Το «Πρώτα η Αμερική» σημαίνει τελικά «Πρώτα το Ισραήλ»;

Από

October 10, 2026

Ο συνεργάτης του Μάικ Χάκαμπι δείχνει πώς μια εξτρεμιστική ατζέντα κυριαρχεί στην πολιτική του Τραμπ για τη Μέση Ανατολή.

Του Jeet Heer

Ο Μάικ Χάκαμπι κάνει δήλωση στον Τύπο κατά την επίσκεψή του στην πόλη Τουρμούς Άγια, βορειοανατολικά της Ραμάλα, στη Δυτική Όχθη της Παλαιστίνης, στις 5 Σεπτεμβρίου 2026. Φωτογραφία: John Wessels / AFP μέσω Getty Images.

Τον Φεβρουάριο, Ισραηλινοί έποικοι στη Δυτική Όχθη πυροβόλησαν και σκότωσαν έναν 19χρονο Αμερικανό, τον Νασράλα Αμπού Σιάμ. Ο νεαρός προσπαθούσε να εμποδίσει τους εποίκους να κλέψουν ζώα εκτροφής.

Η δολοφονία του Αμπού Σιάμ δεν ήταν μεμονωμένο περιστατικό. Τα τελευταία τέσσερα χρόνια, τουλάχιστον 1.500 Παλαιστίνιοι έχουν σκοτωθεί στη Δυτική Όχθη, ορισμένοι από εποίκους, αλλά συχνότερα από τις Ισραηλινές Αμυντικές Δυνάμεις —οι οποίες λειτουργούν ως ντε φάκτο σύμμαχος του εποικιστικού κινήματος. Εννέα από τους νεκρούς ήταν Αμερικανοί πολίτες.

Μετά τη δολοφονία του Αμπού Σιάμ, 30 μέλη του Κογκρέσου, με επικεφαλής τον γερουσιαστή του Μέριλαντ Κρις Βαν Χόλεν, έστειλαν επιστολή στον υπουργό Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο, καταγγέλλοντας «την ατιμωρησία που παρέχεται στους εξτρεμιστές Ισραηλινούς εποίκους στη Δυτική Όχθη υπό την προστασία των Ισραηλινών Αμυντικών Δυνάμεων» και απαιτώντας λογοδοσία.

Είναι απίθανο η ισραηλινή κυβέρνηση να κληθεί να λογοδοτήσει για τις παράνομες ενέργειές της, τουλάχιστον όσο ο Ντόναλντ Τραμπ παραμένει στην εξουσία. Παρότι ο Τραμπ διεκδίκησε την προεδρία με το σύνθημα «Πρώτα η Αμερική», στην πράξη η πολιτική του έχει ευθυγραμμιστεί εντυπωσιακά με το σχέδιο των σκληροπυρηνικών σιωνιστών για το «Μεγάλο Ισραήλ». Αυτοί πιστεύουν ότι το Ισραήλ έχει βιβλική εντολή να προσαρτήσει τη Δυτική Όχθη —και ενδεχομένως μεγάλα τμήματα γειτονικών χωρών, όπως η Αίγυπτος, ο Λίβανος, η Συρία, η Ιορδανία και η Σαουδική Αραβία. Η ατζέντα του «Μεγάλου Ισραήλ» έχει σημειώσει σημαντική πρόοδο, παρότι ο ίδιος ο Τραμπ εξακολουθεί να υποστηρίζει στα λόγια τη λύση των δύο κρατών και έχει δηλώσει ότι δεν θα επιτρέψει στο Ισραήλ να προσαρτήσει επίσημα τη Δυτική Όχθη.

Ο ίδιος ο Τραμπ μπορεί να αποφεύγει τη ρητή υποστήριξη ενός προγράμματος για το «Μεγάλο Ισραήλ», αλλά σημαντικά στελέχη της κυβέρνησής του πιστεύουν σαφώς σε αυτό. Την Πέμπτη, οι New York Times δημοσίευσαν ένα πορτρέτο ενός προσώπου που παίζει καθοριστικό ρόλο στη διαμόρφωση της πολιτικής: του Ντέιβιντ Μίλσταϊν, συνεργάτη του Αμερικανού πρέσβη στο Ισραήλ, Μάικ Χάκαμπι. Η εφημερίδα αναφέρει ότι «όταν μέλη του Κογκρέσου πίεσαν για λογοδοσία σχετικά με τις δολοφονίες Αμερικανών παλαιστινιακής καταγωγής από Ισραηλινούς εποίκους και δυνάμεις ασφαλείας, ο [Μίλσταϊν] απέκρυψε μια λεπτομερή έκθεση που είχε συντάξει το προσωπικό της πρεσβείας, εμποδίζοντας ουσιαστικά τις προσπάθειες των νομοθετών να αποκτήσουν πληροφορίες, σύμφωνα με πολλούς αξιωματούχους που είχαν ενημερωθεί για το θέμα».

Οι ενέργειες του Μίλσταϊν εντάσσονται σε ένα ευρύτερο μοτίβο. Σύμφωνα με τους Times, ο Μίλσταϊν «έχει επανειλημμένα αποκρύψει ή αναθεωρήσει σημαντικά εκθέσεις της πρεσβείας για τις ισραηλινές δραστηριότητες, προκειμένου να παρουσιάσει την κυβέρνηση Νετανιάχου υπό ευνοϊκό πρίσμα».

Παρότι το άρθρο των Times περιείχε νέα στοιχεία, βασίστηκε επίσης σε ρεπορτάζ που δημοσίευσε τον περασμένο Σεπτέμβριο ο Κόνορ Έκολς στο Responsible Statecraft. Εκεί, ο Μίλσταϊν περιγραφόταν ως «κάτι σαν επιτηρητής της φιλοϊσραηλινής γραμμής», ο οποίος παρενέβαινε «σε όλο το Στέιτ Ντιπάρτμεντ για να κατευθύνει την αμερικανική πολιτική και να αμφισβητεί κάθε πληροφορία που παρουσιάζει το Ισραήλ αρνητικά».

Ο Έκολς ανέφερε ότι ο Μίλσταϊν προσπάθησε να πείσει το Στέιτ Ντιπάρτμεντ να αποκαλεί τη Δυτική Όχθη «Ιουδαία και Σαμάρεια». Πρόκειται για τη φορτισμένη με βιβλικές αναφορές ορολογία των εποίκων που επιδιώκουν την προσάρτηση, την οποία έχουν υιοθετήσει και οι περισσότεροι κορυφαίοι Ισραηλινοί πολιτικοί ηγέτες. Επιπλέον, σύμφωνα με το ρεπορτάζ, ο Μίλσταϊν δημιούργησε κλίμα φόβου στο Στέιτ Ντιπάρτμεντ, επιβάλλοντας ιδεολογική συμμόρφωση στο ζήτημα του Ισραήλ. Φαίνεται ότι πέτυχε την απόλυση του Σαχέντ Γκορεϊσί, του επικεφαλής υπευθύνου Τύπου του υπουργείου για τις ισραηλινοπαλαιστινιακές υποθέσεις.

Πέρα από τον ιδεολογικό εξτρεμισμό του, ο Μίλσταϊν έχει στιγματιστεί και από τη διαφθορά που διαπερνά την κυβέρνηση Τραμπ. Τον περασμένο μήνα, το Politico ανέφερε ότι είχε στείλει προσκλητήριο γάμου ζητώντας χρηματικές προσφορές από τους καλεσμένους, μεταξύ των οποίων και Ισραηλινοί πολίτες — μια πρακτική που προκάλεσε ανησυχίες για ζητήματα ασφαλείας.

Το Στέιτ Ντιπάρτμεντ δήλωσε στους Times ότι «ολόκληρη η ομάδα του υπουργείου παραμένει προσηλωμένη στην προώθηση της ατζέντας “Πρώτα η Αμερική” του προέδρου Τραμπ». Αυτός ο ισχυρισμός είναι αμφίβολος, εκτός αν κάποιος πιστεύει ότι το «Πρώτα η Αμερική» σημαίνει στην πραγματικότητα εξυπηρέτηση του «Μεγάλου Ισραήλ» και παραγνώριση των δικαιωμάτων των Αμερικανών παλαιστινιακής καταγωγής.

Ο Μίλσταϊν δεν είναι ένας ανεξέλεγκτος παράγοντας που δρα μόνος του. Εκπροσωπεί μια ισχυρή φιλοϊσραηλινή πτέρυγα μέσα στο σύγχρονο Ρεπουμπλικανικό Κόμμα. Αυτή η πτέρυγα υποστηρίζει όχι μόνο το δικαίωμα του Ισραήλ να υπάρχει, αλλά και το δικαίωμά του να κατακτά και να προσαρτά γειτονικά εδάφη.

Ο Μίλσταϊν είναι θετός γιος του Μαρκ Λέβιν, δεξιού παρουσιαστή ραδιοφωνικών εκπομπών πολιτικού σχολιασμού, τον οποίο ο πρόεδρος συχνά ακούει με προσοχή, ιδιαίτερα στα θέματα πολιτικής για τη Μέση Ανατολή. Η άνοδος του Μίλσταϊν έχει σημαδευτεί από την υποστήριξη ισχυρών πολιτικών προσώπων που χαρακτηρίζονται από τον χριστιανικό σιωνισμό τους: του γερουσιαστή Τεντ Κρουζ, του κυβερνήτη Ρον ΝτεΣάντις και του πρέσβη Μάικ Χάκαμπι.

Όταν ο Χάκαμπι δημοσίευσε στο X μια ανάρτηση υπεράσπισης του Μίλσταϊν, την αναδημοσίευσε ο Γουίλιαμ Ντάροφ, διευθύνων σύμβουλος της Διάσκεψης των Προέδρων των Μεγάλων Αμερικανοεβραϊκών Οργανώσεων. Η παρέμβαση του Ντάροφ υποδηλώνει ότι ο Μίλσταϊν απολαμβάνει ισχυρή υποστήριξη από καθιερωμένες φιλοϊσραηλινές οργανώσεις.

Η συμμαχία του Μίλσταϊν με τον Χάκαμπι έχει ιδιαίτερη σημασία. Τον Φεβρουάριο, ο Χάκαμπι παραχώρησε συνέντευξη στον Τάκερ Κάρλσον, ο οποίος τον ρώτησε για τους ισχυρισμούς των υποστηρικτών του «Μεγάλου Ισραήλ». Αυτοί πιστεύουν ότι τα βιβλικά κατοχυρωμένα σύνορα του εβραϊκού κράτους εκτείνονται «από τον ποταμό της Αιγύπτου μέχρι τον μεγάλο ποταμό, τον Ευφράτη», πράγμα που σημαίνει «ουσιαστικά ολόκληρη τη Μέση Ανατολή». Ο Χάκαμπι απάντησε: «Δεν θα είχα πρόβλημα αν το [Ισραήλ] τα έπαιρνε όλα».

Οι δηλώσεις του Χάκαμπι καταδικάστηκαν με κοινή ανακοίνωση σχεδόν όλων των κρατών της περιοχής εκτός του Ισραήλ, καθώς και άλλων χωρών, μεταξύ των οποίων τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, η Αίγυπτος, η Ιορδανία, η Ινδονησία, το Πακιστάν, η Τουρκία, η Σαουδική Αραβία, το Κατάρ, το Κουβέιτ, το Ομάν, το Μπαχρέιν, ο Λίβανος και η Συρία. Η ανακοίνωση χαρακτήριζε τις δηλώσεις του «επικίνδυνες και εμπρηστικές», «κατάφωρη παραβίαση των αρχών του διεθνούς δικαίου και του Καταστατικού Χάρτη των Ηνωμένων Εθνών» και «σοβαρή απειλή για την ασφάλεια και τη σταθερότητα της περιοχής».

Είναι απίθανο ο ίδιος ο Τραμπ να είναι προσηλωμένος στην πολιτική του «Μεγάλου Ισραήλ», τουλάχιστον με ουσιαστικά ιδεολογικούς όρους. Αντιμετωπίζει πρωτίστως τη Μέση Ανατολή όπως αντιμετωπίζει τα πάντα: ως μέσο προσωπικού πλουτισμού, μέσω των εύπορων αραβικών χωρών που ενδέχεται να είναι σύμμαχοι του Ισραήλ στον πόλεμο εναντίον του Ιράν, αλλά δεν θέλουν να προσαρτηθούν από αυτό. Παρ’ όλα αυτά, από ένα μείγμα πολιτικής σκοπιμότητας, επιθυμίας να ικανοποιήσει τους χρηματοδότες του και οκνηρίας, ο Τραμπ έχει παραχωρήσει ευρείες εξουσίες στη φιλοϊσραηλινή πτέρυγα της κυβέρνησής του.

Ο Τραμπ παρουσιάζεται ως υπέρμαχος του «Πρώτα η Αμερική», αλλά στην πράξη έχει ενισχύσει φανατικούς του «Πρώτα το Ισραήλ», όπως ο Μίλσταϊν και ο Χάκαμπι.

Υπάρχει μια προφανής αντίφαση ανάμεσα στη ρητορική και στις πράξεις του, η οποία έχει οξυνθεί δραματικά από τον πόλεμο στο Ιράν — τον οποίο ο Μάρκο Ρούμπιο έχει περιγράψει ως πόλεμο που υποκινήθηκε από το Ισραήλ. Όπως ανέφεραν οι New York Times τον Δεκέμβριο, η διαφωνία για το Ισραήλ έχει προκαλέσει έναν «εμφύλιο πόλεμο» μέσα στο κίνημα MAGA.

Η στήριξη του Τραμπ στη φιλοϊσραηλινή πτέρυγα έχει ενισχύσει τους επικριτές που επιμένουν ότι το «Πρώτα η Αμερική» θα έπρεπε να σημαίνει μια πιο συγκρατημένη εξωτερική πολιτική στη Μέση Ανατολή. Ορισμένοι από τους δεξιούς επικριτές του Τραμπ, ιδίως προκλητικές προσωπικότητες όπως η Κάντας Όουενς και ο Κάρλσον, υποκινούνται σαφώς από αντισημιτισμό. Άλλοι, όμως, με χαρακτηριστικό παράδειγμα τον βουλευτή Τόμας Μάσι, εμφορούνται από μια αντιπολεμική στάση αρχών.

Η εκδοχή του Τραμπ για το «Πρώτα η Αμερική» εμφανώς αποσυντίθεται. Αυτή η ιδεολογική αναταραχή στη Δεξιά αποτελεί ευκαιρία για τους Δημοκρατικούς να σηκώσουν την αντιπολεμική σημαία και να απευθυνθούν έτσι σε Ρεπουμπλικανούς που έχουν κουραστεί από τους πολέμους στη Μέση Ανατολή. Οι Δημοκρατικοί δεν χρειάζεται να υιοθετήσουν το «Πρώτα η Αμερική», μια πολιτική θέση δηλητηριασμένη από τον εθνικισμό. Πρέπει όμως να καταστήσουν σαφές ότι το δικό τους όραμα για την εθνική ασφάλεια διαφέρει πολύ από εκείνο που προωθούν οι ζηλωτές του «Πρώτα το Ισραήλ», όπως ο Μίλσταϊν και ο Χάκαμπι.

Jeet Heer

Ο Jeet Heer είναι ανταποκριτής εθνικών θεμάτων του The Nation και παρουσιαστής του εβδομαδιαίου podcast του περιοδικού, The Time of Monsters («Η εποχή των τεράτων»). Γράφει επίσης τη μηνιαία στήλη Morbid Symptoms («Νοσηρά συμπτώματα»).

Είναι συγγραφέας των βιβλίων In Love with Art: Françoise Mouly’s Adventures in Comics with Art Spiegelman («Ερωτευμένος με την τέχνη: Οι περιπέτειες της Φρανσουάζ Μουλί στα κόμικς με τον Αρτ Σπίγκελμαν», 2013) και Sweet Lechery: Reviews, Essays and Profiles («Γλυκιά λαγνεία: Κριτικές, δοκίμια και πορτρέτα», 2014). Έχει γράψει για πολλά έντυπα, μεταξύ των οποίων τα The New Yorker, The Paris Review, Virginia Quarterly Review, The American Prospect, The Guardian, The New Republic και The Boston Globe.

The Nation

Γεραπετρίτης για Γκιλφόιλ

Από

anixneuseis

October 10, 2026

Απάντηση Υπουργού Εξωτερικών, Γιώργου Γεραπετρίτη, σε επίκαιρη ερώτηση της Ανεξάρτητης Βουλευτού Αχαΐας κυρίας Αθανασίας (Σίας) Αναγνωστοπούλου, σχετικά με δημοσιεύματα της Wall Street Journal και των Financial Times (09.10.2026)

ΠΡΩΤΟΛΟΓΙΑ

Σας ευχαριστώ πολύ, κύριε Πρόεδρε, και ευχαριστώ και την κυρία Αναγνωστοπούλου για την επίκαιρη ερώτηση.

Θα ήθελα, κύριε Πρόεδρε, επί της αρχής, να τοποθετηθώ, ότι προσέρχομαι λόγω σεβασμού στις κοινοβουλευτικές διαδικασίες και ιδίως στον κοινοβουλευτικό έλεγχο, και σεβασμού απέναντι στο πρόσωπο της κυρίας Καθηγήτριας, διότι το ζήτημα αυτό έχει απαντηθεί προσηκόντως από τον πλέον σχετικό και αρμόδιο, που είναι ο ίδιος ο Υπουργός Περιβάλλοντος και Ενέργειας, ο οποίος ήταν παρών στη συζήτηση η οποία φέρεται να έχει γίνει, και απήντησε με τρόπο εξαιρετικά σαφή στις 2 Οκτωβρίου, λέγοντας ότι δεν τέθηκε ποτέ ζήτημα πίεσης ή απειλής της χώρας μας να προβεί σε οποιαδήποτε ενέργεια, ούτε βέβαια κάτι τέτοιο θα μπορούσε να γίνει ποτέ ανεκτό.

Άρα, υπό αυτή την εκδοχή, είναι προφανές ότι παρέλκει η πρόσκληση στο Υπουργείο Εξωτερικών της Πρέσβειρας, στο μέτρο που ο παρών Υπουργός Περιβάλλοντος και Ενέργειας ανέφερε διττώς, στο πλαίσιο του κοινοβουλευτικού ελέγχου, ότι δεν υπήρξε καμία απολύτως απειλή. Και εξάλλου, και ο ίδιος ο κύριος Rubio, ο Αμερικανός Υπουργός Εξωτερικών, δεν ανέφερε οτιδήποτε σχετικό με το ζήτημα αυτό κατά τη διάρκεια της παραμονής του, αναφέροντας σχετικά ότι η Πρεσβεία των Ηνωμένων Πολιτειών κάνει την προσήκουσα εργασία.

Για το θέμα της Πνύκας και τις αναφορές σας, απλώς θέλω να θυμίσω – το γνωρίζετε καλύτερα από τον καθένα, κυρία Καθηγήτρια – ότι η Πνύκα ήταν ο χώρος στον οποίο συγκεντρωνόταν η Συνέλευση, η αθηναϊκή, ήταν ο χώρος που κατεξοχήν υπηρετούσε την ελευθερία της έκφρασης και την ποικιλότητα στις φωνές, και για τον λόγο αυτό, σε κάθε περίπτωση, αισθάνομαι ότι θα πρέπει να είμαστε ανεκτικοί στην έκφραση του καθενός, είτε συμφωνούμε, είτε δεν συμφωνούμε.

Θέλω όμως να σταθώ σε ένα σημείο, το οποίο έχετε θέσει στην επίκαιρη ερώτησή σας και το οποίο, νομίζω, έχει ιδιαίτερη σημασία. Αναφέρετε ότι το ζήτημα του δημοσιεύματος εγείρει σοβαρά ερωτήματα για τα όρια των διμερών σχέσεων ανάμεσα σε δύο ανεξάρτητες χώρες, την Ελλάδα και τις Ηνωμένες Πολιτείες. Με κάθε σεβασμό, κυρία Αναγνωστοπούλου, να σας πω ότι σε αυτό το σημείο, και ειδικώς μετά την επίσκεψη του Αμερικανού Υπουργού Εξωτερικών στην Ελλάδα, εκείνο το οποίο προκύπτει πέρα από οποιαδήποτε αμφιβολία είναι ότι η Ελλάδα δεν αντιλαμβάνεται πλέον τις Ηνωμένες Πολιτείες ως παράκλητο, ούτε ως διεθνή παραστάτη. Αντιθέτως, η Ελλάδα, με την οικονομική ισχύ την οποία έχει αποκτήσει, με την αμυντική της θωράκιση, με το μεγάλο της διπλωματικό κεφάλαιο και με την προβολή ισχύος, η οποία υπήρξε και κατά τη διάρκεια της επίσκεψης του Αμερικανού Υπουργού Εξωτερικών, είναι πλέον ένας ισότιμος εταίρος και σύμμαχος, ακόμα και με τις ισχυρότερες δυνάμεις στον πλανήτη. Ευχαριστώ, κύριε Πρόεδρε.

ΔΕΥΤΕΡΟΛΟΓΙΑ

Σας ευχαριστώ πολύ, κυρία Καθηγήτρια. Να επισημάνω ότι την ίδια τακτική θα είχαμε για οποιονδήποτε Πρέσβη, και τούτο διότι στο φερόμενο συμβάν ήταν παρών μέλος της Κυβέρνησης. Το μέλος της Κυβέρνησης έχει προφανή και αντικειμενική αξιοπιστία: προσήλθε στο πλαίσιο του κοινοβουλευτικού ελέγχου και έκανε δήλωση ότι ουδέποτε υπήρξε η φερόμενη απειλή.

Άρα, νομίζω, όλοι κατανοούμε ότι δεν υπάρχει καμία αμφισβήτηση για την αντικειμενική υπόσταση των όσων συνέβησαν. Το να καλέσουμε έναν Πρέσβη, να δημιουργήσουμε ενδεχομένως και μια τέτοιου τύπου διπλωματική κατάσταση, ενόσω ο παριστάμενος Υπουργός ανέφερε ρητώς ότι «δεν υπήρξε απειλή», νομίζω ότι παρέλκει απολύτως.

Σε ό,τι αναφέρατε σχετικά με την επίσκεψη συνολικά, πράγματι, δεν είναι αντικείμενο της παρούσας επίκαιρης ερώτησης. Να αναφέρω μόνο ένα θέμα, το οποίο το θέσατε υπονοώντας με κάποιον τρόπο ότι τα οφέλη της επίσκεψης περιορίζονται μόνο στην αμερικανική πλευρά, εκ του γεγονότος ότι υπήρξε μια συμφωνία αμυντική.

Θέλω να σας πω, πρώτον, ότι η συμφωνία την οποία αναφέρατε είναι μια συμφωνία μακροπρόθεσμη, εντάσσεται στον μακροπρόθεσμο αμυντικό σχεδιασμό 20 ετών της Ελλάδας. Όμως αυτό αποτυπώνει δύο πράγματα, κυρία Αναγνωστοπούλου. Το πρώτο είναι ότι η Ελλάδα έχει αποφασίσει να ενισχύσει την άμυνά της, διότι αντιλαμβάνεται ότι σε αυτούς τους ταραγμένους καιρούς, το να μπορέσεις να έχεις αυτάρκεια στην ισχύ σου είναι απολύτως αναγκαίο, όσο αναγκαίο είναι να χτίσεις τα διπλωματικά σου ερείσματα.

Και νομίζω ότι είναι μια καλή ευκαιρία να αναφερθούμε στο γεγονός ότι η Ελλάδα έχει πολλαπλασιάσει τα διεθνή της ερείσματα, τόσο σε επίπεδο διμερών σχέσεων όσο και σε επίπεδο πολυμερών σχέσεων και διεθνών οργανισμών. Τώρα που μιλάμε, η Ελλάδα έχει την προεδρία του Συμβουλίου Ασφαλείας, στην πιο κρίσιμη καμπή για το Διεθνές Δίκαιο και τη διεθνή πολυμέρεια, επίσης με ζήτημα επιλογής του νέου Γενικού Γραμματέα των Ηνωμένων Εθνών. Η Ελλάδα – επίκειται η ανάληψη της προεδρίας του Συμβουλίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης – είναι στο επίκεντρο των διεθνών γεγονότων.

Και από την άλλη πλευρά, αντιλαμβανόμαστε ότι έχει ιδιαίτερη σημασία το να μπορούμε να προβάλλουμε τις ελληνικές θέσεις και να τις προβάλλουμε με τον προσήκοντα τρόπο. Νομίζω έγινε κατανοητό απολύτως σε όλη την ελληνική κοινωνία, από τις δηλώσεις, από τις παραστάσεις, από τις εικόνες, τις οποίες είχαμε κατά τη διάρκεια της διήμερης παραμονής του Αμερικανού Υπουργού Εξωτερικών, το πώς αντιλαμβάνονται οι Ηνωμένες Πολιτείες, αλλά και το πώς αντιλαμβάνεται συνολικά, νομίζω, η διεθνής κοινότητα τη θέση της Ελλάδας στη διεθνή αρχιτεκτονική ασφαλείας. Η Ελλάδα είναι ένας πολύ ισχυρός πόλος, και τούτο διότι έχει καταφέρει να χτίσει ένα διπλωματικό αποτύπωμα συνέπειας, αποφασιστικότητας και αυτοπεποίθησης. Και αυτό είναι εκείνο το οποίο, νομίζω, έχει αξία για τη χώρα μας: να μπορούμε σήμερα να μιλάμε για το ότι η Ελλάδα δεν είναι στο περιθώριο των διεθνών εξελίξεων, αλλά είναι πρωταγωνιστής τους.

Η γαλλική νεολαία διεκδικεί το μέλλον της — και πιέζει τον Μακρόν

Από

anixneuseis

October 10, 2026

Από τη μαζική υποδοχή του Πάπα στις μαθητικές διαδηλώσεις, δύο διαφορετικές κινητοποιήσεις τροφοδοτούν τη συζήτηση για μια κοινωνία που αναζητεί προοπτική. Η ερμηνεία ενός «1968 από την ανάποδη» παραμένει πολιτική θέση, όχι διαπιστωμένο γεγονός.

Στη Γαλλία, η νεολαία βρίσκεται ξανά στο προσκήνιο. Στις 25 Σεπτεμβρίου, περίπου 80.000 νέοι συγκεντρώθηκαν στο Stade de France για να υποδεχθούν τον Πάπα Λέοντα ΙΔ΄. Λίγες ημέρες αργότερα, μαθητές και φοιτητές γέμιζαν τους δρόμους, διεκδικώντας καλύτερες συνθήκες εκπαίδευσης. Οι εικόνες δείχνουν ισχυρή διάθεση συμμετοχής. Δεν αποδεικνύουν, ωστόσο, ότι πρόκειται για το ίδιο κίνημα ή για μια κοινή πολιτική κατεύθυνση.

Στις κινητοποιήσεις της 8ης Οκτωβρίου συμμετείχαν, σύμφωνα με το υπουργείο Εσωτερικών που επικαλείται το Reuters, 71.500 άνθρωποι πανεθνικά, από τους οποίους 24.500 στο Παρίσι. Οι διαδηλωτές ζητούν περισσότερους εκπαιδευτικούς, καλύτερες εγκαταστάσεις και αντιμετώπιση των υπερπλήρων τάξεων. Η κυβέρνηση δεσμεύθηκε επίσης να εξετάσει τα επιβαρυμένα σχολικά ωράρια και αλλαγές στο σύστημα εισαγωγής στην τριτοβάθμια εκπαίδευση, Parcoursup.

Στις 9 Οκτωβρίου, η κυβέρνηση ανακοίνωσε σχέδιο επείγουσας αξιοποίησης περίπου 3.000 εκπαιδευτικών για την κάλυψη κενών. Οι μαθητικές οργανώσεις αντιμετώπισαν την εξαγγελία ως πρώτη νίκη και δήλωσαν ότι θα συνεχίσουν. Το πρόβλημα παραμένει εκτεταμένο: σύμφωνα με στοιχεία του υπουργείου Παιδείας που δημοσιεύει το Reuters, σχεδόν το 10% των διδακτικών ωρών στα δημόσια λύκεια δεν καλύπτεται. Παράλληλα, αποκλεισμοί επηρέασαν και ιδρύματα όπως το Assas, το Mines Paris και το Institut Catholique.

Η κινητοποίηση έχει και έντονο γενεακό χαρακτήρα. Η Le Monde περιγράφει μαθητές και φοιτητές που συντονίζονται μέσω ψηφιακών δικτύων, χρησιμοποιούν χιούμορ και αυτοσχέδια πλακάτ και εκφράζουν δυσπιστία απέναντι στους θεσμούς. Στις διαδηλώσεις συνυπάρχουν αιτήματα εκπαιδευτικής ισότητας, κοινωνικής δικαιοσύνης και αντιδράσεις στην αστυνομική βία. Η εικόνα αυτή δεν επιτρέπει να αποδοθεί στο σύνολο της κινητοποίησης μια ενιαία συντηρητική ή θρησκευτική ταυτότητα.

Η θρησκευτική συγκέντρωση είχε διαφορετικό περιεχόμενο. Στο Stade de France, ο Πάπας μίλησε για την πίστη ως αγώνα που απορρίπτει τη βία, την περιφρόνηση και την καταπίεση, υπογραμμίζοντας το άνοιγμα προς τους άλλους. Η μεγάλη προσέλευση φανερώνει τη δυνατότητα της Καθολικής Εκκλησίας να κινητοποιεί νέους.

Χρειάζεται επίσης προσοχή στους αριθμούς τηλεθέασης. Το The Media Leader, παρουσιάζοντας τον απολογισμό της France Télévisions, αναφέρει ότι περισσότεροι από 23 εκατομμύρια Γάλλοι παρακολούθησαν την κάλυψη της παπικής επίσκεψης στα κανάλια και στις πλατφόρμες του ομίλου, κατά το διάστημα 25–28 Σεπτεμβρίου. Πρόκειται για συνολική απήχηση της κάλυψης, όχι για 23 εκατομμύρια ανθρώπους που παρακολούθησαν ταυτόχρονα μία ομιλία.

Ο ιστορικός Εντουάρ Husson προτείνει μια ευρύτερη πολιτική ανάγνωση. Στο άρθρο του της 8ης Οκτωβρίου παρουσιάζει τη σημερινή εξέγερση ως «1968 από την ανάποδη»: μια αντίδραση στις κοινωνικές και εκπαιδευτικές εξελίξεις τις οποίες συνδέει με την υποχώρηση του γκωλισμού. Αποδίδει την αποδυνάμωση του σχολείου στη σύγκλιση δύο ρευμάτων, ενός αριστερού παιδαγωγικού αντιπειθαρχισμού και ενός δεξιού ωφελιμιστικού νεοφιλελευθερισμού.

Η σύνδεση που προτείνει ανάμεσα στη θρησκευτική συσπείρωση και στη μαθητική διαμαρτυρία μπορεί να λειτουργήσει ως υπόθεση για μια κοινή αναζήτηση νοήματος, συλλογικότητας και μέλλοντος. Για να χαρακτηριστούν όμως ενιαίο κίνημα, θα χρειάζονταν στοιχεία για κοινή οργάνωση, αλληλοεπικάλυψη συμμετεχόντων και κοινά αιτήματα. Οι πηγές που εξετάστηκαν δεν παρέχουν τέτοια τεκμηρίωση.

Η πίεση προς την κυβέρνηση είναι ήδη συγκεκριμένη: οι κινητοποιήσεις απέσπασαν μια πρώτη παραχώρηση για τη στελέχωση των σχολείων, ενώ οι οργανωτές προετοιμάζουν συνέχεια. Το αν αυτή η διαμαρτυρία θα εξελιχθεί σε ευρύτερη πολιτική ανατροπή παραμένει ανοικτό. Η διακήρυξη ότι η νεολαία «τελειώνει τον μακρονισμό» εκφράζει την προσδοκία του Husson· η μετρήσιμη εξέλιξη, προς το παρόν, είναι ότι μαθητές και φοιτητές υποχρεώνουν την κυβέρνηση να απαντήσει για την κατάσταση της εκπαίδευσης.

Το ξίφος και η γλώσσα: Η μακρά σκιά της τζιχάντ πάνω στους χριστιανούς της Τουρκίας

Από

anixneuseis

October 10, 2026

Πώς η τζίζια και η τζιχάντ άνοιξαν τον δρόμο για τη γενοκτονία στη χερσόνησο της Ανατολίας

6 Οκτωβρίου 2026
Του Τζαλάλ Ταγκρίμπ

Η σχεδόν ολοκληρωτική καταστροφή των μη μουσουλμανικών κοινοτήτων στη χερσόνησο της Ανατολίας, η οποία επιταχύνθηκε τις τελευταίες δεκαετίες της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, βασίστηκε σε πρακτικές που είχαν καθιερωθεί από παλιά υπό την ισλαμική κυριαρχία: υποδούλωση, εκτοπισμό, βίαιη στρατολόγηση χριστιανόπαιδων και, σε ορισμένες περιπτώσεις, ευνουχισμό αιχμαλώτων. Στη φωτογραφία, ορφανά παιδιά Αρμενίων κατά τον εκτοπισμό τους, περίπου το 1920.

