Αρχική Blog Σελίδα 39

Η κατοχή που τιμωρείται και η κατοχή που επιβραβεύεται

Από
anixneuseis
-
2
του Αχιλλέα Ταουξή, Υποστρατήγου ε.α.
Τον Σεπτέμβριο του 2026, η βρετανική κυβέρνηση ανακοίνωσε μέτρα κατά της ισραηλινής εποικιστικής δραστηριότητας στη Δυτική Όχθη, απαγορεύοντας εισαγωγές προϊόντων από παράνομους εποικισμούς και επιβάλλοντας κυρώσεις σε όσους τους χρηματοδοτούν. Το Λονδίνο συνέδεσε ρητά τα μέτρα με τη γνωμοδότηση του Διεθνούς Δικαστηρίου του 2024. Το ερώτημα όμως δεν αφορά μόνο το Ισραήλ, αλλά τον τρόπο με τον οποίο το διεθνές σύστημα εφαρμόζει τους κανόνες του όταν αλλάζει ο παραβάτης.
Η Τουρκία κατέχει από το 1974 περίπου το 37% του εδάφους της Κυπριακής Δημοκρατίας, κράτους μέλους της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Η κατοχή έχει καταδικαστεί από το Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ, το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων και την ίδια την Ένωση. Κι όμως, η Τουρκία παραμένει υποψήφια χώρα, διατηρεί τελωνειακή ένωση, λαμβάνει προενταξιακά κονδύλια ( με συμμετοχή των πολιτών της Κύπρου) και συμμετέχει σε στρατηγικούς διαύλους διαλόγου. Δεν υποστηρίζω ότι δεν της έχουν επιβληθεί ποτέ μέτρα, καθώς το πάγωμα κεφαλαίων και οι κυρώσεις του 2019 για τις γεωτρήσεις στην κυπριακή ΑΟΖ το αποδεικνύουν.
 Αυτό που υποστηρίζω είναι ότι η κλίμακα των μέτρων δεν αντιστοιχεί στην κλίμακα της παραβίασης όταν ο παραβάτης είναι η Τουρκία. Η διαφορά δεν είναι νομική αλλά γεωπολιτική. ΗΤουρκία είναι απαραίτητος εταίρος στο ΝΑΤΟ, ελέγχει τα στενά του Βοσπόρου, διαχειρίζεται μεταναστευτικές ροές και λειτουργεί ως ενεργειακός κόμβος. Δεν είναι συνεπής εφαρμογή κανόνων, αλλα εφαρμογή κανόνων με γεωπολιτικό συντελεστή.
Το ίδιο συμβαίνει στο ΝΑΤΟ, όπου η ασυμμετρία είναι επιχειρησιακή. Τον Αύγουστο του 2026, ρωσικό drone καταρρίφθηκε από ισπανικό F-18 πάνω από τη Ρουμανία. Τον Ιούλιο, η αποστολή αστυνόμευσης της Βαλτικής μετατράπηκε σε αποστολή ενεργητικής αεράμυνας, με ευρύτερη εξουσιοδότηση κατάρριψης. Απέναντι στην Τουρκία, όμως, η ίδια Συμμαχία δεν έχει προχωρήσει σε ανάλογη ενέργεια, παρά το γεγονός ότι τα τουρκικά F-16 παραβιάζουν συστηματικά τον ελληνικό εναέριο χώρο. Στις 11 Σεπτεμβρίου 2026, την ημέρα άφιξης του Έλληνα Πρωθυπουργού στο Καστελλόριζο, έξι τουρκικά F-16, τέσσερα οπλισμένα, και τρία drone πραγματοποίησαν δέκα παραβιάσεις και δύο εικονικές αερομαχίες. Στις 18 Σεπτεμβρίου, μία εβδομάδα μετά, τουρκικά F-16, δύο οπλισμένα, πέταξαν πάνω από τη νήσο Ρω, ενώ UAV πέταξε πάνω από τη Ζουράφα.
Η διάκριση είναι θεσμικά κατανοητή, καθώς το ΝΑΤΟ δεν έχει μηχανισμό επίλυσης διαφορών μεταξύ μελών. Το αποτέλεσμα όμως παραμένει προβληματικό. Η ίση απόσταση από τον παραβάτη και τον παραβιαζόμενο δεν είναι ουδετερότητα, και η επαναλαμβανόμενη ανοχή μετατρέπεται σε de facto αναγνώριση της διεκδίκησης.
Η Ελλάδα έχει επενδύσει ορθώς στη συμμαχική της θέση και αυτές οι επενδύσεις έχουν αποδώσει. Όμως οι σύμμαχοι έχουν συμφέροντα και οι οργανισμοί όρια, γεγονός που σημαίνει ότι η χώρα δεν μπορεί να οργανώνει την ασφάλειά της με την υπόθεση ότι οι κανόνες θα εφαρμοστούν πάντοτε υπέρ της.
Σε προηγούμενο άρθρο μου είχα αναπτύξει την πρόταση για ένα δόγμα απαγόρευσης δημιουργίας τετελεσμένου, στο οποίο επανέρχομαι επειδή τα γεγονότα του Σεπτεμβρίου δείχνουν ότι το ζήτημα δεν είναι ελληνικό αλλά συστημικό. Δεν πρόκειται για πρώτο πλήγμα ούτε για αναζήτηση πολέμου, αλλά για δέσμευση ότι κάθε ενέργεια που μεταβάλλει μονομερώς την κατάσταση σε βάρος της ελληνικής κυριαρχίας θα ανακόπτεται πριν μετατραπεί σε πραγματικότητα. Απαιτεί σαφείς κόκκινες γραμμές, κλιμάκωση με αναλογικότητα, κανόνες εμπλοκής με νομική βάση, διεθνή νομιμοποίηση μέσω ΟΗΕ, ΕΕ και ΝΑΤΟ, εσωτερική θωράκιση και διπλωματική πολυμέρεια. Η κατάρριψη οπλισμένου αεροσκάφους δεν είναι αυτοσκοπός ούτε σύνθημα, αλλά μία πιθανή επιχειρησιακή εφαρμογή του δόγματος, υπό προϋποθέσεις διεθνούς δικαίου, όπως η αυτοάμυνα, η αναλογικότητα, η αναγκαιότητα και η εξάντληση των εναλλακτικών.
Κάθε στρατηγική έχει κόστος. Υπάρχει κίνδυνος κλιμάκωσης, αποξένωσης συμμάχων, λανθασμένης εκτίμησης και νομικής αμφισβήτησης. Για αυτό το λόγο το δόγμα δεν είναι πανάκεια αλλά πλαίσιο διαχείρισης κινδύνου. Το πραγματικό δίδαγμα είναι ότι δεν μπορούμε να απαιτούμε από τους άλλους να εφαρμόζουν κανόνες που θεωρούμε δεδομένους, ενώ ταυτόχρονα οργανώνουμε την ασφάλειά μας με την υπόθεση ότι οι ίδιοι κανόνες θα εφαρμοστούν πάντοτε υπέρ μας.
Όταν το διεθνές δίκαιο εφαρμόζεται α λα καρτ, η μόνη ασφαλής επιλογή για ένα κράτος είναι να μην επιτρέψει σε κανέναν να δημιουργήσει τετελεσμένο εις βάρος του. Γιατί εκείνος που περιμένει από τους συμμάχους να του επιστρέψουν ό,τι έχασε έχει ήδη χάσει το πιο κρίσιμο πλεονέκτημα, τον χρόνο!

Υποστράτηγος ε.α. Αχιλλεύς Ταούξης

Απόφοιτος της Σχολής Ευελπίδων και με 43 χρόνια υπηρεσίας στις Ένοπλες Δυνάμεις, υπηρέτησε σε επιχειρησιακές και επιτελικές θέσεις στην Ελλάδα, στο ΝΑΤΟ και σε διεθνείς αποστολές. Διετέλεσε Εκπαιδευτής και Διευθυντής Σπουδών στη ΣΕΘΑ, Διευθυντής Κέντρου Επιχειρήσεων στο ΝΑΤΟϊκό Στρατηγείο Σκοπίων και στέλεχος του ΓΕΣ, του ΓΕΕΘΑ και του Υπουργείου Εθνικής Άμυνας, με αντικείμενο την άμυνα, την αμυντική πολιτική, την Ευρωπαϊκή Ένωση και τις διεθνείς σχέσεις.

Είναι κάτοχος μεταπτυχιακού τίτλου στην Εφαρμοσμένη Στρατηγική και Διεθνείς Σχέσεις από το University of Plymouth και έχει συμμετάσχει ως ομιλητής σε ημερίδες και εκδηλώσεις. Αρθρογραφεί για θέματα εθνικής ασφάλειας, άμυνας, στρατηγικής και γεωπολιτικής.

Οι ψηφίδες του Γκο δεν περιμένουν

Από
anixneuseis
-
0

του Αχιλλέα Ταουξή, Υποστρατήγου ε.α.

Σε προηγούμενο άρθρο μου, ( Ανιχνεύσεις, 24 Σεπ. 26), υποστήριζα την ανάγκη η Ελλάδα να αρχίσει να χτίζει το δικό της δίκτυο ασφαλείας, με την Ελλάδα, την Κύπρο και το Ισραήλ στον πυρήνα, και με σύνδεση στην ευρύτερη αμερικανική αρχιτεκτονική ασφαλείας της Ανατολικής Μεσογείου και της Μέσης Ανατολής. Οι εξελίξεις που μεσολάβησαν κάνουν αυτή την πρόταση ακόμη πιο επίκαιρη και, κυρίως, πιο επείγουσα.

Η ολοκλήρωση της αμερικανικής αποχώρησης από το Ιράκ δεν σημαίνει ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες εγκαταλείπουν την περιοχή. Αντίθετα, δείχνει μια μεταβολή στον τρόπο με τον οποίο επιδιώκουν να διατηρήσουν την επιρροή και την επιχειρησιακή τους δυνατότητα, μέσα από περιφερειακά δίκτυα συνεργασίας, διαλειτουργικότητα, ανταλλαγή πληροφοριών και κοινές δυνατότητες αεράμυνας. Το CENTCOM ήδη κινείται προς αυτή την κατεύθυνση, με το Ισραήλ και αραβικές χώρες να συμμετέχουν σε ένα όλο και πιο συνδεδεμένο πλαίσιο ασφαλείας, ενώ στον πρόσφατο περιφερειακό διάλογο συμμετείχαν δώδεκα χώρες.

Την ίδια στιγμή, στην άλλη πλευρά του γεωπολιτικού χάρτη, η Τουρκία δεν περιμένει. Η συμφωνία της Μέκκας με τη Σαουδική Αραβία και το Πακιστάν δείχνει ότι η Άγκυρα επιχειρεί να μετατρέψει τις σχέσεις της σε ένα ευρύτερο δίκτυο περιφερειακής ισχύος. Δεν είναι απαραίτητο να υιοθετήσουμε την ίδια λογική. Είναι όμως απαραίτητο να αντιληφθούμε ότι το κενό που αφήνει η απουσία δικής μας στρατηγικής διασύνδεσης δεν παραμένει κενό για πολύ.

