή να κυβερνά, να έχει το μονοπώλιο της χρήσης βίας και να επιβάλλει την εφαρμογή μιας συμφωνίας· κάτι τέτοιο θα περιόριζε περαιτέρω την τουρκική επιρροή. Η Χαμάς διατηρεί τον κατακερματισμό που προσφέρει στην Άγκυρα πρόσβαση στην παλαιστινιακή πολιτική, τη δυνατότητα άσκησης πίεσης στο Ισραήλ, περιθώρια ανταγωνισμού με το Κάιρο, το Ριάντ και το Αμπού Ντάμπι, καθώς και ρόλο μεσολαβητή κάθε φορά που η περιοχή βυθίζεται σε κρίση.
Η 7η Οκτωβρίου ανέκοψε και τις δύο αυτές πορείες. Η εξομάλυνση των σχέσεων Σαουδικής Αραβίας–Ισραήλ πάγωσε, ο IMEC έχασε το πολιτικό του θεμέλιο, το παλαιστινιακό βέτο επανήλθε και η Άγκυρα βρέθηκε ξανά στο διπλωματικό επίκεντρο. Μέσα σε δύο εβδομάδες, ο Φιντάν πρότεινε η Τουρκία να αναλάβει ρόλο εγγυήτριας σε μια ισραηλινοπαλαιστινιακή διευθέτηση. Η Τουρκία δεν χρειαζόταν να επιθυμεί τη σφαγή για να ωφεληθεί από την ανατροπή όσων είχαν προηγηθεί. Στις 20 Οκτωβρίου, ο Φιντάν, έπειτα από δεκατρία χρόνια στην ηγεσία της ΜΙΤ, δήλωσε ότι η Άγκυρα είχε καταλάβει πως η προπολεμική περιφερειακή αρχιτεκτονική δεν ήταν βιώσιμη και ότι κάποια στιγμή θα ξεσπούσε κρίση. Η Άγκυρα ανέμενε την περιφερειακή ρήξη, γνώριζε τη δραστηριότητα της Χαμάς στην Τουρκία και διέθετε τα μέσα για να τη διεισδύσει.
Το Ισραήλ γνώριζε τη δραστηριότητα της Χαμάς στην Τουρκία, ενώ παράλληλα αποκαθιστούσε πλήρεις διπλωματικές σχέσεις με την Άγκυρα, συναντούσε τον Ερντογάν και έθετε την κυβερνοασφάλεια στην ατζέντα των διμερών σχέσεων. Επί χρόνια, διατηρούσε επίσης τη χρηματοδότηση της Χαμάς μέσω των καταριανών κονδυλίων για τη Γάζα. Η υπόθεση Qatargate γέννησε αργότερα υποψίες ότι καταριανά χρήματα και επιρροή έφτασαν έως τον στενό κύκλο του πρωθυπουργού. Η Ιερουσαλήμ πίστευε ότι τα χρήματα, η πρόσβαση και οι μεσολαβητές θα μπορούσαν να περιορίσουν τη Χαμάς. Αντί γι’ αυτό, το Κατάρ απέκτησε μεγαλύτερη επιρροή, η Άγκυρα διατήρησε τη Χαμάς και η Χαμάς ενίσχυσε τις δυνατότητές της.
Μια κρατική εξεταστική επιτροπή, που θα διοριστεί από τον πρόεδρο του Ανώτατου Δικαστηρίου και όχι από την κυβέρνηση την οποία θα εξετάσει, θα διερευνήσει την αρχιτεκτονική που είχε διαμορφωθεί πριν από την 7η Οκτωβρίου — όχι μόνο τον φράχτη που παραβιάστηκε, τις προειδοποιήσεις της 6ης Οκτωβρίου ή τις μονάδες που απέτυχαν το επόμενο πρωί. Η εντολή της θα περιλαμβάνει τους φακέλους της Τουρκίας και του Κατάρ και τη μεταξύ τους διασύνδεση, την πολιτική διαχείρισης της Χαμάς και όσα γνώριζε το Ισραήλ πριν από την επίθεση. Οι αξιολογήσεις της Μοσάντ και των στρατιωτικών υπηρεσιών πληροφοριών περιέχουν ήδη απόρρητα ευρήματα για εξωτερικούς παράγοντες και σχέσεις συνεργασίας. Η επιτροπή θα έχει στη διάθεσή της ένα πολύ ευρύτερο υλικό.
