Του Αϊντογάν Βατάντας | Politurco | 13 Οκτωβρίου 2026
Η ασυνήθιστα αιχμηρή απάντηση του Μπακού προς πολιτικούς συμμάχους του Ερντογάν αναδεικνύει την αυξανόμενη ένταση ανάμεσα στην ιδεολογικά προσανατολισμένη διπλωματία της Τουρκίας και τη στρατηγική συνεργασία του Αζερμπαϊτζάν με το Ισραήλ. Τι θα έχανε η Άγκυρα εάν ο στενότερος περιφερειακός σύμμαχός της άρχιζε να χαράσσει μια πιο ανεξάρτητη πορεία;
Επί δεκαετίες, η σχέση Τουρκίας και Αζερμπαϊτζάν προσδιορίζεται από ένα ισχυρό πολιτικό σύνθημα: «Ένα έθνος, δύο κράτη».
Η φράση αυτή εκφράζει πολύ περισσότερα από μια κοινή γλώσσα, πολιτισμική ταυτότητα ή ιστορική αλληλεγγύη. Έχει αποτελέσει το θεμέλιο μιας από τις σημαντικότερες στρατηγικές συνεργασίες στην Ευρασία, συνδέοντας τον Νότιο Καύκασο με την Ανατολία και συνδυάζοντας την ενεργειακή ασφάλεια, τη στρατιωτική συνεργασία και την περιφερειακή διπλωματία.
Ωστόσο, μια ασυνήθιστα συγκρουσιακή ανακοίνωση του κυβερνώντος Κόμματος Νέου Αζερμπαϊτζάν (YAP) υποδηλώνει ότι τα όρια αυτής της σχέσης γίνονται πλέον πιο εμφανή.
Στις 13 Οκτωβρίου, το YAP επέκρινε δημοσίως τον σύμβουλο της τουρκικής προεδρίας Οκτάι Σαράλ και στελέχη του Κόμματος Δικαιοσύνης και Ανάπτυξης (AKP) του προέδρου Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν, κατηγορώντας τους για ανάμειξη στις εσωτερικές υποθέσεις του Αζερμπαϊτζάν και για ανεύθυνες πολιτικές δηλώσεις.
Η άμεση αφορμή ήταν η κριτική στην πολιτική του Αζερμπαϊτζάν σχετικά με τη θρησκευτική μαντίλα στα εκπαιδευτικά ιδρύματα. Η απάντηση του Μπακού, όμως, προχώρησε πολύ περισσότερο.
Υπερασπίστηκε ρητά τις σχέσεις του Αζερμπαϊτζάν με το Ισραήλ, επαναβεβαίωσε τον κοσμικό χαρακτήρα της χώρας, όπως κατοχυρώνεται στο Σύνταγμα, και απέρριψε την αντίληψη ότι οι κοινοί εθνοτικοί ή θρησκευτικοί δεσμοί παρέχουν στην Τουρκία το δικαίωμα να επηρεάζει την εσωτερική πολιτική του Αζερμπαϊτζάν.
Το σημαντικότερο είναι ότι αμφισβήτησε την πολιτική ερμηνεία του ίδιου του συνθήματος που παραδοσιακά συμβολίζει τη διμερή ενότητα.
Το μήνυμα ήταν σαφές: το Αζερμπαϊτζάν θεωρεί την Τουρκία αδελφική χώρα, αλλά δεν της αναγνωρίζει πολιτική εξουσία πάνω του.
Αυτή η αντιπαράθεση θέτει ένα ευρύτερο γεωπολιτικό ερώτημα: αποστασιοποιείται σταδιακά το Αζερμπαϊτζάν από την Άγκυρα επειδή η σύγκρουση της Τουρκίας με το Ισραήλ έρχεται ολοένα περισσότερο σε αντίθεση με τα στρατηγικά συμφέροντα του Μπακού;
Και εάν η διαφωνία βαθύνει, τι κινδυνεύει να χάσει η Τουρκία;
Μια διπλωματική προειδοποίηση με αφορμή μια εσωτερική διαμάχη
Η ανακοίνωση του Κόμματος Νέου Αζερμπαϊτζάν ξεχώριζε τόσο για τη γλώσσα της όσο και για τους αποδέκτες στους οποίους απευθυνόταν.