Περίληψη

Σε προηγούμενο άρθρο για την τζίζια, ο συγγραφέας υποστήριξε ότι ο κεφαλικός φόρος που επιβαλλόταν στους χριστιανούς και στους Εβραίους υπό την ισλαμική κυριαρχία λειτουργούσε ως θρησκευτικά επιβεβλημένο μέσο υποταγής και όχι ως τέλος που καταβαλλόταν σε αντάλλαγμα για προστασία.[1] Το παρόν άρθρο διευρύνει αυτή την επιχειρηματολογία, εντάσσοντας την τζίζια στο ευρύτερο δόγμα της τζιχάντ και ανιχνεύοντας τις συνέχειες στη διδασκαλία και στη διοίκηση που συνδέουν το κλασικό καθεστώς των ντίμι με τη μαζική βία κατά των χριστιανών της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας στις αρχές του εικοστού αιώνα. Ο συγγραφέας υποστηρίζει ότι η τζιχάντ πρέπει να γίνεται κατανοητή όχι ως μία μεμονωμένη πράξη, αλλά ως ένα σύνολο συναφών αγώνων, με το ξίφος και με τη γλώσσα, οι οποίοι έχουν κοινό στόχο: την υποταγή ή την εξάλειψη των κοινοτήτων που αρνούνται να υπαχθούν στην ισλαμική κυριαρχία. Δημογραφικοί μηχανισμοί ενσωματωμένοι στην κλασική πρακτική —μεταξύ αυτών η υποδούλωση, ο εκτοπισμός, η υποχρεωτική στρατολόγηση παιδιών γνωστή ως ντεβσιρμέ, δηλαδή παιδομάζωμα, και, σε ορισμένα ιστορικά πλαίσια, ο ευνουχισμός αιχμαλώτων— εξετάζονται ως προηγούμενα των μέσων που χρησιμοποιήθηκαν αργότερα εναντίον Αρμενίων, Ελλήνων και Ασσυρίων κατά την περίοδο 1914–1923. Οι σφαγές στις επαρχίες, οι αναγκαστικοί προσηλυτισμοί και η διεθνής αδιαφορία του δέκατου ένατου αιώνα αντιμετωπίζονται ως το προοίμιο και ο συνδετικός κρίκος ανάμεσα στην κλασική πρακτική και στην καταστροφή του εικοστού αιώνα.

I. Η τζιχάντ δεν είναι ένα και μόνο πράγμα

Αποτελεί κοινό τόπο της απολογητικής βιβλιογραφίας, τόσο της μουσουλμανικής όσο και της μη μουσουλμανικής, ότι η τζιχάντ σημαίνει, στην αρχική της έννοια, απλώς «αγώνα» και ότι ο συγκεκριμένος αγώνας είναι κυρίως εσωτερικός και πνευματικός: η προσπάθεια του κάθε μουσουλμάνου να αντισταθεί στην αμαρτία. Αυτή η ερμηνεία δεν είναι λανθασμένη. Είναι ελλιπής. Η κλασική ισλαμική νομική παράδοση αναγνώριζε αρκετές διακριτές κατηγορίες τζιχάντ. Δύο από αυτές σχετίζονται άμεσα με την επιχειρηματολογία αυτού του άρθρου: η τζιχάντ του ξίφους (jihad bi’l-sayf), ο στρατιωτικός αγώνας για την επέκταση και την υπεράσπιση της επικράτειας του Ισλάμ, και η τζιχάντ της γλώσσας (jihad bi’l-lisan), ο διανοητικός και ρητορικός αγώνας για την υπεράσπιση της ισλαμικής διδασκαλίας και την προσέλκυση προσήλυτων μέσω επιχειρημάτων, κηρύγματος και διαλόγου.[2]

Η τζιχάντ του ξίφους οικοδόμησε την αυτοκρατορία· η τζιχάντ της γλώσσας τη δικαιολόγησε· η τζίζια τη χρηματοδότησε· και το σύνολο των δημογραφικών μέσων —η υποδούλωση, ο αναγκαστικός προσηλυτισμός και, στις πιο ακραίες ιστορικές εφαρμογές του, ο ακρωτηριασμός και οι μαζικές δολοφονίες— εξουδετέρωσε τους πληθυσμούς που δεν δέχονταν να ενσωματωθούν.

Οι κλασικοί νομομαθείς δεν αντιμετώπιζαν αυτή την τυπολογία ως απλό θεωρητικό στολίδι. Το εγχειρίδιο διακυβέρνησης του Αλ-Μαουάρντι, Al-Ahkam al-Sultaniyya, γραμμένο τον ενδέκατο αιώνα, εντάσσει τη διεξαγωγή της τζιχάντ στα συνήθη διοικητικά καθήκοντα του χαλιφάτου, μαζί με τη φορολογία και τον διορισμό δικαστών. Περιγράφει την υποχρέωση του ηγεμόνα να τη διεξάγει εναντίον όσων αρνούνται να υποταχθούν, μέχρι να προσηλυτιστούν, να πληρώσουν τζίζια ή να υποταχθούν διά της βίας.[3] Το εδάφιο 9:5 του Κορανίου, που διατάσσει να πολεμούνται οι ειδωλολάτρες «όπου κι αν τους βρείτε», και το εδάφιο 9:29, που απαιτεί να πολεμούνται οι Λαοί της Βίβλου μέχρι να πληρώσουν την τζίζια «σε κατάσταση υποταγής», ερμηνεύτηκαν από την κλασική ερμηνευτική παράδοση όχι ως περιγραφές μιας μεμονωμένης εκστρατείας του έβδομου αιώνα, αλλά ως πάγιες νομικές εντολές. Η σύγχρονη έρευνα για τη διαμόρφωση του δόγματος, όσο κι αν διαφωνεί ως προς την ισορροπία μεταξύ αμυντικών και επεκτατικών κινήτρων στην πράξη, συμφωνεί ότι αυτή η ερμηνεία κυριαρχούσε μεταξύ των νομομαθών που συστηματοποίησαν το δίκαιο.[4]

Αυτές οι δύο μορφές δεν ανταγωνίζονται για την ίδια ονομασία· αποτελούν συμπληρωματικά μέσα του ίδιου εγχειρήματος. Η τζιχάντ του ξίφους εξασφαλίζει εδάφη και αιχμάλωτους πληθυσμούς. Παρότι η τζιχάντ της γλώσσας μπορεί, σε ορισμένα πλαίσια, να χρησιμοποιηθεί ως εναλλακτική της τζιχάντ του ξίφους, μπορεί επίσης να εδραιώσει όσα κατέκτησε το ξίφος: να δικαιολογήσει τη νέα τάξη στους κατακτημένους, να προσηλυτίσει όσους αμφιταλαντεύονται και να αντικρούσει τις αντιρρήσεις όσων αντιστέκονται. Ο Ιμπν Ταϊμίγια, γράφοντας μετά τις μογγολικές εισβολές, όταν η στρατιωτική ισχύς του ισλαμικού κόσμου υποχωρούσε, αφιέρωσε μεγάλο μέρος της σημαντικής δραστηριότητάς του ακριβώς σε αυτό το δεύτερο μέτωπο: σε πολεμικές πραγματείες εναντίον χριστιανών, Εβραίων και μουσουλμάνων τους οποίους θεωρούσε ανεπαρκώς αυστηρούς στην τήρηση της πίστης τους. Η θέση του ήταν ότι η δογματική συσπείρωση είχε εξίσου μεγάλη σημασία για την επιβίωση της ούμμα, της μουσουλμανικής κοινότητας, όσο και η επιτυχία στο πεδίο της μάχης.[5]

Η σχέση ανάμεσα στις δύο μορφές τζιχάντ αποτελεί το αντικείμενο του πρώτου επιχειρήματος αυτού του άρθρου. Η σχέση ανάμεσα στην τζιχάντ και στη δημογραφική καταστροφή αποτελεί το αντικείμενο του δεύτερου.

II. Η τζίζια ως οικονομική έκφραση της κατάκτησης

Μπορεί να υποστηριχθεί ότι η τζίζια ήταν ένα μέσο υποταγής που επιβαλλόταν ανάλογα με το καθεστώς του υπηκόου και όχι ένας γενικός φόρος του κράτους. Αν εξεταστεί μέσα στο ευρύτερο πλαίσιο της τζιχάντ, η λογική της γίνεται ακόμη σαφέστερη. Όταν οι ισλαμικοί στρατοί κατακτούσαν μια περιοχή με το ξίφος, ο γηγενής πληθυσμός βρισκόταν αντιμέτωπος με συγκεκριμένες, προκαθορισμένες επιλογές — και η ίδια η επιβολή αυτών των επιλογών ήταν το ζητούμενο. Ο προσηλυτισμός ενσωμάτωνε άμεσα το άτομο και, με την πάροδο του χρόνου, τη γη και την εργασία του στην ούμμα. Για τους χριστιανούς και τους Εβραίους που κατατάσσονταν στους Ahl al-Kitab, τους Λαούς της Βίβλου, η άρνηση προσηλυτισμού σήμαινε υπαγωγή στο καθεστώς των ντίμι και καταβολή τζίζια. Έτσι, ο κατακτημένος πληθυσμός μετατρεπόταν ουσιαστικά σε μόνιμη πηγή εσόδων, όσο αρνούνταν να απορροφηθεί από την πίστη των κατακτητών. Για τους λαούς που δεν αναγνωρίζονταν ως Λαοί της Βίβλου, η άρνηση άφηνε, σύμφωνα με την κυρίαρχη κλασική ερμηνεία, μόνο το σκληρό δίλημμα: προσηλυτισμός ή θάνατος.[6]

Από αυτή την οπτική, το σύστημα της ντίμμα δεν ήταν μια διευθέτηση θρησκευτικής συνύπαρξης που προστέθηκε σε ένα κατά τα άλλα συνηθισμένο κράτος. Ήταν η διοικητική υποδομή μιας επεκτεινόμενης αυτοκρατορικής τάξης. Τα νεοαποκτηθέντα εδάφη και οι κάτοικοί τους επαναπροσδιορίζονταν ως περιουσιακά στοιχεία της πολιτείας: ορισμένοι ενσωματώνονταν μέσω του προσηλυτισμού, ενώ άλλοι διατηρούνταν ως φορολογήσιμος πόρος με περιορισμένα νομικά δικαιώματα. Αυτή δεν είναι καινούργια παρατήρηση. Οι ιστορικοί της πρώιμης ισλαμικής επέκτασης περιγράφουν εδώ και καιρό το σύστημα των πόλεων-φρουρίων αμσάρ, τον έγγειο φόρο χαράτζ και τον κεφαλικό φόρο τζίζια ως τη συνδυασμένη οικονομική αρχιτεκτονική της διοίκησης των κατακτημένων περιοχών.[7] Η επισκόπηση του Χιου Κένεντι για τις κατακτήσεις του έβδομου αιώνα περιγράφει ένα σε γενικές γραμμές συνεπές διοικητικό πρότυπο στη Συρία, στο Ιράκ, στην Αίγυπτο και στο Ιράν: πόλεις-φρουρές που ιδρύονταν σκόπιμα σε απόσταση από τον κατακτημένο πληθυσμό, υποχρεώσεις καταβολής φόρων και φόρου υποτέλειας που επιβάλλονταν σε αυτόν ως τίμημα για να συνεχίσει να καλλιεργεί τη δική του γη, και έσοδα που κατευθύνονταν από την ύπαιθρο προς τις φρουρές, και όχι το αντίστροφο.[8]

Αυτό που αποκρύπτει η απολογητική παρουσίαση της τζίζια ως τέλους προστασίας είναι ότι αυτή η δομή δημιουργήθηκε για να εξυπηρετεί τις υλικές ανάγκες της κατακτητικής πολιτείας και όχι την ευημερία των κατακτημένων. Ένα σύστημα οργανωμένο με αυτή τη λογική μπορεί να συγκριθεί με άλλες ιστορικές αυτοκρατορικές και αποικιακές δομές, στις οποίες οι υποτελείς πληθυσμοί, μετά την κατάκτηση, αντιμετωπίζονταν ως πόροι προς εκμετάλλευση. Και η σύγκριση δεν κολακεύει καμία από αυτές.

III. Τα μέσα δημογραφικής αναδιαμόρφωσης — Υποδούλωση, παιδομάζωμα και ευνουχισμός

Ένας Οθωμανός αξιωματούχος καταγράφει χριστιανόπαιδα που έχουν στρατολογηθεί μέσω του ντεβσιρμέ, του παιδομαζώματος που αντιμετώπιζε τους γιους των κατακτημένων μη μουσουλμάνων ως πόρο της αυτοκρατορίας. Μικρογραφία του 1558.

Οι εδαφικές και οικονομικές επιδιώξεις της τζιχάντ συνοδεύονταν, για μεγάλα διαστήματα της ισλαμικής ιστορίας, από δημογραφικές πρακτικές που αποσκοπούσαν όχι απλώς στη φορολόγηση των κατακτημένων μη μουσουλμανικών πληθυσμών, αλλά στην αναδιαμόρφωσή τους. Τέσσερις αξίζουν ιδιαίτερη προσοχή, λόγω της άμεσης συνέχειάς τους στις καταστροφές του εικοστού αιώνα που εξετάζονται παρακάτω.

Υποδούλωση. Το κλασικό ισλαμικό δίκαιο επέτρεπε την υποδούλωση μη μουσουλμάνων αιχμαλώτων που συλλαμβάνονταν κατά τη διεξαγωγή της τζιχάντ. Οι αγορές δούλων που τροφοδοτούνταν από επιδρομές στις παραμεθόριες περιοχές παρέμειναν χαρακτηριστικό των ισλαμικών οικονομιών από τις πρώτες κατακτήσεις έως τον δέκατο ένατο αιώνα.[9] Βυζαντινοί, σλαβικοί, καυκάσιοι και υποσαχάριοι αφρικανικοί πληθυσμοί υπέστησαν, σε διάφορες περιόδους, συστηματική αιχμαλωσία και υποδούλωση από δυνάμεις που δρούσαν υπό τη σημαία της τζιχάντ ή των οθωμανικών θεσμών που τη διαδέχθηκαν.

Η έκταση αυτού του εμπορίου στα βόρεια σύνορα του ισλαμικού κόσμου τεκμηριώνεται στα αρχεία των κουρσάρων των ηγεμονιών της Βερβερίας. Οι επιδρομικοί στόλοι τους, που δρούσαν υπό οθωμανική επικυριαρχία και με θρησκευτική έγκριση, εκτιμάται ότι υποδούλωσαν πολύ περισσότερους από ένα εκατομμύριο χριστιανούς Ευρωπαίους στις ακτές της Μεσογείου και του Ατλαντικού, μεταξύ του δέκατου έκτου και των αρχών του δέκατου ένατου αιώνα. Αυτό το εμπόριο κινούνταν προς την αντίθετη κατεύθυνση και είχε συγκρίσιμη κλίμακα με το πιο γνωστό υπερατλαντικό δουλεμπόριο, με το οποίο συνέπεσε χρονικά.[10]

Ένα παράλληλο και ακόμη μακροβιότερο εμπόριο μετέφερε υποσαχάριους Αφρικανούς προς βορρά και ανατολάς, διασχίζοντας τη Σαχάρα και τον Ινδικό Ωκεανό, για να τους διοχετεύσει στις ισλαμικές αγορές επί περισσότερο από μία χιλιετία. Σύμφωνα με ιστορικούς που το έχουν μελετήσει, η έκταση, η διάρκεια και η ιδιαίτερη εξάρτησή του από την εργασία ευνουχισμένων ανδρών και από την παλλακεία έχουν παραμεληθεί συγκριτικά με το αντίστοιχο εμπόριο του Ατλαντικού.[11]

Οι οικογένειες έχαναν οριστικά τους γιους τους σε ένα σύστημα σχεδιασμένο να διαγράφει την προηγούμενη θρησκευτική και οικογενειακή τους ταυτότητα. Αυτή η απώλεια δεν ήταν παρεπόμενο της λειτουργίας του παιδομαζώματος, αλλά ο διακηρυγμένος σκοπός του.

Παιδομάζωμα. Το οθωμανικό ντεβσιρμέ —η περιοδική υποχρεωτική στρατολόγηση χριστιανόπαιδων από τις βαλκανικές επαρχίες, με σκοπό τον εξισλαμισμό και την ένταξή τους στο σώμα των γενιτσάρων ή στην αυτοκρατορική διοίκηση— αποτελεί το πιο ανεπτυγμένο θεσμικά παράδειγμα ενός ευρύτερου προτύπου: της αξίωσης του κράτους να διαθέτει τα σώματα και το μέλλον των κατακτημένων μη μουσουλμάνων ως πόρο της αυτοκρατορίας.[12]

Το σύστημα, που είχε θεσμοποιηθεί έως τον δέκατο πέμπτο αιώνα και τεκμηριώνεται στα σωζόμενα οθωμανικά μητρώα στρατολόγησης, λειτουργούσε σε έναν κατά προσέγγιση περιοδικό κύκλο. Επαρχιακοί αξιωματούχοι, με καθορισμένες ποσοστώσεις, μετακινούνταν από χωριό σε χωριό και επέλεγαν αγόρια με βάση τη σωματική τους κατάσταση και τη διαφαινόμενη ευφυΐα τους. Αυτό γινόταν παρά τις αντιρρήσεις των οικογενειών, οι οποίες μερικές φορές επιχειρούσαν να δωροδοκήσουν τους αξιωματούχους, να διαφύγουν ή να παντρέψουν πρόωρα τους γιους τους, ώστε να μην πληρούν πλέον τα κριτήρια στρατολόγησης.[13]

Οι οικογένειες έχαναν οριστικά τους γιους τους σε ένα σύστημα σχεδιασμένο να διαγράφει την προηγούμενη θρησκευτική και οικογενειακή τους ταυτότητα. Η απώλεια αυτή δεν ήταν παρεπόμενο της λειτουργίας του παιδομαζώματος, αλλά ο διακηρυγμένος σκοπός του. Τα ίδια τα διοικητικά αρχεία της αυτοκρατορίας αντιμετωπίζουν όσους απέδιδε αυτή η στρατολόγηση ως πόρο προς καταμέτρηση και όχι ως ανθρώπινη δοκιμασία που έπρεπε να μετριαστεί.

Ευνουχισμός. Οι ιστορικές πηγές, τόσο μουσουλμάνων όσο και μη μουσουλμάνων χρονικογράφων, τεκμηριώνουν τον ευνουχισμό αιχμάλωτων αγοριών και ανδρών σε διάφορες περιόδους της ισλαμικής ιστορίας, προκειμένου να υπηρετούν ως ευνούχοι σε αυλές, χαρέμια και διοικητικές θέσεις. Η πρακτική είχε προηγούμενα σε παλαιότερα συστήματα δουλείας της Μεσογείου και της Εγγύς Ανατολής, αλλά διατηρήθηκε και θεσμοποιήθηκε στα ισλαμικά κράτη επί αιώνες.[14]

Το αξίωμα του ευνούχου υπηρέτη στα ιερά της Μέκκας και της Μεδίνας, καθώς και ο αντίστοιχος θεσμός των σωμάτων ευνούχων των ανακτόρων στο Κάιρο και στην Κωνσταντινούπολη, στελεχώνονταν αδιάλειπτα κατά τη μαμελουκική και την οθωμανική περίοδο από άνδρες που είχαν αποκτηθεί μέσω αυτής της διαδικασίας. Οι ιστορικοί του θεσμού αντιμετωπίζουν το γεγονός αυτό όχι ως μια μεμονωμένη παραδοξότητα της αυλικής ζωής, αλλά ως σταθερό χαρακτηριστικό του τρόπου με τον οποίο οι κατακτητικές κοινωνίες μετέτρεπαν τα σώματα των αιχμαλώτων σε διοικητικό κεφάλαιο.[15]

Αναγκαστικός εκτοπισμός και μετεγκατάσταση. Μια τέταρτη και λιγότερο σχολιασμένη πρακτική ήταν η υποχρεωτική μεταφορά κατακτημένων ή εξεγερμένων πληθυσμών από μία περιοχή της αυτοκρατορίας σε άλλη —το sürgün στην οθωμανική του μορφή. Χρησιμοποιήθηκε επανειλημμένα για να διασπάσει τη συνοχή κοινοτήτων που θεωρούνταν αναξιόπιστες και να επανεποικίσει στρατηγικά σημαντικά εδάφη με πιο έμπιστους υπηκόους. Επρόκειτο για κρατική πρακτική με αδιάσπαστη διοικητική συνέχεια, από την πρώιμη περίοδο του σουλτανάτου έως τις μετακινήσεις πληθυσμών των τελευταίων δεκαετιών της αυτοκρατορίας.[16]

Καμία από αυτές τις πρακτικές δεν ήταν αδιάλειπτη, ομοιόμορφη ή πανομοιότυπη στην εφαρμογή της κατά τη διάρκεια δεκατριών αιώνων και σε τρεις ηπείρους. Το παρόν άρθρο λαμβάνει αυτή την επιφύλαξη εξίσου σοβαρά όσο και το συνοδευτικό του άρθρο για την τζίζια. Ωστόσο, η επανεμφάνισή τους σε διαφορετικές περιόδους και περιοχές τις καθιστά αναγνωρισμένα μέσα ενός επεκτατικού συστήματος και όχι παρεκκλίσεις που επινόησαν μεταγενέστεροι επικριτές. Από αυτό το σύνολο πρακτικών, που αναπτύχθηκε και κανονικοποιήθηκε επί αιώνες, άντλησε η δημογραφική μηχανική των αρχών του εικοστού αιώνα τις μεθόδους της, ακόμη κι όταν δεν αντλούσε από αυτό τη ρητή δογματική της δικαιολόγηση.

IV. Από το μιλλέτ στη σφαγή — Το προοίμιο του δέκατου ένατου αιώνα

Η πορεία από το κλασικό καθεστώς των ντίμι στη γενοκτονία του εικοστού αιώνα δεν ήταν ευθύγραμμη. Πέρασε από μια μεταβατική περίοδο στον δέκατο ένατο αιώνα: δεκαετίες κατά τις οποίες οι επίσημοι νομικοί περιορισμοί της ντίμμα καταργήθηκαν ονομαστικά, ενώ οι βαθύτερες νοοτροπίες του συστήματος επανεμφανίστηκαν μέσω της μαζικής βίας αντί μέσω του νόμου.

Τα οθωμανικά μεταρρυθμιστικά διατάγματα του 1839 και του 1856, το Χάτι Σερίφ του Γκιουλχανέ και το Χάτι Χουμαγιούν, κατήργησαν επίσημα την τζίζια και διακήρυξαν τη νομική ισότητα όλων των Οθωμανών υπηκόων ανεξαρτήτως θρησκείας. Η αλλαγή αυτή χαιρετίστηκε τότε, αλλά και έκτοτε, ως απόδειξη της δυνατότητας της αυτοκρατορίας να εκσυγχρονιστεί.[17]

Ιστορικοί του ύστερου οθωμανικού κράτους έχουν υποστηρίξει ότι οι πρακτικές συνέπειες αυτών των μεταρρυθμίσεων ήταν πολύ πιο αμφίσημες απ’ όσο υποδηλώνουν τα ίδια τα διατάγματα. Η επίσημη νομική ισότητα δεν συνοδεύτηκε από αντίστοιχη αλλαγή στις κοινωνικές και διοικητικές συνήθειες που είχαν διαμορφωθεί επί αιώνες. Από ορισμένες απόψεις, μάλιστα, η απώλεια των επίσημων προστασιών της ντίμμα άφησε τις μειονοτικές κοινότητες περισσότερο, και όχι λιγότερο, εκτεθειμένες, καθώς παράλληλα διαβρώνονταν και άλλες εγγυήσεις της παλαιάς τάξης.[18]

Αρμένιοι θύματα της σφαγής του Νοεμβρίου 1895 στο Ερζερούμ, η οποία εντασσόταν στις χαμιτικές σφαγές του 1894–1896. Φωτογραφία: William Sachtleben.

Η σαφέστερη απόδειξη αυτής της αμφισημίας είναι οι χαμιτικές σφαγές του 1894–1896. Δεκάδες χιλιάδες Αρμένιοι στις επαρχίες της ανατολικής Ανατολίας σκοτώθηκαν από άτακτες κουρδικές μονάδες ιππικού και τοπικούς όχλους, που δρούσαν με τη σιωπηρή ή ενεργή συνεργασία των οθωμανικών επαρχιακών αρχών.

Οι μελετητές της περιόδου έχουν δείξει ότι αυτό το πρότυπο βίας συνοδευόταν συχνά από μαζικό, και πολλές φορές εξαναγκαστικό, εξισλαμισμό των αρμενικών κοινοτήτων που επιβίωναν, ως τίμημα για να τους επιτραπεί έστω να παραμείνουν στα χωριά τους. Πρόκειται για τεκμηριωμένη επανεμφάνιση του παλαιού σχήματος «προσηλυτισμός ή εξάλειψη», το οποίο το παρόν άρθρο ανάγει στο κλασικό πλαίσιο της τζιχάντ. Τώρα, όμως, λειτουργούσε χωρίς τον ενδιάμεσο νομικό μηχανισμό της ντίμμα που το έθετε σε ένα ρυθμισμένο πλαίσιο.[19]

Η σφαγή των Αρμενίων στα Άδανα και στις γύρω πόλεις της Κιλικίας το 1909, που στοίχισε τη ζωή σε περίπου δεκαπέντε έως είκοσι πέντε χιλιάδες ανθρώπους μέσα σε λίγες ημέρες, αμέσως μετά τη συνταγματική επανάσταση των Νεότουρκων που υποτίθεται ότι θα έφερνε φιλελευθεροποίηση, έδειξε ότι ούτε η μεταρρύθμιση ούτε η επανάσταση είχαν εκτοπίσει το βαθύτερο αυτό πρότυπο. Μια νέα και τυπικά πιο εξισωτική πολιτική τάξη αποδείχθηκε εξίσου πρόθυμη με την παλαιά να ανεχθεί ή να οργανώσει τη μαζική δολοφονία μιας χριστιανικής μειονότητας, όταν αυτή εκλαμβανόταν ως απειλή για την κοινότητα.[20]

Αυτά τα επεισόδια έχουν σημασία για την επιχειρηματολογία του άρθρου για έναν συγκεκριμένο λόγο. Δείχνουν ότι τα μέσα δημογραφικής αναδιαμόρφωσης που εξετάστηκαν στην Ενότητα III δεν χρειάζονταν το επίσημο νομικό πλαίσιο της ντίμμα για να ενεργοποιηθούν. Όταν αποσυνδέθηκαν από αυτό και συνδυάστηκαν με τον εθνοτικό εθνικισμό και την αγωνία για τη διατήρηση των εδαφών μιας καταρρέουσας πολυθρησκευτικής αυτοκρατορίας, η ίδια βαθύτερη παραδοχή —ότι η συνεχιζόμενη παρουσία μιας χριστιανικής μειονότητας σε έδαφος με μουσουλμανική πλειονότητα ήταν υπό όρους και μπορούσε να ανακληθεί— επανεμφανίστηκε ως άμεση βία αντί για διοικητικά οργανωμένη υποταγή. Η πορεία από την Ενότητα III στην Ενότητα V αυτού του άρθρου περνά ακριβώς από αυτό το προοίμιο.

V. 1914–1923 — Εφαρμογή των ίδιων μέσων σε βιομηχανική κλίμακα

Οι αρμενικοί, ασσυριακοί και ελληνικοί πληθυσμοί της ύστερης Οθωμανικής Αυτοκρατορίας συγκαταλέγονταν, το 1914, στις τελευταίες μεγάλες αυτόχθονες χριστιανικές κοινότητες που απέμεναν στον ιστορικό πυρήνα του ισλαμικού κόσμου. Οι πρόγονοί τους είχαν ζήσει υπό το σύστημα της ντίμμα, είχαν πληρώσει την τζίζια στην οθωμανική της μορφή —την cizye, η οποία καταργήθηκε επίσημα μόλις το 1856— και είχαν επιβιώσει από τις χαμιτικές σφαγές και τις σφαγές των Αδάνων που εξετάστηκαν παραπάνω. Οι νομικοί και κοινωνικοί περιορισμοί που καταγράφονται στο συνοδευτικό άρθρο παρέμεναν μέρος της κοινωνικής τους μνήμης στον εικοστό αιώνα, ακόμη και μετά την επίσημη κατάργησή τους.

Η Μπατ Γεόρ έχει παρατηρήσει ότι οι Αρμένιοι αποτελούσαν, συγκριτικά, το πλουσιότερο στρώμα του πληθυσμού των ντίμι της αυτοκρατορίας. Αυτό τους καθιστούσε ταυτόχρονα περισσότερο ενσωματωμένους στην οθωμανική εμπορική ζωή και πιο ευδιάκριτους ως στόχο, όταν η ηγεσία των Νεότουρκων στράφηκε προς ένα πρόγραμμα αναγκαστικής ομογενοποίησης.[21]

Το σύστημα της ντίμμα δεν προκάλεσε από μόνο του τις γενοκτονίες του 1914–1923. Οικοδόμησε όμως, επί δεκατρείς αιώνες, τη νομική και κοινωνική υποδομή μέσα στην οποία μια χριστιανική μειονότητα μπορούσε να ταξινομηθεί, να στερηθεί δικαιώματα και τελικά να χαρακτηριστεί ως αποσπάσιμη από το σώμα του έθνους.

Μεταξύ 1914 και 1923, το οθωμανικό κράτος και οι διάδοχοί του προχώρησαν στη συστηματική καταστροφή αυτών των κοινοτήτων: στη Γενοκτονία των Αρμενίων, κατά την οποία εκτιμάται ότι ένα έως ενάμισι εκατομμύριο Αρμένιοι σκοτώθηκαν μέσω σφαγών, αναγκαστικών πορειών εκτοπισμού και λιμοκτονίας· στη Γενοκτονία των Ασσυρίων, ή Σάιφο —«ξίφος» στα συριακά—, η οποία αφάνισε ασσυριακές και χαλδαϊκές χριστιανικές κοινότητες την ίδια περίοδο· και σε μια παράλληλη εκστρατεία σφαγών, εκδιώξεων και αναγκαστικής ανταλλαγής πληθυσμών εναντίον των Ελλήνων της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, ιδιαίτερα στον Πόντο και στη Σμύρνη.[22]

Λεπτομερείς ανασυνθέσεις της διαδικασίας εκτοπισμού, βασισμένες σε οθωμανικό, γερμανικό και συμμαχικό αρχειακό υλικό, περιγράφουν μια γραφειοκρατικά οργανωμένη απομάκρυνση των αρμενικών πληθυσμών από τις επαρχίες όπου ζούσαν. Οι αναγκαστικές πορείες ήταν, είτε εκ σχεδιασμού είτε ως προβλέψιμη συνέπεια της οργάνωσής τους, τέτοιες ώστε να οδηγούν στον θάνατο σημαντικό ποσοστό όσων ξεκινούσαν: από την έκθεση στις καιρικές συνθήκες, την πείνα και τις οργανωμένες σφαγές που διέπρατταν οι μονάδες συνοδείας και οι άτακτες δυνάμεις κατά μήκος της διαδρομής.[23]

Η καταστροφή της Σμύρνης τον Σεπτέμβριο του 1922, κατά την οποία κάηκαν οι ελληνικές και αρμενικές συνοικίες της πόλης και μεγάλος αριθμός αμάχων σκοτώθηκε ή εξαναγκάστηκε να συγκεντρωθεί στην προκυμαία περιμένοντας την απομάκρυνσή του, αποτέλεσε την πιο γνωστή και εκτενέστερα τεκμηριωμένη με οπτικό υλικό κορύφωση της καταστροφής των Ελλήνων της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας. Τις συνθήκες κατέγραψαν λεπτομερώς ξένοι παρατηρητές που βρίσκονταν σε πλοία στο λιμάνι.[24]

Σημείωση μετάφρασης: Στην τελευταία παράγραφο του πρωτοτύπου λείπει το όνομα της πόλης από τη φράση «The destruction of … in September 1922». Από τα συμφραζόμενα προκύπτει ότι αναφέρεται στη Σμύρνη.

Οι ιστορικοί διαφωνούν ως προς τη σχετική βαρύτητα του εθνικισμού, της πολεμικής παράνοιας που αντιμετώπιζε τις χριστιανικές μειονότητες ως πέμπτη φάλαγγα και της εδαφικής εδραίωσης ως άμεσων αιτίων αυτών των γεγονότων. Το παρόν άρθρο δεν υποστηρίζει ότι η θρησκευτική διδασκαλία αποτέλεσε τη μοναδική ή έστω την κύρια αιτία που τα πυροδότησε — ένας ισχυρισμός που δεν τεκμηριώνεται από τις ιστορικές πηγές και δεν είναι απαραίτητος για την επιχειρηματολογία του.[25]

Η προκυμαία της Σμύρνης μετά την καταστροφή των ελληνικών και αρμενικών συνοικιών της πόλης, τον Σεπτέμβριο του 1922. Φωτογραφία: Lorenzo Cassar.