Το Ισραήλ έμαθε με αίμα και πολύ αργά το μάθημα της Τουρκίας και του Κατάρ. Τώρα αποκλείει τουρκικές και καταριανές δυνάμεις από τη Γάζα και απορρίπτει την Άγκυρα και την Ντόχα ως εγγυητές της μεταπολεμικής τάξης. Οι πρώην οικοδεσπότες της Χαμάς δεν θα επιβλέψουν το μέλλον της Γάζας.
Το ίδιο μάθημα άλλαξε και τον τρόπο με τον οποίο το Ισραήλ αντιμετωπίζει την Τουρκία. Η συλλογή πληροφοριών για την Τουρκία εντάθηκε, η Χαμάς που δραστηριοποιείται από τουρκικό έδαφος εντάχθηκε στον ισραηλινό επιχειρησιακό σχεδιασμό και, τον Δεκέμβριο του 2023, ο Ρόνεν Μπαρ, τότε επικεφαλής της Σιν Μπετ, της ισραηλινής υπηρεσίας εσωτερικής ασφάλειας, κατονόμασε τον Λίβανο, το Κατάρ και την Τουρκία ως πεδία στα οποία το Ισραήλ θα καταδίωκε ηγετικά στελέχη της Χαμάς. Το πλήγμα στην Ντόχα, τον Σεπτέμβριο του 2025, μετέτρεψε αυτή τη στρατηγική σε προηγούμενο. Η προστασία που προσφέρει ένα καταφύγιο στο εξωτερικό δεν εξασφαλίζει πλέον ασυλία.
Η διευρυμένη συλλογή πληροφοριών αποκάλυψε επίσης τους κινδύνους που κρύβονται στις σχέσεις συνεργασίας με τη ΜΙΤ. Το 2025, ο σερ Ρίτσαρντ Μουρ, τότε επικεφαλής της βρετανικής υπηρεσίας πληροφοριών MI6, περιέγραψε τον Φιντάν και τον Καλίν ως «εξαιρετικά επαγγελματίες και στενούς φίλους». Αυτή η οικειότητα αυξάνει την έκθεση σε κινδύνους όταν οι ιεραρχήσεις των απειλών διαφέρουν. Ακόμη και η ανάθεση μιας αποστολής συλλογής πληροφοριών αποκαλύπτει στοιχεία: φανερώνει τους στόχους, τα κενά και τις προτεραιότητες μιας υπηρεσίας. Αν η ΜΙΤ λάβει εντολή να συλλέξει πληροφορίες για έναν παράγοντα που η Άγκυρα σκοπεύει να διατηρήσει, μπορεί να εκθέσει την ίδια την υπηρεσία που συλλέγει τις πληροφορίες, προτού καν απαντήσει.
Το Ισραήλ μοιράστηκε απόρρητες πληροφορίες και συγκεκριμένες υποθέσεις για τουρκικές πρακτικές που αντιστρατεύονταν τα συμφέροντα των ίδιων των εταίρων της Τουρκίας. Η ΜΙΤ προειδοποίησε τους Φρουρούς της Επανάστασης του Ιράν για Κούρδους μαχητές που κατευθύνονταν προς το Ιράν. Στο ίδιο τουρκικό επιχειρησιακό περιβάλλον, η χρηματοδότηση της Χαμάς συνδεόταν με τη Foxtrot, ένα σουηδικό εγκληματικό δίκτυο που εξυπηρετούσε τις ιρανικές υπηρεσίες πληροφοριών, ενώ η εταιρεία New Way Group Global, με έδρα την Τουρκία, εξυπηρετούσε τη ρωσική στρατιωτική υπηρεσία πληροφοριών, τη GRU. Η Τουρκία ήταν το σημείο διασταύρωσης. Μεταξύ των υπηρεσιών που ενημερώθηκαν, οι πρακτικές συνεργασίας έχουν πλέον αλλάξει: η συνεργασία με την Άγκυρα και η έκθεση σε αυτήν αντιμετωπίζονται ως δύο ξεχωριστές αποφάσεις, ενώ οι πηγές, οι στόχοι και οι απαιτήσεις συλλογής πληροφοριών διαχωρίζονται αυστηρά.