Εδώ αποκτά ιδιαίτερη σημασία η «Ασπίδα του Αχιλλέα». Δεν θα έπρεπε να αντιμετωπιστεί απλώς ως ένα ακόμη εθνικό πρόγραμμα αεράμυνας, όπως έχω ξαναγράψει, αλλά ως δυνατότητα δημιουργίας μιας ελληνικής ψηφίδας μέσα σε μια ευρύτερη αρχιτεκτονική ασφαλείας. Η διαλειτουργικότητα, η κοινή επιχειρησιακή εικόνα και η δυνατότητα ανταλλαγής δεδομένων μπορούν να δώσουν στην Ελλάδα πολύ μεγαλύτερη στρατηγική αξία από εκείνη που θα είχε ένα ακόμη αυτόνομο σύστημα, όσο σύγχρονο και αν είναι.

Η γεωγραφία μας προσφέρει ήδη το πλεονέκτημα. Η Ελλάδα και η Κύπρος βρίσκονται στο σημείο όπου συναντώνται η Ευρώπη, η Ανατολική Μεσόγειος και η Μέση Ανατολή, ενώ η Κρήτη αποτελεί φυσικό κόμβο προς την περιοχή. Το ζητούμενο δεν είναι να γίνουμε εξάρτημα ενός αμερικανικού ή οποιουδήποτε άλλου σχεδιασμού. Είναι να αποκτήσουμε δικό μας στρατηγικό αποτύπωμα και να το συνδέσουμε με εκείνα τα δίκτυα στα οποία έχουμε κοινά συμφέροντα.

Αυτό είναι και το ουσιαστικό μήνυμα του Γκο. Δεν αρκεί να διαθέτεις ισχυρές ψηφίδες. Πρέπει να τις τοποθετείς με τρόπο που να δημιουργούν χώρο, επιλογές και ισχύ για τις επόμενες κινήσεις. Η Τουρκία ήδη το κάνει. Οι Ηνωμένες Πολιτείες αναδιαμορφώνουν το δικό τους δίκτυο. Η περιοχή συνολικά αλλάζει.

Η Ελλάδα δεν χρειάζεται να περιμένει να ολοκληρωθεί ο νέος χάρτης για να αποφασίσει πού θα σταθεί. Χρειάζεται να τον διαμορφώσει, όσο ακόμη υπάρχουν διαθέσιμες θέσεις.

Οι ελληνικές ψηφίδες πρέπει να τοποθετηθούν τώρα. Όχι όταν θα έχει ολοκληρωθεί η παρτίδα.

Υποστράτηγος ε.α. Αχιλλεύς Ταούξης

Απόφοιτος της Σχολής Ευελπίδων και με 43 χρόνια υπηρεσίας στις Ένοπλες Δυνάμεις, υπηρέτησε σε επιχειρησιακές και επιτελικές θέσεις στην Ελλάδα, στο ΝΑΤΟ και σε διεθνείς αποστολές. Διετέλεσε Εκπαιδευτής και Διευθυντής Σπουδών στη ΣΕΘΑ, Διευθυντής Κέντρου Επιχειρήσεων στο ΝΑΤΟϊκό Στρατηγείο Σκοπίων και στέλεχος του ΓΕΣ, του ΓΕΕΘΑ και του Υπουργείου Εθνικής Άμυνας, με αντικείμενο την άμυνα, την αμυντική πολιτική, την Ευρωπαϊκή Ένωση και τις διεθνείς σχέσεις.

Είναι κάτοχος μεταπτυχιακού τίτλου στην Εφαρμοσμένη Στρατηγική και Διεθνείς Σχέσεις από το University of Plymouth και έχει συμμετάσχει ως ομιλητής σε ημερίδες και εκδηλώσεις. Αρθρογραφεί για θέματα εθνικής ασφάλειας, άμυνας, στρατηγικής και γεωπολιτικής.

Η κάλυψη των συλλήψεων στη βάση της RAF στο Φέρφορντ καταρρίπτει την ιδέα του «ελεύθερου Τύπου»

Από
anixneuseis
-
0

Όταν τα κατεστημένα μέσα ενημέρωσης ασχολούνται με ζητήματα στα οποία διακυβεύονται τα μεγαλύτερα συμφέροντα των πολεμικών βιομηχανιών της Δύσης, εγκαταλείπουν πρόθυμα ακόμη και τα προσχήματα κριτικής απόστασης από το κράτος.

Του Τζόναθαν Κουκ | 1 Οκτωβρίου 2026 | Antiwar.com

Είναι εύκολο να ξεχνάμε ότι τα δυτικά μέσα ενημέρωσης —ο λεγόμενος «ελεύθερος Τύπος»— αρέσκονται να διαχωρίζουν τη θέση τους από τα μέσα των αυταρχικών καθεστώτων, υποστηρίζοντας ότι, σε αντίθεση με εκείνα, θέτουν δύσκολα ερωτήματα στους ισχυρούς, παρουσιάζουν αντικειμενικά τα γεγονότα και διατυπώνουν τις αναλύσεις τους χωρίς πάθος.

Εκείνοι κάνουν προπαγάνδα, εμείς κάνουμε ενημέρωση — αυτό τουλάχιστον υποστηρίζουν τα δυτικά μέσα.

Η πυρετώδης κάλυψη που ακολούθησε τη σύλληψη πέντε ανδρών, τις πρώτες πρωινές ώρες της Κυριακής κοντά στη βάση της Βασιλικής Πολεμικής Αεροπορίας στο Φέρφορντ του Ηνωμένου Βασιλείου, καταρρίπτει με τον πιο ξεκάθαρο τρόπο αυτόν τον ισχυρισμό.

Αυτά είναι τα μέχρι στιγμής γνωστά γεγονότα.

Τρία λευκά φορτηγάκια, που έφεραν το λογότυπο μιας υπαρκτής εταιρείας μεταφοράς καυσίμων, εντοπίστηκαν από μια αγρότισσα στον δρόμο έξω από την ιδιοκτησία της, καθώς επέστρεφε από ένα πάρτι. Η αστυνομία έφτασε γρήγορα και συνέλαβε τους άνδρες, οι οποίοι ήταν όλοι Βρετανοί υπήκοοι ηλικίας μεταξύ 20 και 29 ετών.

Την Τρίτη έγινε γνωστό ότι ένας από τους συλληφθέντες είχε ήδη καλέσει ο ίδιος την αστυνομία — γεγονός που, όπως φαίνεται, εξηγεί γιατί οι αστυνομικοί έφτασαν τόσο γρήγορα στο σημείο.

Παρότι οι άνδρες συνελήφθησαν αρχικά για αδικήματα σχετικά με εκρηκτικά, δεν βρέθηκαν εκρηκτικά ικανά να λειτουργήσουν. Και παρότι συνελήφθησαν βάσει της αντιτρομοκρατικής νομοθεσίας, η οποία επιτρέπει κράτηση έως και 14 ημερών, αφέθηκαν ελεύθεροι με περιοριστικούς όρους σε λιγότερο από δύο ημέρες, βάσει της συνήθους ποινικής νομοθεσίας.

UK police can hold terrorism suspects for 14 days without charge. Had police any grounds to believe the men arrested outside RAF Fairford had even the slightest terrorism connection, they would not have been released. They’d still be behind bars.But watch the BBC’s Daniel Sandford, like every other establishment journalist, desperately try to sustain this as an Iran terrorism story. This isn’t reporting. It’s propaganda in service of the British security state.

– Jonathan Cook

Read on Substack

Έγινε επίσης γνωστό ότι οι άνδρες είχαν στα φορτηγάκια τους αρκετά άδεια «βαρέλια», καθώς και ένα που περιείχε αυτό που η αστυνομία περιέγραψε, με ανησυχητική διατύπωση, ως «επιταχυντικό καύσης».

Στην πραγματικότητα, επρόκειτο απλώς για βενζίνη. Το υλικό που βάζουμε στα οχήματα για να επιταχύνουν.

I’m sure the BBC’s Daniel Sandford is scornful of social media users for speculating that the men arrested close to a farm near RAF Fairford were there to steal fuel. Sandford, meanwhile, is still busy helping the security services spin this as an Iran terrorism story – by speculating that an “accelerant” found in the men’s vans – that is, petrol – could have been vital to a planned “attack or sabotage”.

– Jonathan Cook

Read on Substack

Ο Βρετανός πρωθυπουργός Άντι Μπέρναμ συγκάλεσε μια από τις σπάνιες συνεδριάσεις της επιτροπής διαχείρισης εθνικών κρίσεων COBRA για το περιστατικό.

Στο μεταξύ, ενεπλάκη και η κυβέρνηση Τραμπ, επειδή η βάση της RAF στο Φέρφορντ, παρά την ονομασία της, είναι στην πραγματικότητα αμερικανική αεροπορική βάση, από την οποία αμερικανικά αεροσκάφη διεξάγουν έναν παράνομο επιθετικό πόλεμο κατά του Ιράν, με τις ευλογίες του Ηνωμένου Βασιλείου.

Ο Αμερικανός υπουργός Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο δήλωσε ότι στο περιστατικό «είναι σαφές ότι υπάρχει ο δάκτυλος ενός ξένου παράγοντα». Όταν ρωτήθηκε αν αυτός ο παράγοντας ήταν το Ιράν, ο Τραμπ απάντησε: «Μπορεί». Και πρόσθεσε: «Ξέρω την απάντηση… Μπορώ να είμαι πολύ συγκεκριμένος, αλλά θα προτιμούσα να μην πω».

Σύμφωνα με δημοσίευμα των New York Times, «οι αμερικανικές και βρετανικές υπηρεσίες πληροφοριών συνεργάστηκαν με το Ισραήλ και δυτικές χώρες για να εντοπίσουν τις απειλές κατά αμερικανικών βάσεων, συμπεριλαμβανομένων βάσεων στη Γερμανία». [Η έμφαση είναι δική μου.]

Παρά τα ελάχιστα αυτά στοιχεία, τα βρετανικά μέσα ενημέρωσης έσπευσαν ομόφωνα σε ένα και μοναδικό συμπέρασμα: ότι το περιστατικό αποτελούσε σχεδόν σίγουρα μέρος ενός ιρανικού τρομοκρατικού σχεδίου με στόχο την αμερικανική αεροπορική βάση και τα αεροσκάφη της. Το μόνο περιθώριο συζήτησης που επιτρέπεται είναι αν οι πέντε άνδρες συμμετείχαν εν γνώσει τους ή εν αγνοία τους σε αυτό το σχέδιο.

Όπως ανέφερε ο Guardian στην έκδοση της Τετάρτης, κάνοντας λόγο για μια «σύνθετη έρευνα»: «Η σύνδεση με το Ιράν των παράξενων γεγονότων που εκτυλίχθηκαν στην ύπαιθρο του Γκλόστερσιρ το Σαββατοκύριακο θεωρείται ολοένα και πιο πιθανή».