Αυτό που τεκμηριώνουν οι ιστορικές πηγές είναι ένας στενότερος, αλλά, όπως υποστηρίζει το άρθρο, εξίσου σημαντικός ισχυρισμός. Οι δράστες αυτών των γενοκτονιών είχαν στη διάθεσή τους ένα σύνολο μέσων δημογραφικής αναδιαμόρφωσης —εκτοπισμό, αναγκαστικό εξισλαμισμό, μαζική αρπαγή της περιουσίας μιας θρησκευτικής μειονότητας που βρισκόταν σε καθεστώς νομικής υποταγής— τα οποία η οθωμανική και η προοθωμανική ισλαμική διοίκηση είχαν κανονικοποιήσει επί αιώνες. Τα είχαν ήδη χρησιμοποιήσει εκ νέου κατά τη χαμιτική περίοδο, ως επιτρεπτό τρόπο μεταχείρισης των κατακτημένων μη μουσουλμανικών πληθυσμών.

Μαρτυρίες της εποχής και μεταγενέστερες δημογραφικές ανασυνθέσεις περιγράφουν δεκάδες χιλιάδες Αρμένιους άνδρες και γυναίκες που ενσωματώθηκαν σε μουσουλμανικά νοικοκυριά, χαρέμια και ορφανοτροφεία κατά τη διάρκεια και μετά τους εκτοπισμούς. Αυτή υπήρξε μια συνέχεια —όσο άτυπη κι αν ήταν και όσο κι αν απείχε από τις ίδιες τις κατηγορίες της κλασικής νομικής παράδοσης— της ίδιας λογικής απορρόφησης που παλαιότερα λειτουργούσε μέσω του προσηλυτισμού και του παιδομαζώματος.[26]

Το σύστημα της ντίμμα δεν προκάλεσε από μόνο του τις γενοκτονίες του 1914–1923. Οικοδόμησε όμως, επί δεκατρείς αιώνες, τη νομική και κοινωνική υποδομή μέσα στην οποία μια χριστιανική μειονότητα μπορούσε να ταξινομηθεί, να στερηθεί δικαιώματα και τελικά να χαρακτηριστεί ως αποσπάσιμη από το σώμα του έθνους. Το καθεστώς των Νεότουρκων κληρονόμησε και ριζοσπαστικοποίησε αυτή την κατηγοριοποίηση· δεν την επινόησε από το μηδέν. Όπως έχει επισημάνει η Μπατ Γεόρ, για τους Αρμένιους, Έλληνες ή Ασσύριους επιζώντες αυτής της περιόδου δεν συγκροτήθηκε ποτέ δικαστήριο τύπου Νυρεμβέργης ούτε υπήρξε αντίστοιχο των μεταπολεμικών διευθετήσεων που εφαρμόστηκαν για τις εβραϊκές κοινότητες της Ευρώπης.[27]

Αυτή η απουσία αποτελεί και η ίδια μέρος της εκκρεμούς λογοδοσίας που ζητά το συνοδευτικό άρθρο.[28]

VI. Η διεθνής σιωπή

Η απουσία μεταπολεμικής λογοδοσίας δεν οφειλόταν σε έλλειψη ενημέρωσης την εποχή των γεγονότων. Αμερικανοί ιεραπόστολοι, διπλωμάτες και προξενικοί υπάλληλοι που υπηρετούσαν στις οθωμανικές επαρχίες τηλεγραφούσαν λεπτομερείς αναφορές για τους εκτοπισμούς και τις σφαγές στην Ουάσινγκτον, ενώ οι πληροφορίες αυτές τροφοδοτούσαν δημοσιεύματα του αμερικανικού Τύπου καθ’ όλη τη διάρκεια του 1915. Οι αναφορές έφτασαν τότε σε ένα ευρύ αναγνωστικό κοινό και κινητοποίησαν μια μακρόχρονη αμερικανική προσπάθεια αρωγής, τη Near East Relief, η οποία συγκέντρωσε σημαντικά ποσά και παρείχε τροφή σε εκατοντάδες χιλιάδες επιζώντες τα επόμενα χρόνια.[29]

Τα οθωμανικά στρατοδικεία που συγκλήθηκαν στην Κωνσταντινούπολη το 1919 και το 1920 πράγματι δίκασαν και καταδίκασαν, κυρίως ερήμην, αρκετά ανώτερα στελέχη της Επιτροπής Ένωσης και Προόδου για την οργάνωση των εκτοπισμών και των σφαγών. Αυτή η εσωτερική αναγνώριση της ενοχής έχει χρησιμοποιηθεί από ιστορικούς ως τεκμήριο ότι η διάδοχη οθωμανική κυβέρνηση της άμεσης μεταπολεμικής περιόδου αντιλαμβανόταν τα γεγονότα ως έγκλημα που μπορούσε να διωχθεί δικαστικά, ανεξάρτητα από τη στάση που υιοθέτησε αργότερα το τουρκικό κράτος.[30]

Αυτή η αρχική αναγνώριση δεν επιβίωσε της διπλωματικής διευθέτησης που ακολούθησε. Η Συνθήκη της Λωζάννης του 1923, η οποία αντικατέστησε την αυστηρότερη Συνθήκη των Σεβρών και εξασφάλισε τη διεθνή αναγνώριση της νέας Τουρκικής Δημοκρατίας, δεν περιείχε καμία πρόβλεψη επανόρθωσης για τους Αρμένιους, Έλληνες ή Ασσύριους επιζώντες. Ούτε περιείχε μηχανισμό αντίστοιχο των διατάξεων για εγκλήματα πολέμου που οι συμμαχικές δυνάμεις είχαν εξετάσει για ένα σύντομο διάστημα στις Σέβρες. Οι ιστορικοί της περιόδου αποδίδουν αυτή τη διπλωματική έκβαση στην προτεραιότητα που έδωσαν οι σύμμαχοι στην εξασφάλιση μιας σταθερής συμφωνίας με την Άγκυρα, αντί στην επιδίωξη λογοδοσίας για την καταστροφή των οθωμανικών χριστιανικών κοινοτήτων κατά τον πόλεμο.[31]

Το αποτέλεσμα ήταν ότι η χρήση των μέσων δημογραφικής αναδιαμόρφωσης που εξετάστηκαν στις Ενότητες III έως V δεν οδήγησε σε καμία μεταπολεμική διευθέτηση: κανένα δικαστήριο με δεσμευτική ισχύ για το διάδοχο κράτος, καμία αποζημίωση και καμία επιστροφή των τεράστιων εκτάσεων γης και περιουσιών Αρμενίων, Ελλήνων και Ασσυρίων που είχαν κατασχεθεί κατά τους εκτοπισμούς. Αυτή η σιωπή διαρκεί έναν ολόκληρο αιώνα, με μόνο μερικές περιορισμένες και αμφισβητούμενες εξαιρέσεις.

VII. Λογοδοσία και πρόκληση

Το ερώτημα που θέτω στις μουσουλμανικές θρησκευτικές ηγεσίες, στους ιεροκήρυκες και στους λογίους —συμπεριλαμβανομένου του παλαιότερου εαυτού μου, που υπηρέτησε σε αυτόν τον ρόλο επί δύο δεκαετίες— είναι το εξής: Διακηρύσσετε έναν Θεό ελέους, συμπόνιας και δικαιοσύνης. Ωστόσο, το δογματικό οικοδόμημα που η παράδοσή σας διαμόρφωσε γύρω από την τζιχάντ, το καθεστώς των ντίμι και την τζίζια παρείχε, επί δεκατρείς αιώνες, ένα λειτουργικό σύνολο μέσων υποταγής. Αυτά παρέμεναν διαθέσιμα, κανονικοποιημένα και αναγνωρίσιμα ως ισλαμικά στη λογική τους, όταν μετατράπηκαν —αρχικά εναντίον των Αρμενίων στις επαρχίες υπό χαμιτική διοίκηση τη δεκαετία του 1890 και στη συνέχεια σε βιομηχανική κλίμακα τη δεκαετία του 1910— σε μηχανή μαζικής δολοφονίας Αρμενίων, Ελλήνων και Ασσυρίων. Πώς εξηγείται αυτό το χάσμα;

Διακηρύσσετε έναν Θεό ελέους, συμπόνιας και δικαιοσύνης. Ωστόσο, το δογματικό οικοδόμημα που η παράδοσή σας διαμόρφωσε γύρω από την τζιχάντ, το καθεστώς των ντίμι και την τζίζια παρείχε, επί δεκατρείς αιώνες, ένα λειτουργικό σύνολο μέσων υποταγής.

Μια ειλικρινής απάντηση απαιτεί περισσότερα από την αμυντική απολογητική που το συνοδευτικό άρθρο έχει ήδη εξετάσει και κρίνει ανεπαρκή. Απαιτεί επίσημη αναγνώριση ότι το νομικό οικοδόμημα του καθεστώτος των ντίμι ήταν σχεδιασμένο να εισάγει διακρίσεις και δεν τις παρήγαγε απλώς σε περιστασιακές εφαρμογές του. Απαιτεί θεολογική αναμέτρηση με το εδάφιο 9:29 του Κορανίου και με τις ερμηνείες του που διαθέτουν το μεγαλύτερο κύρος. Και απαιτεί υποστήριξη, αντί για αντίσταση, στο πρόγραμμα επιστροφής περιουσιών και λογοδοσίας με σκοπό την επανόρθωση που προτείνει το συνοδευτικό άρθρο.

VIII. Συμπέρασμα

Ασσύριοι πρόσφυγες από το Τζιλού, στα βουνά του Χακάρι, διασχίζουν το πέρασμα του Ασανταμπάντ στη δυτική Περσία κατά την έξοδο του 1918. Δεκάδες χιλιάδες άνθρωποι διέφυγαν τότε από τις οθωμανικές δυνάμεις, σε μια πορεία που στοίχισε χιλιάδες ζωές. Για τους επιζώντες του Σάιφο και των άλλων σφαγών δεν ακολούθησαν ούτε δικαστήριο ούτε αποζημιώσεις. Οι απόγονοί τους εξακολουθούν να περιμένουν λογοδοσία. Φωτογραφία: Ariel Varges, μέσω Wikimedia.

Η τζιχάντ του ξίφους οικοδόμησε την αυτοκρατορία· η τζιχάντ της γλώσσας τη δικαιολόγησε· η τζίζια τη χρηματοδότησε· και τα μέσα δημογραφικής αναδιαμόρφωσης —η υποδούλωση, ο αναγκαστικός προσηλυτισμός και, στις πιο ακραίες ιστορικές εφαρμογές τους, ο ακρωτηριασμός και οι μαζικές δολοφονίες— εξουδετέρωσαν τους πληθυσμούς που δεν δέχονταν να ενσωματωθούν.

Οι σφαγές του δέκατου ένατου αιώνα στο Σασούν, στις επαρχίες υπό χαμιτική διοίκηση και στα Άδανα έδειξαν ότι αυτά τα μέσα μπορούσαν να λειτουργήσουν ανεξάρτητα από το επίσημο νομικό πλαίσιο της ντίμμα, όταν εκείνο άρχισε να διαβρώνεται. Οι γενοκτονίες των Αρμενίων, των Ασσυρίων και των Ελλήνων του 1914–1923 δεν ήταν αναπόφευκτη συνέπεια του δόγματος, και το παρόν άρθρο δεν υποστηρίζει ότι είχαν προδιαγραφεί αποκλειστικά από τα ιερά κείμενα. Δεν αποτέλεσαν, όμως, ούτε ρήξη με το σύστημα της ντίμμα.

Ήταν αυτό που κατέστησαν δυνατό τα μέσα εκείνου του συστήματος, όταν συνέπεσαν ένα κράτος πρόθυμο να τα χρησιμοποιήσει σε βιομηχανική κλίμακα και μια διεθνής τάξη πρόθυμη να στρέψει αλλού το βλέμμα στη Λωζάννη. Οι κοινότητες των απογόνων αυτής της καταστροφής, όπως και οι κοινότητες των απογόνων όσων υπέστησαν το σύστημα της τζίζια ευρύτερα, εξακολουθούν να περιμένουν τη λογοδοσία που, σύμφωνα με το παρόν και το συνοδευτικό του άρθρο, τους οφείλεται.

Σημείωση για την επιστημονική συζήτηση

Μια τελευταία σημείωση προς τους αναγνώστες: πρέπει να είναι σαφές ότι οι αιτιώδεις ισχυρισμοί που προβάλλονται εδώ εντάσσονται σε ένα πεδίο ιστοριογραφικής διαφωνίας. Οι περισσότεροι ειδικοί στις γενοκτονίες των Αρμενίων, των Ελλήνων και των Ασσυρίων, μεταξύ αυτών ο Τανέρ Ακτσάμ, ο Ντόναλντ Μπλόξαμ και ο Ρόναλντ Γκριγκόρ Σούνι, εντοπίζουν τις άμεσες κινητήριες δυνάμεις των καταστροφών του 1914–1923 κυρίως στον εθνικισμό της Επιτροπής Ένωσης και Προόδου, στον πανικό για την ασφάλεια κατά τον πόλεμο και σε ένα κατεξοχήν νεωτερικό, εθνοεθνικιστικό σχέδιο εκτουρκισμού, και όχι στη θρησκευτική διδασκαλία αυτή καθαυτή.

Προειδοποιούν επίσης για τον κίνδυνο να εφαρμοστεί απευθείας μια νομική κατηγορία ηλικίας δεκατεσσάρων αιώνων σε ένα κρατικό έγκλημα του εικοστού αιώνα, το οποίο διέπραξε ένα εθνικιστικό κίνημα που συνειδητά προωθούσε την εκκοσμίκευση.[32] Ειδικότερα, το έργο του Σελίμ Ντερινγκίλ για τους προσηλυτισμούς της χαμιτικής περιόδου τονίζει ότι οι ύστεροι Οθωμανοί διοικητές επιδίωκαν τον αναγκαστικό ή κατευθυνόμενο εξισλαμισμό ως μέσο κρατικής συγκρότησης και δημογραφικής μηχανικής, ειδικό για εκείνη την περίοδο αυτοκρατορικής κρίσης. Πρόκειται για μια γραφειοκρατική και εθνικιστική λογική διαφορετική από την κλασική νομική παράδοση που εξετάζει το άρθρο στις Ενότητες I έως III, ακόμη κι αν αντλούσε από αυτήν πρώτη ύλη.[33]

Ο ισχυρισμός του παρόντος άρθρου είναι στενότερος από έναν ισχυρισμό περί δογματικής αιτιότητας. Υποστηρίζει ότι η επί αιώνες κανονικοποίηση της στέρησης δικαιωμάτων ολόκληρων πληθυσμών, της αναγκαστικής αλλαγής θρησκείας και της υποδούλωσης από το σύστημα της ντίμμα —η οποία είχε ήδη επανεμφανιστεί στη χαμιτική περίοδο χωρίς τη μεσολάβηση του επίσημου νομικού πλαισίου της— παρείχε μέσα και προηγούμενα που το καθεστώς των Νεότουρκων μπορούσε να αξιοποιήσει και να ριζοσπαστικοποιήσει. Δεν υποστηρίζει ότι το εδάφιο 9:29 του Κορανίου υπαγόρευσε τη Γενοκτονία των Αρμενίων.

Οι αναγνώστες θα πρέπει να σταθμίσουν αυτόν τον στενότερο ισχυρισμό σε σχέση με την πληρέστερη ερμηνεία βάσει του εθνικισμού και της γεωπολιτικής που παρέχει η εξειδικευμένη βιβλιογραφία — μια ερμηνεία την οποία η επιχειρηματολογία αυτού του άρθρου συμπληρώνει και δεν αντικαθιστά.

Σημειώσεις

Οι τίτλοι των έργων αποδίδονται παρακάτω στα ελληνικά περιγραφικά, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι πρόκειται για τίτλους δημοσιευμένων ελληνικών εκδόσεων.

[1] Jalal Tagreeb, «Αντιμετωπίζοντας την κληρονομιά της τζίζια ως μέσου υποταγής: Τα σύγχρονα μουσουλμανικά κράτη πρέπει να εγκαταλείψουν τη μυθολογία γύρω από την τζίζια και να αντιμετωπίσουν τη ζημιά που προκάλεσε στις θρησκευτικές μειονότητες», Middle East Forum, 15 Ιουλίου 2026. Σύνδεσμος άρθρου.

[2] Rudolph Peters, Η τζιχάντ στο κλασικό και στο σύγχρονο Ισλάμ (Princeton: Markus Wiener Publishers, 1996), σ. 1–8, για την κλασική νομική διάκριση της τζιχάντ σε κατηγορίες του ξίφους, της γλώσσας, της καρδιάς και του χεριού.

[3] Al-Mawardi, Al-Ahkam al-Sultaniyya, μετάφραση Wafaa H. Wahba, Οι διατάξεις της διακυβέρνησης (Reading: Garnet Publishing, 1996). Βλ. γενικά για την υποχρέωση του χαλίφη να διεξάγει τζιχάντ εναντίον όσων αρνούνται να υποταχθούν.

[4] Reuven Firestone, Τζιχάντ: Η προέλευση του ιερού πολέμου στο Ισλάμ (Νέα Υόρκη: Oxford University Press, 1999), σ. 17–50, 137–150, για την κλασική ερμηνευτική αντιμετώπιση των εδαφίων 9:5 και 9:29 του Κορανίου ως πάγιων νομικών εντολών και όχι ως περιγραφών περιορισμένων σε μια συγκεκριμένη περίσταση.

[5] David Cook, Κατανοώντας την τζιχάντ, 2η έκδοση (Oakland: University of California Press, 2015), σ. 66–90, για τα πολεμικά συγγράμματα του Ιμπν Ταϊμίγια εναντίον χριστιανών, Εβραίων και ανταγωνιστικών μουσουλμανικών ρευμάτων μετά τις μογγολικές εισβολές.

[6] Majid Khadduri, Πόλεμος και ειρήνη στο ισλαμικό δίκαιο (Βαλτιμόρη: Johns Hopkins Press, 1955), σ. 175–202.

[7] Fred M. Donner, Οι πρώιμες ισλαμικές κατακτήσεις (Princeton: Princeton University Press, 1981), σ. 221–250.

[8] Hugh Kennedy, Οι μεγάλες αραβικές κατακτήσεις: Πώς η εξάπλωση του Ισλάμ άλλαξε τον κόσμο στον οποίο ζούμε (Φιλαδέλφεια: Da Capo Press, 2007), σ. 34–65, «Τα θεμέλια της κατάκτησης», για το σύστημα φρουρών αμσάρ και τη δημοσιονομική σχέση του με τους κατακτημένους πληθυσμούς στη Συρία, στο Ιράκ, στην Αίγυπτο και στο Ιράν.

[9] Murray Gordon, Η δουλεία στον αραβικό κόσμο (Νέα Υόρκη: New Amsterdam Books, 1989), σ. 15–42.

[10] Robert C. Davis, Χριστιανοί δούλοι, μουσουλμάνοι αφέντες: Η λευκή δουλεία στη Μεσόγειο, στις ακτές της Βερβερίας και στην Ιταλία, 1500–1800 (Basingstoke: Palgrave Macmillan, 2003), για την εκτιμώμενη έκταση της υποδούλωσης Ευρωπαίων χριστιανών από τους κουρσάρους της Βερβερίας.

[11] Ronald Segal, Οι μαύροι δούλοι του Ισλάμ: Η άλλη μαύρη διασπορά (Νέα Υόρκη: Farrar, Straus and Giroux, 2001), για την έκταση, τη διάρκεια και τον δημογραφικό χαρακτήρα του δουλεμπορίου μέσω της Σαχάρας και του Ινδικού Ωκεανού.

[12] V. L. Ménage, «Ντεβσιρμέ», στην Εγκυκλοπαίδεια του Ισλάμ, 2η έκδοση, τόμος 2 (Leiden: Brill, 1965), σ. 210–213· Speros Vryonis Jr., «Ο Ισίδωρος Γλαβάς και το τουρκικό παιδομάζωμα», Speculum 31, αρ. 3 (1956), σ. 433–443.

[13] Basilike Papoulia, Προέλευση και φύση του “παιδομαζώματος” στην Οθωμανική Αυτοκρατορία (Μόναχο: R. Oldenbourg, 1963), για τους διοικητικούς μηχανισμούς και την περιοδικότητα της στρατολόγησης μέσω ντεβσιρμέ, καθώς και την τεκμηριωμένη αντίσταση των οικογενειών.

[14] Shaun Marmon, Ευνούχοι και ιερά όρια στην ισλαμική κοινωνία (Νέα Υόρκη: Oxford University Press, 1995), σ. 3–22.

[15] David Ayalon, Ευνούχοι, χαλίφες και σουλτάνοι: Μελέτη των σχέσεων εξουσίας (Ιερουσαλήμ: Magnes Press, 1999). Βλ. γενικά για τη συνεχή θεσμική στελέχωση των σωμάτων ευνούχων στις αυλές και στα ιερά υπό τα μαμελουκικά και οθωμανικά κράτη.

[16] Για το sürgün ως μέσο οθωμανικής δημογραφικής και διοικητικής πολιτικής, βλ. Halil İnalcık, Η Οθωμανική Αυτοκρατορία: Η κλασική περίοδος, 1300–1600 (Λονδίνο: Weidenfeld and Nicolson, 1973), γενικά για τις πρακτικές μεταφοράς πληθυσμών και μετεγκατάστασης.

[17] Για το Χάτι Σερίφ του Γκιουλχανέ του 1839 και το Χάτι Χουμαγιούν του 1856, βλ. Roderic H. Davison, Μεταρρύθμιση στην Οθωμανική Αυτοκρατορία, 1856–1876 (Princeton: Princeton University Press, 1963), σ. 52–80.

[18] Selim Deringil, Προσηλυτισμός και αποστασία στην ύστερη Οθωμανική Αυτοκρατορία (Cambridge: Cambridge University Press, 2012), εισαγωγή και κεφάλαιο 1, για τις αμφίσημες πρακτικές συνέπειες της επίσημης ισότητας κατά την περίοδο του Τανζιμάτ.

[19] Selim Deringil, «“Το Αρμενικό Ζήτημα έκλεισε οριστικά”: Μαζικοί προσηλυτισμοί Αρμενίων στην Ανατολία κατά τις χαμιτικές σφαγές του 1895–1897», Comparative Studies in Society and History 51, αρ. 2 (2009), σ. 344–371.

[20] Bedross Der Matossian, Τα συντριμμένα όνειρα της επανάστασης: Από την ελευθερία στη βία στην ύστερη Οθωμανική Αυτοκρατορία (Stanford: Stanford University Press, 2014). Βλ. γενικά για τις σφαγές των Αδάνων το 1909 και τη σχέση τους με τη συνταγματική επανάσταση των Νεότουρκων.

[21] Bat Ye’or, Η παρακμή του ανατολικού χριστιανισμού υπό το Ισλάμ: Από την τζιχάντ στο καθεστώς των ντίμι, έβδομος–εικοστός αιώνας (Madison, Νιου Τζέρσεϊ: Fairleigh Dickinson University Press, 1996), σ. 227–247, για τον δυσανάλογα μεγάλο πλούτο και την εμπορική ενσωμάτωση των Αρμενίων ντίμι σε σχέση με άλλες οθωμανικές χριστιανικές κοινότητες. Βλ. επίσης το συνοδευτικό άρθρο, «Αντιμετωπίζοντας την κληρονομιά της τζίζια ως μέσου υποταγής», Middle East Forum, 15 Ιουλίου 2026.

[22] Για τη Γενοκτονία των Αρμενίων γενικά, βλ. Ronald Grigor Suny, “Μπορούν να ζήσουν στην έρημο, αλλά πουθενά αλλού”: Ιστορία της Γενοκτονίας των Αρμενίων (Princeton: Princeton University Press, 2015). Για τη Γενοκτονία των Ασσυρίων, ή Σάιφο, βλ. David Gaunt, Σφαγές, αντίσταση, προστάτες: Μουσουλμανοχριστιανικές σχέσεις στην ανατολική Ανατολία κατά τον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο (Piscataway, Νιου Τζέρσεϊ: Gorgias Press, 2006). Για την παράλληλη καταστροφή των Ελλήνων της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, βλ. Constantine G. Hatzidimitriou, επιμ., Αμερικανικές μαρτυρίες που τεκμηριώνουν την καταστροφή της Σμύρνης (Νέα Υόρκη: Aristide D. Caratzas, 2005), εισαγωγή.

[23] Raymond Kévorkian, Η Γενοκτονία των Αρμενίων: Μια πλήρης ιστορία (Λονδίνο: I.B. Tauris, 2011), γενικά για την οργάνωση και την ανασύνθεση, διαδρομή προς διαδρομή, των εκτοπισμών του 1915.

[24] George Horton, Η μάστιγα της Ασίας (Indianapolis: Bobbs-Merrill, 1926), η προξενική μαρτυρία αυτόπτη μάρτυρα για την καταστροφή της Σμύρνης τον Σεπτέμβριο του 1922· Hatzidimitriou, Αμερικανικές μαρτυρίες που τεκμηριώνουν την καταστροφή της Σμύρνης.

[25] Taner Akçam, Μια επαίσχυντη πράξη: Η Γενοκτονία των Αρμενίων και το ζήτημα της τουρκικής ευθύνης, μετάφραση Paul Bessemer (Νέα Υόρκη: Metropolitan Books, 2006), σ. 12–35.

[26] Uğur Ümit Üngör, Η διαμόρφωση της σύγχρονης Τουρκίας: Έθνος και κράτος στην ανατολική Ανατολία, 1913–1950 (Οξφόρδη: Oxford University Press, 2011), γενικά για την ενσωμάτωση Αρμενίων γυναικών και παιδιών σε μουσουλμανικά νοικοκυριά κατά τη διάρκεια και μετά τους εκτοπισμούς.

[27] Bat Ye’or, Η παρακμή του ανατολικού χριστιανισμού υπό το Ισλάμ, σ. 391–405, για την απουσία μεταπολεμικού δικαστηρίου ή μηχανισμού επιστροφής περιουσιών για τις οθωμανικές χριστιανικές κοινότητες, αντίστοιχου εκείνων που εφαρμόστηκαν για τους Εβραίους της Ευρώπης.

[28] Tagreeb, «Αντιμετωπίζοντας την κληρονομιά της τζίζια».

[29] Peter Balakian, Ο φλεγόμενος Τίγρης: Η Γενοκτονία των Αρμενίων και η αντίδραση της Αμερικής (Νέα Υόρκη: HarperCollins, 2003), γενικά για τις αναφορές ιεραποστόλων και προξενικών υπαλλήλων και την προσπάθεια αρωγής της Near East Relief.

[30] Vahakn N. Dadrian και Taner Akçam, Κρίση στην Κωνσταντινούπολη: Οι δίκες για τη Γενοκτονία των Αρμενίων (Νέα Υόρκη: Berghahn Books, 2011), κεφάλαια 10–13, σ. 195–336, για τα στρατοδικεία της Κωνσταντινούπολης του 1919–1920 και τις αποφάσεις τους.

[31] Donald Bloxham, Το μεγάλο παιχνίδι της γενοκτονίας: Ιμπεριαλισμός, εθνικισμός και η καταστροφή των Αρμενίων της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας (Οξφόρδη: Oxford University Press, 2005), γενικά για τις διπλωματικές προτεραιότητες που καθόρισαν τη μετάβαση από τις Σέβρες στη Λωζάννη.

[32] Donald Bloxham, Το μεγάλο παιχνίδι της γενοκτονίας, σ. 1–20· Ronald Grigor Suny, “Μπορούν να ζήσουν στην έρημο, αλλά πουθενά αλλού”, σ. xi–xxiv.

[33] Selim Deringil, «“Το Αρμενικό Ζήτημα έκλεισε οριστικά”», σ. 344–350.

Βιβλιογραφία

Akçam, Taner. Μια επαίσχυντη πράξη: Η Γενοκτονία των Αρμενίων και το ζήτημα της τουρκικής ευθύνης. Μετάφραση Paul Bessemer. Νέα Υόρκη: Metropolitan Books, 2006.

Ayalon, David. Ευνούχοι, χαλίφες και σουλτάνοι: Μελέτη των σχέσεων εξουσίας. Ιερουσαλήμ: Magnes Press, 1999.

Balakian, Peter. Ο φλεγόμενος Τίγρης: Η Γενοκτονία των Αρμενίων και η αντίδραση της Αμερικής. Νέα Υόρκη: HarperCollins, 2003.

Bat Ye’or. Η παρακμή του ανατολικού χριστιανισμού υπό το Ισλάμ: Από την τζιχάντ στο καθεστώς των ντίμι, έβδομος–εικοστός αιώνας. Madison, Νιου Τζέρσεϊ: Fairleigh Dickinson University Press, 1996.

Bloxham, Donald. Το μεγάλο παιχνίδι της γενοκτονίας: Ιμπεριαλισμός, εθνικισμός και η καταστροφή των Αρμενίων της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας. Οξφόρδη: Oxford University Press, 2005.

Cook, David. Κατανοώντας την τζιχάντ. 2η έκδοση. Oakland: University of California Press, 2015.

Dadrian, Vahakn N., και Taner Akçam. Κρίση στην Κωνσταντινούπολη: Οι δίκες για τη Γενοκτονία των Αρμενίων. Νέα Υόρκη: Berghahn Books, 2011.

Davis, Robert C. Χριστιανοί δούλοι, μουσουλμάνοι αφέντες: Η λευκή δουλεία στη Μεσόγειο, στις ακτές της Βερβερίας και στην Ιταλία, 1500–1800. Basingstoke: Palgrave Macmillan, 2003.

Davison, Roderic H. Μεταρρύθμιση στην Οθωμανική Αυτοκρατορία, 1856–1876. Princeton: Princeton University Press, 1963.

Deringil, Selim. «“Το Αρμενικό Ζήτημα έκλεισε οριστικά”: Μαζικοί προσηλυτισμοί Αρμενίων στην Ανατολία κατά τις χαμιτικές σφαγές του 1895–1897». Comparative Studies in Society and History 51, αρ. 2 (2009): 344–371.

———. Προσηλυτισμός και αποστασία στην ύστερη Οθωμανική Αυτοκρατορία. Cambridge: Cambridge University Press, 2012.

Der Matossian, Bedross. Τα συντριμμένα όνειρα της επανάστασης: Από την ελευθερία στη βία στην ύστερη Οθωμανική Αυτοκρατορία. Stanford: Stanford University Press, 2014.

Donner, Fred M. Οι πρώιμες ισλαμικές κατακτήσεις. Princeton: Princeton University Press, 1981.

Firestone, Reuven. Τζιχάντ: Η προέλευση του ιερού πολέμου στο Ισλάμ. Νέα Υόρκη: Oxford University Press, 1999.

Gaunt, David. Σφαγές, αντίσταση, προστάτες: Μουσουλμανοχριστιανικές σχέσεις στην ανατολική Ανατολία κατά τον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο. Piscataway, Νιου Τζέρσεϊ: Gorgias Press, 2006.

Gordon, Murray. Η δουλεία στον αραβικό κόσμο. Νέα Υόρκη: New Amsterdam Books, 1989.

Hatzidimitriou, Constantine G., επιμ. Αμερικανικές μαρτυρίες που τεκμηριώνουν την καταστροφή της Σμύρνης από τις κεμαλικές τουρκικές δυνάμεις, Σεπτέμβριος 1922. New Rochelle, Νέα Υόρκη: Aristide D. Caratzas, 2005.

Horton, George. Η μάστιγα της Ασίας. Indianapolis: Bobbs-Merrill, 1926.

İnalcık, Halil. Η Οθωμανική Αυτοκρατορία: Η κλασική περίοδος, 1300–1600. Λονδίνο: Weidenfeld and Nicolson, 1973.

Kennedy, Hugh. Οι μεγάλες αραβικές κατακτήσεις: Πώς η εξάπλωση του Ισλάμ άλλαξε τον κόσμο στον οποίο ζούμε. Φιλαδέλφεια: Da Capo Press, 2007.

Kévorkian, Raymond. Η Γενοκτονία των Αρμενίων: Μια πλήρης ιστορία. Λονδίνο: I.B. Tauris, 2011.

Khadduri, Majid. Πόλεμος και ειρήνη στο ισλαμικό δίκαιο. Βαλτιμόρη: Johns Hopkins Press, 1955.

Marmon, Shaun. Ευνούχοι και ιερά όρια στην ισλαμική κοινωνία. Νέα Υόρκη: Oxford University Press, 1995.