Αντί να περιοριστεί στη διαμάχη για τη μαντίλα, το YAP κατηγόρησε πολιτικά πρόσωπα που συνδέονται με το κυβερνών κόμμα της Τουρκίας ότι επιχειρούν να επιβάλουν τις ιδεολογικές τους προτιμήσεις στο Αζερμπαϊτζάν.
Υπερασπίστηκε την κοσμικότητα ως συνταγματική αρχή κοινή στις δύο χώρες και επέκρινε την πολιτική εργαλειοποίηση των θρησκευτικών ζητημάτων.
Ωστόσο, το σημαντικότερο από γεωπολιτική άποψη απόσπασμα της ανακοίνωσης αφορούσε το Ισραήλ.
Το YAP απέρριψε τις προσπάθειες να παρουσιαστούν οι σχέσεις του Αζερμπαϊτζάν με το Ισραήλ ως μη θεμιτές ή ασύμβατες με την ταυτότητά του ως χώρας με μουσουλμανική πλειονότητα.
Το κόμμα επέμεινε ότι οι σχέσεις με το Ισραήλ βασίζονται στο διεθνές δίκαιο και στα αμοιβαία εθνικά συμφέροντα. Επαναβεβαίωσε επίσης την υποστήριξη του Αζερμπαϊτζάν στη δημιουργία παλαιστινιακού κράτους, στην παροχή ανθρωπιστικής βοήθειας και στη λύση των δύο κρατών.
Δεν επρόκειτο απλώς για υπεράσπιση μιας μεμονωμένης απόφασης εξωτερικής πολιτικής.
Ήταν μια διακήρυξη ότι το Αζερμπαϊτζάν δεν θα επέτρεπε στον εσωτερικό πολιτικό διάλογο της Τουρκίας —συμπεριλαμβανομένων των θέσεων του AKP για το Ισραήλ και το πολιτικό Ισλάμ— να καθορίζει τις στρατηγικές σχέσεις του Μπακού.
Η διάκριση είναι θεμελιώδης.
Η Άγκυρα μπορεί να αντιμετωπίζει την αλληλεγγύη μεταξύ των τουρκόφωνων χωρών και των χωρών με μουσουλμανική πλειονότητα ως πολιτικό πλεονέκτημα. Το Μπακού, όμως, καθιστά σαφές ότι αυτή η αλληλεγγύη δεν μπορεί να υπερισχύει της εθνικής κυριαρχίας ή των δικών του υπολογισμών εξωτερικής πολιτικής.
Ισραήλ: Ο στρατηγικός εταίρος που το Αζερμπαϊτζάν δεν προτίθεται να εγκαταλείψει
Για να γίνει κατανοητή η σημασία αυτής της αντιπαράθεσης, είναι απαραίτητο να εξεταστεί η σχέση του Αζερμπαϊτζάν με το Ισραήλ.
Σε αντίθεση με την Τουρκία, της οποίας οι σχέσεις με το Ισραήλ έχουν επιδεινωθεί επανειλημμένα επί Ερντογάν, το Αζερμπαϊτζάν έχει αναπτύξει μια ανθεκτική συνεργασία με το ισραηλινό κράτος.
Η συνεργασία αυτή δεν έχει πρωτίστως ιδεολογική βάση.
Στηρίζεται στην ενέργεια, στην αμυντική τεχνολογία, στη συνεργασία στον τομέα των πληροφοριών και σε κοινές στρατηγικές ανησυχίες, ιδιαίτερα όσον αφορά το Ιράν.
Το Αζερμπαϊτζάν έχει προμηθεύσει το Ισραήλ με σημαντικές ποσότητες αργού πετρελαίου, μεταξύ άλλων μέσω του αγωγού Μπακού–Τιφλίδα–Τσεϊχάν, ο οποίος διασχίζει τη Γεωργία και την Τουρκία προτού φτάσει στη Μεσόγειο.
Η ισραηλινή αμυντική τεχνολογία έχει επίσης διαδραματίσει σημαντικό ρόλο στον στρατιωτικό εκσυγχρονισμό του Αζερμπαϊτζάν.