Για να τοποθετήσουμε τα γεγονότα στο πλαίσιό τους, ας σημειώσουμε το εξής: οι Βρετανοί και οι Αμερικανοί αξιωματούχοι έχουν κάθε συμφέρον να διογκώσουν το περιστατικό, παρουσιάζοντάς το ως ιρανικό «τρομοκρατικό σχέδιο», ανεξάρτητα από το τι δείχνουν τα πραγματικά στοιχεία.

Γιατί; Επειδή οι ΗΠΑ διεξάγουν έναν παράνομο πόλεμο κατά του Ιράν και το Ηνωμένο Βασίλειο τους επιτρέπει να τον διεξάγουν από βρετανικό έδαφος. Σύμφωνα με τους κανόνες του πολέμου, το Ιράν έχει κάθε δικαίωμα να επιτεθεί στη βάση της RAF στο Φέρφορντ.

Αν τα βρετανικά κρατικά μέσα και τα μέσα που ανήκουν σε δισεκατομμυριούχους λειτουργούσαν πράγματι ως ένας πραγματικά «ελεύθερος Τύπος», θα εξηγούσαν ότι η βάση στο Φέρφορντ αποτελεί νόμιμο στρατιωτικό στόχο και ότι οποιαδήποτε επίθεση του Ιράν εναντίον της δεν θα συνιστούσε τρομοκρατία.

Φυσικά, κανένα δεν το έκανε.

Αντίθετα, αναπαρήγαγαν πιστά την εκδοχή των βρετανικών και αμερικανικών υπηρεσιών ασφαλείας περί «τρομοκρατικού σχεδίου» —χωρίς κανένα απτό στοιχείο— παρουσιάζοντας τη Βρετανία και τις ΗΠΑ ως θύματα μιας σκοτεινής και αδικαιολόγητης πράξης ιρανικής επιθετικότητας.

Αλλά ακόμη και αν αφήσουμε στην άκρη το ευρύτερο πλαίσιο, αντικειμενικά μέσα ενημέρωσης με κριτική στάση —ένας «ελεύθερος Τύπος»— θα επιφύλασσαν την κρίση τους για το τι είχε συμβεί. Θα έθεταν δύσκολα ερωτήματα. Θα παρουσίαζαν εύλογες εναλλακτικές εκδοχές.

Και πάλι, τίποτα από αυτά δεν συμβαίνει. Στα βρετανικά μέσα παρατηρείται μια τυφλή, αγελαία σπουδή να γίνουν άκριτα αποδεκτά ακριβώς εκείνα τα συμπεράσματα που εξυπηρετούν καλύτερα τα συμφέροντα του βρετανικού και του αμερικανικού κράτους.

Η διαρκής προβολή μιας σύνδεσης των συλληφθέντων με την τρομοκρατία —για την οποία δεν υπάρχουν εμφανή στοιχεία— είναι ακριβώς το είδος κάλυψης που θα περίμενε κανείς από κρατικά μέσα σε ένα αυταρχικό καθεστώς. Πρόκειται για καλλιέργεια κλίματος φόβου στην κοινή γνώμη, όχι για διαφανή διερεύνηση των γεγονότων.

Αξίζει να σημειωθεί ότι, σε αντίθεση με τα βρετανικά μέσα, το δημοσίευμα των New York Times αφήνει ανοιχτό και ένα άλλο ενδεχόμενο, έστω κι αν αμέσως το παραμερίζει και στη συνέχεια συντάσσεται με τα βρετανικά μέσα, αντιμετωπίζοντας τα διαθέσιμα στοιχεία ως απόδειξη ενός ιρανικού τρομοκρατικού σχεδίου.

Οι Times ξεκινούν θέτοντας ένα ερώτημα: «Οι πιθανές ασάφειες —ήταν οι άνδρες πράκτορες του Ιράν, μικροκλέφτες καυσίμων ή και τα δύο;— ενέτειναν τη σύγχυση γύρω από τις συλλήψεις, τις οποίες οι αρχές δεν έχουν ακόμη εξηγήσει πλήρως».

«Μικροκλέφτες καυσίμων»! Άνδρες μέσα σε φορτηγάκια με άδεια βαρέλια, κοντά σε ένα αγρόκτημα, μέσα στη νύχτα. Είναι δυνατόν να επρόκειτο απλώς για κακοποιούς;

Στην πραγματικότητα, αυτή η εκδοχή κυκλοφορεί ευρέως στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης από τότε που εμφανίστηκαν οι πρώτες αναφορές για τις συλλήψεις. Καθώς προέκυπταν νέες λεπτομέρειες, οι υποψίες αυτές ενισχύονταν.

Κι όμως, ο «ελεύθερος Τύπος» της Βρετανίας αγνόησε σύσσωμος αυτή την εναλλακτική εκδοχή, προτιμώντας την αφήγηση των αμερικανικών και βρετανικών υπηρεσιών ασφαλείας.

Αναμφίβολα, οι Βρετανοί δημοσιογράφοι που καλύπτουν το περιστατικό θα χαρακτήριζαν την ιδέα ότι επρόκειτο απλώς για μια εγκληματική ομάδα που συνελήφθη επ’ αυτοφώρω ως ανώφελη «εικασία».

Αλλά γιατί η δική τους θεωρία περί ιρανικού τρομοκρατικού σχεδίου —που δεν είναι περισσότερο εύλογη και ενδέχεται να είναι λιγότερο εύλογη— δεν αποτελεί εξίσου εικασία; Με τη διαφορά ότι, στη δική τους περίπτωση, πρόκειται για μια εικασία που τυχαίνει να εξυπηρετεί εξαιρετικά τα βρετανικά και αμερικανικά κατεστημένα ασφαλείας.

Με βάση τα γνωστά γεγονότα, θα μπορούσαμε να διατυπώσουμε και άλλες θεωρίες. Το Ισραήλ, που αρχικά πίεσε για τον παράνομο και καταστροφικό πόλεμο κατά του Ιράν, αναζητεί τρόπο να πείσει την κυβέρνηση Τραμπ να επιστρέψει σε μια εκστρατεία βομβαρδισμών πλήρους κλίμακας.

Μια επίθεση στη βάση της RAF στο Φέρφορντ —ή η εντύπωση ότι έγινε μια τέτοια επίθεση— θα ήταν ιδανικός τρόπος να ενταθούν οι πιέσεις για νέα πλήγματα κατά του Ιράν. Άλλωστε, δεν λείπουν τα παραδείγματα επιχειρήσεων του Ισραήλ «υπό ψευδή σημαία», δηλαδή ενεργειών που αποδίδονται παραπλανητικά σε άλλον δράστη.

Αν ο «ξένος παράγοντας» Ιράν μπορεί να στρατολογήσει μια συμμορία μικροκακοποιών ώστε να προκαλέσουν, εν αγνοία τους, ένα σοβαρό περιστατικό ασφαλείας έξω από τη βάση στο Φέρφορντ, γιατί να μην μπορεί ο «ξένος παράγοντας» Ισραήλ να κάνει ακριβώς το ίδιο;

Δεν γνωρίζω τι συνέβη έξω από την αεροπορική βάση. Ούτε ισχυρίζομαι ότι γνωρίζω. Διατηρώ ανοιχτό και κριτικό πνεύμα όσο έρχονται στο φως τα διαθέσιμα στοιχεία. Μακάρι ο «ελεύθερος Τύπος» μας να έκανε το ίδιο.

Ίσως κάποιοι από όσους διαβάζουν αυτό το κείμενο δυσκολεύονται να πιστέψουν τον ισχυρισμό ότι τα μέσα ενημέρωσης στις «δημοκρατικές» κοινωνίες μας δεν αντιπαρατίθενται με το κράτος, ούτε κρατούν έστω αποστάσεις από αυτό. Μια τέτοια ιδέα μπορεί να τους είναι πρωτόγνωρη.

Αυτό δεν θα έπρεπε να μας εκπλήσσει. Άλλωστε, πώς διαμόρφωσε ο καθένας μας τη βασική του αντίληψη για τον κόσμο —για το ποιοι είναι οι καλοί και ποιοι οι κακοί— αν όχι περνώντας μια ολόκληρη ζωή διαβάζοντας και παρακολουθώντας μέσα ενημέρωσης που ανήκουν σε εταιρείες υπό τον έλεγχο δισεκατομμυριούχων και στο κράτος;

Από τότε που εγκατέλειψα ο ίδιος τα κατεστημένα μέσα ενημέρωσης, πριν από ένα τέταρτο του αιώνα —εργαζόμουν στον Guardian— έχω αφιερώσει μεγάλο μέρος του χρόνου μου στον εντοπισμό ορισμένων από τα πιο κραυγαλέα παραδείγματα στρεβλής δημοσιογραφίας. Πρόκειται για κάλυψη που παρουσιάζει συστηματικά τα γεγονότα με τρόπους οι οποίοι εξυπηρετούν όχι τα συμφέροντα του κοινού, αλλά εκείνα των ισχυρών: των ίδιων των εταιρειών, των δυτικών κατεστημένων ασφαλείας και του Ισραήλ, που αποτελεί κεντρικό στήριγμα των πολεμικών βιομηχανιών της Δύσης.

Σε τέτοιες περιπτώσεις, τα κατεστημένα μέσα ενημέρωσης εγκαταλείπουν πρόθυμα ακόμη και τα προσχήματα ουδέτερης, δίκαιης ή νηφάλιας δημοσιογραφικής κάλυψης. Λειτουργούν σχεδόν αποκλειστικά ως εργοστάσιο προπαγάνδας. Μπορείτε να διαβάσετε εδώ την αναλυτική εξήγησή μου για το πώς λειτουργεί το Μοντέλο Προπαγάνδας.

Αυτό έγινε ολοφάνερο στην κάλυψη της μαζικής σφαγής που διαπράττει το Ισραήλ στη Γάζα — μιας γενοκτονίας που δεν μπορούσε να κατονομαστεί ως τέτοια.

Ήταν εμφανές στην κάλυψη της «απρόκλητης» εισβολής της Ρωσίας στην Ουκρανία, η οποία, στην πραγματικότητα, είχε προκληθεί επί δεκαετίες από το ΝΑΤΟ, καθώς αυτό επεκτεινόταν στην Ευρώπη με σαφή στόχο: είτε να στριμώξει στρατιωτικά τη Μόσχα είτε να την ωθήσει σε μια επίθεση αντιποίνων κατά της Ουκρανίας, η οποία θα έδινε στη Δύση την ευκαιρία να εξαντλήσει τη Ρωσία σε ένα πεδίο πολέμου δι’ αντιπροσώπων.

Ήταν εμφανές στη διαρκή εκστρατεία των μέσων ενημέρωσης για τη συκοφάντηση του Τζέρεμι Κόρμπιν ως αντισημίτη. Ο Κόρμπιν ήταν κάτι εξαιρετικά σπάνιο και, γι’ αυτό, εξαιρετικά επικίνδυνο: ένας ηγέτης μεγάλου πολιτικού κόμματος που προωθούσε σοσιαλιστικές πολιτικές προς όφελος των πολιτών και όχι των δισεκατομμυριούχων, ενώ ασκούσε δριμεία κριτική στο Ισραήλ πολύ πριν αυτό αποκαλύψει τις γενοκτονικές του προθέσεις.