Mawardi, al-. Οι διατάξεις της διακυβέρνησης: Al-Ahkam al-Sultaniyya w’al-Wilayat al-Diniyya. Μετάφραση Wafaa H. Wahba. Reading: Garnet Publishing, 1996.

Ménage, V. L. «Ντεβσιρμέ». Στην Εγκυκλοπαίδεια του Ισλάμ, 2η έκδοση, τόμος 2, σ. 210–213. Leiden: Brill, 1965.

Papoulia, Basilike. Προέλευση και φύση του “παιδομαζώματος” στην Οθωμανική Αυτοκρατορία. Μόναχο: R. Oldenbourg, 1963.

Peters, Rudolph. Η τζιχάντ στο κλασικό και στο σύγχρονο Ισλάμ. Princeton: Markus Wiener Publishers, 1996.

Segal, Ronald. Οι μαύροι δούλοι του Ισλάμ: Η άλλη μαύρη διασπορά. Νέα Υόρκη: Farrar, Straus and Giroux, 2001.

Suny, Ronald Grigor. “Μπορούν να ζήσουν στην έρημο, αλλά πουθενά αλλού”: Ιστορία της Γενοκτονίας των Αρμενίων. Princeton: Princeton University Press, 2015.

Tagreeb, Jalal. «Αντιμετωπίζοντας την κληρονομιά της τζίζια ως μέσου υποταγής: Τα σύγχρονα μουσουλμανικά κράτη πρέπει να εγκαταλείψουν τη μυθολογία γύρω από την τζίζια και να αντιμετωπίσουν τη ζημιά που προκάλεσε στις θρησκευτικές μειονότητες». Middle East Forum, 15 Ιουλίου 2026. Σύνδεσμος άρθρου.

Üngör, Uğur Ümit. Η διαμόρφωση της σύγχρονης Τουρκίας: Έθνος και κράτος στην ανατολική Ανατολία, 1913–1950. Οξφόρδη: Oxford University Press, 2011.

Vryonis, Speros, Jr. «Ο Ισίδωρος Γλαβάς και το τουρκικό παιδομάζωμα». Speculum 31, αρ. 3 (1956): 433–443.

meforum.org

Ο Τραμπ κλείνει συμφωνία με τον Πούτιν για προμήθεια ντίζελ, ανατρέποντας την αμερικανική πολιτική λίγες εβδομάδες πριν από τις ενδιάμεσες εκλογές

Από

anixneuseis

October 10, 2026

Των Michelle L. Price και Collin Binkley
Ενημερώθηκε στις 10 Οκτωβρίου 2026, στις 02:47 π.μ., ώρα Ελλάδας.

ΟΥΑΣΙΝΓΚΤΟΝ (AP) — Ο πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ δήλωσε ότι έκλεισε συμφωνία για την προμήθεια ντίζελ από τη Ρωσία, σε μια εντυπωσιακή ανατροπή της πολυετούς αμερικανικής πίεσης προς τη Μόσχα για τον πόλεμό της εναντίον της Ουκρανίας και σε μια προσπάθεια να αντιμετωπίσει τις υψηλές τιμές των καυσίμων πριν από τις ενδιάμεσες εκλογές στις ΗΠΑ.

Ο Τραμπ ανέφερε την Παρασκευή στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης ότι κατέληξε στη συμφωνία με τον Ρώσο πρόεδρο Βλαντίμιρ Πούτιν κατά τη διάρκεια τηλεφωνικής επικοινωνίας, στην οποία αναμενόταν να συζητήσει ένα ύποπτο κρούσμα πανώλης στη Ρωσία. Αντί γι’ αυτό, ανακοίνωσε ότι η Ρωσία θα προμηθεύσει αμέσως περισσότερους από 300.000 τόνους ντίζελ, επιπλέον 500.000 τόνους τον Νοέμβριο και 1 εκατομμύριο τόνους «αμέσως μετά». Έγραψε επίσης ότι η Ρωσία θα παραδώσει άλλους 3 εκατομμύρια τόνους «μέσα σε σύντομο χρονικό διάστημα» στη συνέχεια.

Η αιφνιδιαστική ανακοίνωση του Τραμπ ερχόταν σε πλήρη αντίθεση με τον ευρύ νόμο κυρώσεων κατά της Ρωσίας που υπέγραψε τον περασμένο μήνα, με στόχο να περιοριστούν τα έσοδα από το πετρέλαιο και το φυσικό αέριο που χρηματοδοτούν τον πόλεμο της Ρωσίας εναντίον της Ουκρανίας.

Ο Ουκρανός πρόεδρος Βολοντίμιρ Ζελένσκι χαρακτήρισε τη συμφωνία «μια αδύναμη απόφαση, δυστυχώς, μια αδύναμη απόφαση από ισχυρούς εταίρους», σύμφωνα με ανακοίνωση της ουκρανικής πρεσβείας στην Ουάσινγκτον.

Ο Τραμπ ανακοίνωσε τη συμφωνία ενώ ο απεσταλμένος του, Στιβ Γουίτκοφ, και ο γαμπρός του, Τζάρεντ Κούσνερ, συναντούσαν Ουκρανούς αξιωματούχους στο Μαϊάμι για να συζητήσουν μια πρόταση τερματισμού του πολέμου μεταξύ Ρωσίας και Ουκρανίας.

«Πιστεύω ότι η ομάδα μας χρησιμοποιείται απλώς ως προπέτασμα καπνού. Και αυτό ασφαλώς δεν είναι δίκαιο. Ασφαλώς δεν είναι ο τρόπος με τον οποίο πρέπει να αντιμετωπίζουν ο ένας τον άλλο οι εταίροι», είπε ο Ζελένσκι.

Η κίνηση του Τραμπ δημιουργεί αμφιβολίες για το κατά πόσο ο Λευκός Οίκος θα επιβάλει νέες κυρώσεις στη Ρωσία, δεδομένου ότι ο νόμος που εγκρίθηκε από το Κογκρέσο με συντριπτική πλειοψηφία καλεί την κυβέρνηση να στοχοποιήσει χώρες που αγοράζουν ρωσικό πετρέλαιο και φυσικό αέριο. Αυτή την εβδομάδα, μέλη του Κογκρέσου είχαν ζητήσει από την κυβέρνηση Τραμπ να κινηθεί γρήγορα και να αξιοποιήσει τα διαθέσιμα μέσα για να βοηθήσει την Ουκρανία.

Ο επικεφαλής των Δημοκρατικών στη Γερουσία, Τσακ Σούμερ, μαζί με τη γερουσιαστή Τζιν Σαχίν, την επικεφαλής των Δημοκρατικών στην Επιτροπή Εξωτερικών Σχέσεων, και τη γερουσιαστή Ελίζαμπεθ Γουόρεν, την επικεφαλής των Δημοκρατικών στην Επιτροπή Τραπεζικών Υποθέσεων, χαρακτήρισαν την ανακοίνωση του Τραμπ προδοσία της Ουκρανίας, των Ευρωπαίων συμμάχων και της εθνικής ασφάλειας των ΗΠΑ.

«Ως εδώ», έγραψαν οι γερουσιαστές. «Ο πρόεδρος πρέπει να τερματίσει τον πόλεμό του με το Ιράν αντί να χρηματοδοτεί τη ρωσική πολεμική μηχανή».

Οι τιμές της βενζίνης έχουν εκτοξευθεί παγκοσμίως, καθώς ο πόλεμος στο Ιράν προκαλεί αναταράξεις στον ενεργειακό τομέα. Παρότι οι τιμές των συμβολαίων μελλοντικής εκπλήρωσης ντίζελ υποχώρησαν την Παρασκευή μετά την είδηση, η μέση τιμή ανά γαλόνι ντίζελ στις ΗΠΑ παρέμενε υψηλή, στα 6,28 δολάρια, σύμφωνα με την Αμερικανική Ένωση Αυτοκινήτου (AAA), αφού είχε φτάσει στο ιστορικό υψηλό των 6,52 δολαρίων στις 22 Σεπτεμβρίου.

Ο Τραμπ δεν αναφέρθηκε στις κυρώσεις ή στον πόλεμο της Ρωσίας, αλλά δήλωσε: «Οι χαμηλότερες τιμές για τους Αμερικανούς, ιδιαίτερα για τους σπουδαίους αγρότες, κτηνοτρόφους και οδηγούς φορτηγών μας, είναι η ύψιστη προτεραιότητά μου».

Αργότερα, καθώς έφευγε από τον Λευκό Οίκο για μια προεκλογική συγκέντρωση, ο Τραμπ δήλωσε ευγνώμων για τη συμφωνία. «Θέλω να ευχαριστήσω τον πρόεδρο Πούτιν. Για να είμαι ειλικρινής μαζί σας, τεράστιες ποσότητες πετρελαίου έρχονται στη χώρα μας, και είναι ντίζελ, αυτό ακριβώς που θέλουμε. Οπότε, ευχαριστώ», είπε. Δεν απάντησε στις ερωτήσεις που του φώναζαν οι δημοσιογράφοι σχετικά με την κριτική του Ζελένσκι.

Ουάσινγκτον και Μόσχα δίνουν ελάχιστες λεπτομέρειες για τη συμφωνία

Ο Λευκός Οίκος δεν απάντησε αμέσως σε ερωτήσεις για το ποιος θα πλήρωνε το ρωσικό ντίζελ ή πότε θα γινόταν διαθέσιμο.

Σε δήλωση του Πούτιν που δημοσιοποίησε το Κρεμλίνο την Παρασκευή, αναφερόταν ότι κατά την τηλεφωνική επικοινωνία τους ο ίδιος και ο Τραμπ αφιέρωσαν «σημαντική προσοχή στις προοπτικές επίλυσης της ουκρανικής κρίσης» και συζήτησαν επίσης «την κατάσταση γύρω από το Ιράν και διάφορες πτυχές των διμερών σχέσεων».

Η Ρωσία «επιβεβαίωσε την ετοιμότητά της να προμηθεύσει πετρέλαιο και πετρελαϊκά προϊόντα στην αμερικανική και την παγκόσμια αγορά», είπε ο Πούτιν. «Είμαι βέβαιος ότι αυτό θα έχει θετικό αντίκτυπο σε ολόκληρη την παγκόσμια οικονομία».

Ο σύμβουλος του Ρώσου προέδρου, Γιούρι Ουσακόφ, μιλώντας αργότερα σε δημοσιογράφους, δεν διευκρίνισε αν οι ΗΠΑ έκαναν παραχωρήσεις για να εξασφαλίσουν τις προμήθειες ή τι ενδεχομένως υποσχέθηκαν στη Ρωσία ως αντάλλαγμα.

Η συμφωνία Τραμπ–Πούτιν προκαλεί άμεσες αντιδράσεις

Ο Ζελένσκι, σε εκτενή ανάρτησή του στο διαδίκτυο για τη συμφωνία, είπε ότι η Ρωσία θα ανταπέδιδε «με περισσότερη τρομοκρατία και δολιότητα». Τη χαρακτήρισε επένδυση στον πόλεμο, η οποία επιτρέπει την παράτασή του.

«Αυτό εξυπηρετεί τη Ρωσία — της επιτρέπει να σκοτώνει περισσότερο, να συνεχίζει τον πόλεμο για μεγαλύτερο διάστημα, να σέβεται ακόμη λιγότερο την Αμερική και να προκαλεί ακόμη μεγαλύτερες απώλειες και ζημιές στον κόσμο», είπε.

Ο Δημοκρατικός γερουσιαστής Ρίτσαρντ Μπλούμενταλ, ένας από τους συνεισηγητές του νόμου κυρώσεων κατά της Ρωσίας, δήλωσε ότι η απόφαση του Τραμπ «μας καθιστά συνένοχους στον πόλεμο του Πούτιν εναντίον της Ουκρανίας». Στην ιδιαίτερα επικριτική δήλωσή του, ο Μπλούμενταλ επικαλέστηκε τη μνήμη του γερουσιαστή Λίντσεϊ Γκράχαμ, συμμάχου του Τραμπ και υπέρμαχου της σκληρής στάσης απέναντι στη Ρωσία, το όνομα του οποίου φέρει ο νόμος.

«Αυτή η συμφωνία με έναν δικτάτορα δολοφόνο αποτελεί κηλίδα για τον χαρακτήρα του έθνους μας, προσβολή στη μνήμη του Λίντσεϊ Γκράχαμ και έρχεται σε ευθεία αντίθεση με την πρόθεση του Κογκρέσου στο διακομματικό νομοσχέδιό μας για τις κυρώσεις», είπε.

Ο βουλευτής Ντον Μπάιερ, ο επικεφαλής των Δημοκρατικών της Βουλής στην Κοινή Οικονομική Επιτροπή, χαρακτήρισε την ανακοίνωση του Τραμπ «εξοργιστική».

«Αυτό προειδοποιούσαμε όποιον ήταν πρόθυμος να ακούσει: ο Τραμπ δεν είναι ούτε στο ελάχιστο αξιόπιστος όταν πρόκειται για τη Ρωσία», ανέφερε ο Μπάιερ σε δήλωσή του στο Χ.

Ο νόμος που υπέγραψε ο Τραμπ τον περασμένο μήνα προβλέπει κυρώσεις σε Ρώσους αξιωματούχους, τράπεζες και έναν «σκιώδη στόλο» δεξαμενόπλοιων, ενώ απαγορεύει όλες τις νέες αμερικανικές επενδύσεις στη Ρωσία και τις συναλλαγές με ρωσικό κρατικό χρέος.

Ζητούσε επίσης από τον Τραμπ να επιβάλει δασμούς έως και 100% στους πέντε μεγαλύτερους εισαγωγείς ρωσικού πετρελαίου ή φυσικού αερίου. Προβλέπεται εξαίρεση για χώρες που εισάγουν λιγότερο από το 15% των εξαγωγών φυσικού αερίου της Ρωσίας και έχουν λάβει σημαντικά μέτρα για τη μείωση αυτών των εισαγωγών.

Οι ΗΠΑ δεν έχουν εισαγάγει ρωσικό πετρέλαιο ή φυσικό αέριο από το 2022, όταν η κυβέρνηση Μπάιντεν απαγόρευσε τις εισαγωγές λόγω της εισβολής της Μόσχας στην Ουκρανία, σύμφωνα με την αμερικανική Υπηρεσία Ενεργειακών Πληροφοριών.

Το υπουργείο Οικονομικών χαλαρώνει τις κυρώσεις για το ντίζελ για έξι μήνες

Λίγο μετά την ανακοίνωση του Τραμπ, το υπουργείο Οικονομικών δήλωσε ότι εκδίδει αμέσως προσωρινή άδεια που επιτρέπει την προμήθεια ρωσικού ντίζελ στην παγκόσμια αγορά.

Πρόκειται για την πιο πρόσφατη άδεια που έχει εκδώσει το αμερικανικό υπουργείο Οικονομικών σχετικά με αποστολές ρωσικών καυσίμων από την έναρξη του πολέμου στο Ιράν, στις αρχές του έτους. Ωστόσο, είναι η πρώτη που χαλαρώνει τις κυρώσεις για το ντίζελ για διάστημα μεγαλύτερο από το συνηθισμένο όριο των 30 ημερών, από την έναρξη του πολέμου στην Ουκρανία τον Φεβρουάριο του 2022.

Η άδεια σημαίνει ότι οι αμερικανικές κυρώσεις δεν θα εφαρμόζονται έως τον Απρίλιο του 2027 στις παραδόσεις ρωσικού ντίζελ που είχε φορτωθεί σε δεξαμενόπλοια έως την Παρασκευή.

Οι παρατάσεις υπογραμμίζουν πώς οι συνέπειες του πολέμου στο Ιράν έχουν ενισχύσει τη δυνατότητα της Μόσχας να αποκομίζει κέρδη από τις εξαγωγές ενέργειας.

Παραμένει ασαφές πώς η κίνηση θα επηρεάσει τις τιμές του πετρελαίου

«Τι επίδραση θα έχει αυτό στις τιμές; Πιστεύω μάλλον όχι μεγάλη», είπε ο Κλέιτον Σίγκλ, αναλυτής ενεργειακής στρατηγικής και ειδικός στο Κέντρο Στρατηγικών και Διεθνών Μελετών.

Ωστόσο, ο Σίγκλ δήλωσε ότι η νέα συμφωνία αποτελεί «μεγάλο όφελος για τη Ρωσία και τον Πούτιν», καθώς αυτή την περίοδο προσπαθούν να διαθέσουν το ντίζελ θερινών προδιαγραφών που έχουν, ώστε να στραφούν στις βαρύτερες ποιότητες χειμερινών και αρκτικών προδιαγραφών που θα χρειαστούν τους επόμενους μήνες.

«Είναι κάπως σαν να αλλάζεις θέση στις ξαπλώστρες του Τιτανικού», είπε ο Μάικλ Λιντς από το Ίδρυμα Έρευνας Ενεργειακής Πολιτικής, έναν ανεξάρτητο από κόμματα ερευνητικό οργανισμό που επικεντρώνεται στην ενέργεια και την οικονομία.

«Αν πάρουμε ντίζελ από τη Ρωσία, αυτό ουσιαστικά σημαίνει ότι οι υφιστάμενοι πελάτες της δεν θα το πάρουν και θα πρέπει να στραφούν αλλού. Έτσι, η τιμή θα παραμείνει περίπου εκεί που βρίσκεται τώρα», είπε ο Λιντς.

Η Ρωσία, άλλοτε μεγάλος εξαγωγέας ντίζελ, έχει απαγορεύσει τις εξαγωγές από τον Ιούλιο, καθώς δυσκολεύεται να καλύψει την εγχώρια ζήτηση λόγω των επανειλημμένων ουκρανικών επιθέσεων σε ρωσικά διυλιστήρια. Ο Διεθνής Οργανισμός Ενέργειας αναφέρει ότι η ρωσική παραγωγή ντίζελ έχει μειωθεί κατά περίπου 30%.

Ο αντιπρόεδρος της ρωσικής κυβέρνησης, Αλεξάντρ Νόβακ, δήλωσε στο κρατικό πρακτορείο ειδήσεων TASS ότι η Ρωσία «ξεκινά αμέσως την άρση των περιορισμών στις εξαγωγές ντίζελ, νωρίτερα από το προγραμματισμένο». Πρόσθεσε ότι η Μόσχα θα μπορούσε να αρχίσει τις προμήθειες προς τις ΗΠΑ αυτόν τον μήνα και ότι η εγχώρια αγορά της Ρωσίας θα είναι επίσης «πλήρως εφοδιασμένη» με ντίζελ.

Στο ρεπορτάζ συνέβαλαν οι δημοσιογράφοι του Associated Press Γουίλ Γουάισερτ, Κονσταντίν Τορόπιν και Λίζα Μασκάρο στην Ουάσινγκτον, Άλεξ Βέιγκα στο Λος Άντζελες και Φαρνούς Αμίρι στη Νέα Υόρκη.

Σχετικά με τους συντάκτες

Η Michelle L. Price καλύπτει τον Λευκό Οίκο. Στο παρελθόν κάλυψε την προεδρική προεκλογική εκστρατεία του 2024, καθώς και θέματα πολιτικής, διακυβέρνησης και άλλες ειδήσεις στη Νέα Υόρκη, τη Νεβάδα, τη Γιούτα και την Αριζόνα. Έχει έδρα την Ουάσινγκτον.

Ο Collin Binkley καλύπτει τον Λευκό Οίκο και την εκπαιδευτική πολιτική για το Associated Press. Έχει έδρα την Ουάσινγκτον και εντάχθηκε στο AP το 2015.

Τι απέγιναν τα βράδια της Παρασκευής;

Από

anixneuseis

October 10, 2026

Παρασκευή, 9 Οκτωβρίου 2026

Julie Beck
Συντάκτρια

Ένα τραπέζι μπιλιάρδου που μένει αχρησιμοποίητο
(Mark Power / Magnum)

Όλο και λιγότεροι Αμερικανοί ξεκινούν το Σαββατοκύριακό τους συναντώντας φίλους.

Οι τελετουργίες της Παρασκευής το βράδυ

Η εβδομάδα έχει έναν καρδιακό παλμό, και ο ρυθμός του αλλάζει.

Όταν ο Νιλ Κάρεν, κοινωνιολόγος στο Πανεπιστήμιο της Βόρειας Καρολίνας στο Τσάπελ Χιλ, εξέτασε πρόσφατα δεδομένα από την Αμερικανική Έρευνα Χρήσης Χρόνου για να δει πότε περνούν οι άνθρωποι χρόνο με τους φίλους τους μέσα στην εβδομάδα, αποτύπωσε ένα μοτίβο που του θύμισε ηλεκτροκαρδιογράφημα. Είδε σταθερούς παλμούς χρόνου με φίλους κάθε καθημερινή το βράδυ, μετά τη δουλειά, και στη συνέχεια μεγαλύτερες αιχμές τα βράδια της Παρασκευής και του Σαββάτου — σαν μια αρρυθμία που προκαλείται από τη διασκέδαση. Τουλάχιστον, αυτό παρατήρησε για τις αρχές της δεκαετίας του 2000, την παλαιότερη περίοδο που εξέτασε. Στα χρόνια που ακολούθησαν, ο «καρδιακός παλμός» της κοινωνικής ζωής έχει εξασθενήσει.

Ποσοστό του χρόνου που περνούν οι άνθρωποι με φίλους στη διάρκεια της εβδομάδας
(Tina Zhou / The Atlantic)

Οι Αμερικανοί περνούν όλο και λιγότερο χρόνο με τους φίλους τους τις τελευταίες δύο δεκαετίες. Η τάση αυτή ξεκίνησε πολύ πριν από την απομόνωση της πανδημίας του κορονοϊού και συνεχίστηκε πολύ μετά την άρση των περιορισμών. Εξετάζοντας όμως την κατανομή μέσα στην εβδομάδα, ο Κάρεν διαπίστωσε ότι, από τα μέσα της δεκαετίας του 2010, η μεγαλύτερη μείωση στον χρόνο με φίλους σημειώθηκε τα βράδια της Παρασκευής. (Οι συναντήσεις του Σαββάτου έχουν επίσης μειωθεί κάπως, αλλά εξακολουθούν να είναι «σχεδόν διπλάσιες από το επίπεδο των καθημερινών», έγραψε.) Πλέον η Παρασκευή —η Παρασκευή! Η μέρα για την οποία οι εργαζόμενοι ευχαριστούν τον Θεό, η μέρα που τραγούδησε η Ρεμπέκα Μπλακ, η μόνη μέρα που ο Ρόμπερτ Σμιθ είναι ερωτευμένος— δεν διαφέρει από μια συνηθισμένη Τρίτη. Ο κοινωνικός της παλμός είναι ήπιος, υποτονικός. «Το βράδυ της Παρασκευής στην Αμερική έχει γίνει απλώς άλλο ένα βράδυ καθημερινής», έγραψε ο Κάρεν στη μελέτη.

Οι εβδομάδες είναι μια παράξενη μονάδα χρόνου, μου είπε ο Εβιάταρ Ζερουμπάβελ, ομότιμος καθηγητής κοινωνιολογίας στο Πανεπιστήμιο Ράτγκερς, ο οποίος έχει μελετήσει τη σχέση μεταξύ χρόνου και κοινωνικής ζωής. Η ημέρα, ο μήνας, το έτος — όλα αυτά έχουν μια βάση στη φύση. Η επταήμερη εβδομάδα, ωστόσο, είναι μια εξ ολοκλήρου ανθρώπινη επινόηση. Ο ξεχωριστός χαρακτήρας κάθε ημέρας της εβδομάδας είναι επίσης δημιούργημα του ανθρώπινου πολιτισμού. Η Δευτέρα δεν είναι η αρχή της εργάσιμης εβδομάδας επειδή το υπαγορεύει κάποιος εγγενής ρυθμός της ζωής. Οι άνθρωποι το αποφάσισαν αυθαίρετα. Και δεν ήταν απαραίτητο να αποκτήσει αρνητική χροιά — αλλά όλοι ξέρουμε ότι η «κακοκεφιά της Δευτέρας» δεν είναι κάτι καλό.

Ο χαρακτήρας της Παρασκευής είναι εδώ και πολύ καιρό κοινωνικός. «Η Παρασκευή γενικά είναι μια παράξενη περίπτωση, επειδή βρίσκεται ανάμεσα σε αυτό που ονομάζουμε καθημερινές και στο Σαββατοκύριακο, και έχει χαρακτηριστικά και των δύο», είπε ο Ζερουμπάβελ. Το βράδυ της Παρασκευής περνάμε από τη συνηθισμένη εργάσιμη εβδομάδα στις ημέρες που η κοινωνία έχει αφιερώσει στην ελευθερία. Για τους Εβραίους, είναι η αρχή του Σαββάτου, το οποίο ιδανικά γιορτάζεται μαζί με την κοινότητα. Όσοι εργάζονται νύχτες ή Σαββατοκύριακα έχουν ασφαλώς διαφορετική σχέση με τα βράδια της Παρασκευής, αλλά ακόμη κι αυτοί συμμερίζονται την ευρύτερη πολιτισμική αντίληψη για το τι προορίζεται αυτή η ώρα: πάρτι, έξοδοι για ποτό μετά τη δουλειά, απαλλαγή από το βάρος των έγνοιων της καθημερινότητας, χαλάρωση με τους δικούς σου ανθρώπους. Όταν κάποιος λέει ότι μια Πέμπτη «μοιάζει με Παρασκευή», πιθανότατα αυτό εννοεί: ότι αισθάνεται πως ήρθε η ώρα να κλείσει τη δουλειά και να ξεκινήσει το ελεύθερο, κοινωνικό κομμάτι της εβδομάδας. (Στο πανεπιστήμιο, για παράδειγμα, η «Thirsty Thursday» —η Πέμπτη της εξόδου για ποτό— σημαίνει περίπου «μια επιπλέον Παρασκευή».)

Φαίνεται όμως ότι η ατμόσφαιρα της Παρασκευής το βράδυ αλλάζει. Αν πάψει να συνδέεται με την κοινωνική συναναστροφή, αυτό που αντιπροσωπεύει η Παρασκευή στη συλλογική μας φαντασία μπορεί να αλλάξει σημαντικά. «Περιμένω ότι, αν κάνουμε αυτή τη συζήτηση σε 40 χρόνια, θα μου θέσετε διαφορετικά ερωτήματα», είπε ο Ζερουμπάβελ. Η μελέτη του Κάρεν δεν εξέτασε τι έκαναν οι Αμερικανοί τα βράδια της Παρασκευής αντί να περνούν χρόνο με φίλους. Ωστόσο, τελευταία, άνθρωποι όλων των ηλικιών δηλώνουν έντονη προτίμηση στο να μένουν σπίτι τα βράδια και τα Σαββατοκύριακα. Σε δημοσκόπηση της Gallup το 2020, ο αγαπημένος τρόπος των Αμερικανών να περάσουν ένα βράδυ ήταν «να μένουν σπίτι με την οικογένεια». Στη δεύτερη θέση ήταν «να βλέπουν τηλεόραση ή μια ταινία στο σπίτι». Μόλις το 3% ανέφερε ως αγαπημένη βραδινή δραστηριότητα «να φιλοξενεί ή να επισκέπτεται φίλους». Σε δημοσκόπηση της Harris το 2026 για τη γενιά Ζ, το 73% δήλωσε ότι το να μένει σπίτι ήταν το συνηθισμένο του σχέδιο για το Σαββατοκύριακο.

Ειδικά τα βράδια της Παρασκευής ίσως χάνουν τη δημοτικότητά τους επειδή έχουν συνδεθεί με τις εξόδους στα μπαρ· η κατανάλωση αλκοόλ δεν είναι πια τόσο δημοφιλής στις ΗΠΑ. Ίσως να παίζει ρόλο και η τηλεργασία: επειδή πολλοί από όσους έχουν αυτή τη δυνατότητα επιλέγουν να εργάζονται από το σπίτι τις Παρασκευές, ορισμένα ρεπορτάζ δείχνουν ότι το καθιερωμένο ποτό μετά τη δουλειά την Παρασκευή τείνει να εκλείψει. Ή μπορεί οι άνθρωποι να είναι απλώς υπερβολικά εξαντλημένοι στο τέλος της εργάσιμης εβδομάδας. Σύμφωνα με την Αμερικανική Ψυχολογική Εταιρεία, το εργασιακό άγχος αυξάνεται. Τις Παρασκευές, «χρειάζεται μεγαλύτερη προσπάθεια» για να βγεις έξω αφού έχεις δουλέψει ολόκληρη μέρα, είπε ο Κάρεν. Για κάποιον λόγο, οι άνθρωποι «δεν θεωρούν πια ότι αξίζει το κόστος μιας εξόδου την Παρασκευή το βράδυ».

Το βράδυ της Παρασκευής παραμένει ένα ξεχωριστό κομμάτι της εβδομάδας. Αυτό που αλλάζει είναι ο τρόπος με τον οποίο θέλουν οι άνθρωποι να περάσουν στο Σαββατοκύριακό τους: στο σπίτι, μόνοι ή με την οικογένεια. Όχι έξω με φίλους. (Ούτε καν στο σπίτι με φίλους!) Πρόκειται για μια αξιοσημείωτη πολιτισμική αλλαγή — αλλά όχι, από μόνη της, για κάτι κακό. Το να μη σου αρέσει το ποτό, να είσαι κουρασμένος από την εβδομάδα και να θέλεις απλώς να αράξεις ή να δίνεις προτεραιότητα στον ποιοτικό χρόνο με την οικογένειά σου είναι απολύτως κατανοητοί λόγοι για να ρίξεις τους ρυθμούς την Παρασκευή το βράδυ.

Το πραγματικό πρόβλημα είναι ότι οι άνθρωποι δεν μεταφέρουν τον χρόνο με τους φίλους τους σε κάποια άλλη ημέρα ή ώρα. Η μείωση των εξόδων με φίλους την Παρασκευή το βράδυ δεν έχει οδηγήσει σε αντίστοιχη αύξηση των δείπνων το Σάββατο το βράδυ, των καφέδων την Κυριακή το απόγευμα ή ακόμη και των μαζώξεων την Τετάρτη το βράδυ για να δουν όλοι μαζί το Survivor — τουλάχιστον όχι σύμφωνα με τα δεδομένα. Σημαίνει απλώς ότι οι άνθρωποι βλέπουν τους φίλους τους λιγότερο. Τελεία. Δεν είναι το βράδυ της Παρασκευής που είναι ιερό. Είναι ο χρόνος με τους φίλους μας.

Η παγκόσμια ανακατανομή ισχύος και η ελληνική στρατηγική

Από

anixneuseis

October 9, 2026

Γεωπολιτική, οικονομία, κοινωνίες και τεχνητή νοημοσύνη

Η διεθνής πραγματικότητα αλλάζει με τρόπο που δεν χωρά σε μία μόνο περιγραφή. Οι Ηνωμένες Πολιτείες αντιμετωπίζουν ισχυρότερους ανταγωνιστές και μεγαλύτερη δυσκολία να εξασφαλίσουν τη συναίνεση των συμμάχων τους. Η Κίνα διεκδικεί ευρύτερη επιρροή χωρίς να έχει εξαλείψει τις δικές της εξαρτήσεις. Η Ευρώπη αυξάνει την προσοχή της στην άμυνα, αλλά δυσκολεύεται να συνδέσει την ασφάλεια με την παραγωγική ανασυγκρότηση και την κοινωνική συνοχή. Περιφερειακές δυνάμεις αναζητούν μεγαλύτερη ελευθερία κινήσεων. Ταυτόχρονα, η τεχνητή νοημοσύνη μεταβάλλει το περιεχόμενο της εργασίας και αυξάνει τη σημασία των υποδομών που βρίσκονται συχνά υπό ιδιωτικό έλεγχο.

Για την Ελλάδα, το ζητούμενο είναι να μετατρέψει τη γεωγραφική της σημασία σε διαρκή δυνατότητα άσκησης πολιτικής. Αυτό απαιτεί αξιόπιστη άμυνα, συγκεκριμένα ανταλλάγματα από τις συνεργασίες της, παραγωγική και τεχνολογική βάση, δημοκρατική λογοδοσία και κοινωνία ικανή να αντέχει κρίσεις. Η στρατηγική χρησιμότητα μιας χώρας αποκτά αξία όταν αυξάνει την ασφάλεια και την ελευθερία αποφάσεών της. Αν δημιουργεί κυρίως νέες υποχρεώσεις και εξαρτήσεις, χρειάζεται επανεξέταση.

Η αφετηρία της ανάλυσής μας καλύπτει διαφορετικές όψεις του ίδιου προβλήματος: τις μεταβολές της διεθνούς τάξης, τους πολέμους, τις περιφερειακές ισορροπίες, την κρίση της ευρωπαϊκής πολιτικής και την τεχνολογική συγκέντρωση ισχύος. Το κείμενο που ακολουθεί επιχειρεί μια αυτοτελή σύνθεση.