Για το Μπακού, επομένως, το Ισραήλ δεν είναι απλώς ένας ακόμη διπλωματικός εταίρος. Αποτελεί πηγή στρατιωτικών δυνατοτήτων, τεχνολογικής τεχνογνωσίας και στρατηγικής συνεργασίας.
Για το Ισραήλ, το Αζερμπαϊτζάν προσφέρει πρόσβαση σε ενεργειακούς πόρους και μια πολύτιμη σχέση με ένα κράτος μουσουλμανικής πλειονότητας που συνορεύει με το Ιράν.
Αυτά τα συμφέροντα δίνουν στη συνεργασία ένα δομικό υπόβαθρο που δύσκολα θα εξαφανιστεί εξαιτίας πολιτικών πιέσεων από την Άγκυρα.
Το αποτέλεσμα είναι μια ολοένα πιο εμφανής αντίφαση.
Το κυβερνών κόμμα της Τουρκίας έχει αναδειχθεί σε έντονο επικριτή του Ισραήλ, ενώ το Αζερμπαϊτζάν εξακολουθεί να το αντιμετωπίζει ως στρατηγικό εταίρο.
Η τελευταία ανακοίνωση του Μπακού υποδηλώνει ότι οι Αζέροι αξιωματούχοι είναι όλο και λιγότερο διατεθειμένοι να ανέχονται την τουρκική κριτική για αυτή τη σχέση.
Το ενεργειακό παράδοξο: Αζερικό πετρέλαιο, τουρκικό έδαφος, ισραηλινή ασφάλεια
Η ενεργειακή διάσταση προσδίδει ιδιαίτερη σημασία σε αυτή τη διαφωνία.
Ο αγωγός Μπακού–Τιφλίδα–Τσεϊχάν αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα παραδείγματα στρατηγικής συνεργασίας Τουρκίας και Αζερμπαϊτζάν.
Μεταφέρει αργό πετρέλαιο της Κασπίας μέσω της Γεωργίας και της Τουρκίας στο μεσογειακό λιμάνι του Τσεϊχάν, παρέχοντας στο Αζερμπαϊτζάν πρόσβαση στις διεθνείς αγορές και ενισχύοντας παράλληλα τη θέση της Τουρκίας ως χώρας ενεργειακής διαμετακόμισης.
Η ίδια υποδομή, όμως, έχει εξυπηρετήσει και παραδόσεις πετρελαίου στο Ισραήλ.
Αυτό δημιουργεί ένα γεωπολιτικό παράδοξο.
Ενώ η πολιτική ρητορική της Άγκυρας έχει συχνά δώσει έμφαση στην αντιπαράθεση με το Ισραήλ, υποδομές που διέρχονται από το τουρκικό έδαφος εξακολουθούν να διαδραματίζουν ρόλο στον ενεργειακό εφοδιασμό του.
Η διάκριση μεταξύ ιδιοκτησίας, μεταφοράς, εμπορικών συναλλαγών και κυβερνητικής πολιτικής είναι σημαντική. Η διέλευση αζερικού αργού πετρελαίου μέσω της Τουρκίας δεν αποδεικνύει αυτομάτως ότι η Άγκυρα πουλά απευθείας πετρέλαιο στο Ισραήλ.
Ωστόσο, η ευρύτερη στρατηγική πραγματικότητα παραμένει: η ενεργειακή σχέση του Αζερμπαϊτζάν με το Ισραήλ συνδέεται με ένα περιφερειακό δίκτυο μεταφορών στο οποίο η Τουρκία διαδραματίζει κεντρικό ρόλο.
Αυτό θέτει ένα άβολο ερώτημα για την Άγκυρα.
Μέχρι πού μπορεί η Τουρκία να προχωρήσει στην πολιτική αντιπαράθεση με το Ισραήλ, διατηρώντας ταυτόχρονα μια ενεργειακή συνεργασία με το Αζερμπαϊτζάν που έχει ιστορικά διευκολύνει τις ισραηλινές εισαγωγές πετρελαίου;
Για το Μπακού, η απάντηση φαίνεται ολοένα πιο ξεκάθαρη: το Αζερμπαϊτζάν δεν προτίθεται να υποτάξει τις ενεργειακές εξαγωγές του ή τις διμερείς σχέσεις του με το Ισραήλ στις πολιτικές προτεραιότητες του AKP.