Ήταν επίσης εμφανές στη συντονισμένη επίθεση των μέσων κατά του Τζούλιαν Ασάνζ. Η πλατφόρμα του, το WikiLeaks, η οποία δημοσιοποιούσε αποκαλύψεις πληροφοριοδοτών, εξέθεσε βρετανικά και αμερικανικά εγκλήματα πολέμου, απειλώντας ταυτόχρονα να καταστρέψει το μοντέλο ενημέρωσης των μέσων, που λειτουργεί από την κορυφή προς τη βάση.

Αφού τον χλεύασαν επειδή ζήτησε άσυλο στην πρεσβεία του Ισημερινού, φοβούμενος ότι η Ουάσιγκτον θα επιδίωκε την έκδοσή του επειδή αποκάλυψε τα εγκλήματά της, τα μέσα αντιμετώπισαν στη συνέχεια τη σύλληψή του από τη βρετανική αστυνομία και την πολυετή φυλάκισή του σε φυλακή υψίστης ασφαλείας στο Λονδίνο —ενώ οι ΗΠΑ ζητούσαν την έκδοσή του ακριβώς επειδή είχε αποκαλύψει τα εγκλήματά τους— ως κάτι απολύτως συνηθισμένο, που μετά βίας άξιζε να αναφερθεί.

Θα μπορούσα να συνεχίσω παραθέτοντας πολλά ακόμη παραδείγματα. Υπάρχει ένα σταθερό μοτίβο όταν τα κατεστημένα μέσα ασχολούνται με τα σημαντικότερα ζητήματα, εκείνα ακριβώς στα οποία διακυβεύονται τα μεγαλύτερα συμφέροντα των κρατικών μηχανισμών εθνικής ασφάλειας. Τότε εγκαταλείπουν ακόμη και τα προσχήματα κριτικής απόστασης από το κράτος.

Η βάση της RAF στο Φέρφορντ αποτελεί απλώς το πιο πρόσφατο παράδειγμα του πώς, σε τέτοιες κρίσιμες στιγμές, τα μέσα ενημέρωσης λειτουργούν ως το μεγάφωνο του κράτους ασφαλείας.

Δημοσιεύθηκε αρχικά στο Substack του Τζόναθαν Κουκ.

original.antiwar.com

Το Διάστημα για Όλους – Το 3ο Πανελλήνιο ESERO Greece Symposium «προσγειώνεται» στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο

Από
anixneuseis
-
0

Θεσσαλονίκη, 1/10/2026

Οι δυνατότητες που προσφέρει το Διάστημα ως πηγή έμπνευσης, γνώσης και καινοτομίας θα βρεθούν στο επίκεντρο του 3ο Πανελλήνιου ESERO Greece Symposium 2026, με θέμα «Το Διάστημα για Όλους». Το Συμπόσιο θα πραγματοποιηθεί το Σάββατο 3 Οκτωβρίου και ώρα 9:45 π.μ., στην Αίθουσα Τελετών του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου. Στο Συμπόσιο θα απευθύνουν χαιρετισμό ο Πρύτανης του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου, Καθηγητής Κυριάκος Αναστασιάδης και ο Υφυπουργός Παιδείας, Θρησκευμάτων και Αθλητισμού Νίκος Παπαϊωάννου.

Την εκδήλωση διοργανώνει το ESERO Greece (European Space Education Resource Office), το ελληνικό Γραφείο Εκπαίδευσης για το Διάστημα του Ευρωπαϊκού Οργανισμού Διαστήματος (ESA), με έδρα το Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο.

Το Συμπόσιο αποτελεί μια γιορτή αφιερωμένη στην επιστήμη, την τεχνολογία και την εκπαίδευση και φιλοδοξεί να προσφέρει μια ξεχωριστή εμπειρία εξερεύνησης και ανακάλυψης για όλες τις ηλικίες, αναδεικνύοντας πως οι επιστήμες, η τεχνολογία, η μηχανική και τα μαθηματικά (STEM) μπορούν να συνδεθούν δημιουργικά με την εξερεύνηση του Διαστήματος.

Η εκδήλωση απευθύνεται σε εκπαιδευτικούς, μαθητές/τριες, φοιτητές/τριες, οικογένειες, καθώς και σε κάθε ενδιαφερόμενο που θέλει να ανακαλύψει τον κόσμο του διαστήματος.

Οι συμμετέχοντες/ες θα έχουν την ευκαιρία να γνωρίσουν το έργο της ESA Education και του ESERO, μέσα από εξειδικευμένους επιστήμονες και επαγγελματίες του διαστημικού τομέα, οι οποίοι θα παρουσιάσουν τις σύγχρονες εξελίξεις και τις επαγγελματικές διαδρομές στον χώρο του Διαστήματος.

Επιπλέον, θα γνωρίσουν εκπαιδευτικά προγράμματα και δραστηριότητες που αξιοποιούν το Διάστημα στη σχολική τάξη ενώ θα συμμετάσχουν σε διαδραστικές δράσεις που εξερευνούν τη σύνδεση της διαστημικής επιστήμης με την καθημερινή ζωή και την εκπαίδευση. Ακόμη, θα έχουν τη δυνατότητα να συμμετάσχουν σε κουίζ με πολλά «διαστημικά» δώρα (τηλεσκόπιο, βιβλία κ.ά).

Η εκδήλωση είναι ανοιχτή για το κοινό με δυνατότητα διαδικτυακής παρακολούθησης για όσες και όσους επιθυμούν να συμμετάσχουν εξ αποστάσεως ενώ θα χορηγηθούν βεβαιώσεις παρακολούθησης.

Περισσότερες πληροφορίες για το πρόγραμμα: https://esero.gr/esero-greece-symposium-2026/

Η FATF προειδοποιεί την Τουρκία για τη χρηματοδότηση της Χαμάς, το ξέπλυμα χρήματος και τις κυρώσεις κατά του Ιράν

Από
anixneuseis
-
0

Nordic Monitor

Αμπντουλάχ Μποζκούρτ — Στοκχόλμη
1 Οκτωβρίου 2026
Κατηγορία: Τρομοκρατία και έγκλημα

Ενώ η κυβέρνηση του προέδρου Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν προβάλλει τη βελτιωμένη τεχνική συμμόρφωση της Τουρκίας στην τελευταία αξιολόγηση της Ομάδας Χρηματοοικονομικής Δράσης (FATF), ο διεθνής οργανισμός που καθορίζει τα πρότυπα για την καταπολέμηση του ξεπλύματος χρήματος και της χρηματοδότησης της τρομοκρατίας εντόπισε σειρά αδυναμιών στην πραγματική αποτελεσματικότητα του τουρκικού συστήματος. Οι αδυναμίες αυτές αφορούν, μεταξύ άλλων, τις έρευνες για τη χρηματοδότηση της τρομοκρατίας, τα πολιτικώς εκτεθειμένα πρόσωπα, την ανάκτηση περιουσιακών στοιχείων, τους ελέγχους στη διασυνοριακή μεταφορά μετρητών και τις κυρώσεις κατά του Ιράν.

Το υπουργείο Οικονομικών και Θησαυροφυλακίου της Τουρκίας απάντησε στην έκθεση του Σεπτεμβρίου 2026, τονίζοντας ότι η χώρα αξιολογήθηκε ως συμμορφούμενη ή σε μεγάλο βαθμό συμμορφούμενη με 38 από τις 40 τεχνικές συστάσεις της FATF. Σύμφωνα με το υπουργείο, τα ευρήματα επιβεβαίωσαν ότι η Τουρκία δεν παρουσιάζει στρατηγική ανεπάρκεια που θα δικαιολογούσε την επιστροφή της στη λεγόμενη «γκρίζα λίστα» της FATF.

Ωστόσο, η έκθεση των 337 σελίδων παρουσιάζει μια πολύ λιγότερο καθησυχαστική εικόνα όταν η προσοχή μετατοπίζεται από την ύπαρξη νόμων και κανονισμών στο κατά πόσο αυτοί παράγουν πράγματι αποτελέσματα.

Η FATF, ένας διακυβερνητικός οργανισμός που καθορίζει παγκόσμια πρότυπα για την καταπολέμηση του ξεπλύματος χρήματος, της χρηματοδότησης της τρομοκρατίας και της χρηματοδότησης της διάδοσης όπλων μαζικής καταστροφής, διακρίνει σαφώς την τεχνική συμμόρφωση —δηλαδή αν υπάρχουν οι απαιτούμενοι νόμοι, κανονισμοί και θεσμοί— από την αποτελεσματικότητα, δηλαδή αν λειτουργούν στην πράξη. Η ίδια η FATF χαρακτηρίζει την αποτελεσματικότητα ως το κεντρικό στοιχείο μιας αμοιβαίας αξιολόγησης.

Σε αυτό το δεύτερο κριτήριο, η Τουρκία έλαβε βαθμολογία μόλις «μέτριας» αποτελεσματικότητας σε οκτώ από τους έντεκα τομείς που εξετάστηκαν. Μόνο τρεις —η αξιολόγηση κινδύνων και ο συντονισμός πολιτικών, η διεθνής συνεργασία και η συλλογή και αξιοποίηση χρηματοοικονομικών πληροφοριών— αξιολογήθηκαν ως τομείς «ουσιαστικής» αποτελεσματικότητας. Οι έρευνες για το ξέπλυμα χρήματος, η ανάκτηση περιουσιακών στοιχείων, οι έρευνες και οι κυρώσεις για τη χρηματοδότηση της τρομοκρατίας, η διαφάνεια ως προς τους πραγματικούς δικαιούχους και η εποπτεία του χρηματοπιστωτικού τομέα συγκαταλέγονταν στους τομείς που κρίθηκαν μόνο μετρίως αποτελεσματικοί.

Κατά συνέπεια, η FATF έθεσε την Τουρκία σε διαδικασία ενισχυμένης παρακολούθησης και υιοθέτησε έναν οδικό χάρτη με συγκεκριμένα χρονικά όρια για περαιτέρω βελτιώσεις. Η διαδικασία αυτή είναι διαφορετική από την «γκρίζα λίστα», από την οποία η Τουρκία εξήλθε τον Ιούνιο του 2024. Η ολομέλεια της FATF ενέκρινε τη νέα αμοιβαία αξιολόγηση τον Ιούνιο του 2026 και έδωσε στην Άγκυρα έναν τριετή οδικό χάρτη μέτρων προτεραιότητας.

Ένα από τα σημαντικότερα ευρήματα αφορά τη χρηματοδότηση της τρομοκρατίας και τη Χαμάς, την οποία η Άγκυρα δεν χαρακτηρίζει τρομοκρατική οργάνωση.

Η FATF ανέφερε ότι οι τουρκικές αρχές παρουσίασαν στοιχεία για περισσότερες από 11.000 έρευνες για χρηματοδότηση της τρομοκρατίας, 2.500 ποινικές διώξεις και πάνω από 400 καταδίκες μεταξύ 2021 και 2025. Οι υποθέσεις αυτές αφορούσαν κυρίως οργανώσεις που έχουν ενταχθεί στο εθνικό καθεστώς κυρώσεων της Τουρκίας ή, σε κάποιον βαθμό, στους καταλόγους του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ.