Τι σημαίνει η μετάβαση σε έναν κόσμο με περισσότερα κέντρα ισχύος

Ο όρος «πολυπολικός κόσμος» είναι χρήσιμος όταν περιγράφει τη διασπορά δυνατοτήτων. Γίνεται παραπλανητικός όταν παρουσιάζει όλες τις σημαντικές χώρες ως ισοδύναμες. Άλλη είναι η στρατιωτική εμβέλεια, άλλη η βιομηχανική παραγωγή, άλλη η θέση στο χρηματοπιστωτικό σύστημα και άλλη η ικανότητα διαμόρφωσης τεχνολογικών κανόνων. Μια χώρα μπορεί να διαθέτει μεγάλη επιρροή σε έναν τομέα και να εξαρτάται από ανταγωνιστές της σε έναν άλλον.

Δεν υπάρχει επίσης αυτονόητη σχέση ανάμεσα στην αύξηση των κέντρων ισχύος και στην ειρήνη. Περισσότεροι ισχυροί παίκτες μπορούν να δημιουργήσουν αντίβαρα στην αυθαιρεσία. Μπορούν όμως να πολλαπλασιάσουν τις εστίες ανταγωνισμού, ιδίως όταν δεν συμφωνούν στους κανόνες και όταν ο καθένας πιστεύει ότι ο χρόνος εργάζεται εις βάρος του. Η δυσκολότερη στιγμή είναι συχνά η μετάβαση, όταν οι παλιές προσδοκίες επιβιώνουν, αλλά οι πραγματικές δυνατότητες έχουν ήδη αλλάξει.

Ο Charles Kupchan, προτείνει συνδυασμό περιφερειακής συνεργασίας και συνεννόησης των μεγάλων δυνάμεων. Η πρόταση αναγνωρίζει την ανάγκη διαχείρισης κρίσεων μεταξύ κρατών με διαφορετικά καθεστώτα. Αφήνει, ωστόσο, ένα σοβαρό ερώτημα για χώρες όπως η Ελλάδα και η Κύπρος: ποιος προστατεύει τις μικρότερες κοινωνίες όταν οι ισχυροί συμβιβάζονται μεταξύ τους; [1]

Η ελληνική θέση πρέπει να ενσωματώνει αυτή τη διπλή ανάγκη. Χρειάζεται συνεννόηση για να αποφεύγεται ένας μεγάλος πόλεμος, αλλά χρειάζονται και κανόνες ώστε η συνεννόηση να μην εξελίσσεται σε διανομή τρίτων χωρών σε σφαίρες επιρροής. Η διεθνής συνεργασία αποκτά νομιμοποίηση όταν δίνει λόγο και προστασία σε όσους επηρεάζονται από τις αποφάσεις της.

Η αμερικανική ισχύς και η δυσκολία της πολιτικής μετατροπής της

Η διεθνής συζήτηση συχνά συγχέει τρία διαφορετικά φαινόμενα: τη σχετική υποχώρηση μιας δύναμης, τη μείωση της αξιοπιστίας της και την απώλεια συγκεκριμένων δυνατοτήτων. Δεν συμβαίνουν υποχρεωτικά μαζί. Οι ΗΠΑ μπορούν να διατηρούν σημαντικά πλεονεκτήματα και ταυτόχρονα να δυσκολεύονται περισσότερο να πείσουν συμμάχους ή να μετατρέψουν μια στρατιωτική επιτυχία σε σταθερή πολιτική διευθέτηση.

Σε πρόσφατη ανάλυση του Carnegie, ο Wu Xinbo υποστηρίζει ότι η αμερικανική υπεροχή περιορίζεται και ότι η Ουάσιγκτον θα δυσκολευθεί να συντηρήσει μια μονοπολική τάξη. Αναγνωρίζει συγχρόνως ότι οι ΗΠΑ παραμένουν συνολικά η ισχυρότερη χώρα για το ορατό μέλλον. [2]

Το κρίσιμο ζήτημα για τους συμμάχους είναι η προβλεψιμότητα. Μια συνεργασία μπορεί να έχει μεγάλη επιχειρησιακή αξία, αλλά να συνοδεύεται από αβεβαιότητα ως προς το πότε και για ποιους σκοπούς θα χρησιμοποιηθεί. Αν κάθε κρίση απαιτεί νέα διαπραγμάτευση για το περιεχόμενο της υποστήριξης, οι μικρότερες χώρες καλούνται να υπολογίζουν μεγαλύτερο περιθώριο κινδύνου.

Η Ελλάδα έχει λόγους να διατηρεί στενή σχέση με τις ΗΠΑ. Έχει επίσης λόγους να αποφεύγει την αντίληψη ότι μια ισχυρή διμερής σχέση υποκαθιστά το σύνολο της εθνικής στρατηγικής. Η συνεργασία χρειάζεται συγκεκριμένους στόχους, αξιολόγηση αποτελεσμάτων και επαρκείς εναλλακτικές. Η αξία της μετριέται στην πρακτική στήριξη της ασφάλειας και στη δυνατότητα της Αθήνας να διατυπώνει αυτοτελώς τις προτεραιότητές της.

Μπορεί η Κίνα να γίνει η πρώτη παγκόσμια δύναμη

Η απάντηση εξαρτάται από το τι εννοούμε με τον όρο «πρώτη δύναμη». Η οικονομική παραγωγή δεν ταυτίζεται με τη δυνατότητα προστασίας μακρινών εμπορικών διαδρομών. Η τεχνολογική πρόοδος δεν εξασφαλίζει αυτομάτως πολιτική εμπιστοσύνη. Η εμπορική παρουσία δεν συνεπάγεται πρόθυμους συμμάχους. Για να αξιολογηθεί η κινεζική προοπτική, πρέπει να εξετάζονται χωριστά η παραγωγή, η καινοτομία, η χρηματοδότηση, η στρατιωτική εμβέλεια και η διεθνής αποδοχή.

Το άρθρο των Jake Sullivan και Hal Brands που αναρτήθηκε στο Carnegie το 2020 περιγράφει δύο πιθανές διαδρομές προς την κινεζική παγκόσμια πρωτοκαθεδρία. Η πρώτη περνά από την περιφερειακή υπεροχή στον Δυτικό Ειρηνικό. Η δεύτερη στηρίζεται περισσότερο στην επέκταση της οικονομικής, τεχνολογικής και θεσμικής επιρροής διεθνώς. Η διάκριση βοηθά να κατανοήσουμε ότι η άνοδος μιας δύναμης δεν ακολουθεί υποχρεωτικά την ιστορική πορεία μιας άλλης. [3]

Ο Minxin Pei είχε επισημάνει ήδη το 2009, σε άλλο κείμενο του Carnegie, τα εμπόδια ανάμεσα στην ιδιότητα μιας μεγάλης δύναμης και στην ιδιότητα μιας ολοκληρωμένης υπερδύναμης. Τα οικονομικά στοιχεία εκείνου του άρθρου ανήκουν στην εποχή του και δεν χρησιμοποιούνται ως σημερινά δεδομένα. Η αναλυτική του υπενθύμιση παραμένει χρήσιμη: η ισχύς έχει περισσότερες διαστάσεις από το μέγεθος του ΑΕΠ. [4]

Η συνετή εκτίμηση είναι ότι η Κίνα μπορεί να διευρύνει την πρωτοκαθεδρία της σε επιμέρους πεδία χωρίς να αντικαταστήσει πλήρως τις ΗΠΑ ως παγκόσμιο κέντρο ισχύος. Μπορεί επίσης να αντιμετωπίσει αντίσταση ακριβώς επειδή αυξάνεται η επιρροή της. Όσο περισσότερο μια εμπορική σχέση χρησιμοποιείται ως μέσο καταναγκασμού, τόσο ισχυρότερο γίνεται το κίνητρο των εταίρων να αναζητήσουν εναλλακτικές.

Για την Ελλάδα, η κινεζική παρουσία πρέπει να αξιολογείται ανά έργο και τομέα. Η επένδυση σε ένα λιμάνι, η προμήθεια ψηφιακών συστημάτων και μια συνεργασία σε κρίσιμες υποδομές δημιουργούν διαφορετικές υποχρεώσεις. Το πρακτικό ερώτημα είναι ποιος διατηρεί τον έλεγχο, τι συμβαίνει σε περίπτωση κρίσης και πόσο εύκολα αντικαθίσταται ένας προμηθευτής. Η ίδια δοκιμασία πρέπει να εφαρμόζεται σε κάθε ισχυρό εταίρο.

Ρωσία Κίνα και Ιράν ανάμεσα στη συνεργασία και στις διαφορετικές επιδιώξεις

Η συνεργασία της Ρωσίας, της Κίνας και του Ιράν πρέπει να αναλύεται μέσα από τις συγκεκριμένες σχέσεις τους. Η χρήση του όρου «άξονας» μπορεί να αποδώσει μια κοινή αντίθεση σε ορισμένες δυτικές πολιτικές, αλλά δεν αποδεικνύει ενιαία διοίκηση, κοινό πολεμικό σχέδιο ή αυτόματη υποχρέωση αμοιβαίας στρατιωτικής επέμβασης. Το Ifri επισημαίνει αυτή τη διαφορά ανάμεσα στις στενότερες διμερείς συνεργασίες και σε μια τυπική συμμαχία. [34]

Η Ρωσία ενδιαφέρεται να περιορίσει την απομόνωσή της και να διατηρήσει δυνατότητα στρατιωτικής και οικονομικής αντοχής. Η Κίνα επιδιώκει μεγαλύτερη επιρροή σε ένα διεθνές περιβάλλον που δεν θέλει να ελέγχεται αποκλειστικά από τις ΗΠΑ. Το Ιράν αναζητεί μέσα προστασίας του καθεστώτος και διεύρυνσης των εξωτερικών του επιλογών. Αυτές οι επιδιώξεις δημιουργούν πεδία σύγκλισης, αλλά δεν ταυτίζονται.

Η διαφορά φαίνεται όταν εξετάζουμε την αξία της σταθερότητας. Μια κρίση που δεσμεύει αμερικανικές δυνάμεις μακριά από την Ευρώπη μπορεί να θεωρείται χρήσιμη από τη Μόσχα. Η ίδια κρίση μπορεί να επιβαρύνει την ενεργειακή τροφοδοσία και το εμπόριο που ενδιαφέρουν το Πεκίνο. Η Τεχεράνη μπορεί να επιζητεί ουσιαστική υποστήριξη εκεί όπου οι εταίροι της προτιμούν περιορισμένη συνδρομή και διπλωματική διαμεσολάβηση. Πρόκειται για αναλυτικά κίνητρα που πρέπει να ελέγχονται σε κάθε συγκεκριμένη απόφαση.

Για την ελληνική αποτίμηση, χρήσιμο είναι ένα σύνολο παραμέτρων. Πόση στρατιωτική ή τεχνολογική υποστήριξη παρέχεται πραγματικά; Υπάρχει εξάρτηση του ενός εταίρου από τον άλλον; Ποιος έχει μεγαλύτερη δυνατότητα να διακόψει τη συνεργασία; Πώς επηρεάζουν οι συμφωνίες την πρόσβαση σε ενέργεια, κεφάλαια και μεταφορές; Ποιο όριο θέτει κάθε χώρα στην εμπλοκή της;

Η αντιμετώπιση των τριών κρατών ως αδιαφοροποίητου συνόλου μπορεί να οδηγήσει σε λανθασμένες προβλέψεις. Υποτιμά τις διαφωνίες και υπερτιμά την πιθανότητα συντονισμένης δράσης. Η αντίθετη υπερβολή, ότι η συνεργασία τους είναι χωρίς πρακτική σημασία, αγνοεί πως ακόμη και περιορισμένες ανταλλαγές μπορούν να αυξήσουν την αντοχή σε κυρώσεις ή να επηρεάσουν ένα πολεμικό μέτωπο.

Το ζητούμενο είναι να εξετάζουμε τις πραγματικές ροές υποστήριξης και τις συνθήκες υπό τις οποίες θα συνεχιστούν. Αυτή η προσέγγιση εξηγεί καλύτερα την ισχύ από τη γενική αναφορά σε μια υποτιθέμενη παγκόσμια αντιπαράθεση δύο απολύτως συμπαγών στρατοπέδων.

Ο Παγκόσμιος Νότος και οι δυνάμεις που επιλέγουν ανά ζήτημα

Η έννοια του Παγκόσμιου Νότου περιγράφει μια ανομοιογενή ομάδα κρατών με διαφορετικές οικονομίες, πολιτικά συστήματα και ιστορικές εμπειρίες. Δεν αποτελεί ενιαία συμμαχία. Το αναλυτικά σημαντικό στοιχείο είναι ότι πολλές χώρες επιδιώκουν να συνεργάζονται με διαφορετικά κέντρα ισχύος χωρίς να αποδέχονται αποκλειστική ένταξη σε ένα στρατόπεδο.

Αυτή η συμπεριφορά μπορεί να ερμηνευθεί ως προσπάθεια αύξησης των επιλογών. Μια κυβέρνηση μπορεί να επιζητεί επενδύσεις από έναν εταίρο, στρατιωτική συνεργασία από άλλον και πολιτική υποστήριξη από τρίτον. Οι σχέσεις αυτές δεν είναι πάντοτε συμβατές. Προσφέρουν όμως δυνατότητες διαπραγμάτευσης όσο η χώρα διατηρεί περιθώρια να αλλάξει προμηθευτή ή να απορρίψει μια απαίτηση.

Η ελληνική διπλωματία χρειάζεται να κατανοεί αυτή τη λογική αντί να θεωρεί κάθε μη δυτική συνεργασία ένδειξη εχθρότητας. Η υποστήριξη του διεθνούς δικαίου γίνεται πειστικότερη όταν δεν εμφανίζεται επιλεκτικά. Μια χώρα που ζητά σεβασμό της δικής της κυριαρχίας οφείλει να αντιμετωπίζει με συνέπεια τις αντίστοιχες αξιώσεις άλλων κοινωνιών.

Υπάρχουν περιθώρια συνεργασίας στην εκπαίδευση, στην υγεία, στη ναυτιλία, στην αγροτική τεχνολογία και στην πολιτική προστασία. Οι τομείς αυτοί μπορούν να στηρίξουν σχέσεις διάρκειας πέρα από μια περιστασιακή ψήφο σε διεθνή οργανισμό. Η διπλωματική επιρροή οικοδομείται και μέσω υπηρεσιών που έχουν αναγνωρίσιμη χρησιμότητα για τους εταίρους, όχι μόνο μέσω πολιτικών διακηρύξεων.

Η Ουκρανία και η σχέση ανάμεσα στην αντοχή και τη διευθέτηση

Ο πόλεμος στην Ουκρανία θέτει ένα ζήτημα που αφορά άμεσα τις μικρότερες ευρωπαϊκές χώρες: αν η αλλαγή συνόρων με τη βία μπορεί να μετατραπεί σε αποδεκτή μέθοδο διαμόρφωσης της διεθνούς τάξης. Η ρωσική εισβολή του 2022 πρέπει να αξιολογείται ως πράξη της ρωσικής ηγεσίας. Η εξέταση των προηγούμενων αντιπαραθέσεων και των φόβων ασφαλείας δεν αφαιρεί την ευθύνη της απόφασης για εισβολή.

Η ανάλυση του Αντρέι Κολέσνικοφ που δημοσιεύθηκε στις «Ανιχνεύσεις» συνδέει την επιμονή του Κρεμλίνου με τη συγκέντρωση εξουσίας και τον περιορισμό της αντιπολεμικής έκφρασης. Η οπτική αυτή φωτίζει έναν μηχανισμό με ευρύτερη σημασία: όταν η επιβίωση μιας ηγεσίας συνδέεται με την επιτυχία ενός πολέμου, η παραδοχή αποτυχίας γίνεται πολιτικά ακριβότερη. [5]

Στις 8 Οκτωβρίου, το Reuters κατέγραψε την αναφορά του Κρεμλίνου στην εκτίμηση Ρούμπιο περί αδιεξόδου. Η διαπίστωση αδιεξόδου δεν ισοδυναμεί με συμφωνία για τους όρους τερματισμού. Κάθε πλευρά μπορεί να θεωρεί ότι η συνέχιση των επιχειρήσεων θα βελτιώσει τη διαπραγματευτική της θέση. [6]

Χρειάζεται συνεπώς να διακρίνουμε την κατάπαυση του πυρός, την ανακωχή και τη βιώσιμη πολιτική διευθέτηση. Η πρώτη μειώνει άμεσα την αιματοχυσία. Η δεύτερη οργανώνει μια προσωρινή παύση. Η τρίτη απαιτεί αξιόπιστους μηχανισμούς ασφάλειας και εφαρμογής. Μια συμφωνία που αφήνει όλες τις πλευρές να προετοιμάζονται για την επόμενη αναμέτρηση αγοράζει χρόνο χωρίς να λύνει το πρόβλημα.

Για την Ελλάδα, η υποστήριξη της ουκρανικής κυριαρχίας και η επιδίωξη διπλωματικής λύσης είναι συμβατές θέσεις. Η διπλωματία πρέπει να περιλαμβάνει τη χώρα που υφίσταται τον πόλεμο. Η αποδοχή ότι οι ισχυροί μπορούν να αποφασίζουν για την επικράτεια των μικρότερων θα δημιουργούσε επικίνδυνο προηγούμενο και για τα ελληνικά και κυπριακά ζητήματα.

Από την Ισλανδία στη Μεσόγειο και στα στενά του Ορμούζ

Η αναφορά στην Ισλανδία έχει συγκεκριμένο γεωγραφικό περιεχόμενο. Ο Βόρειος Ατλαντικός συνδέει τη βορειοαμερικανική με την ευρωπαϊκή ασφάλεια. Οι θαλάσσιες προσβάσεις, η επιτήρηση, οι δυνατότητες ενίσχυσης της Ευρώπης και οι επικοινωνίες δίνουν στην περιοχή σημασία πολύ μεγαλύτερη από το μέγεθος του ισλανδικού πληθυσμού. Η περιοδεία Ρούμπιο τον Οκτώβριο περιέλαβε την Ισλανδία, την Ελλάδα και την Πορτογαλία. [7]

Δεν χρειάζεται να υποθέσουμε ότι όλα τα μέτωπα εντάσσονται σε ένα ενιαίο σχέδιο για να κατανοήσουμε τη σύνδεσή τους. Η σύνδεση μπορεί να προκύπτει από κοινούς περιορισμούς: διαθέσιμα πλοία, πυρομαχικά, δορυφορική επιτήρηση, βάσεις, δημοσιονομικούς πόρους και διπλωματικό χρόνο. Μια μεγάλη ανάπτυξη δυνάμεων σε μία περιοχή μπορεί να μειώσει τις δυνατότητες αντίδρασης σε άλλη.

Υπάρχει και οικονομική σύνδεση. Η διατάραξη ενεργειακών ροών στη Μέση Ανατολή επηρεάζει την ευρωπαϊκή οικονομία. Η οικονομική πίεση επηρεάζει την πολιτική αντοχή. Η αλλαγή πολιτικών προτεραιοτήτων επηρεάζει στη συνέχεια τη χρηματοδότηση της άμυνας ή της υποστήριξης άλλων χωρών. Έτσι μια κρίση μεταδίδεται χωρίς να απαιτείται άμεση στρατιωτική συμμαχία μεταξύ όλων των εμπλεκομένων.

Αυτός είναι ο λόγος που η Ελλάδα χρειάζεται κοινή εικόνα των κινδύνων. Η ασφάλεια του Αιγαίου, η ναυτιλία στην Ερυθρά Θάλασσα, η επάρκεια καυσίμων, οι ψηφιακές επικοινωνίες και η προστασία λιμένων αλληλεπιδρούν. Η διοίκηση πρέπει να μπορεί να εξετάζει ταυτόχρονα τις επιπτώσεις μιας διαταραχής σε περισσότερους από έναν τομείς.

Οι περιορισμοί της στρατιωτικής ισχύος στη Μέση Ανατολή

Η Μέση Ανατολή αναδεικνύει τη διαφορά ανάμεσα στην ικανότητα καταστροφής ενός στόχου και στην ικανότητα διαμόρφωσης μιας βιώσιμης πολιτικής κατάστασης. Η πρώτη μπορεί να απαιτεί μια σύντομη επιχείρηση. Η δεύτερη απαιτεί θεσμούς, κοινωνική αποδοχή, οικονομικούς πόρους και συμφωνία για το ποιος ασκεί εξουσία μετά την επιχείρηση.

Το άρθρο του Ali Vaez για τη συνεχιζόμενη αντιπαράθεση ΗΠΑ και Ιράν, όπως αναρτήθηκε στις «Ανιχνεύσεις», περιγράφει τη δυνατότητα παράτασης μιας σύγκρουσης στην οποία οι εμπόλεμοι δεν πετυχαίνουν τους συνολικούς στόχους τους, αλλά εξακολουθούν να θεωρούν χρήσιμη τη συνέχισή της. [8]

Μια κυβέρνηση μπορεί να θεωρεί την επιβίωσή της επιτυχία ακόμη και αν έχει υποστεί μεγάλες καταστροφές. Ένας ισχυρότερος αντίπαλος μπορεί να θεωρεί ότι η στρατιωτική πίεση θα φέρει υποχωρήσεις, χωρίς να έχει προσδιορίσει ποιες υποχωρήσεις θα του επιτρέψουν να τερματίσει τις επιχειρήσεις. Αν οι ελάχιστοι αποδεκτοί στόχοι δεν συναντώνται, η σύγκρουση μπορεί να αναπαράγεται.

Η προστασία αμάχων, η πρόσβαση σε ανθρωπιστική βοήθεια και ο σεβασμός των διεθνών κανόνων δεν είναι πρόσθετα ζητήματα που μπορούν να αναβληθούν μέχρι να λυθεί η γεωπολιτική αντιπαράθεση. Η παρατεταμένη καταστροφή κοινωνιών δημιουργεί νέες πηγές ανασφάλειας και υπονομεύει τη νομιμοποίηση οποιασδήποτε μελλοντικής διευθέτησης. Μια ελληνική πολιτική που επιδιώκει σταθερότητα οφείλει να συμπεριλαμβάνει αυτές τις παραμέτρους στην εκτίμησή της.

Το Ιράν ως κράτος και ως περιφερειακό δίκτυο επιρροής

Η ανάλυση του Ιράν χρειάζεται να περιλαμβάνει το κράτος, το πολιτικό σύστημα και τις εξωτερικές του σχέσεις. Η επιβίωση του καθεστώτος, η προστασία της επικράτειας, η οικονομική αντοχή και η περιφερειακή επιρροή είναι διαφορετικοί στόχοι. Μπορεί να συγκρούονται μεταξύ τους όταν μια εξωτερική επιλογή αυξάνει το εσωτερικό οικονομικό κόστος ή όταν μια υποχώρηση θεωρείται απειλή για την πολιτική νομιμοποίηση.

Η πίεση δεν παράγει πάντοτε την αναμενόμενη πολιτική αντίδραση. Μπορεί να ενισχύσει την επιθυμία συμβιβασμού, αλλά μπορεί επίσης να προσφέρει στην ηγεσία επιχείρημα συσπείρωσης και καταστολής. Η πορεία εξαρτάται από το περιεχόμενο των απαιτήσεων, την αξιοπιστία των ανταλλαγμάτων και το αν υπάρχει μια διευθέτηση που μπορεί να παρουσιαστεί ως αποδεκτή στο εσωτερικό.

Η σχέση με ένοπλους δρώντες στην περιοχή χρειάζεται ξεχωριστή αξιολόγηση. Η ιδεολογική συγγένεια, η οικονομική ενίσχυση, η μεταφορά τεχνολογίας και η επιχειρησιακή καθοδήγηση δεν είναι ίδια επίπεδα ελέγχου. Ένας τοπικός δρών μπορεί να λαμβάνει υποστήριξη από το Ιράν και ταυτόχρονα να επιδιώκει δικούς του σκοπούς. Η πολιτική αυτονομία δεν καταργεί τη σημασία της εξωτερικής βοήθειας, αλλά περιορίζει την υπόθεση ότι η Τεχεράνη μπορεί να επιβάλει κάθε επιθυμητή απόφαση.

Για να κριθεί η προοπτική αποκλιμάκωσης πρέπει να εξετάζονται οι όροι με τους οποίους η οικονομική και στρατιωτική πίεση θα μειωθεί, οι δυνατότητες επαλήθευσης μιας συμφωνίας και η συμπερίληψη των ζητημάτων που μπορούν να αναζωπυρώσουν τη σύγκρουση. Μια συμφωνία περιορισμένου αντικειμένου μπορεί να είναι χρήσιμη, εφόσον δεν παρουσιάζεται ως οριστική επίλυση όλων των διαφορών.

Η ιρανική πυρηνική διάσταση απαιτεί ακόμη μεγαλύτερη ακρίβεια. Ο εμπλουτισμός ουρανίου, η δυνατότητα παραγωγής υλικού για όπλο, η κατασκευή λειτουργικού όπλου και η ανάπτυξη αξιόπιστου συστήματος μεταφοράς είναι διαφορετικές καταστάσεις. Η εκτίμηση ενός χρόνου μέχρι την παραγωγή υλικού δεν ισοδυναμεί με χρόνο μέχρι την επιχειρησιακή χρήση πυρηνικού όπλου.

Το SIPRI καταγράφει στις αρχές του 2026 εννέα πυρηνικά οπλισμένα κράτη, χωρίς να περιλαμβάνει το Ιράν σε αυτά. Αυτό δεν αποτελεί εγγύηση για κάθε μελλοντική εξέλιξη, αλλά θέτει όριο σε ισχυρισμούς ότι η Τεχεράνη διαθέτει ήδη αποδεδειγμένα πυρηνικό οπλοστάσιο. [35] Η Ελλάδα έχει συμφέρον από συμφωνίες που επιτρέπουν επαλήθευση και περιορίζουν τα κίνητρα περιφερειακής διάδοσης.

Το Ιράκ και η σημασία της λειτουργικής κυριαρχίας

Το δημοσίευμα των «Ανιχνεύσεων», με πηγή τους New York Times, αναφέρει την ολοκλήρωση της αποχώρησης αμερικανικών δυνάμεων από το Ιράκ στις 30 Σεπτεμβρίου 2026. Η πληροφορία πρέπει να αποδίδεται στο συγκεκριμένο ρεπορτάζ. Η αποχώρηση από ένα θέατρο επιχειρήσεων δεν αποδεικνύει από μόνη της απουσία κάθε μορφής επιρροής ή συνεργασίας. [9]

Η περίπτωση του Ιράκ βοηθά να κατανοήσουμε ότι η κυριαρχία δεν εξαντλείται στην απουσία ξένων στρατευμάτων. Προϋποθέτει κρατικούς θεσμούς που μπορούν να επιβάλλουν αποφάσεις, οικονομία που δεν εξαρτάται από μία μόνο πηγή εσόδων και πολιτικό σύστημα που δεν παραλύει από τον ανταγωνισμό εξωτερικών προστατών.

Ένα κράτος μπορεί να κερδίσει μεγαλύτερη ελευθερία μετά την αποχώρηση μιας ξένης δύναμης. Μπορεί όμως να χάσει χρήσιμες δυνατότητες υποστήριξης πριν προλάβει να αναπτύξει τις δικές του. Η τελική έκβαση εξαρτάται από την ποιότητα των θεσμών και από το αν η κοινωνία βρίσκει κοινό πλαίσιο πολιτικής συνύπαρξης.

Για την ελληνική συζήτηση, το δίδαγμα είναι ότι ούτε η παρουσία ενός ισχυρού συμμάχου ούτε η απομάκρυνσή του λειτουργούν ως αυτόματη εγγύηση ασφάλειας. Η εξωτερική συνεργασία αποδίδει περισσότερο όταν στηρίζει εγχώριες δυνατότητες. Αν υποκαθιστά μόνιμα αυτές τις δυνατότητες, η χώρα παραμένει εκτεθειμένη σε αποφάσεις που λαμβάνονται αλλού.

Ορμούζ Ερυθρά Θάλασσα και η οικονομία των θαλάσσιων περασμάτων

Τα στενά περάσματα αποκτούν γεωπολιτική αξία επειδή μεγάλες οικονομικές ροές συγκεντρώνονται σε μικρό γεωγραφικό χώρο. Το Ορμούζ αφορά πρωτίστως τις ενεργειακές ροές του Κόλπου. Το Μπαμπ ελ Μαντέμπ συνδέει τον Ινδικό Ωκεανό με την Ερυθρά Θάλασσα και τη διαδρομή προς το Σουέζ. Πρόκειται για διαφορετικές περιοχές με διαφορετικούς συσχετισμούς ισχύος.

Η αμερικανική Υπηρεσία Ενεργειακής Πληροφόρησης περιγράφει το Ορμούζ ως κρίσιμο ενεργειακό πέρασμα. Οι ιστορικοί αριθμοί ροών δείχνουν τη διαρθρωτική του σημασία, αλλά δεν πρέπει να χρησιμοποιούνται ως μέτρηση της σημερινής κίνησης εν μέσω πολέμου. Η πραγματική ροή μπορεί να μεταβάλλεται από εβδομάδα σε εβδομάδα. [10]

Δεν απαιτείται πλήρης αποκλεισμός για να προκληθεί σοβαρή οικονομική ζημιά. Η αύξηση του κινδύνου μπορεί να επηρεάσει την ασφάλιση, τον προγραμματισμό ταξιδιών, τις διαθεσιμότητες πλοίων και τις αποφάσεις φόρτωσης. Η παράκαμψη μιας διαδρομής αυξάνει τη διάρκεια μεταφοράς και δεσμεύει περισσότερη χωρητικότητα για την ίδια ποσότητα εμπορίου. Το κόστος διαχέεται στις επιχειρήσεις και τελικά στους καταναλωτές.

Η Υεμένη υπήρξε χώρος εμπορικών, θρησκευτικών και αυτοκρατορικών διασυνδέσεων. Αυτή η ιστορική προοπτική μας βοηθά να αποφύγουμε την απλοποίηση μιας σύνθετης κοινωνίας σε έναν μόνο ένοπλο δρώντα. Δεν αρκεί όμως για να εξηγήσει τις σημερινές πολιτικές αποφάσεις, που απαιτούν ξεχωριστή αξιολόγηση. [11]

Η Ελλάδα έχει άμεσο συμφέρον από την ασφάλεια της ναυσιπλοΐας. Κάθε συμμετοχή σε επιχείρηση πρέπει να εξετάζεται με βάση τον σκοπό, την εντολή, τους κανόνες εμπλοκής, την προστασία προσωπικού και το συνολικό κόστος. Η καταγραφή αυτών των παραμέτρων επιτρέπει στη δημόσια συζήτηση να αξιολογεί μια αποστολή χωρίς να περιορίζεται σε γενικούς χαρακτηρισμούς υπέρ ή κατά της εμπλοκής.

Οι Χούθι και η δυνατότητα ενός τοπικού δρώντα να προκαλεί διεθνές κόστος

Οι Χούθι δεν αποτελούν το σύνολο της Υεμένης ούτε ταυτίζονται με όλους τους κατοίκους των περιοχών όπου ασκούν έλεγχο. Η εξέταση του κινήματος χρειάζεται να λαμβάνει υπόψη την εσωτερική διεκδίκηση εξουσίας, τις σχέσεις με το Ιράν, τη σύγκρουση με άλλες υεμενίτικες δυνάμεις και τη δυνατότητα παρέμβασης στις περιφερειακές μεταφορές.

Η ισχύς τους δεν μετριέται μόνο με συμβατικά κριτήρια στρατιωτικού μεγέθους. Ένας μικρότερος δρών μπορεί να επηρεάζει αποφάσεις πολύ ισχυρότερων χωρών αν διαθέτει πρόσβαση σε κρίσιμο γεωγραφικό σημείο και ικανότητα να επιβάλλει δυσανάλογο κόστος. Η ασυμμετρία αφορά εδώ τη σχέση ανάμεσα στο κόστος μιας επίθεσης, στο κόστος της άμυνας και στις συνέπειες για το εμπόριο.

Στις 9 Οκτωβρίου, το Reuters μετέδωσε την ανακοίνωση των σαουδαραβικών αρχών για τρεις νεκρούς από επιθέσεις της προηγούμενης ημέρας στο αεροδρόμιο του Ριάντ, μαζί με διαταραχές πτήσεων και σαουδαραβικές αντιδράσεις. Το ίδιο ρεπορτάζ επισημαίνει ότι οι ισχυρισμοί για συγκεκριμένα εδαφικά κέρδη γύρω από το Μπαμπ ελ Μαντέμπ δεν είχαν όλοι επαληθευτεί ανεξάρτητα. [36]

Η πληροφορία δείχνει ότι η κρίση αφορά και την πολιτική αεροπορία, πέρα από τη ναυτιλία. Δεν αποδεικνύει, όμως, ότι οι Χούθι ελέγχουν μονίμως κάθε διέλευση ή ότι μια στρατιωτική επιχείρηση έχει ήδη επιλύσει το πρόβλημα. Η δυνατότητα απειλής, ο έλεγχος ακτογραμμής και ο πλήρης αποκλεισμός μιας θαλάσσιας οδού είναι διαφορετικές καταστάσεις.