Ιράν: Ο παράγοντας ασφαλείας πίσω από τους υπολογισμούς του Μπακού
Το Ιράν αποτελεί έναν ακόμη λόγο για τον οποίο το Αζερμπαϊτζάν είναι αποφασισμένο να διατηρήσει στενές σχέσεις με το Ισραήλ.
Το Αζερμπαϊτζάν και το Ιράν μοιράζονται κοινά σύνορα, αλλά η σχέση τους έχει σημαδευτεί από περιοδικές εντάσεις γύρω από την ασφάλεια, την περιφερειακή επιρροή, την εθνοτική ταυτότητα και τις ανταγωνιστικές συμμαχίες.
Η συνεργασία του Μπακού με το Ισραήλ προκαλεί εδώ και χρόνια την καχυποψία της Τεχεράνης.
Από την οπτική του Αζερμπαϊτζάν, όμως, η ισραηλινή αμυντική τεχνολογία και η συνεργασία στον τομέα των πληροφοριών προσφέρουν πολύτιμες δυνατότητες σε ένα δύσκολο περιφερειακό περιβάλλον.
Η ανησυχία αυτή έχει αποκτήσει πρόσθετη βαρύτητα εν μέσω της ευρύτερης αντιπαράθεσης μεταξύ Ιράν, Ισραήλ και Ηνωμένων Πολιτειών.
Τον Μάρτιο του 2026, το Αζερμπαϊτζάν ανακοίνωσε ότι είχε αποτρέψει σχέδια επιθέσεων που φέρονταν να συνδέονται με το Ιράν και στόχευαν υποδομές, καθώς και ισραηλινά και εβραϊκά συμφέροντα στο έδαφός του. Η Τεχεράνη αμφισβήτησε τις σχετικές κατηγορίες του Αζερμπαϊτζάν.
Οι εξελίξεις αυτές εξηγούν γιατί το Μπακού μπορεί να θεωρεί τη σχέση του με το Ισραήλ αναγκαιότητα ασφαλείας και όχι απλώς διπλωματική επιλογή.
Οι ηγέτες του Αζερμπαϊτζάν οφείλουν να υπολογίζουν τους κινδύνους που προέρχονται από το Ιράν ανεξάρτητα από τις πολιτικές σχέσεις της Τουρκίας με το Ισραήλ.
Κατά συνέπεια, οι προσδοκίες της Άγκυρας για ιδεολογική αλληλεγγύη ενδέχεται να συγκρούονται με τον τρόπο με τον οποίο το Μπακού αντιλαμβάνεται το άμεσο περιβάλλον ασφαλείας του.
Εγκαταλείπει πράγματι το Αζερμπαϊτζάν την Τουρκία;
Παρά την ασυνήθιστα αιχμηρή ρητορική, θα ήταν πρόωρο να συμπεράνει κανείς ότι το Αζερμπαϊτζάν εγκαταλείπει τη συμμαχία του με την Τουρκία.
Η σχέση εξακολουθεί να στηρίζεται σε σημαντικά στρατηγικά συμφέροντα.
Η Τουρκία υπήρξε σημαντικός διπλωματικός και στρατιωτικός εταίρος του Αζερμπαϊτζάν, ιδιαίτερα κατά τις συγκρούσεις που αφορούσαν την Αρμενία και το Ναγκόρνο Καραμπάχ.
Οι δύο χώρες συνδέονται μέσω ενεργειακών υποδομών, αμυντικής συνεργασίας, δικτύων μεταφορών, εμπορίου και μακρόχρονων πολιτισμικών δεσμών.
Αυτά τα θεμέλια δεν μπορούν εύκολα να αντικατασταθούν.
Το Αζερμπαϊτζάν ωφελείται επίσης από τη διατήρηση στενών σχέσεων με την Τουρκία, ενώ παράλληλα καλλιεργεί συνεργασίες με το Ισραήλ και άλλους διεθνείς παράγοντες.
Η πιθανότερη ερμηνεία είναι ότι το Μπακού διεκδικεί μεγαλύτερη αυτονομία στο πλαίσιο της συνεργασίας, αντί να προετοιμάζεται να την τερματίσει.