Με άλλα λόγια, η μεγάλη βαρύτητα που δίνει η Τουρκία στις υποθέσεις χρηματοδότησης της τρομοκρατίας οι οποίες συνδέονται με το κίνημα Γκιουλέν —το οποίο η Άγκυρα χαρακτηρίζει FETÖ— συνέβαλε σημαντικά στα συνολικά αριθμητικά στοιχεία επιβολής του νόμου που παρουσιάστηκαν στη FATF. Από το 2014, το κίνημα έχει υποστεί εκτεταμένη κυβερνητική καταστολή, συμπεριλαμβανομένων κατασχέσεων περιουσιακών στοιχείων αξίας δεκάδων δισεκατομμυρίων δολαρίων, λόγω της αντίθεσής του στην κυβέρνηση του προέδρου Ερντογάν.

Η FATF διαπίστωσε ότι η αντιμετώπιση των πιο σύνθετων υποθέσεων χρηματοδότησης της τρομοκρατίας στην Τουρκία παρέμενε σε μεγάλο βαθμό επικεντρωμένη σε υποθέσεις που σχετίζονται με τον Γκιουλέν. Κάλεσε συγκεκριμένα την Άγκυρα να αποδείξει ότι αναλαμβάνει αποτελεσματική δράση απέναντι σε ευρύτερο φάσμα απειλών χρηματοδότησης της τρομοκρατίας και εμπορικών δομών, πέρα από αυτές τις υποθέσεις.

Λεζάντα: Έκθεση αμοιβαίας αξιολόγησης της FATF, του Σεπτεμβρίου 2026, εξετάζει την αποτελεσματικότητα της Τουρκίας στην καταπολέμηση του ξεπλύματος χρήματος, της χρηματοδότησης της τρομοκρατίας και της χρηματοδότησης της διάδοσης όπλων μαζικής καταστροφής. Επισημαίνει αδυναμίες που αφορούν χρηματοδότηση συνδεόμενη με τη Χαμάς, την ανάκτηση περιουσιακών στοιχείων, τα πολιτικώς εκτεθειμένα πρόσωπα και τις κυρώσεις κατά του Ιράν.

FATF_report_2026

Παράλληλα, η FATF εντόπισε ένα σημαντικό κενό στην επιβολή του νόμου όσον αφορά οργανώσεις που δεν περιλαμβάνονται στο εθνικό καθεστώς χαρακτηρισμού της Τουρκίας ως τρομοκρατικών, κατονομάζοντας ρητά τη Χαμάς. Διαπίστωσε ότι η Τουρκία δεν είχε παρουσιάσει στοιχεία για έρευνες, ποινικές διώξεις ή καταδίκες σχετικά με τη χρηματοδότηση της τρομοκρατίας που να αφορούν τέτοιες οργανώσεις. Η μόνη δραστηριότητα που καταγράφηκε σε αυτή την κατηγορία ήταν δύο απαντήσεις σε αιτήματα ξένων αρχών για παροχή πληροφοριών. Ο οργανισμός χαρακτήρισε αυτή την κατάσταση «σημαντικό κενό αποτελεσματικότητας», καθιστώντας σαφές ότι η αδυναμία της Τουρκίας να αποδείξει την επιβολή του νόμου κατά της χρηματοδότησης που συνδέεται με τη Χαμάς δεν είχε διαφύγει του ελέγχου του.

Η FATF ζήτησε από την Τουρκία να βελτιώσει τον εντοπισμό και τη διερεύνηση της χρηματοδότησης της τρομοκρατίας σε σχέση με το «πλήρες φάσμα» των απειλών που περιλαμβάνονται στο σημερινό προφίλ κινδύνου της χώρας. Κάλεσε συγκεκριμένα τις αρχές να αναλάβουν δράση και πέρα από τις οργανώσεις που έχουν επισήμως χαρακτηριστεί τρομοκρατικές. Παράλληλα, προέτρεψε την κυβέρνηση να ενισχύσει την εξειδικευμένη εκπαίδευση, τα πρότυπα χειρισμού των υποθέσεων και τις έρευνες που αφορούν τη χρηματοδότηση της τρομοκρατίας μέσω εμπορικών συναλλαγών, δίκτυα προμηθειών και πολυεπίπεδες διασυνοριακές δομές.

Η έκθεση υποδηλώνει επίσης ότι μεγάλο μέρος της δράσης που παρουσίασε η Τουρκία κατά της χρηματοδότησης της τρομοκρατίας εξακολουθεί να επικεντρώνεται σε σχετικά απλές συναλλαγές και όχι σε σύνθετες χρηματοδοτικές δομές.

Σύμφωνα με τη FATF, σημαντικό ποσοστό των υποθέσεων αφορούσε μικρές δωρεές, μεταφορές μικροποσών μέσω ΑΤΜ και περιορισμένης κλίμακας διευκόλυνση. Αντίθετα, η Τουρκία έπρεπε να παρουσιάσει αποτελεσματικότερη αντιμετώπιση υποθέσεων που περιλαμβάνουν χρηματοδότηση μέσω εμπορικών συναλλαγών, ανταλλακτήρια συναλλάγματος, συστήματα μεταφοράς χρημάτων, μεγάλα δίκτυα προμηθειών και περίπλοκες εταιρικές δομές.

Μια ακόμη σημαντική κατηγορία ελλείψεων αφορά τις έρευνες και τις ποινικές διώξεις για ξέπλυμα χρήματος.

Η Τουρκία ξεκίνησε 23.184 έρευνες για ξέπλυμα χρήματος, αλλά η FATF διαπίστωσε ότι οι έρευνες σε τομείς υψηλού κινδύνου πέρα από την απάτη —μεταξύ αυτών το ξέπλυμα χρήματος από επαγγελματικά δίκτυα, η καταχρηστική χρήση εταιρειών και οι διασυνοριακές μετακινήσεις χρηματικών ποσών— ήταν συγκριτικά περιορισμένες.

Το Nordic Monitor έχει αναφέρει επανειλημμένα τα προηγούμενα χρόνια ότι έρευνες για ξέπλυμα χρήματος στις οποίες εμπλέκονταν ανώτερα κυβερνητικά στελέχη ή συνεργάτες τους συχνά παρεμποδίζονταν από πολιτικές παρεμβάσεις της κυβέρνησης Ερντογάν. Σύμφωνα με τα δημοσιεύματά του, αυτή η πρακτική επέτρεπε σε ισχυρά πρόσωπα, που φέρονταν να εμπλέκονται σε σύνθετα σχήματα ξεπλύματος χρήματος, να αποφεύγουν τον ουσιαστικό έλεγχο. Την ίδια στιγμή, πρόσωπα χαμηλότερα στην ιεραρχία διώκονταν ή θυσιάζονταν για να δημιουργείται η εικόνα εφαρμογής του νόμου, αντί να καταβάλλεται πραγματική προσπάθεια εντοπισμού των βασικών οργανωτών και ωφελουμένων.

Παρότι οι αρχές αύξησαν τις ποινικές διώξεις και τις καταδίκες τα τελευταία χρόνια, η FATF επισήμανε τον μεγάλο όγκο συσσωρευμένων δικαστικών εκκρεμοτήτων και τις συνεχιζόμενες δυσκολίες στην ολοκλήρωση σύνθετων ερευνών με οριστικές δικαστικές αποφάσεις. Η συνοπτική παρουσίαση της έκθεσης καταγράφει 7.248 εκκρεμείς ποινικές διώξεις και σημειώνει ότι οι σύνθετες υποθέσεις με τη συμμετοχή επαγγελματιών που διευκολύνουν το ξέπλυμα χρήματος αντιπροσώπευαν μόνο περιορισμένο ποσοστό των διώξεων και των καταδικών.

Ο Μεχμέτ Σιμσέκ, υπουργός Οικονομικών της Τουρκίας, έχει κατηγορηθεί από επικριτές του ότι επί χρόνια έκανε τα στραβά μάτια σε πρακτικές παράνομης χρηματοδότησης, χρηματοδότησης της τρομοκρατίας και ξεπλύματος χρήματος. Ως υπουργός Οικονομικών, ο Σιμσέκ εποπτεύει το Συμβούλιο Διερεύνησης Οικονομικών Εγκλημάτων (MASAK), καθώς και βασικές εποπτικές αρχές του τραπεζικού και χρηματοπιστωτικού τομέα. Βρίσκεται, επομένως, στο επίκεντρο της ευθύνης για την παρακολούθηση και την πρόληψη του ξεπλύματος χρήματος, της χρηματοδότησης της τρομοκρατίας και άλλων οικονομικών εγκλημάτων.

Η FATF προέτρεψε, συνεπώς, τις αρχές να δώσουν μεγαλύτερη προτεραιότητα στο ξέπλυμα χρήματος που συνδέεται με τη διακίνηση ναρκωτικών, το λαθρεμπόριο και τον παράνομο στοιχηματισμό. Έδωσε ιδιαίτερη έμφαση σε υποθέσεις που εμπλέκουν επαγγελματίες του ξεπλύματος χρήματος, διασυνοριακές μετακινήσεις αγαθών και χρηματικών ποσών και καταχρηστική χρήση νομικών προσώπων. Ζήτησε επίσης αποτελεσματικότερες κυρώσεις σε υποθέσεις που αφορούν δημόσιους αξιωματούχους, επαγγελματίες του ξεπλύματος χρήματος και το οργανωμένο έγκλημα.

Η έκθεση αποκαλύπτει επίσης μια εντυπωσιακή απόκλιση ανάμεσα στην αξία των συναλλαγών που ανέστειλαν προσωρινά οι τουρκικές αρχές και στα ποσά που τελικά αποτέλεσαν αντικείμενο κατασχέσεων ή δημεύσεων. Μεταξύ 2021 και 2025, το MASAK ανέστειλε, προκειμένου να τις εξετάσει, 19.276 συναλλαγές συνολικής αξίας περίπου 1,138 δισ. ευρώ. Μόνο 612 από αυτές, δηλαδή το 3,2%, οδήγησαν σε κατάσχεση περιουσιακών στοιχείων.

Η FATF χαρακτήρισε αυτό το ποσοστό «εξαιρετικά χαμηλό», σημειώνοντας ότι θα μπορούσε να υποδηλώνει είτε υπερβολική προσφυγή στην προσωρινή αναστολή συναλλαγών είτε σημαντικές αδυναμίες στη δικαστική διαδικασία έγκρισης των κατασχέσεων.

Το χάσμα είναι ακόμη μεγαλύτερο στο στάδιο της δήμευσης. Ο πίνακας της ίδιας της FATF καταγράφει μόλις 28 δημεύσεις, αξίας περίπου 1,99 εκατ. ευρώ, που προέκυψαν από συναλλαγές οι οποίες είχαν ανασταλεί κατά την πενταετή αυτή περίοδο. Συνολικά, η Τουρκία κατέγραψε κατασχεθέντα περιουσιακά στοιχεία αξίας περίπου 147 εκατ. ευρώ και δημευθέντα περιουσιακά στοιχεία αξίας 93 εκατ. ευρώ. Η FATF χαρακτήρισε τα ποσά αυτά περιορισμένα, λαμβάνοντας υπόψη το χρηματοοικονομικό προφίλ της χώρας και τους κινδύνους που αντιμετωπίζει από την εγκληματική δραστηριότητα.