Η σχέση με το Ιράν πρέπει να εξετάζεται συγκεκριμένα. Η εξωτερική υποστήριξη μπορεί να διευρύνει τις δυνατότητες του κινήματος, ενώ οι τοπικές επιδιώξεις επηρεάζουν τον χρόνο και τον σκοπό των ενεργειών του. Μια συμφωνία με την Τεχεράνη δεν θα εξασφάλιζε αυτόματα πλήρη ειρήνευση στην Υεμένη αν δεν αντιμετώπιζε τις τοπικές διαφορές.

Η ελληνική συμμετοχή στην προστασία ναυσιπλοΐας χρειάζεται να διακρίνει τον αμυντικό σκοπό από την ανάληψη ευρύτερης πολεμικής αποστολής. Η προστασία εμπορικών πλοίων, οι επιχειρήσεις εναντίον χερσαίων στόχων και η υποστήριξη μιας πλευράς του εμφυλίου έχουν διαφορετικές πολιτικές και επιχειρησιακές συνέπειες. Η σαφής εντολή επιτρέπει να ελέγχεται η επέκταση της αποστολής.

Η Ευρώπη ανάμεσα στην αμυντική ανάγκη και την πολιτική αδυναμία

Η ευρωπαϊκή ασφάλεια δεν μπορεί να στηρίζεται επ’ αόριστον στην υπόθεση ότι οι ΗΠΑ θα καλύπτουν κάθε κρίσιμο κενό. Η ανάγκη ενίσχυσης ευρωπαϊκών δυνατοτήτων είναι υπαρκτή. Η δυσκολία βρίσκεται στο πώς μετατρέπονται οι εθνικές δαπάνες σε κοινή επιχειρησιακή ικανότητα και πώς συνδέεται η άμυνα με τις υπόλοιπες κοινωνικές και οικονομικές προτεραιότητες.

Η Διακήρυξη της Χάγης του ΝΑΤΟ, τον Ιούνιο του 2025, περιλαμβάνει δέσμευση για δαπάνες άμυνας και ασφάλειας 5% του ΑΕΠ μέχρι το 2035. Διακρίνει τουλάχιστον 3,5% για τις βασικές αμυντικές ανάγκες και έως 1,5% για ευρύτερες συναφείς δαπάνες. Δεν σημαίνει άμεση καθολική δαπάνη 5% ούτε ότι κάθε ευρώ της δεύτερης κατηγορίας αφορά αγορά όπλων. [12]

Το SAFE προβλέπει ευρωπαϊκά δάνεια έως 150 δισ. ευρώ για αμυντικές επενδύσεις, κυρίως μέσω κοινών προμηθειών. Το ευρύτερο σχέδιο Readiness 2030 περιγράφει δυνατότητα κινητοποίησης πολύ μεγαλύτερων πόρων. Τα δάνεια, οι δημοσιονομικές δυνατότητες και οι πραγματικά εγκεκριμένες δαπάνες είναι διαφορετικά μεγέθη. Η διάκριση έχει σημασία για να αποφεύγονται παραπλανητικές εντυπώσεις περί ενιαίου ταμείου έτοιμου προς διανομή. [13]

Η αποτελεσματικότητα εξαρτάται από λιγότερο θεαματικά ζητήματα: κοινές προδιαγραφές, διαθεσιμότητα ανταλλακτικών, επαρκή αποθέματα, δυνατότητα συντήρησης, επικοινωνίες και εκπαίδευση. Χώρες που αγοράζουν ασύνδετα συστήματα μπορούν να δαπανούν περισσότερο χωρίς να αποκτούν αντίστοιχη συλλογική ισχύ.

Το ρεπορτάζ για την πίεση Τραμπ στο ΝΑΤΟ που αναδημοσιεύθηκε στις «Ανιχνεύσεις» δείχνει επίσης τη σημασία της εμπιστοσύνης. Η αμυντική συνεργασία δεν περιορίζεται στο πλήθος των στρατευμάτων. Εξαρτάται από την προσδοκία ότι οι πολιτικές δεσμεύσεις θα τηρηθούν όταν το κόστος γίνει υψηλό. [14]

Η ευρωπαϊκή αυτονομία πρέπει επομένως να αποκτήσει πρακτικό περιεχόμενο. Να σημαίνει ικανότητα λήψης και εφαρμογής αποφάσεων, με βιομηχανική υποστήριξη και οικονομική αντοχή. Η αλλαγή του προμηθευτή χωρίς ανάπτυξη αυτών των δυνατοτήτων απλώς μεταφέρει την εξάρτηση.

Πότε η ενίσχυση της άμυνας μετατρέπεται σε οικονομία πολέμου

Η αύξηση των αμυντικών δαπανών και η οικονομία πολέμου δεν είναι ταυτόσημες καταστάσεις. Μια χώρα μπορεί να αυξάνει τις δυνατότητές της για να αποτρέψει επίθεση. Η οικονομία πολέμου προϋποθέτει βαθύτερη αναδιάταξη της παραγωγής, των πόρων και της πολιτικής διοίκησης γύρω από τη διεξαγωγή ή τη διαρκή προετοιμασία μεγάλης σύγκρουσης.

Το SIPRI καταγράφει παγκόσμιες στρατιωτικές δαπάνες 2,887 τρισ. δολαρίων το 2025, με πραγματική αύξηση 2,9% έναντι του προηγούμενου έτους. Η αύξηση στην Ευρώπη ήταν 14%. Οι αριθμοί δείχνουν την ένταση της αμυντικής κινητοποίησης. Δεν αρκούν μόνοι τους για να αποδείξουν ότι κάθε ευρωπαϊκή οικονομία έχει μετατραπεί σε οικονομία πολέμου. [15]

Το ουσιαστικό πολιτικό ερώτημα είναι ποιος καθορίζει τις προτεραιότητες. Αν η αξιολόγηση κινδύνων γίνεται σοβαρά, οι προμήθειες υπόκεινται σε έλεγχο και τα προγράμματα συνδέονται με σαφείς επιχειρησιακές ανάγκες, η ενίσχυση της άμυνας μπορεί να αυξάνει την ασφάλεια. Αν η επίκληση της απειλής χρησιμοποιείται για να παρακάμπτει τον έλεγχο, δημιουργούνται κίνητρα υπερτιμολόγησης και λανθασμένων επιλογών.

Η κοινωνική διάσταση είναι καθοριστική. Το κόστος μιας αμυντικής επιλογής περιλαμβάνει την αγορά, τη συντήρηση, την εκπαίδευση, τα πυρομαχικά και τις δεκαετίες λειτουργίας. Περιλαμβάνει επίσης την ευκαιρία που χάνεται όταν οι ίδιοι πόροι δεν επενδύονται αλλού. Η αναγνώριση αυτού του κόστους δεν ακυρώνει την ανάγκη άμυνας· επιβάλλει καλύτερη ιεράρχηση.

Για την Ελλάδα, προτεραιότητα πρέπει να έχει η στρατιωτική αποτελεσματικότητα μαζί με την εγχώρια προστιθέμενη αξία. Οι συμβάσεις οφείλουν να εξετάζουν δυνατότητες συντήρησης, μεταφορά τεχνογνωσίας, συμμετοχή επιχειρήσεων και πρόσβαση σε κρίσιμες τεχνικές πληροφορίες. Η βιομηχανική συμμετοχή χρειάζεται μετρήσιμα αποτελέσματα, ώστε να μη μένει μια γενική υπόσχεση που συνοδεύει κάθε νέα αγορά.

Η κοινωνική συνοχή ως όρος στρατηγικής αντοχής

Μια χώρα αντέχει παρατεταμένη κρίση όταν οι πολίτες πιστεύουν ότι οι υποχρεώσεις κατανέμονται δίκαια και ότι οι θεσμοί λειτουργούν. Η κοινωνική συνοχή έχει επομένως στρατηγική αξία. Δεν μπορεί, όμως, να αντιμετωπίζεται μόνο ως μέσο υποστήριξης στρατιωτικών στόχων. Αποτελεί αυτοτελή υποχρέωση μιας δημοκρατικής πολιτείας.

Η συζήτηση για τη Βαϊμάρη και τη σύγχρονη γερμανική Ακροδεξιά είναι χρήσιμη όταν αναδεικνύει πώς η κοινωνική ανασφάλεια, η κρίση αντιπροσώπευσης και η απονομιμοποίηση της δημοκρατίας μπορούν να συνδυαστούν. Οι ιστορικές αναλογίες χρειάζονται προσοχή. Το σημερινό πολιτικό και θεσμικό περιβάλλον δεν αναπαράγει αυτομάτως τη δεκαετία του 1930. [16]

Αντίστοιχα, οι συζητήσεις για τη Σκωτία, την Ουαλία και τη Βόρεια Ιρλανδία υπενθυμίζουν ότι η συνοχή ενός κράτους απαιτεί διαρκή πολιτική νομιμοποίηση. Η ύπαρξη κινημάτων ανεξαρτησίας ή σχεδίων δημοψηφίσματος δεν ισοδυναμεί με ήδη αποφασισμένη διάλυση του Ηνωμένου Βασιλείου. Αναδεικνύει διαφωνίες για την κατανομή της εξουσίας, την ταυτότητα και το ποιος αποφασίζει για το κοινό μέλλον. [17]

Το πρακτικό συμπέρασμα για την Ελλάδα αφορά την ποιότητα της καθημερινής διακυβέρνησης. Υγεία, εκπαίδευση, στεγαστική ασφάλεια, λειτουργική δικαιοσύνη και δυνατότητα αξιοπρεπούς εργασίας επηρεάζουν τη σχέση των πολιτών με το κράτος. Όταν αυτή η σχέση αποδυναμώνεται, αυξάνεται η δυσκολία συλλογικής αντιμετώπισης κρίσεων.

Η αντιμετώπιση της παραπληροφόρησης απαιτεί επίσης εμπιστοσύνη. Αν οι επίσημες ανακοινώσεις είναι υπερβολικές, αντιφατικές ή αποφεύγουν την παραδοχή προβλημάτων, η πολιτεία χάνει αξιοπιστία. Η τεκμηριωμένη ενημέρωση και η δυνατότητα ανεξάρτητου ελέγχου αποτελούν ισχυρότερη βάση ανθεκτικότητας από μια επικοινωνία που επιχειρεί να εξαφανίσει κάθε δυσάρεστη πληροφορία.

Η τεχνητή νοημοσύνη αλλάζει τις προϋποθέσεις της κρατικής ισχύος

Η τεχνητή νοημοσύνη γίνεται συχνά αντιληπτή ως λογισμικό που παράγει κείμενα ή εικόνες. Η πραγματική της βάση είναι υλική: προηγμένοι ημιαγωγοί, κέντρα δεδομένων, ηλεκτρική ενέργεια, δίκτυα επικοινωνίας, εξειδικευμένη εργασία και χρηματοδότηση. Όποιος ελέγχει κρίσιμα τμήματα αυτής της αλυσίδας αποκτά επιρροή στις δυνατότητες των χρηστών της.

Το άρθρο των Τάνια Γκουντσουζιάν και Ιμπραχίμ αλ-Μαράσι για την τεχνολογία και την κυριαρχία θέτει ένα πρακτικό κριτήριο: αν μια κρίσιμη υπηρεσία δεν μπορεί να ελεγχθεί ή να αντικατασταθεί χωρίς τη συνεργασία του προμηθευτή, η τεχνολογική εξάρτηση αποκτά πολιτικό βάρος. Δεν σημαίνει ότι η εταιρεία μετατρέπεται κυριολεκτικά σε κράτος. Σημαίνει ότι μια κρατική αρμοδιότητα μπορεί να εξαρτάται από ξένες ιδιωτικές αποφάσεις. [18]

Η αντιμετώπιση του προβλήματος δεν απαιτεί τεχνολογική αυτάρκεια σε κάθε επίπεδο. Για μικρότερες χώρες, ένας τέτοιος στόχος θα μπορούσε να σπαταλήσει πόρους και να περιορίσει την πρόσβαση στην καινοτομία. Απαιτεί, όμως, συνειδητή επιλογή των λειτουργιών που πρέπει να παραμένουν διαθέσιμες ακόμη και σε περίπτωση διακοπής συνεργασίας.

Για την Ελλάδα, αυτές περιλαμβάνουν κρίσιμες δημόσιες επικοινωνίες, δεδομένα υγείας, βασικές διοικητικές υπηρεσίες, ενεργειακό έλεγχο και υπηρεσίες πολιτικής προστασίας. Οι προμήθειες πρέπει να προβλέπουν μεταφορά δεδομένων, ελέγχους ασφάλειας, δυνατότητα αλλαγής παρόχου και σαφή ευθύνη σε περίπτωση βλάβης. Η ύπαρξη ελληνικής διεύθυνσης ενός παρόχου δεν αρκεί ως εγγύηση εθνικού ελέγχου.

Η δημοκρατική διάσταση είναι εξίσου ουσιαστική. Ένα αυτοματοποιημένο σύστημα που επηρεάζει δικαιώματα, πρόσβαση σε παροχές ή αξιολόγηση πολιτών χρειάζεται δυνατότητα εξήγησης και αμφισβήτησης. Η τεχνική αποδοτικότητα δεν νομιμοποιεί από μόνη της την εκχώρηση δημόσιας κρίσης σε ένα αδιαφανές μοντέλο.

Η ενέργεια επιστρέφει στο κέντρο της τεχνολογικής πολιτικής

Ο Διεθνής Οργανισμός Ενέργειας, στην έκθεση Energy and AI του 2025, υπολόγιζε στο βασικό του σενάριο ότι η κατανάλωση ηλεκτρικής ενέργειας των κέντρων δεδομένων θα υπερδιπλασιαζόταν περίπου στις 945 τεραβατώρες το 2030. Πρόκειται για πρόβλεψη με συγκεκριμένες υποθέσεις, για όλα τα κέντρα δεδομένων και όχι αποκλειστικά για την τεχνητή νοημοσύνη. Δεν αποτελεί βέβαιη μελλοντική κατανάλωση. [19]

Η σημασία της εκτίμησης βρίσκεται στη σύνδεση του ψηφιακού και του ενεργειακού σχεδιασμού. Ένα κέντρο δεδομένων χρειάζεται σταθερή ηλεκτροδότηση, πρόσβαση στο δίκτυο, ψύξη και κατάλληλες επικοινωνίες. Αν οι υποδομές δεν επαρκούν, η προσέλκυση επένδυσης μπορεί να δημιουργεί νέα σημεία συμφόρησης αντί να προσφέρει αυτόματα ευρύτερη ανάπτυξη.

Η δημόσια αξιολόγηση μιας τέτοιας επένδυσης πρέπει να εξετάζει θέσεις εργασίας, φορολογική απόδοση, χρήση πόρων, σύνδεση με πανεπιστήμια και επιχειρήσεις, καθώς και το κόστος των αναγκαίων δημόσιων έργων. Η μεγάλη κατανάλωση ενέργειας ή το ύψος της επένδυσης δεν είναι επαρκές μέτρο κοινωνικού οφέλους.

Η Ελλάδα μπορεί να αναζητήσει χρήσιμη θέση στην ψηφιακή οικονομία, ιδίως όπου διαθέτει επιστημονικό δυναμικό και πραγματικές ανάγκες εφαρμογής. Η υγεία, η ναυτιλία, η αγροτική παραγωγή, η διαχείριση δικτύων και η πολιτική προστασία προσφέρουν πεδία όπου η τεχνολογία μπορεί να αποδώσει μετρήσιμα αποτελέσματα. Ο σχεδιασμός πρέπει να ξεκινά από το πρόβλημα που λύνεται και από τους ανθρώπους που ωφελούνται.

Η εργασία και η κατανομή των κερδών της τεχνολογίας

Η τεχνητή νοημοσύνη μπορεί να μειώσει το κόστος συγκεκριμένων εργασιών, να υποστηρίξει αποφάσεις και να βελτιώσει υπηρεσίες. Η επίδρασή της στους εργαζομένους εξαρτάται από το πώς οργανώνεται η χρήση της. Το ίδιο εργαλείο μπορεί να αυξήσει τις δυνατότητες ενός επαγγελματία ή να χρησιμοποιηθεί για εντατικότερη επιτήρηση και υποβάθμιση της εργασίας του.

Η κοινή μελέτη ILO και NASK του 2025 εκτιμούσε ότι περίπου ένας στους τέσσερις εργαζομένους παγκοσμίως βρίσκεται σε επάγγελμα με κάποια έκθεση στην παραγωγική τεχνητή νοημοσύνη. Η έκθεση δεν σημαίνει κατάργηση του επαγγέλματος. Η μελέτη θεωρεί πιθανότερη τη μεταβολή του περιεχομένου πολλών θέσεων παρά την πλήρη αντικατάστασή τους. [20]

Αυτή η διάκριση πρέπει να καθοδηγεί την πολιτική. Η ανάγκη εκπαίδευσης δεν αφορά μόνο όσους κινδυνεύουν να απολυθούν. Αφορά και όσους θα συνεχίσουν να εργάζονται με διαφορετικές απαιτήσεις, νέα εργαλεία και μεγαλύτερη ευθύνη ελέγχου των αποτελεσμάτων. Η αναβάθμιση δεξιοτήτων πρέπει να συνοδεύεται από χρόνο, χρηματοδότηση και συμμετοχή των εργαζομένων στον σχεδιασμό.

Το άρθρο για τον «καπιταλισμό σε υπερδιέγερση» προσθέτει μια χρηματοπιστωτική διάσταση: η προσδοκία μεγάλων μελλοντικών αποδόσεων μπορεί να κινητοποιεί τεράστιες σημερινές επενδύσεις. Η αποτίμηση των εταιρειών και η κοινωνική χρησιμότητα της τεχνολογίας δεν είναι το ίδιο μέγεθος. Υπάρχει δυνατότητα ουσιαστικής προόδου, αλλά και κίνδυνος συγκέντρωσης κερδών και μεταφοράς ζημιών σε άλλους. [21]

Οι δημόσιες πολιτικές χρειάζεται να εξετάζουν τον ανταγωνισμό, τη φορολογική συνεισφορά, την προστασία δεδομένων και τη διανομή των κερδών παραγωγικότητας. Μια κοινωνία δεν ωφελείται επαρκώς αν αυξάνεται η παραγωγή, ενώ η εργασία γίνεται επισφαλέστερη και οι δημόσιες υπηρεσίες παραμένουν αδύναμες. Η τεχνολογική επιτυχία πρέπει να αξιολογείται και από το αποτέλεσμα στην καθημερινή ζωή.

Η Τουρκία ως αναδυόμενη περιφερειακή δύναμη

Η Τουρκία πρέπει να αντιμετωπίζεται ως δύναμη που επιχειρεί να συνδέσει διαφορετικά πεδία επιρροής: τη συμμετοχή στο ΝΑΤΟ, τη βιομηχανική της ανάπτυξη, τη θέση ανάμεσα στην Ευρώπη και τη Μέση Ανατολή, τις μεταφορές και την παρουσία σε γειτονικές κρίσεις. Η έκταση αυτής της προσπάθειας δεν εγγυάται επιτυχία σε κάθε πεδίο. Δημιουργεί όμως περισσότερα μέσα πολιτικής δράσης.

Ο όρος «αναδυόμενη» αφορά εδώ τη διεύρυνση της περιφερειακής εμβέλειας και της αυτονομίας επιλογών. Δεν σημαίνει ότι η Τουρκία εμφανίστηκε πρόσφατα ως σημαντικό κράτος. Το ζητούμενο είναι αν μπορεί να μετατρέψει τις διαθέσιμες δυνατότητές της σε σταθερές σχέσεις επιρροής, χωρίς να συσσωρεύει υποχρεώσεις μεγαλύτερες από την οικονομική και πολιτική της αντοχή.

Η αμυντική παραγωγή έχει ιδιαίτερη σημασία διότι μπορεί να συνδέει στρατιωτικές δυνατότητες, εξαγωγές και μακροχρόνιες σχέσεις συντήρησης και εκπαίδευσης. Μια χώρα που παρέχει συστήματα αποκτά δυνητικά συνεχή επαφή με τις ένοπλες δυνάμεις του πελάτη. Η επιρροή αυτή εξαρτάται από την ποιότητα, την αξιοπιστία και τη δυνατότητα του πελάτη να επιλέξει εναλλακτικό προμηθευτή.

Το Reuters της 7ης Οκτωβρίου αναφέρει κυρίως τεχνική και αμυντική τουρκική υποστήριξη προς τη Σαουδική Αραβία, στο πλαίσιο της νέας συνεργασίας Τουρκίας, Πακιστάν και Σαουδικής Αραβίας. Επισημαίνει επίσης ότι η τουρκική κοινοβουλευτική κύρωση της συμφωνίας δεν είχε ολοκληρωθεί. Η διάκριση ανάμεσα στην παροχή υποστήριξης και στην επιβεβαιωμένη ανάπτυξη δυνάμεων για άμεσο πόλεμο είναι ουσιώδης. [37]

Η εξέλιξη προσφέρει στην Άγκυρα δυνατότητα να παρουσιάζεται ως πάροχος ασφάλειας πέρα από το άμεσο περιβάλλον της. Δημιουργεί επίσης νέες ευθύνες. Όσο αυξάνονται οι συνεργασίες, τόσο δυσκολότερο μπορεί να γίνεται να διατηρούνται ταυτόχρονα σχέσεις με δρώντες που συγκρούονται μεταξύ τους.

Η σχέση της Τουρκίας με τη Ρωσία, το Ιράν και τη Δύση πρέπει να εξετάζεται ανά ζήτημα. Μια συνεργασία δεν εξαφανίζει κάθε ανταγωνισμό. Η συναλλακτική ευελιξία μπορεί να αυξήσει τη διαπραγματευτική ισχύ, αλλά μπορεί επίσης να μειώσει την εμπιστοσύνη αν οι εταίροι αμφιβάλλουν για τη διάρκεια των δεσμεύσεων.

Για την Ελλάδα, η στρατηγική συνέπεια είναι διπλή. Χρειάζεται αποτροπή απέναντι στις τουρκικές αξιώσεις και συστηματική κατανόηση των ευρύτερων τουρκικών επιδιώξεων. Η εκτίμηση ότι η Τουρκία μπορεί να αναπτύσσει νέες δυνατότητες πρέπει να οδηγεί σε καλύτερο σχεδιασμό, χωρίς να μετατρέπεται ούτε σε υποτίμηση ούτε σε υπερβολή για την ισχύ της.

Οι Κούρδοι ανάμεσα στα δικαιώματα και στις περιφερειακές ισορροπίες

Οι Κούρδοι δεν αποτελούν ενιαίο κρατικό ή πολιτικό δρώντα. Ζουν κυρίως στην Τουρκία, στο Ιράκ, στη Συρία και στο Ιράν, μέσα σε διαφορετικά θεσμικά περιβάλλοντα. Υπάρχουν σημαντικές διαφορές μεταξύ κομμάτων, οργανώσεων, κοινωνικών ομάδων και πολιτικών στόχων. Η παρουσίασή τους ως ενιαίου στρατιωτικού συνόλου αφαιρεί ουσιώδεις διακρίσεις.

Στο Ιράκ υπάρχει η αυτόνομη Περιφέρεια του Κουρδιστάν μέσα στο ομοσπονδιακό κράτος. Το ζήτημα αφορά τη σχέση της με τη Βαγδάτη, την κατανομή εσόδων και αρμοδιοτήτων και τη λειτουργία των τοπικών θεσμών. Η κουρδική αυτονομία στο Ιράκ δεν πρέπει να συγχέεται με ένα ανεξάρτητο κράτος ούτε με τις επιδιώξεις όλων των κουρδικών οργανώσεων στις γειτονικές χώρες.

Στη Συρία, το πρόσφατο ρεπορτάζ του Associated Press περιγράφει τη διαδικασία ενσωμάτωσης των κουρδικών δυνάμεων και θεσμών στο κεντρικό κράτος, μαζί με κοινωνικές αντιδράσεις και ανησυχίες για δικαιώματα. Η οργανωτική ενσωμάτωση δεν αρκεί για να αποδείξει σταθερή πολιτική συμφιλίωση. Το κρίσιμο ζήτημα είναι τι συμβαίνει στην πράξη με τη συμμετοχή, τη γλώσσα, την τοπική διοίκηση και την ασφάλεια των κατοίκων. [38]

Για την Τουρκία, η σχέση με το PKK, τα πολιτικά δικαιώματα των Κούρδων πολιτών και η πολιτική απέναντι στις κουρδικές δομές της Συρίας είναι συνδεδεμένα αλλά διαφορετικά αντικείμενα. Μια διαδικασία αφοπλισμού μπορεί να μειώσει τη βία. Δεν αντικαθιστά τις εγγυήσεις δικαιωμάτων και τη δυνατότητα νόμιμης πολιτικής έκφρασης. Αντίστοιχα, μια πολιτική διεκδίκηση δεν πρέπει να ταυτίζεται αυτόματα με ένοπλη οργάνωση.

Το Reuters του Ιανουαρίου 2026 συνέδεε τη συριακή συμφωνία με την πιθανότητα προώθησης της διαδικασίας μεταξύ Άγκυρας και PKK. Η χρονική αναφορά πρέπει να διατηρείται: ένα τότε πιθανό αποτέλεσμα δεν τεκμηριώνει ότι όλες οι εκκρεμότητες έχουν λυθεί τον Οκτώβριο. [39]

Η κουρδική παράμετρος επηρεάζει την περιφερειακή ισορροπία επειδή τέμνει ζητήματα συνόρων, ασφάλειας, φυσικών πόρων και σχέσεων με εξωτερικούς εταίρους. Οι κουρδικές κοινωνίες, όμως, δεν πρέπει να αντιμετωπίζονται μόνο ως μέσο πίεσης κατά μιας άλλης χώρας. Μια ελληνική πολιτική με συνέπεια στο διεθνές δίκαιο χρειάζεται να υποστηρίζει προστασία δικαιωμάτων, πολιτική συμμετοχή και αποφυγή συλλογικής τιμωρίας, μαζί με ρεαλιστική γνώση των τοπικών συσχετισμών.

Η ίδια αρχή αφορά το Ιράκ συνολικά. Η πολιτική του ελευθερία ενισχύεται όταν η Βαγδάτη και το Ερμπίλ μπορούν να διαχειρίζονται διαφωνίες θεσμικά και όταν οι εξωτερικές δυνάμεις δεν μετατρέπουν τις εσωτερικές αντιθέσεις σε διαρκή πηγή καταναγκασμού.

Η Ανατολική Μεσόγειος και το δίλημμα ασφαλείας

Στην Ανατολική Μεσόγειο συνυπάρχουν διαφορές για θαλάσσιες ζώνες, ανταγωνισμοί περιφερειακής επιρροής, ενεργειακά σχέδια και διαφορετικές αντιλήψεις απειλής. Η αλληλεπίδραση αυτών των στοιχείων δημιουργεί κίνδυνο κλιμάκωσης ακόμη και όταν καμία πλευρά δεν επιδιώκει γενικευμένη σύγκρουση.

Το «δίλημμα ασφαλείας» περιγράφει πώς η ενίσχυση μιας χώρας για αμυντικούς σκοπούς μπορεί να εκλαμβάνεται ως απειλή από μια άλλη. Η δεύτερη ενισχύεται με τη σειρά της και η πρώτη θεωρεί την αντίδραση απόδειξη εχθρικής πρόθεσης. Η έννοια εξηγεί έναν μηχανισμό αλληλεπίδρασης· δεν εξισώνει αυτομάτως τις ευθύνες ούτε αναιρεί την ύπαρξη αναθεωρητικών αξιώσεων. [22]

Η Ελλάδα χρειάζεται συνεργασίες που αυξάνουν την αποτροπή και τη δυνατότητα επιτήρησης. Χρειάζεται συγχρόνως σαφή πολιτική περιγραφή του σκοπού τους. Όταν μια συνεργασία παρουσιάζεται ως ανοιχτό σχέδιο περικύκλωσης τρίτης χώρας, μπορεί να ενισχύει την αντίληψη ότι η κρίση είναι αναπόφευκτη.

Η σχέση με το Ισραήλ πρέπει να αξιολογείται με γνώμονα τα ελληνικά συμφέροντα και τις διεθνείς υποχρεώσεις της χώρας. Μπορεί να έχει αμυντική και τεχνολογική αξία χωρίς να απαιτεί αποδοχή κάθε επιλογής της ισραηλινής κυβέρνησης. Η Ελλάδα έχει επίσης συμφέρον να διατηρεί αξιόπιστους δεσμούς με την Αίγυπτο και τις αραβικές κοινωνίες και να υποστηρίζει την προστασία των αμάχων και μια βιώσιμη πολιτική διευθέτηση του παλαιστινιακού ζητήματος.

Οι δίαυλοι αποφυγής ατυχημάτων, η επικοινωνία σε κρίσεις και οι μηχανισμοί αποκλιμάκωσης συμπληρώνουν την αποτροπή. Ένα αξιόπιστο σύστημα άμυνας πρέπει να επιτρέπει στην πολιτική ηγεσία να ελέγχει την κλιμάκωση, αντί να την υποχρεώνει να ακολουθεί ανεξέλεγκτες επιχειρησιακές εξελίξεις.

Αιγαίο κυριαρχία και θαλάσσιες ζώνες

Η ακρίβεια των όρων είναι αναγκαία για μια σοβαρή δημόσια συζήτηση. Η εδαφική κυριαρχία, τα κυριαρχικά δικαιώματα στην ΑΟΖ και στην υφαλοκρηπίδα, οι αρμοδιότητες εναέριας κυκλοφορίας και οι περιοχές έρευνας και διάσωσης δεν είναι ταυτόσημα νομικά αντικείμενα. Η σύγχυσή τους δυσκολεύει την κατανόηση και μπορεί να δημιουργεί λανθασμένες προσδοκίες.

Η επίσημη ελληνική θέση προσδιορίζει ως διαφορά προς επίλυση την οριοθέτηση υφαλοκρηπίδας και ΑΟΖ σύμφωνα με το διεθνές δίκαιο. Η Τουρκία διατυπώνει ευρύτερες αξιώσεις, τις οποίες η Αθήνα δεν αποδέχεται ως νόμιμα αντικείμενα διαπραγμάτευσης για την ελληνική κυριαρχία. Πρέπει επομένως να ξεχωρίζουμε τι ζητά μια πλευρά από το τι αναγνωρίζει η άλλη ως διαφορά. [23]

Το άρθρο 121 της Σύμβασης για το Δίκαιο της Θάλασσας προβλέπει κατ’ αρχήν θαλάσσιες ζώνες για τα νησιά, με ειδική εξαίρεση στην παράγραφο 3 για ορισμένους βράχους. Η ύπαρξη δικαιώματος και η συγκεκριμένη επήρεια σε οριοθέτηση μεταξύ αντικείμενων ή παρακείμενων ακτών είναι διαφορετικά ζητήματα. Η ΑΟΖ αφορά ειδικά κυριαρχικά δικαιώματα και δικαιοδοσίες και δεν είναι απλώς προέκταση εδαφικής κυριαρχίας. [24]

Από αυτές τις διακρίσεις προκύπτει μια πρακτική κατεύθυνση: ισχυρή νομική τεκμηρίωση, συνέπεια στη δημόσια γλώσσα, επιχειρησιακή προετοιμασία και προσεκτικός καθορισμός οποιασδήποτε διαδικασίας επίλυσης. Η αποδοχή μιας διαδικασίας χωρίς σαφές αντικείμενο μπορεί να μεταφέρει την πολιτική διαφωνία στο εσωτερικό της ίδιας της διαδικασίας.

Η διπλωματία οφείλει επίσης να εξηγεί τι μπορεί να επιτύχει μια συμφωνία. Καμία οριοθέτηση δεν λύνει αυτομάτως κάθε πρόβλημα ασφαλείας. Καμία αγορά όπλων δεν επιλύει αυτομάτως μια νομική διαφορά. Τα μέσα αυτά αποδίδουν όταν συνδέονται σε συνεπή πολιτική με σαφές αντικείμενο και ελεγχόμενους κινδύνους.

Η Κύπρος ως ζήτημα πολιτικής ελευθερίας και ευρωπαϊκής ασφάλειας

Το Κυπριακό αφορά την κυριαρχία, την ασφάλεια, τα δικαιώματα και τη δυνατότητα κοινής πολιτικής ζωής σε ένα κράτος μέλος της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Η ενεργειακή του διάσταση είναι σημαντική, αλλά δεν μπορεί να υποκαταστήσει το βασικό πολιτικό πρόβλημα που προέκυψε από την εισβολή του 1974 και τη συνεχιζόμενη διαίρεση.