Η διάκριση έχει σημασία, διότι η στρατηγική ανεξαρτησία και η γεωπολιτική αναδιάταξη δεν ταυτίζονται κατ’ ανάγκην.
Το Αζερμπαϊτζάν μπορεί να επιδιώκει τον περιορισμό της τουρκικής πολιτικής επιρροής στην εσωτερική και εξωτερική πολιτική του, διατηρώντας ταυτόχρονα τη στρατιωτική, οικονομική και διπλωματική συνεργασία.
Υπό αυτή την έννοια, η τελευταία διαμάχη ενδέχεται να αποτελεί επαναδιαπραγμάτευση των πολιτικών ορίων της σχέσης και όχι την αρχή μιας πλήρους ρήξης.
Ωστόσο, τέτοιες επαναδιαπραγματεύσεις μπορούν να προκαλέσουν αποσταθεροποίηση όταν η μία πλευρά θεωρεί ότι η ιστορική αλληλεγγύη εγγυάται την πολιτική ευθυγράμμιση.
Τι θα έχανε η Τουρκία χωρίς το Αζερμπαϊτζάν;
Για την Τουρκία, μια σοβαρή επιδείνωση των σχέσεων με το Αζερμπαϊτζάν θα είχε συνέπειες που θα ξεπερνούσαν κατά πολύ τη διμερή διπλωματία.
Πρώτον, το Αζερμπαϊτζάν κατέχει κεντρική θέση στη στρατηγική διαφοροποίησης των ενεργειακών πηγών της Τουρκίας.
Ο Νότιος Διάδρομος Φυσικού Αερίου και ο αγωγός φυσικού αερίου της Ανατολίας (TANAP) συνδέουν τις προμήθειες αζερικού αερίου με την Τουρκία και τις ευρωπαϊκές αγορές. Μια μεγάλη πολιτική ρήξη θα μπορούσε να δυσχεράνει τις μελλοντικές επενδύσεις, την επέκταση των υποδομών και τον ενεργειακό συντονισμό.
Δεύτερον, το Αζερμπαϊτζάν προσφέρει στην Τουρκία στρατηγική πρόσβαση στον Νότιο Καύκασο και, μέσω περιφερειακών πρωτοβουλιών μεταφορών, ευρύτερες συνδέσεις προς την Κεντρική Ασία.
Η ανάπτυξη εμπορικών διαδρομών μέσω της περιοχής της Κασπίας αποκτά ολοένα μεγαλύτερη σημασία, καθώς κυβερνήσεις και επιχειρήσεις αναζητούν εναλλακτικές στις παραδοσιακές οδούς μέσω Ρωσίας και Ιράν.
Τρίτον, το Αζερμπαϊτζάν αποτελεί σημαντικό εταίρο για την τουρκική αμυντική βιομηχανία.
Η στρατιωτική συνεργασία, η εκπαίδευση, οι μεταφορές τεχνολογίας και οι αμυντικές εξαγωγές έχουν ενισχύσει την επιρροή της Άγκυρας στην περιοχή.
Τέταρτον, το Αζερμπαϊτζάν έχει αποτελέσει σημαντικό στήριγμα των ευρύτερων ευρασιατικών φιλοδοξιών της Τουρκίας σε διπλωματικό επίπεδο.
Οι προσπάθειες της Άγκυρας να ενισχύσει τη συνεργασία μεταξύ των τουρκόφωνων κρατών θα γίνονταν δυσκολότερες εάν ο στενότερος εταίρος της άρχιζε να αμφισβητεί ανοιχτά τις πολιτικές παραδοχές στις οποίες στηρίζεται η περιφερειακή ηγεσία της Τουρκίας.
Τέλος, θα υπήρχε και ένα συμβολικό κόστος.
Η ιδέα του «ένα έθνος, δύο κράτη» κατέχει ξεχωριστή θέση στην ταυτότητα της τουρκικής εξωτερικής πολιτικής.
Εάν το Αζερμπαϊτζάν επιμένει ολοένα περισσότερο να αποστασιοποιείται δημοσίως από τις πολιτικές θέσεις της Άγκυρας, το σύνθημα αυτό μπορεί να διατηρήσει τη συναισθηματική του ισχύ, αλλά να γίνει λιγότερο αξιόπιστο ως ένδειξη στρατηγικής ευθυγράμμισης.