Η FATF επισήμανε ακόμη ότι και αυτές οι σχετικά περιορισμένες επιδόσεις της Τουρκίας στις κατασχέσεις και τις δημεύσεις οφείλονταν σε μεγάλο βαθμό σε σύνθετες υποθέσεις μεγάλης οικονομικής αξίας, οι οποίες κινητοποιήθηκαν μέσω αιτημάτων διεθνούς συνεργασίας. Το εύρημα υποδηλώνει ότι οι τουρκικές αρχές ανταποκρίνονταν περισσότερο όταν οι υποθέσεις προέρχονταν από το εξωτερικό ή ενείχαν την προοπτική διεθνούς ελέγχου, αντί να κινούν και να προωθούν συστηματικά αντίστοιχες διαδικασίες ανάκτησης περιουσιακών στοιχείων με δική τους πρωτοβουλία.

Οι διασυνοριακές μεταφορές μετρητών αναδείχθηκαν σε ακόμη έναν τομέα ανησυχίας. Η FATF κατέγραψε δηλώσεις εισερχόμενων μετρητών ύψους περίπου 87,9 δισ. ευρώ, έναντι 25,4 δισ. ευρώ σε εξερχόμενα μετρητά.

Παρά τις σημαντικές επενδύσεις σε τεχνολογικό εξοπλισμό στα τελωνειακά σημεία ελέγχου, οι περισσότερες από τις οποίες χρηματοδοτήθηκαν από την Ευρωπαϊκή Ένωση, η FATF ανέφερε ότι οι εντοπισμοί και οι κατασχέσεις παρέμεναν περιορισμένοι. Σύμφωνα με τον οργανισμό, τα στοιχεία δεν συμβάδιζαν με τον διαπιστωμένο κίνδυνο λαθραίας διακίνησης μετρητών που αντιμετωπίζει η Τουρκία και ανέδειξαν αδυναμίες στην επιβολή του νόμου και στη διαχείριση κινδύνων στα συνοριακά σημεία εισόδου.

Τα τελωνειακά στατιστικά στοιχεία που παρατίθενται στην έκθεση καταγράφουν 506 υποθέσεις κατάσχεσης μετρητών μεταξύ 2020 και 2025, συνολικής αξίας περίπου 85,2 εκατ. ευρώ, καθώς και 463 σχετικές γνωστοποιήσεις προς το MASAK. Η FATF συνέστησε εντατικότερους ελέγχους στα εισερχόμενα μετρητά, καλύτερη αξιοποίηση της ανάλυσης δεδομένων και στενότερο συντονισμό μεταξύ των τελωνειακών υπαλλήλων, των αρχών επιβολής του νόμου και του MASAK.

Ο πρόεδρος της Τουρκίας Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν συναντά τον πρόεδρο του Ιράν Μασούντ Πεζεσκιάν στο Κάιρο, κατά τη σύνοδο κορυφής της D-8, τον Δεκέμβριο του 2024.

Η FATF εντόπισε επίσης αξιοσημείωτες αδυναμίες όσον αφορά τα πολιτικώς εκτεθειμένα πρόσωπα, γνωστά ως PEPs. Η κατηγορία αυτή περιλαμβάνει ανώτερους δημόσιους αξιωματούχους και άλλα πρόσωπα των οποίων οι θέσεις ενδέχεται να συνεπάγονται αυξημένο κίνδυνο εμπλοκής σε διαφθορά και ξέπλυμα χρήματος.

Το Nordic Monitor έχει επανειλημμένα αναφέρει ότι οι αδυναμίες αυτές δεν αποτελούν απλώς τεχνικές ελλείψεις, αλλά εντάσσονται σε ένα ευρύτερο σύστημα, στο οποίο πρόσωπα με πολιτικές διασυνδέσεις προστατεύονται από τον ουσιαστικό οικονομικό έλεγχο. Τα ερευνητικά του δημοσιεύματα έχουν καταγράψει καταγγελίες για χειραγώγηση δημόσιων διαγωνισμών, μίζες και ευνοϊκή μεταχείριση σε αδειοδοτήσεις και αποφάσεις των εποπτικών αρχών. Οι καταγγελίες αφορούν μέλη της οικογένειας του προέδρου Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν, τον στενό πολιτικό του κύκλο και συνδεδεμένους επιχειρηματίες, ενώ τα οφέλη επεκτείνονται και σε πρόσωπα χαμηλότερα στην ιεραρχία που συμμετέχουν σε τέτοια σχήματα.

Σύμφωνα με την έκθεση, μόνο περίπου τα μισά ανταλλακτήρια συναλλάγματος στην Τουρκία δήλωσαν ότι διαθέτουν διαδικασίες εντοπισμού πολιτικώς εκτεθειμένων προσώπων. Το πρόβλημα είναι ιδιαίτερα σημαντικό, καθώς τα ανταλλακτήρια της Ομάδας Β, τα οποία αποτελούν περίπου το 78% του συνόλου, δεν υποχρεούνται να θεσπίζουν επίσημες γραπτές διαδικασίες για τον εντοπισμό και τον έλεγχο πολιτικώς εκτεθειμένων πελατών. Η FATF ανέφερε ότι η απουσία τυποποιημένων διαδικασιών «αποδυναμώνει σημαντικά» την ικανότητα του κλάδου να εντοπίζει πελάτες υψηλότερου κινδύνου και να εφαρμόζει με συνέπεια ενισχυμένα μέτρα δέουσας επιμέλειας.

Η ομάδα αξιολόγησης διαπίστωσε επίσης ότι κανένα από τα ιδρύματα με τα οποία συναντήθηκε δεν ανέφερε πως ρωτούσε ευθέως τους πελάτες αν ήταν οι ίδιοι πολιτικώς εκτεθειμένα πρόσωπα ή συγγενείς τέτοιων προσώπων. Ορισμένα ιδρύματα είχαν περιορισμένη μόνο κατανόηση του ότι στους στενούς συνεργάτες μπορούν να περιλαμβάνονται άτομα με επαγγελματικούς ή κοινωνικούς δεσμούς με δημόσιους αξιωματούχους και όχι μόνο μέλη των οικογενειών τους.

Ένα ακόμη αδύναμο σημείο ήταν η επιβολή κυρώσεων στα χρηματοπιστωτικά ιδρύματα. Η FATF διαπίστωσε σχετικά μεγάλο αριθμό συνεχιζόμενων παραβάσεων σε ανταλλακτήρια συναλλάγματος, υπηρεσίες μεταφοράς χρημάτων και παρόχους υπηρεσιών εικονικών περιουσιακών στοιχείων. Παράλληλα, η Τουρκία δεν είχε αποδείξει επαρκώς ότι οι σοβαρότερες συστημικές ελλείψεις οδηγούσαν σε κυρώσεις αρκετά αυστηρές ώστε να αποτρέπουν μελλοντικές παραβάσεις.

Στις 26 Απριλίου 2024, κατά το 5ο συνέδριο της Ένωσης Κοινοβουλευτικών για την Ιερουσαλήμ (LP4Q), ο πρόεδρος της Τουρκίας Ερντογάν εκφώνησε ομιλία στην οποία καταφέρθηκε κατά του Ισραήλ και επανέλαβε τη στήριξή του στη Χαμάς.

Σοβαρές διαρθρωτικές αδυναμίες —όπως οι ανεπαρκείς εσωτερικοί έλεγχοι, τα ελλιπή συστήματα διαχείρισης κινδύνων ή η απουσία αξιολογήσεων του κινδύνου ξεπλύματος χρήματος που να καλύπτουν το σύνολο ενός ιδρύματος— μπορούν αρχικά να οδηγήσουν απλώς σε έγγραφες προειδοποιήσεις και στην παροχή προθεσμίας για τη διόρθωσή τους. Επειδή τα ιδρύματα συχνά αποκαθιστούν τις ελλείψεις μέσα σε αυτό το διάστημα, η FATF ανέφερε ότι οι αδυναμίες αυτές συχνά δεν οδηγούν στην επιβολή τιμωρητικών κυρώσεων.

Η έκθεση επισήμανε επίσης ότι η Τουρκία δεν δημοσιοποιεί τις κυρώσεις και τα διορθωτικά μέτρα που λαμβάνονται για την καταπολέμηση του ξεπλύματος χρήματος και της χρηματοδότησης της τρομοκρατίας (AML/CFT), περιορίζοντας έτσι την αποτρεπτική τους επίδραση.

Κριτική ασκήθηκε και στη διαφάνεια της εταιρικής ιδιοκτησίας, έναν ακόμη βασικό παράγοντα για τον εντοπισμό του ξεπλύματος χρήματος και της καταστρατήγησης κυρώσεων. Παρότι η Τουρκία διαθέτει μητρώο πραγματικών δικαιούχων και αρκετές εταιρικές βάσεις δεδομένων, η FATF διαπίστωσε ότι το σύστημα στηρίζεται σε μεγάλο βαθμό σε στοιχεία ιδιοκτησίας που δηλώνουν οι ίδιοι οι υπόχρεοι, χωρίς συστηματική επαλήθευση μέσω ανεξάρτητων πηγών.

Διασταυρώσεις μπορούν να γίνονται μέσω αναλύσεων του MASAK, φορολογικών ελέγχων και συνεργασίας μεταξύ υπηρεσιών. Ωστόσο, σύμφωνα με τη FATF, η επαλήθευση αυτή παραμένει περιστασιακή και δεν αποτελεί μέρος μιας συστηματικής διαδικασίας.

Η FATF διαπίστωσε επίσης ότι η κρατική εταιρική βάση δεδομένων MERSİS δεν χρησιμοποιείται συστηματικά για τον εντοπισμό κλασικών ενδείξεων ξεπλύματος χρήματος: πολλές εταιρείες καταχωρισμένες στην ίδια διεύθυνση, επανεμφάνιση των ίδιων διευθυντών ή μετόχων σε πολυάριθμες επιχειρήσεις, καθώς και σύνθετες ιδιοκτησιακές δομές που μεταβάλλονται γρήγορα.

Οι συμβολαιογράφοι, από την πλευρά τους, ελέγχουν κατά κανόνα αν τα έγγραφα πληρούν τις τυπικές προϋποθέσεις, αντί να επαληθεύουν ανεξάρτητα αν τα στοιχεία ιδιοκτησίας που περιέχουν είναι πράγματι ακριβή.

Η έκθεση εκφράζει επίσης ανησυχίες για την εφαρμογή από την Τουρκία των χρηματοοικονομικών κυρώσεων του ΟΗΕ κατά του Ιράν που επανήλθαν σε ισχύ. Μετά την επαναφορά των προηγούμενων κυρώσεων του Συμβουλίου Ασφαλείας, μέσω του μηχανισμού «snapback», στις 27 Σεπτεμβρίου 2025, η FATF διαπίστωσε ότι η Τουρκία δεν είχε τροποποιήσει τους κανονισμούς και τα προεδρικά διατάγματά της ώστε να εφαρμόσει τις σχετικές στοχευμένες χρηματοοικονομικές κυρώσεις που προβλέπονται από την απόφαση 1737 του Συμβουλίου Ασφαλείας και τις μεταγενέστερες αποφάσεις.