Το πλαίσιο του ΟΗΕ εξακολουθεί να αναφέρεται σε διζωνική δικοινοτική ομοσπονδία με πολιτική ισότητα. Η θέση αυτή δεν ταυτίζεται με αναγνώριση δύο κυρίαρχων κρατών. Η συζήτηση πρέπει να διατηρεί καθαρή αυτή τη διαφορά, ακόμη και όταν εξετάζει τα εμπόδια ή τις αδυναμίες των προηγούμενων διαπραγματεύσεων. [25]

Μια βιώσιμη λύση απαιτεί οι κάτοικοι του νησιού να μπορούν να ζουν με ασφάλεια και να συμμετέχουν σε λειτουργικούς θεσμούς. Η τυπική επίτευξη συμφωνίας δεν αρκεί αν οι ρυθμίσεις αφήνουν μόνιμη δυνατότητα εξωτερικού καταναγκασμού ή αν δημιουργούν διοίκηση που παραλύει σε κάθε σημαντική απόφαση.

Η Ελλάδα χρειάζεται στενό συντονισμό με την Κυπριακή Δημοκρατία, με σεβασμό στην αυτοτελή κρατική της υπόσταση. Το Κυπριακό δεν πρέπει να μετατρέπεται σε διαπραγματευτικό συμπλήρωμα μιας άλλης διμερούς συνεννόησης. Η ενεργειακή συνεργασία, οι ηλεκτρικές διασυνδέσεις και οι κοινές αμυντικές δυνατότητες πρέπει να υπηρετούν την ασφάλεια και τη βιωσιμότητα, με ρεαλιστική αποτίμηση κόστους και κινδύνων.

Η κοινωνική πλευρά της λύσης έχει επίσης βάρος. Οι Ελληνοκύπριοι και οι Τουρκοκύπριοι δεν είναι απλώς πληθυσμοί που πρέπει να τοποθετηθούν σε έναν διπλωματικό χάρτη. Η προοπτική συνύπαρξης απαιτεί προστασία δικαιωμάτων, οικονομικές δυνατότητες και εμπιστοσύνη ότι κανείς δεν θα βρίσκεται υπό μόνιμη απειλή ή εξάρτηση.

Η Τουρκία και η συζήτηση για πυρηνικές δυνατότητες

Η ανάπτυξη πολιτικής πυρηνικής ενέργειας, η δημιουργία εγχώριων δυνατοτήτων στον κύκλο καυσίμου και η απόκτηση πυρηνικού όπλου αποτελούν διαφορετικά επίπεδα δραστηριότητας. Η συζήτηση για την Τουρκία πρέπει να διατηρεί αυτές τις διακρίσεις. Η λειτουργία ενός πυρηνικού σταθμού δεν αποδεικνύει από μόνη της την ύπαρξη στρατιωτικού προγράμματος.

Η Γκιονούλ Τολ εξετάζει τα κίνητρα και τους περιορισμούς μιας πιθανής τουρκικής στροφής. Η ανάλυση αναφέρεται στις δεσμεύσεις μη διάδοσης, στη σχέση με το ΝΑΤΟ και στην εξάρτηση του Άκουγιου από τη ρωσική τεχνολογία και τα καύσιμα. Η συζήτηση αυτή δεν τεκμηριώνει ότι η Τουρκία έχει ήδη αποκτήσει πυρηνικό όπλο ή ότι έχει ληφθεί αμετάκλητη σχετική απόφαση. [26]

Οι διασφαλίσεις του Διεθνούς Οργανισμού Ατομικής Ενέργειας αποσκοπούν στην επαλήθευση ότι τα πυρηνικά υλικά δεν εκτρέπονται από ειρηνικές δραστηριότητες προς πυρηνικά όπλα. Η ύπαρξή τους δεν εξαλείφει κάθε κίνδυνο, αλλά παρέχει συγκεκριμένο θεσμικό και τεχνικό πλαίσιο ελέγχου. [27]

Η ελληνική απάντηση χρειάζεται συστηματική παρακολούθηση, συνεργασία στους θεσμούς μη διάδοσης και προετοιμασία για μεταβολές στο περιβάλλον ασφαλείας. Η δημόσια υπερβολή μπορεί να υπονομεύσει την αξιοπιστία της προειδοποίησης. Αν κάθε πολιτική δήλωση παρουσιάζεται ως απόδειξη άμεσης πυρηνικής απειλής, δυσκολευόμαστε να ξεχωρίσουμε ένα πραγματικό ποιοτικό άλμα όταν συμβεί.

Το ευρύτερο πρόβλημα είναι περιφερειακό. Αν πολλές χώρες θεωρήσουν ότι μόνο ένα πυρηνικό όπλο εξασφαλίζει επιβίωση, ο κίνδυνος πολλαπλασιάζεται. Η ασφάλεια της Ελλάδας ενισχύεται από αξιόπιστη αποτροπή και από ισχυρό καθεστώς μη διάδοσης, όχι από την αποδοχή μιας ανεξέλεγκτης κούρσας πυρηνικών εξοπλισμών.

Η επίσκεψη Ρούμπιο και το περιεχόμενο της ελληνοαμερικανικής σχέσης

Στις 7 Οκτωβρίου 2026 πραγματοποιήθηκε στην Αθήνα ο έκτος γύρος του Στρατηγικού Διαλόγου Ελλάδας και ΗΠΑ. Η επίσημη κοινή δήλωση αναφέρει πωλήσεις στρατιωτικού υλικού μέσω Foreign Military Sales ύψους 4 δισ. δολαρίων, συνεργασία με την Εθνοφρουρά της Φλόριντα και παραχώρηση οχημάτων Stryker. Οι πωλήσεις δεν είναι δωρεάν ενίσχυση ούτε απόδειξη ότι το σύνολο του υλικού έχει ήδη παραδοθεί. [28]

Το Reuters της 8ης Οκτωβρίου περιγράφει σχεδιασμό δαπανών έως 4 δισ. δολαρίων για αναβαθμίσεις και οπλισμό, με κατανομή κόστους σε περισσότερα έτη. Για την ακριβή σύνθεση, τον χρόνο παράδοσης και τους οικονομικούς όρους κάθε προγράμματος απαιτούνται οι αντίστοιχες συμβάσεις. [29]

Στις δηλώσεις της επίσκεψης αναφέρθηκε επίσης συνεργασία ανταλλαγής πληροφοριών για την τρομοκρατία. Η ελληνική αναφορά σε ενδεχόμενη θαλάσσια συνδρομή στο Ορμούζ συνδέθηκε με την ύπαρξη βιώσιμης ειρηνευτικής διαδικασίας. Δεν πρέπει να παρουσιάζεται ως ήδη εκτελεσμένη αποστολή ή ως άνευ όρων δέσμευση συμμετοχής σε πόλεμο. [30]

Η ουσιαστική αποτίμηση της επίσκεψης χρειάζεται να ξεπεράσει το επίπεδο του συμβολισμού. Πρώτο κριτήριο είναι ποιες συγκεκριμένες δυνατότητες αποκτούν οι ελληνικές Ένοπλες Δυνάμεις. Δεύτερο είναι το συνολικό οικονομικό κόστος και η εγχώρια συμμετοχή. Τρίτο είναι το πολιτικό αποτέλεσμα στα ζητήματα που η Ελλάδα θεωρεί κρίσιμα. Τέταρτο είναι το εύρος των νέων υποχρεώσεων που αναλαμβάνει.

Η γεωγραφία δίνει στην Ελλάδα σημασία για τις συμμαχικές επιχειρήσεις, τις επικοινωνίες και τις μεταφορές. Η σημασία αυτή πρέπει να αξιοποιείται με σαφείς προτεραιότητες. Μια χώρα που διαθέτει χρήσιμες υποδομές δεν εξασφαλίζει αυτόματα ότι ο εταίρος της θα υιοθετήσει όλες τις θέσεις της. Η πολιτική σύγκλιση χρειάζεται διαπραγμάτευση και συνεχή επιβεβαίωση.

Το ζητούμενο είναι μια σχέση στην οποία η συνεργασία αυξάνει την ελληνική ασφάλεια και την ικανότητα δράσης. Οι δημόσιες δεσμεύσεις πρέπει να αξιολογούνται ως προς το ακριβές περιεχόμενό τους. Οι προσδοκίες που υπερβαίνουν όσα έχουν συμφωνηθεί μπορούν να γίνουν πηγή επικίνδυνων υπολογισμών σε μια κρίση.

Ενεργειακοί κόμβοι και πραγματικά εθνικά οφέλη

Η ανάδειξη της Ελλάδας σε ενεργειακό κόμβο μπορεί να αυξήσει τη σημασία της και να δημιουργήσει οικονομικές ευκαιρίες. Η ύπαρξη υποδομών διέλευσης, όμως, δεν συνεπάγεται αυτόματα χαμηλότερο κόστος ενέργειας για την ελληνική βιομηχανία ή τα νοικοκυριά. Το αποτέλεσμα εξαρτάται από τη δομή της αγοράς, τους όρους συμβάσεων, τα δίκτυα και τον ανταγωνισμό.

Κάθε μεγάλο σχέδιο πρέπει να εξετάζεται με συγκεκριμένα ερωτήματα. Ποιος αναλαμβάνει το εμπορικό ρίσκο; Πόσο από το κόστος μεταφέρεται στο δημόσιο ή στους καταναλωτές; Υπάρχει επαρκής ζήτηση; Ποια είναι η εναλλακτική αν αλλάξουν οι τιμές, η τεχνολογία ή οι πολιτικές σχέσεις; Ποιες πρόσθετες υποδομές απαιτούνται για να λειτουργήσει;

Οι υδρογονάνθρακες, οι ανανεώσιμες πηγές, η αποθήκευση, οι διασυνδέσεις και η ενεργειακή αποδοτικότητα έχουν διαφορετικούς χρόνους απόδοσης και διαφορετικά οφέλη. Η πολιτική πρέπει να εξετάζει το σύνολο του συστήματος. Η επένδυση σε υποδομή που μένει ανεπαρκώς χρησιμοποιημένη μπορεί να περιορίζει πόρους για έργα με αμεσότερη κοινωνική χρησιμότητα.

Η προστασία των ενεργειακών εγκαταστάσεων χρειάζεται επίσης να συμπεριλαμβάνει τη συντήρηση, την κυβερνοασφάλεια και τις φυσικές καταστροφές. Ένα δίκτυο μπορεί να διακοπεί από σαμποτάζ, από τεχνική αστοχία ή από ακραίο καιρικό φαινόμενο. Η εθνική ανθεκτικότητα αυξάνεται όταν υπάρχουν εναλλακτικές διαδρομές και οργανωμένα σχέδια επαναφοράς.

Η Ελλάδα πρέπει επομένως να αξιολογεί τον ρόλο του κόμβου ως μέρος ευρύτερης παραγωγικής στρατηγικής. Οι διεθνείς ροές αποκτούν περισσότερο εθνικό όφελος όταν στηρίζουν επιχειρήσεις, επιστημονική εργασία και ασφαλή, προσιτή ενέργεια. Η διέλευση από μόνη της δεν αποτελεί ολοκληρωμένο αναπτυξιακό μοντέλο.

Η παραγωγική βάση της ελληνικής ασφάλειας

Η άμυνα και η οικονομία συνδέονται σε βάθος. Η χώρα χρειάζεται ανθρώπους που μπορούν να σχεδιάζουν, να συντηρούν, να κατασκευάζουν και να επιδιορθώνουν κρίσιμα συστήματα. Χρειάζεται επίσης διοίκηση που μπορεί να οργανώνει έργα και να αξιοποιεί πόρους χωρίς διαρκείς καθυστερήσεις και αδιαφάνεια.

Η αξιολόγηση του ΔΝΤ για την Ελλάδα το 2026 αναδεικνύει τη σημασία της παραγωγικότητας, της οικονομικής ανθεκτικότητας και της αντιμετώπισης δημογραφικών πιέσεων. Αυτά τα ζητήματα έχουν άμεση σχέση με τη μακροχρόνια δυνατότητα χρηματοδότησης της ασφάλειας και στελέχωσης των θεσμών. [31]

Η παραγωγική ανασυγκρότηση απαιτεί επιλογές. Η ναυτιλιακή τεχνολογία, η συντήρηση αμυντικών συστημάτων, η κυβερνοασφάλεια, οι εφαρμογές τεχνητής νοημοσύνης και η ενεργειακή διαχείριση μπορούν να δημιουργήσουν συνέργειες. Η αναγνώριση πιθανών πεδίων δεν αρκεί· χρειάζονται επενδύσεις σε δεξιότητες, σταθερό θεσμικό περιβάλλον και πρόσβαση επιχειρήσεων σε πραγματική ζήτηση.

Η συγκράτηση επιστημονικού δυναμικού έχει ιδιαίτερη σημασία. Δεν επιτυγχάνεται μόνο με γενικές εκκλήσεις επιστροφής. Χρειάζεται αξιοπρεπής αμοιβή, δυνατότητα έρευνας, διαφανείς προσλήψεις και προοπτική επαγγελματικής εξέλιξης. Η κοινωνική πολιτική και η τεχνολογική πολιτική συναντώνται εδώ με συγκεκριμένο τρόπο.

Μια βιώσιμη στρατηγική οφείλει επίσης να προετοιμάζεται για διακοπές εφοδιασμού. Η επάρκεια κρίσιμων υλικών, η συντήρηση λιμένων και δικτύων και η δυνατότητα λειτουργίας δημόσιων υπηρεσιών σε κρίση απαιτούν σχεδιασμό πριν εμφανιστεί η ανάγκη. Η προετοιμασία αυτή έχει οικονομικό κόστος, αλλά η απουσία της μπορεί να έχει πολύ μεγαλύτερο.

Τα σενάρια κλιμάκωσης και τα όρια της πρόβλεψης

Η έννοια ενός «γενικευμένου πολέμου» χρειάζεται περιγραφή. Μπορεί να αφορά παράλληλες περιφερειακές συγκρούσεις χωρίς άμεση αναμέτρηση των μεγάλων δυνάμεων. Μπορεί να αφορά σύγκρουση μιας μεγάλης δύναμης με συμμαχία. Μπορεί να σημαίνει μετάδοση πολέμου σε περισσότερα θέατρα. Οι καταστάσεις αυτές έχουν διαφορετική πιθανότητα και διαφορετικές συνέπειες.

Το δυσμενέστερο σενάριο δεν πρέπει να παρουσιάζεται ως αναπόφευκτο. Η ακριβής πιθανότητά του δεν μπορεί να εξαχθεί από τη συσσώρευση δραματικών τίτλων. Η χρήσιμη ανάλυση εξετάζει μηχανισμούς: άμεσες απώλειες μεταξύ δυνάμεων, αλλαγές στους κανόνες εμπλοκής, διακοπή επικοινωνίας, χτυπήματα σε κρίσιμες υποδομές και πολιτικές δεσμεύσεις που περιορίζουν την υποχώρηση.

Ένα πρώτο σενάριο είναι η παρατεταμένη αστάθεια, με τοπικές κλιμακώσεις και περιστασιακές συμφωνίες. Ένα δεύτερο είναι η σοβαρή περιφερειακή διεύρυνση, με μεγάλη διαταραχή του εμπορίου και άμεση εμπλοκή περισσότερων χωρών. Ένα τρίτο είναι μια αλληλουχία λανθασμένων υπολογισμών που οδηγεί σε αναμέτρηση μεγάλων δυνάμεων.

Για την Ελλάδα, ο σχεδιασμός πρέπει να περιλαμβάνει προστασία προσωπικού στο εξωτερικό, ασφάλεια ναυτιλίας, ενεργειακές εναλλακτικές, συνέχεια επικοινωνιών και βασικών δημόσιων υπηρεσιών. Πρέπει επίσης να εξετάζει τι συμβαίνει αν μια διεθνής κρίση συμπέσει με μια φυσική καταστροφή ή με επεισόδιο στο Αιγαίο.

Οι ασκήσεις προετοιμασίας έχουν αξία όταν αποκαλύπτουν κενά και οδηγούν σε διορθώσεις. Η δημόσια παρουσίασή τους δεν πρέπει να καλλιεργεί πανικό. Σκοπός είναι να αυξάνουν τη δυνατότητα ψύχραιμης αντίδρασης και να επιτρέπουν στην πολιτική ηγεσία να αποφασίζει με περισσότερες επιλογές.

Το ενδεχόμενο πυρηνικού πολέμου και οι διαδρομές κλιμάκωσης

Το ενδεχόμενο χρήσης πυρηνικού όπλου πρέπει να εξετάζεται σοβαρά χωρίς αυθαίρετα ποσοστά και χωρίς τη βεβαιότητα ότι ένας συμβατικός πόλεμος θα καταλήξει αναγκαστικά σε πυρηνικό. Τα διαθέσιμα δημόσια στοιχεία επιτρέπουν περιγραφή οπλοστασίων, δογμάτων και μηχανισμών κινδύνου. Δεν επιτρέπουν αξιόπιστη πρόβλεψη της απόφασης μιας ηγεσίας σε μια μελλοντική ακραία κρίση.

Σύμφωνα με το SIPRI, στις αρχές του 2026 τα εννέα πυρηνικά οπλισμένα κράτη διέθεταν περίπου 12.187 πυρηνικά όπλα συνολικά. Το σύνολο περιλαμβάνει διαφορετικές κατηγορίες διαθεσιμότητας και δεν σημαίνει ότι όλα ήταν αναπτυγμένα και έτοιμα για άμεση χρήση. Η ύπαρξη μεγάλου αποθέματος αποτελεί παράμετρο καταστροφικής δυνατότητας, όχι μέτρηση της πιθανότητας πολέμου. [35]

Στις 5 Φεβρουαρίου 2026 έληξε η New START. Ο Γενικός Γραμματέας του ΟΗΕ επισήμανε ότι οι ΗΠΑ και η Ρωσία έμεναν χωρίς τα δεσμευτικά όρια της συνθήκης στα στρατηγικά τους πυρηνικά οπλοστάσια. Η απώλεια ενός πλαισίου περιορισμού και επαλήθευσης αυξάνει την αβεβαιότητα· δεν αποδεικνύει ότι έχει ληφθεί απόφαση για χρήση. [40]

Μια πρώτη διαδρομή κινδύνου είναι η σκόπιμη χρήση μέσα σε συμβατικό πόλεμο, αν μια ηγεσία θεωρήσει ότι απειλείται μια ζωτική της επιδίωξη ή η επιβίωσή της. Μια δεύτερη είναι η λανθασμένη ερμηνεία ενέργειας του αντιπάλου ως προετοιμασίας πυρηνικής επίθεσης. Μια τρίτη είναι ο συνδυασμός τεχνικού σφάλματος, ανεπαρκούς πληροφόρησης και πολύ μικρού χρόνου απόφασης. Οι διαδρομές αυτές είναι αναλυτικές δυνατότητες, όχι ισχυρισμοί ότι κάποια έχει ήδη ενεργοποιηθεί.

Η διάκριση ανάμεσα σε «τακτικό» και «στρατηγικό» όπλο αφορά κυρίως τον ρόλο και τον τρόπο ενσωμάτωσής του στη στρατιωτική σχεδίαση. Δεν καθιστά ένα όπλο μικρής ισχύος ανθρωπιστικά αποδεκτό ούτε εξασφαλίζει περιορισμένες πολιτικές συνέπειες. Η πρώτη χρήση θα δημιουργούσε ακραία αβεβαιότητα για την αντίδραση του αντιπάλου και των συμμάχων του.

Η ιδέα ότι μια περιορισμένη πυρηνική χρήση θα μπορούσε να τερματίσει μια σύγκρουση μέσω εκφοβισμού στηρίζεται σε μια δύσκολη υπόθεση: ότι ο αντίπαλος θα αντιδράσει ακριβώς όπως επιθυμεί ο χρήστης. Η υπόθεση αυτή δεν μπορεί να θεωρείται ασφαλής βάση σχεδιασμού. Η αντίδραση θα επηρεαζόταν από τις απώλειες, τον στόχο, τις δεσμεύσεις των συμμάχων και τον φόβο νέου πλήγματος.

Η Ρωσία και οι ΗΠΑ έχουν ιδιαίτερο βάρος στην παγκόσμια πυρηνική ισορροπία. Η κινεζική ανάπτυξη δυνατοτήτων προσθέτει πολυπλοκότητα σε ένα σύστημα που δεν μπορεί πλέον να εξετάζεται μόνο ως διμερής σχέση. Το Ιράν, η Τουρκία και οι Χούθι δεν πρέπει να εξισώνονται με τις αναγνωρισμένες από τις σχετικές εκτιμήσεις πυρηνικά οπλισμένες δυνάμεις. Μπορούν όμως να επηρεάζουν περιφερειακές κρίσεις στις οποίες εμπλέκονται τέτοιες δυνάμεις.

Χρειάζεται επίσης να διακρίνεται ένα πλήγμα σε πολιτική πυρηνική εγκατάσταση από την έκρηξη πυρηνικού όπλου. Το πρώτο μπορεί να προκαλέσει σοβαρό ραδιολογικό συμβάν, ανάλογα με την εγκατάσταση και τη ζημιά. Δεν είναι ο ίδιος φυσικός ή στρατιωτικός μηχανισμός με μια πυρηνική έκρηξη. Η χρήση του όρου «πυρηνικός πόλεμος» για κάθε επίθεση σε σχετική υποδομή θολώνει την εκτίμηση του κινδύνου.

Οι συνέπειες μιας πυρηνικής χρήσης και η ελληνική θέση

Η Διεθνής Επιτροπή του Ερυθρού Σταυρού υπογραμμίζει ότι δεν υπάρχει επαρκής ανθρωπιστική δυνατότητα αντιμετώπισης των συνεπειών της χρήσης πυρηνικών όπλων. Οι άμεσες επιπτώσεις περιλαμβάνουν έκρηξη, θερμότητα και ακτινοβολία, μαζί με καταστροφή υποδομών που θα χρειάζονταν για την περίθαλψη. Οι συνέπειες εξαρτώνται από τον τύπο και την ισχύ του όπλου, τον τόπο, τον τρόπο έκρηξης και τις καιρικές συνθήκες. [41]

Η διασπορά ραδιενεργών καταλοίπων και οι επιπτώσεις στην υγεία απαιτούν εξειδικευμένη εκτίμηση. Δεν μπορεί να σχεδιαστεί αξιόπιστος χάρτης επιπτώσεων χωρίς συγκεκριμένα δεδομένα. Ούτε είναι σοβαρό να δηλώνεται εκ των προτέρων ότι μια χώρα θα μείνει ανεπηρέαστη επειδή βρίσκεται μακριά από τον πιθανό στόχο.

Έρευνα της Lili Xia και συνεργατών στο Nature Food εξετάζει, με μοντέλα συγκεκριμένων σεναρίων, πώς η αιθάλη από μεγάλες πυρκαγιές μετά από πυρηνική σύγκρουση θα μπορούσε να επηρεάσει το κλίμα και την παραγωγή τροφίμων παγκοσμίως. Τα αποτελέσματα εξαρτώνται από τις υποθέσεις για τις πυρκαγιές, την αιθάλη και τις κοινωνικές αντιδράσεις. Η έρευνα υποστηρίζει τον κίνδυνο επιπτώσεων πολύ πέρα από τις εμπόλεμες χώρες· δεν δίνει μία μοναδική, βέβαιη έκβαση για κάθε πιθανή χρήση. [42]

Για την Ελλάδα, ακόμη και ένα σενάριο χωρίς άμεσο πλήγμα θα μπορούσε να δημιουργήσει προβλήματα εφοδιασμού, μεταφορών, επικοινωνιών και δημόσιας υγείας. Το εύρος αυτών των επιπτώσεων θα εξαρτιόταν από την έκταση της σύγκρουσης. Η πολιτική προστασία μπορεί να περιορίσει ορισμένες συνέπειες και να οργανώσει την αντίδραση, αλλά δεν μπορεί να προσφέρει εγγύηση ασφάλειας απέναντι σε μεγάλη πυρηνική καταστροφή.

Η παρουσία συμμαχικών υποδομών πρέπει να περιλαμβάνεται στον σχεδιασμό κινδύνου. Δεν υπάρχουν δημόσια τεκμήρια που να επιτρέπουν στον συντάκτη ενός άρθρου να καταρτίσει αξιόπιστη λίστα πιθανών στόχων στην Ελλάδα. Τέτοιες αυθαίρετες λίστες προσφέρουν ψευδή ακρίβεια και καλλιεργούν φόβο. Το σωστό πεδίο δημόσιας συζήτησης είναι η ετοιμότητα, η συνέχεια υπηρεσιών, η ενημέρωση και η διπλωματική πρόληψη.

Η ελληνική θέση πρέπει να υποστηρίζει διατήρηση διαύλων επικοινωνίας, επαναφορά επαληθεύσιμων περιορισμών, μη διάδοση και αποφυγή ενεργειών που συμπιέζουν τον χρόνο λήψης αποφάσεων σε πυρηνική κρίση. Η συμμετοχή σε συμμαχία δεν αφαιρεί το δικαίωμα μιας χώρας να επιδιώκει ενεργά μείωση του πυρηνικού κινδύνου.

Η τεχνητή νοημοσύνη προσθέτει μια νέα παράμετρο. Έρευνα του SIPRI εξετάζει την αβεβαιότητα, τα σφάλματα και τη συντόμευση των χρόνων απόφασης που μπορεί να προκαλεί η ενσωμάτωσή της σε συναφή συστήματα. Η διατήρηση ουσιαστικού ανθρώπινου ελέγχου απαιτεί χρόνο για έλεγχο πληροφοριών, αξιόπιστες διαδικασίες και δυνατότητα απόρριψης λανθασμένων εισηγήσεων. Δεν αρκεί ένας άνθρωπος να εγκρίνει τυπικά ένα αποτέλεσμα που δεν μπορεί να κατανοήσει. [43]

Η αποφυγή πυρηνικής χρήσης πρέπει να αποτελεί σταθερό πολιτικό στόχο και όχι επικοινωνιακή δήλωση που ενεργοποιείται μόνο όταν αυξάνονται οι απειλές. Απαιτεί καθημερινή θεσμική εργασία, πρόληψη λανθασμένων υπολογισμών και αναγνώριση ότι οι συνέπειες θα υπερέβαιναν κάθε περιφερειακή αντιπαράθεση.

Μια συνεκτική ελληνική στρατηγική για την επόμενη περίοδο

Η Ελλάδα χρειάζεται σαφή ιεράρχηση συμφερόντων. Η προστασία της κυριαρχίας, η ασφάλεια του πληθυσμού, η υποστήριξη της Κυπριακής Δημοκρατίας, η λειτουργία της οικονομίας και η διατήρηση δημοκρατικών θεσμών αποτελούν τον πυρήνα. Οι επιμέρους συνεργασίες πρέπει να αξιολογούνται ως προς τη συμβολή τους σε αυτούς τους στόχους.

Η αποτροπή απαιτεί επιχειρησιακή ετοιμότητα και δυνατότητα συνέχειας. Η διπλωματία απαιτεί σαφείς θέσεις, αξιόπιστους συνομιλητές και γνώση των συμφερόντων των άλλων. Η οικονομική πολιτική απαιτεί παραγωγή, δεξιότητες και υποδομές. Η κοινωνική πολιτική απαιτεί δίκαιη κατανομή ευκαιριών και υποχρεώσεων. Αν ένα από αυτά τα πεδία παραμεληθεί, υπονομεύει και τα υπόλοιπα.

Η συμμαχική συνεργασία πρέπει να λειτουργεί ως πολλαπλασιαστής δυνατοτήτων. Για να συμβεί αυτό, η χώρα χρειάζεται να γνωρίζει τι προσφέρει, τι λαμβάνει και σε ποια περίπτωση θα ζητήσει επανεξέταση. Ο σεβασμός μιας συνεργασίας δεν αποκλείει την κριτική αξιολόγησή της.

Η δημόσια συζήτηση έχει επίσης ανάγκη καλύτερα κριτήρια. Η επιτυχία μιας επίσκεψης δεν μετριέται μόνο από τις δηλώσεις. Η επιτυχία μιας προμήθειας δεν μετριέται μόνο από την αγορά. Η επιτυχία μιας τεχνολογικής επένδυσης δεν μετριέται μόνο από την αποτίμηση. Κάθε επιλογή χρειάζεται επαληθεύσιμα αποτελέσματα σε βάθος χρόνου.

Η νέα διεθνής πραγματικότητα δημιουργεί κινδύνους αλλά και περιθώρια δράσης. Μια μικρότερη χώρα δεν μπορεί να καθορίσει μόνη της την παγκόσμια τάξη. Μπορεί όμως να αυξήσει τη δυνατότητα προστασίας των συμφερόντων της, να επιλέξει συνεργασίες με μεγαλύτερη ακρίβεια και να μειώσει εξαρτήσεις που την καθιστούν ευάλωτη.

Η ελληνική στρατηγική θα κριθεί από το αν αυτή η προσπάθεια αποκτήσει συνέχεια, θεσμική μνήμη και κοινωνική στήριξη. Η γεωγραφία προσφέρει ευκαιρίες. Η αποτελεσματική πολιτική τις μετατρέπει σε ασφάλεια, ευημερία και πραγματική ελευθερία αποφάσεων.

Πηγές και διαδρομές τεκμηρίωσης

Οι αριθμοί στο άρθρο παραπέμπουν στις ακόλουθες πηγές. Οι πρωτογενείς επίσημες πηγές χρησιμοποιούνται για συμφωνίες, θεσμικά πλαίσια και αριθμητικά στοιχεία. Τα άρθρα γνώμης χρησιμοποιούνται με απόδοση στον συγγραφέα. Οι ερμηνείες και οι προτάσεις του παρόντος κειμένου είναι αυτοτελής σύνθεση. Έλεγχος πρόσβασης στις 9 Οκτωβρίου 2026. Πριν από μεταγενέστερη δημοσίευση, χρειάζεται επικαιροποίηση των εξελίξεων που μεταβάλλονται καθημερινά.