Η Τουρκία δεν θα έχανε κατ’ ανάγκην το Αζερμπαϊτζάν ως εταίρο.
Θα μπορούσε, όμως, να χάσει τη βεβαιότητα ότι η υποστήριξη του Μπακού είναι δεδομένη.
Η πολιτική Ερντογάν απέναντι στο Ισραήλ και τα όρια της ιδεολογικής διπλωματίας
Η διαμάχη αναδεικνύει επίσης ένα ευρύτερο πρόβλημα στην περιφερειακή διπλωματία της Τουρκίας.
Επί Ερντογάν, η Άγκυρα έχει συχνά συνδυάσει τον στρατηγικό πραγματισμό με την ιδεολογική και θρησκευτική ρητορική.
Αυτή η προσέγγιση μπορεί να εξασφαλίζει πολιτική υποστήριξη στο εσωτερικό, ιδιαίτερα όταν οι διαφωνίες εξωτερικής πολιτικής παρουσιάζονται με όρους ισλαμικής αλληλεγγύης ή αντίθεσης στις ισραηλινές στρατιωτικές ενέργειες.
Τα γειτονικά κράτη, όμως, δεν συμμερίζονται κατ’ ανάγκην τις εσωτερικές πολιτικές προτεραιότητες του AKP.
Το Αζερμπαϊτζάν αποτελεί ένα ιδιαίτερα αποκαλυπτικό παράδειγμα.
Μολονότι ο πληθυσμός του είναι κατά πλειονότητα μουσουλμανικός, το πολιτικό του σύστημα είναι συνταγματικά κοσμικό. Η ηγεσία του δίνει ιδιαίτερη έμφαση στην κυριαρχία, στην εδαφική ακεραιότητα και στην ανεξάρτητη λήψη αποφάσεων.
Η συνεργασία του με το Ισραήλ αντανακλά στρατηγικούς υπολογισμούς που δεν μπορούν εύκολα να συμβιβαστούν με μια εξωτερική πολιτική βασισμένη στην ιδεολογική ευθυγράμμιση.
Η τελευταία απάντηση του Μπακού αμφισβητεί, επομένως, μια σημαντική παραδοχή: ότι η πολιτισμική και ιστορική επιρροή της Τουρκίας δίνει στην Άγκυρα προνομιακό ρόλο στον καθορισμό των αποδεκτών επιλογών εξωτερικής πολιτικής των γειτονικών τουρκόφωνων κρατών.
Η ηγεσία του Αζερμπαϊτζάν διαμηνύει ότι απορρίπτει μια τέτοια ιεραρχία.
Αυτό δεν θέτει το ίδιο το πολιτικό σύστημα του Αζερμπαϊτζάν στο απυρόβλητο, ούτε επιλύει τις θεμιτές διαφωνίες σχετικά με τη θρησκευτική ελευθερία στα σχολεία της χώρας.
Σημαίνει ότι η κριτική στην εσωτερική πολιτική και οι προσπάθειες υπαγόρευσης των στρατηγικών συνεργασιών ενός άλλου κράτους πρέπει να αξιολογούνται χωριστά.
Ένα πιο ανεξάρτητο Αζερμπαϊτζάν σε μια μεταβαλλόμενη περιφερειακή τάξη
Η εξωτερική πολιτική του Αζερμπαϊτζάν αντανακλά ολοένα περισσότερο τις φιλοδοξίες ενός κράτους που επιδιώκει να διαφοροποιήσει τις διεθνείς συνεργασίες του.
Οι σχέσεις του με την Τουρκία, το Ισραήλ, τις ευρωπαϊκές ενεργειακές αγορές και άλλες περιφερειακές δυνάμεις εξυπηρετούν διαφορετικούς σκοπούς.
Αντί να επιλέξει την αποκλειστική ένταξη σε ένα γεωπολιτικό στρατόπεδο, το Μπακού φαίνεται αποφασισμένο να διατηρήσει πολλαπλούς διαύλους συνεργασίας.
Η προσέγγιση αυτή ενδέχεται να αποκτήσει μεγαλύτερη σημασία καθώς συνεχίζονται οι γεωπολιτικές μεταβολές στη Μέση Ανατολή και στον Νότιο Καύκασο.