Κατά συνέπεια, ο οργανισμός κατέληξε ότι, έως την ολοκλήρωση της επιτόπιας αξιολόγησης τον Νοέμβριο του 2025, η Τουρκία δεν μπορούσε να θεωρηθεί ότι εφάρμοζε τις στοχευμένες κυρώσεις κατά του Ιράν για τη χρηματοδότηση της διάδοσης όπλων μαζικής καταστροφής, σύμφωνα με τις σχετικές αποφάσεις του ΟΗΕ ή τα πρότυπα της FATF.

Η FATF σημείωσε ακόμη ότι, κατά την περίοδο αναφοράς, η Τουρκία δεν είχε εντοπίσει περιουσιακά στοιχεία συνδεόμενα με τη χρηματοδότηση της διάδοσης όπλων μαζικής καταστροφής, τα οποία να ανήκουν σε πρόσωπα ή οντότητες που υπόκεινται σε κυρώσεις. Δεδομένου ότι η Τουρκία αποτελεί σημαντικό περιφερειακό χρηματοοικονομικό και εμπορικό κόμβο, ο οργανισμός αμφισβήτησε κατά πόσο η απουσία εντοπισμένων υποθέσεων ανταποκρινόταν στην πραγματική έκθεση της χώρας σε αυτούς τους κινδύνους.

Σύμφωνα με την έκθεση, η περιορισμένη κατανόηση σύνθετων τεχνικών καταστρατήγησης κυρώσεων, σε συνδυασμό με τις αδυναμίες στον εντοπισμό των πραγματικών δικαιούχων πίσω από περίπλοκες ή αλλοδαπές εταιρικές δομές, μειώνει την ικανότητα της Τουρκίας να εντοπίζει σχήματα στα οποία συμμετέχουν πρόσωπα που ενεργούν για λογαριασμό ατόμων ή οντοτήτων υπό κυρώσεις.

Τα ευρήματα αναδεικνύουν τη βασική διάκριση που διατρέχει την αξιολόγηση της FATF: η Τουρκία έχει ενισχύσει σημαντικά το επίσημο νομοθετικό και κανονιστικό της πλαίσιο, αλλά υπάρχουν πολύ λιγότερα στοιχεία ότι οι κανόνες αυτοί παράγουν με συνέπεια αποτελεσματικά αποτελέσματα σε πολλούς από τους τομείς υψηλότερου κινδύνου της χώρας.

Η τουρκική κυβέρνηση έχει επικεντρώσει τη δημόσια απάντησή της στο πρώτο σκέλος. Το υπουργείο Οικονομικών και Θησαυροφυλακίου δήλωσε ότι οι 38 αξιολογήσεις τεχνικής συμμόρφωσης ή συμμόρφωσης σε μεγάλο βαθμό καταδείκνυαν το επίπεδο στο οποίο έχει φτάσει η Τουρκία και επιβεβαίωναν ότι δεν υπήρχε βάση για την εκ νέου υπαγωγή της στην παρακολούθηση της «γκρίζας λίστας».

Ο οδικός χάρτης της ίδιας της FATF, όμως, επικεντρώνεται κυρίως στο δεύτερο σκέλος: τη βελτίωση των αποτελεσμάτων. Καλεί την Άγκυρα να διερευνήσει και να αντιμετωπίσει πιο σύνθετα δίκτυα ξεπλύματος χρήματος και χρηματοδότησης της τρομοκρατίας, να ανακτήσει περιουσιακά στοιχεία που προέρχονται από εγκληματικές δραστηριότητες, να ενισχύσει τον έλεγχο των πολιτικώς εκτεθειμένων προσώπων και των πραγματικών δικαιούχων, να αυστηροποιήσει τους ελέγχους στη διασυνοριακή μεταφορά μετρητών και να εφαρμόζει αποτελεσματικότερα τις χρηματοοικονομικές κυρώσεις.

Nordic Monitor

Ανοχύρωτοι σε περιόδους «κατεδάφισης»…

Από
anixneuseis
-
0
Από το «ελεγχόμενο χάος» της Μέσης Ανατολής στην άμεση ανάγκη για γεωπολιτική ενηλικίωση…
Κάθε φορά που η Μέση Ανατολή φλέγεται, οι ελίτ της Δύσης, απολύτως προστατευμένες στις γυάλες τους, σπεύδουν να διαβάσουν τις αναλύσεις στα ακριβά σαλόνια του Λονδίνου και της Ουάσιγκτον. Διαβάζουν, για παράδειγμα, στον βρετανικό Economist ότι η Αμερική «αποχωρεί» από την Μέση Ανατολή και ότι βιώνουμε μια απώλεια ελέγχου που δεν ήταν «προσχεδιασμένη». Ας αφήσουμε όμως τις ευγένειες: το εν λόγω περιοδικό δεν κάνει μόνο ρεπορτάζ. Λειτουργεί και ως «γεωπολιτικό πλυντήριο». Ξεπλένει τον ωμό κυνισμό της αγγλοσαξονικής διπλωματίας και τις αιματηρές φαντασιώσεις του βαθέος κράτους, σερβίροντάς τες ως δήθεν αναπόφευκτη «φυσική» εξέλιξη. Αυτό αποδομείται με προηγούμενη ανάλυσή μας η οποία μιλά για «βελούδινη κατεδάφιση» —«βελούδινη» για αυτούς που την παρουσιάζουν και «αιμαγμένη» για όσους την βιώνουν— της σημερινής Μέσης Ανατολής, κάτι που οι μανδαρίνοι των Βρυξελλών και του δυτικού κατεστημένου δεν τολμούν να παραδεχτούν. Η διαφαινόμενη απώλεια ελέγχου των ΗΠΑ αποτελεί μάλλον μέρος του σχεδίου, διότι η αμερικανική στρατηγική ενορχηστρώνει μια κυνική «βαλκανιοποίηση» της περιοχής.
Επιμέλεια iEpikaira
Δεν πρέπει να ζούμε με ψευδαισθήσεις, ούτε να αφήνουμε χώρο σε ρομαντικές συμμαχίες του παρελθόντος. Η συμφωνία Σάικς-Πικό ξηλώνεται βίαια. Το βαθύ κράτος της αμερικανικής γεωστρατηγικής έχει αποφασίσει ότι τα υφιστάμενα σύνορα της περιοχής πρέπει να θρυμματιστούν. Για να επιτευχθεί αυτό, η Ουάσιγκτον δεν διστάζει να παρακάμψει παραδοσιακούς παίκτες, κλείνοντας το μάτι ακόμη και σε παραστρατιωτικές οργανώσεις και τοπικές πολιτοφυλακές—βλέπε Χούθι. Και μέσα σε αυτό το αιματηρό κενό που αφήνουν αποχωρώντας, τον ρόλο των «περιφερειακών μπράβων» αναλαμβάνουν βαριά οπλισμένα κράτη όπως το Ισραήλ και η Τουρκία, τα οποία θα το γεμίσουν κάνοντας τη βρώμικη δουλειά εκτελώντας τη νέα αρχιτεκτονική.
Ποιος όμως, πιστεύει ότι αυτό το πείραμα θα μείνει περιορισμένο και η κρίση δεν θα διαχυθεί; Οι ΗΠΑ και κάποιοι από τους συμμάχους της στρέφουν το βλέμμα τους στην Κίνα και τον Ινδο-Ειρηνικό. Αλλά πώς θα λειτουργήσουν οι σύγχρονοι εμπορικοί και ψηφιακοί διάδρομοι μέσα σε μια θρησκευτική και εθνοτική κόλαση στη μείζονα περιοχή της Μέσης Ανατολής; Το βαρύ τίμημα αυτής της κοντόφθαλμης στρατηγικής θα το πληρώσει, για άλλη μια φορά, η μικρή και η μεσαία τάξη. Όταν οι θαλάσσιοι διάδρομοι κλείνουν, οι εφοδιαστικές αλυσίδες σπάνε και ο πληθωρισμός γονατίζει τα νοικοκυριά, η Κομισιόν ζητάει να κλείσουν τα φώτα και να περιοριστεί η θέρμανση, τα λαϊκά στρώματα που συμπιέζονται, είναι επόμενο να στραφούν εναντίον του συστήματος. Και τότε, οι πολιτικές ελίτ θα πέφτουν πάλι από τα σύννεφα, αναρωτώμενες γιατί φουντώνει ο αντισυστημισμός και η ακροδεξιά στις κάλπες—βλέπε Γερμανία και οσονούπω και στην Ελλάδα. Δεν μπορείς να λοιδορείς τον ψηφοφόρο που αρνείται να πληρώσει τον λογαριασμό ενός διαλυμένου κόσμου που εσύ ο ίδιος σχεδίασες.
Και ερχόμαστε στο κρίσιμο, δικό μας ερώτημα: Πού ακριβώς βρισκόμαστε εμείς ως Ελληνισμός;
Το να διαβάζουμε τις διεθνείς εξελίξεις με ιδεολογικές παρωπίδες ή όρους «καλού και κακού» είναι εθνικά επικίνδυνο. Όπως τονίζει η ανάλυσή μας, σε αυτόν τον νέο χάρτη ασφαλείας η Ελλάδα και η Κύπρος κινδυνεύουν να υποβιβαστούν σε απλούς «εφοδιαστικούς κόμβους». Σε γρανάζια ξένων συμφερόντων. Αντιμετωπιζόμαστε ως «λειτουργικά αντίβαρα», σχεδιασμένα να απορροφούν τους κραδασμούς από τον τουρκικό επεκτατισμό —εάν εκτραπεί πέραν των ορίων που θέτουν οι ίδιοι οι προστάτες στους οποίους έχουμε αναθέσει την εθνική ασφάλειά μας— και να εξασφαλίζουν τα μετόπισθεν των δυτικών συμφερόντων, ενώ η γειτονιά μας θα καίγεται. Μας ζητούν, δηλαδή, να γίνουμε το αμόνι πάνω στο οποίο θα χτυπάει το σφυρί της νέας κρίσης που οι ίδιοι ετοίμασαν.
Η γεωπολιτική ενηλικίωση της χώρας απαιτεί ρεαλισμό. Δεν μπορούμε να λειτουργούμε ως δεδομένοι, δεμένοι στο άρμα οποιουδήποτε ηγεμόνα, ειδικά όταν αυτός συμπεριφέρεται σπασμωδικά και παρελκυστικά.
Αν η Αθήνα και η Λευκωσία συνεχίσουν να πολιτεύονται με την ψευδαίσθηση της «αμερικανικής ομπρέλας» προστασίας, χωρίς να απαιτούν χειροπιαστά ανταλλάγματα επί ίσοις όροις, το ξύπνημα θα είναι εφιαλτικό. Όταν ένα σχέδιο κατεδάφισης και περιφερειακού κατακερματισμού τυπώνεται και προαναγγέλλεται χρόνια πριν πέσει η πρώτη βόμβα στο Ιράν—έχουμε γράψει επανειλημμένα για τα «αιμαγμένα σύνορα» του Ράλφ Πίτερς—, σημαίνει ότι σε συγκεκριμένες πηγές—γράφε Economist—, δεν διαβάζουμε μόνο απλές ειδήσεις. Διαβάζουμε ενίοτε τα σενάρια της επόμενης μέρας. Και αυτό οφείλει να μας κρατάει σε εγρήγορση διότι αυτά τα σενάρια δεν προμηνύουν ένα ρόδινο μέλλον…
Το συμπέρασμα είναι ότι στην ζούγκλα του εκρηκτικού νέου διεθνούς συστήματος, τα κράτη που δεν διεκδικούν τον δικό τους αυτόνομο ρόλο, ρίχνονται στη φωτιά, ή αναφλέγονται επαγωγικά από την εγγύτερη πηγή κρίσης και την δική τους αδράνεια.