[1] Ανιχνεύσεις — Η παγκόσμια τάξη καταρρέει αλλά τι θα ακολουθήσει. Παρουσίαση της πρότασης Charles A. Kupchan.

https://www.anixneuseis.gr/η-παγκόσμια-τάξη-καταρρέει-αλλά-τι-θ/

[2] Wu Xinbo — American Power A View from China. Carnegie, Σεπτέμβριος 2026.

https://carnegieendowment.org/research/2026/09/american-power-a-view-from-china

[3] Jake Sullivan και Hal Brands — China Has Two Paths to Global Domination. Carnegie, 22 Μαΐου 2020. Αρχική πηγή Foreign Policy.

https://carnegieendowment.org/russia-eurasia/posts/2020/05/china-has-two-paths-to-global-domination

[4] Minxin Pei — China’s Not a Superpower. Carnegie, 29 Δεκεμβρίου 2009. Αρχική πηγή The Diplomat.

https://carnegieendowment.org/posts/2009/12/chinas-not-a-superpower

[5] Ανιχνεύσεις — Πώς κλιμακώνει ο Πούτιν. Αντρέι Κολέσνικοφ, Foreign Affairs, Σεπτέμβριος 2026.

https://www.anixneuseis.gr/πώς-κλιμακώνει-ο-πούτιν/

[6] Reuters — Kremlin Russia agrees with Rubio that Ukraine conflict is in a stalemate. 8 Οκτωβρίου 2026.

https://www.reuters.com/world/kremlin-russia-agrees-with-rubio-that-ukraine-conflict-is-stalemate-2026-10-08/

[7] Financial Times — Marco Rubio urges western countries to uphold traditional values. 8 Οκτωβρίου 2026. Αναφορά στην περιοδεία και στην ομιλία στην Αθήνα.

https://www.ft.com/content/404bfe74-3778-4acc-8a01-329a6744b078

[8] Ανιχνεύσεις — Ο Νέος Αιώνιος Πόλεμος Γιατί η Αμερική και το Ιράν συνεχίζουν να πολεμούν χωρίς νίκη. Ali Vaez, Foreign Affairs, Σεπτέμβριος 2026.

https://www.anixneuseis.gr/ο-νέος-αιώνιος-πόλεμος-γιατί-η-αμερική/

[9] Ανιχνεύσεις — Έπειτα από δύο δεκαετίες οι αμερικανικές δυνάμεις αποχωρούν από το Ιράκ αφήνοντάς το μπροστά σε ένα αβέβαιο μέλλον. Αναδημοσίευση New York Times, 30 Σεπτεμβρίου 2026.

https://www.anixneuseis.gr/έπειτα-από-δύο-δεκαετίες-οι-αμερικανι/

[10] US Energy Information Administration — World Oil Transit Chokepoints και Amid regional conflict the Strait of Hormuz remains critical oil chokepoint.

https://www.eia.gov/international/analysis/special-topics/world_oil_transit_Chokepoints

https://www.eia.gov/todayinenergy/detail.php?id=65504

[11] Ανιχνεύσεις — Υεμένη Το σταυροδρόμι των θρησκειών και των αυτοκρατοριών.

https://www.anixneuseis.gr/υεμένη-το-σταυροδρόμι-των-θρησκειών-κ/

[12] NATO — The Hague Summit Declaration. 25 Ιουνίου 2025.

https://www.nato.int/en/about-us/official-texts-and-resources/official-texts/2025/06/25/the-hague-summit-declaration

[13] Συμβούλιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης — SAFE Council adopts 150 billion euro boost for joint procurement on European security and defence. 27 Μαΐου 2025.

https://www.consilium.europa.eu/en/press/press-releases/2025/05/27/safe-council-adopts-150-billion-boost-for-joint-procurement-on-european-security-and-defence/

[14] Ανιχνεύσεις — Η πίεση του Τραμπ στο ΝΑΤΟ αναδιαμορφώνει την άμυνα της Ευρώπης Θα διαλύσει τη Συμμαχία. Αναδημοσίευση Reuters, 17 Σεπτεμβρίου 2026.

https://www.anixneuseis.gr/η-πίεση-του-τραμπ-στο-νατο-αναδιαμορφώ/

[15] SIPRI — Trends in World Military Expenditure 2025. Απρίλιος 2026.

https://www.sipri.org/publications/2026/sipri-fact-sheets/trends-world-military-expenditure-2025

[16] Ανιχνεύσεις — Από τη Βαϊμάρη στην AfD Η γερμανική Ακροδεξιά και η υποχώρηση της Σοσιαλδημοκρατίας.

https://www.anixneuseis.gr/από-τη-βαϊμάρη-στην-afd-η-γερμανική-ακροδ/

[17] Ανιχνεύσεις — Τρίζει το Ηνωμένο Βασίλειο Γιατί Σκωτία Ουαλία και Βόρεια Ιρλανδία κοιτούν ξανά προς την έξοδο. 19 Σεπτεμβρίου 2026.

https://www.anixneuseis.gr/τρίζει-το-ηνωμένο-βασίλειο-γιατί-σκωτ/

[18] Ανιχνεύσεις — Επαναπροσδιορίζει η τεχνολογία την κυριαρχία. Τάνια Γκουντσουζιάν και Ιμπραχίμ αλ-Μαράσι. Πηγή The National Interest.

https://www.anixneuseis.gr/επαναπροσδιορίζει-η-τεχνολογία-την-κ/

[19] International Energy Agency — Energy and AI και Energy demand from AI. Έκθεση 2025, πρόβλεψη βασικού σεναρίου.

https://www.iea.org/reports/energy-and-ai/energy-demand-from-ai

[20] International Labour Organization και NASK — Generative AI and Jobs A Refined Global Index of Occupational Exposure. 20 Μαΐου 2025.

https://www.ilo.org/publications/generative-ai-and-jobs-refined-global-index-occupational-exposure

[21] Ανιχνεύσεις — Καπιταλισμός σε υπερδιέγερση speedball capitalism η τεχνητή νοημοσύνη τροφοδοτεί τη νέα χρηματοπιστωτική έκρηξη. 2 Οκτωβρίου 2026. Περιλαμβάνει κείμενο του Economist και κριτικό σχολιασμό.

https://www.anixneuseis.gr/καπιταλισμός-σε-υπερδιέγερση-speedball-capitalism-η-τ/

[22] Ανιχνεύσεις — Η Ανατολική Μεσόγειος σε νέο γεωστρατηγικό δίλημμα Ελλάδα Ισραήλ Τουρκία και το Security Dilemma που αλλάζει τις ισορροπίες ισχύος.

https://www.anixneuseis.gr/η-ανατολική-μεσόγειος-σε-νέο-γεωστρατ/

[23] Ελληνικό Υπουργείο Εξωτερικών — Ζητήματα Ελληνοτουρκικών Σχέσεων. Επίσημη ελληνική θέση.

https://www.mfa.gr/exoteriki-politiki/eidika-themata-exoterikis-politikis/zitimata-ellinotourkikon-scheseon/

[24] United Nations — United Nations Convention on the Law of the Sea. Άρθρα 56 και 121. Νομικό πλαίσιο για τις σχετικές διακρίσεις.

https://www.un.org/depts/los/convention_agreements/texts/unclos/part5.htm

https://www.un.org/depts/los/convention_agreements/texts/unclos/part8.htm

[25] United Nations Security Council — Έγγραφο S/2026/50 για το Κυπριακό. Αναφορά στο πλαίσιο ομοσπονδίας με πολιτική ισότητα.

https://digitallibrary.un.org/nanna/record/4101170/files/S_2026_50-EN.pdf?registerDownload=1&version=1&withMetadata=0&withWatermark=0

[26] Ανιχνεύσεις — Οι πυρηνικές φιλοδοξίες της Τουρκίας στο περιβάλλον μετά τον πόλεμο με το Ιράν. Γκιονούλ Τολ, 10 Σεπτεμβρίου 2026.

https://www.anixneuseis.gr/οι-πυρηνικές-φιλοδοξίες-της-τουρκίας/

[27] International Atomic Energy Agency — Basics of IAEA Safeguards.

https://www.iaea.org/topics/basics-of-iaea-safeguards

[28] Ελληνικό Υπουργείο Εξωτερικών — Κοινή Δήλωση για τον Στρατηγικό Διάλογο Ελλάδος ΗΠΑ. Αθήνα, 7 Οκτωβρίου 2026.

https://www.mfa.gr/koini-dilosi-gia-ton-stratigiko-dialogo-ellados-ipa-athina-07-10-2026/

[29] Reuters — Greece agrees up to 4 billion dollar US arms deal sources say. 8 Οκτωβρίου 2026.

https://www.reuters.com/business/aerospace-defense/greece-agrees-up-4-billion-us-arms-deal-sources-say-2026-10-08/

[30] Reuters — Rubio says US Greece to jointly combat security threats. 7 Οκτωβρίου 2026.

https://www.reuters.com/world/europe/rubio-says-us-greece-jointly-combat-security-threats-2026-10-07/

[31] International Monetary Fund — Greece Staff Concluding Statement of the 2026 Article IV Consultation Mission. 24 Μαρτίου 2026.

https://www.imf.org/en/news/articles/2026/03/24/cs-03242026-greece-staff-concluding-statement-of-the-2026-article-iv-consultation-mission

[32] Συμπληρωματικό υλικό αφετηρίας — Ανιχνεύσεις Ο πολυπολικός κόσμος του 2026. Χρησιμοποιείται για τη θεματική σύνδεση των πόλων ισχύος· οι αξιολογικές θέσεις του δεν υιοθετούνται αυτομάτως ως διαπιστωμένα γεγονότα.

https://www.anixneuseis.gr/ο-πολυπολικός-κόσμος-του-2026/

[33] Συμπληρωματική αναφορά — Ανιχνεύσεις Τελειώνει η αμερικανική κυριαρχία στη Μέση Ανατολή. 24 Σεπτεμβρίου 2026. Θέτει το ζήτημα της προβλεψιμότητας των αμερικανικών εγγυήσεων.

https://www.anixneuseis.gr/τελειώνει-η-αμερικανική-κυριαρχία-στ/

[34] Ifri — Russia Iran China North Korea The Nuclear Dimension of the Axis of Upheaval. Εισαγωγικό πλαίσιο σεμιναρίου, 5 Ιουνίου 2025. Χρησιμοποιείται μόνο για τη διάκριση διμερούς συνεργασίας και τυπικής συμμαχίας, όχι ως πλήρης έκθεση των συζητήσεων του σεμιναρίου.

https://www.ifri.org/en/russia-iran-china-north-korea-nuclear-dimension-axis-upheaval

[35] SIPRI Yearbook 2026 — World nuclear forces. Εκτιμήσεις για τις αρχές του 2026.

https://www.sipri.org/yearbook/2026/08

[36] Reuters — Houthi strikes on Riyadh airport killed three Saudis as war escalates. 9 Οκτωβρίου 2026.

https://www.reuters.com/world/middle-east/houthi-strikes-riyadh-airport-killed-three-saudis-war-escalates-2026-10-09/

[37] Reuters — Turkey sending technical defensive support to Saudi Arabia to help fight Houthis officials say. 7 Οκτωβρίου 2026.

https://www.reuters.com/world/asia-pacific/turkey-sending-technical-defensive-support-saudi-arabia-help-fight-houthis-2026-10-07/

[38] Associated Press — Tensions flare in Syria’s Kurdish northeast as government integration deal moves forward. Σεπτέμβριος 2026. Η θεματική χρησιμοποιείται με βάση το διαθέσιμο ανακτημένο ρεπορτάζ, χωρίς ισχυρισμό πλήρους ολοκλήρωσης της διαδικασίας.

https://apnews.com/article/4d09fb583a7d7ad2ff6fdfe34d1379c3

[39] Reuters — Syria deal could remove main obstacle to Turkey PKK peace Turkish officials say. 19 Ιανουαρίου 2026.

https://www.reuters.com/world/middle-east/syria-deal-could-remove-main-obstacle-turkey-pkk-peace-turkish-officials-say-2026-01-19/

[40] United Nations — Secretary General statement on expiration of New START. 5 Φεβρουαρίου 2026.

https://india.un.org/en/311310-un-secretary-general-statement-expiration-treaty-measures-further-reduction-and-limitation

[41] International Committee of the Red Cross — Frequently asked questions Nuclear Weapons. Ανθρωπιστικές συνέπειες και περιορισμοί δυνατότητας απόκρισης.

https://www.icrc.org/en/article/faq-nuclear-weapons

[42] Lili Xia και συνεργάτες — Global food insecurity and famine from reduced crop marine fishery and livestock production due to climate disruption from nuclear war soot injection. Nature Food 3, 586–596, 2022. Επιστημονική μελέτη μοντελοποίησης με συγκεκριμένα σενάρια.

https://www.nature.com/articles/s43016-022-00573-0

[43] SIPRI — Pragmatic Approaches to Governance at the Artificial Intelligence Nuclear Nexus. 2025.

https://www.sipri.org/publications/2025/other-publications/pragmatic-approaches-governance-artificial-intelligence-nuclear-nexus

Σε κλίμα ακραίας έντασης η προεκλογική εκστρατεία στη Σερβία: Ο Βούτσιτς κατηγορείται για υποκλοπές, παρακολουθήσεις, αστυνομικές επιθέσεις, υψηλή ανισότητα στην προβολή εναντίον της «Λίστας» των Φοιτητών

Από

pcuser

October 9, 2026

Σε κλίμα βαθιάς πόλωσης, με ένταση και οξεία ρητορική αντιπαράθεση, εξελίσσεται η προεκλογική εκστρατεία στη Σερβία ενόψει των πρόωρων βουλευτικών εκλογών της 25ης Οκτωβρίου.

Η παραίτηση του Αλεξάνταρ Βούτσιτς από την προεδρία της Δημοκρατίας για να διεκδικήσει την πρωθυπουργία «άναψε τα αίματα» στην πολιτική αντιπαράθεση. Οι περιοδείες του στο εσωτερικό της χώρας κινητοποίησαν τον κομματικό και κρατικό μηχανισμό, με στόχο την αποδόμηση του φοιτητικού κινήματος, το οποίο θεωρείται η σοβαρότερη απειλή για το κυβερνών Σερβικό Προοδευτικό Κόμμα (SNS). Οι φοιτητές και όλοι όσοι τους υποστηρίζουν παρουσιάζονται ως «εσωτερικοί εχθροί» που υποκινούνται από «ξένες μυστικές υπηρεσίες» και επιδιώκουν τη «διάλυση του κράτους». Η προεκλογική εκστρατεία της «Φοιτητικής Λίστας» στην επαρχία συχνά παρεμποδίζεται είτε από τα όργανα ασφαλείας είτε από υποστηρικτές του Αλεξάνταρ Βούτσιτς.

Η έκθεση που παρουσίασε η διεθνώς αναγνωρισμένη για τη δράση της στην προάσπιση των δημοκρατικών θεσμών ΜΚΟ CRTA (Center for Research, Transparency and Accountability), και η οποία αφορά τη συστηματική παρακολούθηση (monitoring) για το διάστημα 9-30 Σεπτεμβρίου, αποτυπώνει κλίμα ακραίας ανισότητας στην προεκλογική περίοδο. Στο κείμενο καταγράφεται «σοβαρή και συστηματική υπονόμευση των δημοκρατικών δικαιωμάτων και των ελευθεριών των πολιτών, των υποψηφίων και των παρατηρητών στη Σερβία». Η έκθεση βασίζεται σε 3.000 περιπτώσεις που κατέγραψαν οι παρατηρητές της ΜΚΟ στο πεδίο.

Στο επίκεντρο των αποκαλύψεων της οργάνωσης βρίσκονται οι καταγγελίες για παράνομες παρακολουθήσεις σε βάρος στελεχών της αντιπολίτευσης, ακτιβιστών του φοιτητικού κινήματος και επικριτών της κυβέρνησης. Σύμφωνα με την CRTA, οι παρακολουθήσεις αυτές λαμβάνουν διπλή μορφή: αφενός αφορούν ψηφιακές υποκλοπές και παραβιάσεις επικοινωνιών με τη χρήση εξελιγμένων λογισμικών, και αφετέρου φυσικές παρακολουθήσεις στους δρόμους, όπου άγνωστοι ή άτομα που συνδέονται με τον κρατικό μηχανισμό φωτογραφίζουν, βιντεοσκοπούν και ακολουθούν στενά πολιτικούς ακτιβιστές και φοιτητές. «Η πρακτική αυτή, σε συνδυασμό με πολιτικά υποκινούμενες αστυνομικές παρεμβάσεις, στοχεύει στη δημιουργία κλίματος εκφοβισμού και ψυχολογικής πίεσης», επισημαίνεται στην έκθεση. Επιπλέον, η οργάνωση αναφέρει ότι μία στις τρεις δραστηριότητες του κυβερνώντος συνασπισμού, του οποίου ηγείται ο Αλεξάνταρ Βούτσιτς, εμπεριέχει στοιχεία κατάχρησης δημοσίων πόρων ή εξαγοράς ψήφων.

Η έκθεση της CRTA αποτυπώνει παράλληλα μια εικόνα πλήρους ελέγχου του ραδιοτηλεοπτικού τοπίου από την κυβέρνηση, τεκμηριώνοντας την απόλυτη κυριαρχία του κυβερνώντος κόμματος (SNS) στα μέσα ενημέρωσης. Κατά την εξεταζόμενη περίοδο, το κόμμα του Βούτσιτς κατέλαβε το 69% του τηλεοπτικού χρόνου στα κανάλια εθνικής εμβέλειας. Αντίθετα, η αντιπολίτευση περιορίστηκε στο 15% του συνολικού χρόνου και προβλήθηκε σχεδόν αποκλειστικά με αρνητικό, πολωτικό πρόσημο. Η ανισορροπία κορυφώνεται στη δημόσια Ραδιοτηλεόραση (RTS), όπου το 96% της κάλυψης αφιερώθηκε στο κυβερνών κόμμα, με τον Αλεξάνταρ Βούτσιτς να μονοπωλεί το ενδιαφέρον.

Σύμφωνα με τα στοιχεία της CRTA, τα φιλοκυβερνητικά διαδικτυακά και έντυπα μέσα ενημέρωσης έχουν δημοσιεύσει σχεδόν 1.500 αναφορές που προειδοποιούν για «χάος» την ημέρα των εκλογών, χαρακτηρίζοντας τις δράσεις της αντιπολίτευσης και των φοιτητών ως απόπειρα «έγχρωμης επανάστασης».

Οι κρίσιμες βουλευτικές εκλογές θα διεξαχθούν στις 25 Οκτωβρίου. Τις 250 έδρες που συνθέτουν το κοινοβούλιο της Σερβίας διεκδικούν συνολικά 18 κόμματα και συνασπισμοί.

Με πληροφορίες από ΑΠΕ-ΜΠΕ/Ν.Πέλπα
Σερβία Βελιγράδι

https://hellasjournal.com/2026/10/se-klima-akraias-entasis-i-proeklogiki-ekstrateia-sti-servia-o-voutsits-katigoreitai-gia-ypoklopes-parakolouthiseis-astynomikes-epitheseis-ypsili-anisotita-stin-provoli-enantion-tis-listas/

Πέθανε ο συγγραφέας Διονύσης Χαριτόπουλος σε ηλικία 79 ετών

Από

pcuser

October 9, 2026

Πέθανε ο συγγραφέας Διονύσης Χαριτόπουλος σε ηλικία 79 ετών, ο οποίος γεννήθηκε στον Πειραιά το 1947.

Στα πρώτα χρόνια της ζωής του εργάστηκε σε διάφορες χειρωνακτικές εργασίες, στο λιμάνι και στα γύρω μηχανουργεία, ενώ εγκατέλειψε νωρίς δύο απόπειρες σπουδών, στην Αθήνα και στο Λονδίνο.

Μέχρι το 1990 εργάστηκε στον χώρο της διαφήμισης. Υπήρξε σύζυγος της δημοσιογράφου Μαλβίνας Κάραλη.

Η ανακοίνωση από τις εκδόσεις ΤΟΠΟΣ:
«Πέθανε ο Διονύσης Χαριτόπουλος. Το γράφουμε όπως το ήθελε, ούτε έφυγε, ούτε αποχώρησε, ούτε άλλα τέτοια. Ολιγαρκής, ανθεκτικός και μπεσαλής στη ζωή και τη γραφή του.

Γέννημα θρέμμα Πειραιώτης με καταγωγή από τη Μέσα Μάνη από πατέρα, και από τα ψηλά Βουνά το Μικρό Χωριό Ευρυτανίας από μάνα, ήταν, όπως έλεγε ο ίδιος, ευγνώμων γιατί είχε την τύχη να ζήσει σε ζόρικες εποχές στον Πειραιά, όπου το λιμάνι και ο κόσμος του τού έκαναν ταχύρρυθμα μαθήματα επιβίωσης, αξιοπρέπειας και ανθρωπογνωσίας, καθώς δούλευε από μικρός σε σκληρές χειρωνακτικές δουλειές.

Από το πρώτο του βιβλίο το 1976, ο Διονύσης Χαριτόπουλος είχε εξασφαλίσει τον έπαινο των κριτικών του πνευματικού κόσμου και ιδίως των αναγνωστών, αλλά και την αδυναμία τους να τον κατηγοριοποιήσουν.

Ακατάτακτος, αταξινόμητος, αυτόνομος, είναι ορισμένα από τα επίθετα που τον συνοδεύουν. Δεν ανήκει σε λογοτεχνικές σχολές, ρεύματα, παρέες, και σίγουρα δεν ακολούθησε τις επιταγές της εποχής του. Ήταν μια κατηγορία μόνος του. Μια γνήσια αντικομφορμιστική ψυχή που η γραφή της σε κάθε ένα από τα 24 βιβλία του αποπνέει την απαράμιλλη γοητεία του αυθεντικού και σχεδόν πάντα βαθιά βιωματικού. Τα βιβλία που είναι η μοναδική του κληρονομιά σε όλο τον κόσμο.

Ο Διονύσης Χαριτόπουλος συνεργάστηκε αψεγάδιαστα με τις εκδόσεις ΤΟΠΟΣ από την ίδρυσή τους το 2007. Στο διάστημα αυτό εκδόθηκαν 12 τίτλοι και επανεκδόθηκαν 12, το σύνολο των προηγούμενων.

Διονύση, όλοι εδώ οι άνθρωποι των εκδόσεων ΤΟΠΟΣ σε αποχαιρετούμε σαν σιωπηλός κυκλικός χορός βλέποντάς σε να χορεύεις για μια τελευταία φορά το μόνο τραγούδι που χόρευες, το βυζαντινό του Τσιτσάνη ”Ίσως αύριο”, και κρατάμε σαν παρακαταθήκη αυτό που διάλεξες για άνοιγμα στο τελευταίο σου βιβλίο:

Θα είμαι πάντα με τους ξυπόλυτους,
έξω απ’ τα Χειμερινά Ανάκτορα, ακόμη κι αν είναι χειρότεροι
απ’ τους μέσα, γιατί αυτοί έχουν το δίκιο με το μέρος τους.

Μια θερμή αγκαλιά στο πανάξιο παλληκάρι σου τον Κώστα και στον αδερφό σου Γιάννη.

ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΤΟΠΟΣ».

Το έργο του Διονύση Χαριτόπουλου
Οι Άτακτοι (Πρόσωπα και Γεγονότα) 2022
Έρωτες στη Μεταπολίτευση (μυθιστορηματική αυτοβιογραφία) 2019
Σχέσεις (δοκίμιο) 2017
Πειραιώτες (ιστορίες και ειδήσεις, 1947-1967) 2016
Πρόβες πολέμου (νουβέλα) 2014
Συλλεκτική Έκδοση 2013
Εκ Πειραιώς (μυθιστόρημα) 2012
Εγχειρίδιο βλακείας (δοκίμιο) 2008
Ο άνεμος κουβάρι (μυθιστόρημα) 2005
Άρης, ο αρχηγός των ατάκτων (ιστορική βιογραφία του Άρη Βελουχιώτη) οριστική έκδοση 2003
Ημών των ιδίων (δοκίμια) 2003
Λίστα γάμου (θεατρικό) 1998
Αυγά μαύρα (θεατρικό) 1998
Από εδώ πέρασε ο Κιλρόι (νουβέλα) 1992
Εναντίον του Marlboro (νουβέλα) 1991
Τη νύχτα που έφυγε ο Μπούκοβι (διηγήματα) 1989
Δέσποινα (νουβέλα) 1984
Τα παιδιά της Χελιδόνας (μυθιστόρημα) 1983
525 τάγμα πεζικού (μυθιστόρημα) 1981
Δανεικιά γραβάτα (διηγήματα) 1976

https://www.iefimerida.gr/ellada/pethane-o-syggrafeas-dionysis-haritopoylos”>Πέθανε ο συγγραφέας Διονύσης Χαριτόπουλος σε ηλικία 79 ετών – iefimerida.gr</a></p>

Αρκετές οι συμβάσεις με το δημόσιο από την Ε.Μελέτη και την εταιρεία με τον σύζυγό της

Από

pcuser

October 9, 2026

Διατηρούν κοινή εταιρεία με τον Θ.Μαροσούλη

Η Ελεονώρα Μελέτη έγινε το πρόσωπο των ημερών με τις δηλώσεις στις στο Ευρωκοινοβούλιο για τους εργαόμενους που εκβιάζουν τους εργοδότες.

Ίσως να μιλά ως εργοδότης η ίδια και ο σύζυγος της Θεόδωρο Μαροσούλη καθώς μαζί του έχουν την εταιρεία «MAROSSOULIS PRODUCTIONS E.E.» και από την στιγμή που εξελέγη στην Ευρωβουλή συνεχίζουν να παίρνουν δουλειές σε όλη την Ελλάδα

Η εταιρεία της οικογένειάς της έχει υπογράψει διαδοχικές συμβάσεις χιλιάδων ευρώ με Περιφέρειες και Δήμους της χώρας όπως:

Σύμβαση με την Περιφέρεια Κρήτης για την οργάνωση της θεατρικής παράστασης «Τέλειοι Ξένοι». Το συνολικό κόστος ανήλθε στα 12.400 ευρώ.

Σύμβαση με τον Δήμο Αχαρνών που ανέθεσε στην ίδια εταιρεία σύμβαση 6.200 ευρώ (με Φ.Π.Α.) για την παράσταση «Τέλειοι Ξένοι» στο πλαίσιο του «Πολιτιστικού Σεπτέμβρη».

Σύμβαση με τον Δήμο Σπάρτης για την παράσταση «ΠΕΡΣΕΣ», συνολικής αξίας 26.040 ευρώ.

https://www.pronews.gr/elliniki-politiki/provocateur/arketes-oi-symvaseis-me-to-dimosio-apo-tin-e-meleti-kai-tin-etaireia-me-ton-syzygo-tis/

Σ.Σέρμπος: «Η Ελλάδα να μην κρύβεται πίσω από φουστάνια – Έγινε υποχώρηση στην Κάσο»

Από

pcuser

October 9, 2026

«Αρνητικό προηγούμενο στα κυριαρχικά μας δικαιώματα»

«Η Ελλάδα πρέπει να σταματήσει να κρύβεται πίσω από φουστάνια κι ο Έλληνας ΥΠΕΞ θα έπρεπε να πει στον Αμερικανό ομόλογό του ότι η Ελλάδα θα προχωρήσει στο έργο με ή χωρίς τις ΗΠΑ», δήλωσε στα «Παραπολιτικά» ο πρώην σύμβουλος του Κυριάκου Μητσοτάκη για θέματα εξωτερικής πολιτικής, Σωτήρης Σέρμπος, με αφορμή την επίσκεψη Ρούμπιο.

«Στην Κάσο είχαμε υποχώρηση άνευ λογικής, δημιουργώντας αρνητικό προηγούμενο στην άσκηση κυριαρχικών δικαιωμάτων», πρόσθεσε για το θέμα του καλωδίου ο καθηγητής Διεθνούς Πολιτικής στο Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο, ο οποίος είχε παραιτηθεί από σύμβουλος του πρωθυπουργού τον περασμένο Απρίλιο.

Παράλληλα, δήλωσε ότι «δεν υπάρχει αδιαμεσολάβητη επικοινωνία Μαξίμου-Λευκού Οίκου και ο Μάρκο Ρούμπιο λειτουργεί ως η πόρτα της Αθήνας για να ξεκλειδώσει την επικοινωνία και να στέλνει μηνύματα εφόσον χρειαστεί».

Τέλος, με αφορμή τις αναφορές Ρούμπιο στον ελληνικό πολιτισμό, ο πρώην σύμβουλος του Κυριάκου Μητσοτάκη σημείωσε ότι: «υπάρχει πλήρης απουσία της ελληνικής πολιτικής σε αυτό το θέμα και στην ανάδειξη της ήπιας ισχύος, δηλαδή της ελληνικής πολιτισμικής παρακαταθήκης από την αρχαιότητα μέχρι το Βυζάντιο, όπλο που παραμένει αναξιοποίητο», υπογραμμίζοντας πώς «δεν έχουμε κάνει τίποτα, σε ένα εξαιρετικά προνομιακό πεδίο για μας».

https://www.pronews.gr/elliniki-politiki/provocateur/s-sermpos-i-ellada-na-min-kryvetai-piso-apo-foustania-egine-ypoxorisi-stin-kaso/

Ερευνάται το σωματείο των Θ.Πλεύρη-Ι.Γάκα-Η.Θεοδωρόπουλου

Από

pcuser

October 9, 2026

Ξεπλυμα μαυρου χρηματος

Η Αρχή Καταπολέμησης της Νομιμοποίησης Εσόδων από Εγκληματικές Δραστηριότητες ερευνά τη δραστηριότητα του Ελληνικού Ιατρονομικού Συμβουλίου, το οποίο είχε συσταθεί το 2012 από τους Ιωάννα Γάκα και Ηλία Θεοδωρόπουλο, τους γιατρούς που είναι προφυλακισμένοι για τον θάνατο του Γιώργου Μαζωνάκη, και από τον υπουργό Μετανάστευσης Θάνο Πλεύρη!

Τον Ιούνιο του 2012 είχαν ζητήσει την επικύρωση του καταστατικού από το Μονομελές Πρωτοδικείο Αθηνών.

Ο σκοπός της έρευνας, είναι να διαπιστωθεί αν το σωματείο χρησιμοποιήθηκε ως δίαυλος για διακίνηση και νομιμοποίηση χρηματικών ποσών που κατέληξαν σε τραπεζικούς λογαριασμούς, και αν οι δύο γιατροί «ξέπλεναν» αδήλωτα χρήματα.

Η έρευνα είναι παράλληλη με την κύρια υπόθεση.

Ο Πλεύρης έχει πει ότι η σχέση του με τους δύο γιατρούς ήταν τυπική, με αφορμή πρόβλημα υγείας που αντιμετώπισε το 2019.

Το ζήτημα όμως εδώ είναι ότι ερευνάται ένα σωματείο του 2012, στο οποίο ο υπουργός ήταν ιδρυτικό μέλος.

https://www.pronews.gr/elliniki-politiki/provocateur/ereynatai-gia-kseplyma-mayrou-xrimatos-to-somateio-pou-idrysan-th-pleyris-i-gaka-kai-i-theodoropoulos/

1...242526...3,019 Σελίδα 25 από 3,019

Anixneuseis.grΑνιχνεύσεις - Καθημερινή Ενημέρωση

Anixneuseis.grΑνιχνεύσεις - Καθημερινή Ενημέρωση

Anixneuseis.grΑνιχνεύσεις - Καθημερινή Ενημέρωση

Ο Τραμπ παρουσιάζεται ως υπέρμαχος του «Πρώτα η Αμερική», αλλά στην πράξη έχει ενισχύσει φανατικούς του «Πρώτα το Ισραήλ», όπως ο Μίλσταϊν και ο Χάκαμπι.

Πώς η τζίζια και η τζιχάντ άνοιξαν τον δρόμο για τη γενοκτονία στη χερσόνησο της Ανατολίας

III. Τα μέσα δημογραφικής αναδιαμόρφωσης — Υποδούλωση, παιδομάζωμα και ευνουχισμός

IV. Από το μιλλέτ στη σφαγή — Το προοίμιο του δέκατου ένατου αιώνα

V. 1914–1923 — Εφαρμογή των ίδιων μέσων σε βιομηχανική κλίμακα

VI. Η διεθνής σιωπή

VII. Λογοδοσία και πρόκληση

VIII. Συμπέρασμα

Σημείωση για την επιστημονική συζήτηση

Σημειώσεις

Βιβλιογραφία

Όλο και λιγότεροι Αμερικανοί ξεκινούν το Σαββατοκύριακό τους συναντώντας φίλους.

Γεωπολιτική, οικονομία, κοινωνίες και τεχνητή νοημοσύνη

Τι σημαίνει η μετάβαση σε έναν κόσμο με περισσότερα κέντρα ισχύος

Η αμερικανική ισχύς και η δυσκολία της πολιτικής μετατροπής της

Μπορεί η Κίνα να γίνει η πρώτη παγκόσμια δύναμη

Ρωσία Κίνα και Ιράν ανάμεσα στη συνεργασία και στις διαφορετικές επιδιώξεις

Ο Παγκόσμιος Νότος και οι δυνάμεις που επιλέγουν ανά ζήτημα

Η Ουκρανία και η σχέση ανάμεσα στην αντοχή και τη διευθέτηση

Από την Ισλανδία στη Μεσόγειο και στα στενά του Ορμούζ

Οι περιορισμοί της στρατιωτικής ισχύος στη Μέση Ανατολή

Το Ιράν ως κράτος και ως περιφερειακό δίκτυο επιρροής

Το Ιράκ και η σημασία της λειτουργικής κυριαρχίας

Ορμούζ Ερυθρά Θάλασσα και η οικονομία των θαλάσσιων περασμάτων

Οι Χούθι και η δυνατότητα ενός τοπικού δρώντα να προκαλεί διεθνές κόστος

Η Ευρώπη ανάμεσα στην αμυντική ανάγκη και την πολιτική αδυναμία

Πότε η ενίσχυση της άμυνας μετατρέπεται σε οικονομία πολέμου

Η κοινωνική συνοχή ως όρος στρατηγικής αντοχής

Η τεχνητή νοημοσύνη αλλάζει τις προϋποθέσεις της κρατικής ισχύος

Η ενέργεια επιστρέφει στο κέντρο της τεχνολογικής πολιτικής

Η εργασία και η κατανομή των κερδών της τεχνολογίας

Η Τουρκία ως αναδυόμενη περιφερειακή δύναμη

Οι Κούρδοι ανάμεσα στα δικαιώματα και στις περιφερειακές ισορροπίες

Η Ανατολική Μεσόγειος και το δίλημμα ασφαλείας

Αιγαίο κυριαρχία και θαλάσσιες ζώνες

Η Κύπρος ως ζήτημα πολιτικής ελευθερίας και ευρωπαϊκής ασφάλειας

Η Τουρκία και η συζήτηση για πυρηνικές δυνατότητες

Η επίσκεψη Ρούμπιο και το περιεχόμενο της ελληνοαμερικανικής σχέσης

Ενεργειακοί κόμβοι και πραγματικά εθνικά οφέλη

Η παραγωγική βάση της ελληνικής ασφάλειας

Τα σενάρια κλιμάκωσης και τα όρια της πρόβλεψης

Το ενδεχόμενο πυρηνικού πολέμου και οι διαδρομές κλιμάκωσης

Οι συνέπειες μιας πυρηνικής χρήσης και η ελληνική θέση

Μια συνεκτική ελληνική στρατηγική για την επόμενη περίοδο

Πηγές και διαδρομές τεκμηρίωσης

Διατηρούν κοινή εταιρεία με τον Θ.Μαροσούλη

«Αρνητικό προηγούμενο στα κυριαρχικά μας δικαιώματα»