Το Ισραήλ αντιμετωπίζει πλέον τη Χαμάς και το Ιράν, τη Συρία και την Κύπρο, το Αιγαίο και τη Λιβύη, τη Ρωσία και το ΝΑΤΟ, τη διπλωματία και τις υπηρεσίες πληροφοριών ως μέρη ενός ενιαίου τουρκικού στρατηγικού συστήματος. Στη Συρία, η αξιολόγηση της απειλής οδήγησε σε προληπτική δράση, όταν το Ισραήλ έπληξε αεροπορικές βάσεις τις οποίες είχε επιθεωρήσει η Άγκυρα, προτού η Τουρκία προλάβει να τις μετατρέψει σε στρατιωτικό βάθος. Η κατεχόμενη από την Τουρκία βόρεια Κύπρος βρίσκεται στον ίδιο επιχειρησιακό χάρτη: είναι η πλησιέστερη στην Τουρκία πλατφόρμα στρατιωτικών πληροφοριών στο θέατρο της Ανατολικής Μεσογείου που αφορά το Ισραήλ. Αν η Άγκυρα χρησιμοποιήσει ως όπλο την κατεχόμενη βόρεια Κύπρο, η αποκατάσταση της κυριαρχίας της Κυπριακής Δημοκρατίας θα γίνει στόχος ασφαλείας για το Ισραήλ και η λήξη του τουρκικού στρατιωτικού ελέγχου αποστολή Ισραήλ, Ελλάδας και Κύπρου.
Η εγγύηση συλλογικής άμυνας του Άρθρου 5 του ΝΑΤΟ δεν αλλάζει αυτόν τον χάρτη. Η τουρκική υπηκοότητα δεν επεκτείνει την προστασία του ΝΑΤΟ στη Χαμάς, ούτε η τουρκική κατοχή επεκτείνει τα εδάφη του ΝΑΤΟ στη βόρεια Κύπρο. Η προσβολή στόχων της Χαμάς σε τουρκικό έδαφος αποτελεί επιχειρησιακή επιλογή· η Άγκυρα δεν μπορεί να επιβάλει ασυλία της Συμμαχίας με τουρκικά διαβατήρια ή σημαίες.
Το ερώτημα αν η ΜΙΤ γνώριζε την ακριβή ώρα της επίθεσης δεν ήταν ποτέ το κρίσιμο όριο. Η Τουρκία γνώριζε επιχειρησιακά τη Χαμάς· η Ιερουσαλήμ γνώριζε τη δραστηριότητά της στο τουρκικό έδαφος· και η 7η Οκτωβρίου κατέστρεψε την περιφερειακή τάξη που η Άγκυρα είχε κάθε λόγο να εμποδίσει να διαμορφωθεί. Το Ισραήλ ανασυγκροτεί τώρα αυτή την τάξη μαζί με τους εταίρους του, γύρω από μια αρχιτεκτονική που δεν περνά πλέον από την Άγκυρα.
Ο Σάι Γκαλ είναι ιδρυτής και επικεφαλής της Line of State, μιας στρατηγικής εταιρείας που συνεργάζεται με κυβερνήσεις, θεσμούς και κέντρα λήψης αποφάσεων σε θέματα στρατηγικής, κινδύνου, πρόσβασης και ασφάλειας σε περιβάλλοντα υψηλού διακυβεύματος. Στο X βρίσκεται ως @ShayGal84.