Η αντιπαράθεση στην οποία εμπλέκεται το Ιράν έχει καταστήσει σημαντικότερους τους υπολογισμούς ασφαλείας του Αζερμπαϊτζάν.
Οι διαταραχές στις ενεργειακές αγορές έχουν ενισχύσει την αξία των εναλλακτικών οδών εφοδιασμού.
Παράλληλα, η εξελισσόμενη σχέση Αρμενίας και Αζερμπαϊτζάν δημιουργεί νέες δυνατότητες για τις περιφερειακές μεταφορές και τη διπλωματία.
Σε αυτό το περιβάλλον, το Αζερμπαϊτζάν έχει λόγους να διατηρήσει τη στρατηγική του ευελιξία.
Η Τουρκία παραμένει σημαντικός εταίρος, αλλά δεν είναι ο μοναδικός.
Το Ισραήλ παραμένει πολύτιμος εταίρος στους τομείς της ασφάλειας και της ενέργειας, παρά τις αντιρρήσεις της Άγκυρας.
Το αποτέλεσμα είναι μια εξωτερική πολιτική στην οποία τα εθνικά συμφέροντα υπερισχύουν ολοένα περισσότερο των προσδοκιών για αυτόματη πολιτική αλληλεγγύη.
Συμπέρασμα: Ένα έθνος, δύο ανεξάρτητες εξωτερικές πολιτικές
Η ανακοίνωση του Κόμματος Νέου Αζερμπαϊτζάν σηματοδοτεί μια σημαντική στιγμή στις σχέσεις Τουρκίας και Αζερμπαϊτζάν.
Η άμεση αφορμή ήταν μια διαφωνία για τη θρησκευτική ελευθερία και τον κοσμικό χαρακτήρα της εκπαίδευσης. Η ευρύτερη σημασία της έγκειται στη ρητή υπεράσπιση των σχέσεων του Μπακού με το Ισραήλ και στην απόρριψη της πολιτικής ανάμειξης της Άγκυρας.
Δεν υπάρχουν ακόμη επαρκή στοιχεία για να συμπεράνει κανείς ότι το Αζερμπαϊτζάν προετοιμάζεται να εγκαταλείψει την Τουρκία.
Η ανακοίνωση, όμως, καταδεικνύει ότι οι δύο κυβερνήσεις δεν έχουν κατ’ ανάγκην τις ίδιες στρατηγικές προτεραιότητες, ιδιαίτερα όσον αφορά το Ισραήλ, το Ιράν και τη σχέση θρησκείας και κρατικής πολιτικής.
Για την Τουρκία, η πρόκληση είναι να αναγνωρίσει ότι η ιστορική αδελφοσύνη δεν μπορεί να υποκαταστήσει τον αμοιβαίο σεβασμό ή την προσεκτική αποτίμηση των εθνικών συμφερόντων.
Για το Αζερμπαϊτζάν, η πρόκληση είναι να διαφυλάξει τη στρατηγική του αυτονομία χωρίς να αποδυναμώσει άσκοπα μια συνεργασία που παραμένει κεντρική για τη θέση του στην περιοχή.
Το μέλλον της σχέσης θα εξαρτηθεί από το κατά πόσο η Άγκυρα και το Μπακού μπορούν να διαχειριστούν τις διαφορές τους χωρίς να τις μετατρέψουν σε ευρύτερη γεωπολιτική αντιπαράθεση.
Το σύνθημα «ένα έθνος, δύο κράτη» μπορεί να συνεχίσει να εκφράζει έναν ισχυρό ιστορικό δεσμό.
Το τελευταίο μήνυμα του Αζερμπαϊτζάν, όμως, προσθέτει μια διευκρίνιση που οι υπεύθυνοι χάραξης πολιτικής στην Τουρκία δεν μπορούν πλέον να αγνοούν:
Ένα έθνος δεν σημαίνει μία εξωτερική πολιτική. Και δύο κράτη δεν μπορούν να παραμένουν ισότιμοι εταίροι εάν το ένα διεκδικεί την εξουσία να καθορίζει τα εθνικά συμφέροντα του άλλου.
politurco.com
του Αχιλλέα Ταουξή, Υποστρατήγου ε.α.