Πηγή: i-epikaira.blogspot.com

Σχεδόν όλοι στρέφονται αυθόρμητα προς τα αριστερά όταν περπατούν — και ακόμη δεν γνωρίζουμε γιατί

Από
anixneuseis
-
0

Δημοσιεύθηκε: 30 Σεπτεμβρίου 2026, στις 16:16 CEST

Η ιστορία αυτή ξεκίνησε, όπως τόσες άλλες στην ιστορία της επιστήμης, με κάτι που δεν αναζητούσαμε.

Το 2020, στη διάρκεια της πανδημίας COVID-19, μελετούσαμε ένα πρακτικό ερώτημα: πώς κινούνται οι άνθρωποι μέσα σε έναν κλειστό χώρο όταν τους ζητάς να κρατούν αποστάσεις μεταξύ τους; Παρακολουθώντας επανειλημμένα το βιντεοσκοπημένο υλικό, παρατηρήσαμε κάτι παράξενο: σχεδόν όλοι οι συμμετέχοντες ακολουθούσαν κυκλικές διαδρομές προς την ίδια κατεύθυνση, πάντοτε αντίθετα από τη φορά των δεικτών του ρολογιού. Ακόμη πιο παράξενο ήταν ότι κανείς τους δεν φαινόταν να έχει αντιληφθεί πως το έκανε.

Αυτή η παρατήρηση μας οδήγησε σε μια πενταετή αναζήτηση, προκειμένου να καταλάβουμε γιατί οι άνθρωποι συμπεριφέρονται με αυτόν τον τρόπο.

Το ίδιο το φαινόμενο περιγράφεται εύκολα. Αν αφήσεις ένα πλήθος να περιφέρεται μέσα σε έναν κλειστό χώρο, χωρίς συγκεκριμένο προορισμό, αρχίζει σταδιακά να κινείται κυκλικά, σχεδόν πάντοτε προς τα αριστερά. Κανείς δεν κατευθύνει αυτή την κίνηση. Κανείς δεν την αποφασίζει.

Για έναν φυσικό, αυτό μοιάζει με χαρακτηριστικό παράδειγμα «αναδυόμενης συμπεριφοράς»: ένα συλλογικό μοτίβο που προκύπτει από αμέτρητες μικρές αλληλεπιδράσεις, είτε μεταξύ των ατόμων είτε μεταξύ των ατόμων και του περιβάλλοντός τους. Αυτές ήταν οι δύο βασικές μας υποθέσεις, τις οποίες προσπαθήσαμε να ελέγξουμε ξεχωριστά.

Δεν έφταιγε ο χώρος

Η πρώτη μας υποψία αφορούσε την αλληλεπίδραση των πεζών με τους τοίχους του χώρου. Μια παλαιότερη μελέτη νευροεπιστήμης είχε διαπιστώσει ότι οι δεξιόχειρες τείνουν να στρίβουν αριστερά και οι αριστερόχειρες δεξιά — μια ανεπαίσθητη προτίμηση που συνδέεται με μικρές διαφορές ανάμεσα στα δύο ημισφαίρια του εγκεφάλου. Καθώς οι περισσότεροι συμμετέχοντες στο αρχικό μας πείραμα ήταν δεξιόχειρες, ήταν λογικό να υποθέσουμε ότι η συλλογική κυκλική κίνηση αποτελούσε απλώς το άθροισμα των ατομικών προτιμήσεων, τις οποίες οι γύρω τοίχοι μετέτρεπαν σε κυκλική διαδρομή.

Για να το ελέγξουμε, σχεδιάσαμε ένα νέο πείραμα, το οποίο ξεκινούσε πριν ακόμη συγκεντρωθούν οι συμμετέχοντες στον χώρο δοκιμών. Ένας ένας, οι εθελοντές περπατούσαν ευθεία προς έναν τοίχο και εμείς καταγράφαμε προς ποια κατεύθυνση έστριβαν όταν έφταναν μπροστά του.

Γνωρίζοντας την προτίμηση του καθενός, μπορούσαμε στη συνέχεια να σχηματίσουμε ομάδες με βάση αυτό το χαρακτηριστικό και να παρατηρήσουμε το αποτέλεσμα. Αν η εξήγηση βρισκόταν στους τοίχους και στην προτίμηση χρήσης του ενός χεριού, μια ομάδα αριστερόχειρων —ή, ακόμη καλύτερα, ανθρώπων που έστριβαν αποκλειστικά δεξιά— θα έπρεπε τελικά να αντιστρέψει την κατεύθυνση και να κινηθεί σύμφωνα με τη φορά των δεικτών του ρολογιού. Αυτό δεν συνέβη ποτέ. Είτε γεμίζαμε τον χώρο με ανθρώπους που προτιμούσαν να στρίβουν δεξιά είτε με αριστερόχειρες, η τάση για κίνηση αντίθετη από τη φορά του ρολογιού παρέμενε.

Ίσως, λοιπόν, η ίδια η παρουσία των τοίχων να προκαλούσε αυτή την τάση. Για να το διαπιστώσουμε, μεταφέραμε το πείραμα σε εξωτερικό χώρο: σε μια πολύ μεγάλη, ανοιχτή σχολική αυλή 3.000 τετραγωνικών μέτρων, χωρίς περιμετρικούς τοίχους. Αφήσαμε περισσότερους από εκατό εφήβους να περπατήσουν χωρίς κανένα στοιχείο που να κατευθύνει την κίνησή τους. Το φαινόμενο της κυκλικής κίνησης όχι μόνο διατηρήθηκε, αλλά έγινε εντονότερο. Προφανώς, δεν έφταιγε ο χώρος.

Δεν έφταιγαν οι πολιτισμικές συνήθειες

Απέμενε ο δεύτερος πιθανός παράγοντας: ο τρόπος με τον οποίο αλληλεπιδρούμε μεταξύ μας. Όταν δύο πεζοί συναντιούνται κινούμενοι ο ένας προς τον άλλο, καθένας παραμερίζει, δημιουργώντας το γνωστό «φαινόμενο σχηματισμού λωρίδων».

Η πλευρά προς την οποία παραμερίζουμε, όμως, δεν επιλέγεται τυχαία. Συνήθως καθορίζεται από την πλευρά του δρόμου στην οποία οδηγούν οι άνθρωποι. Στην Ισπανία, όπως και στην υπόλοιπη ηπειρωτική Ευρώπη, παραμερίζουμε προς τα δεξιά, αφήνοντας χώρο στα αριστερά μας ώστε ο άνθρωπος που έρχεται από την αντίθετη κατεύθυνση να κάνει το ίδιο.

Ίσως, σκεφτήκαμε, η κίνηση αντίθετα από τη φορά του ρολογιού να ήταν απλώς μια εκδήλωση αυτού του φαινομένου. Αν οι πεζοί τείνουν να μετακινούνται προς τα δεξιά σε κάθε συνάντηση, θα καταλήξουν να περπατούν έχοντας τον τοίχο στα δεξιά τους και, επομένως, να κινούνται αντίθετα από τη φορά των δεικτών του ρολογιού. Αν αυτό ίσχυε, ένα πλήθος στην Ιαπωνία θα έπρεπε να κινείται προς την αντίθετη κατεύθυνση, σύμφωνα με τη φορά του ρολογιού. Στην Ιαπωνία, άλλωστε, οι άνθρωποι οδηγούν και παραμερίζουν προς τα αριστερά, ενώ οι λωρίδες κίνησης των πεζών σχηματίζονται στην αντίθετη πλευρά από ό,τι στην Ισπανία.

Εικόνα από μία από τις μελέτες μας, στην οποία διακρίνεται καθαρά η γενική τάση προς μια σπειροειδή κίνηση αντίθετη από τη φορά των δεικτών του ρολογιού, σημειωμένη με μπλε χρώμα. Πηγή: αρχείο των συγγραφέων.

Επικοινωνήσαμε με έναν συνάδελφο στο Τόκιο, πεπεισμένοι ότι εκεί θα παρατηρούσε το πλήθος να κινείται σύμφωνα με τη φορά των δεικτών του ρολογιού. Τα νέα πειράματα, όμως, διέψευσαν και πάλι τις προσδοκίες μας. Το πλήθος στην Ιαπωνία κινήθηκε αντίθετα από τη φορά του ρολογιού, επομένως η υπόθεσή μας ήταν λανθασμένη.

Απέμενε ακόμη μία εξήγηση που σχετιζόταν με τις πολιτισμικές συνήθειες: κάποια συνήθεια που αποκτούμε στην πορεία της ζωής μας, όπως η κίνηση αντίθετα από τη φορά του ρολογιού, για την οποία έχουν σχεδιαστεί σχεδόν όλοι οι στίβοι. Στραφήκαμε, λοιπόν, σε παιδιά προσχολικής ηλικίας, τα οποία μόλις έχουν αρχίσει να αφομοιώνουν τις συμβάσεις των ενηλίκων. Η τάση τους να κινούνται αντίθετα από τη φορά του ρολογιού όχι μόνο δεν εξασθενούσε, αλλά ήταν η ισχυρότερη που καταγράψαμε σε οποιαδήποτε ομάδα.

Η απάντηση βρίσκεται μέσα μας

Αν η εξήγηση δεν βρίσκεται στην ομάδα, στο περιβάλλον ή στις κοινωνικές μας συνήθειες, απέμενε μόνο μία πιθανότητα: ένα αμιγώς ατομικό χαρακτηριστικό, κάτι που σχετίζεται με τη μηχανική του σώματος ή είναι ενσωματωμένο στον εγκέφαλο.

Για να το ελέγξουμε, ζητήσαμε από περισσότερους από 200 εθελοντές να περπατήσουν μόνοι τους, ένας κάθε φορά, σε έναν άδειο χώρο δοκιμών. Χωρίς άλλους ανθρώπους με τους οποίους θα μπορούσαν να συγκρουστούν και χωρίς κάποιο πλήθος να ακολουθήσουν, η σαφής πλειονότητα εξακολουθούσε να κινείται αντίθετα από τη φορά των δεικτών του ρολογιού.

Επί δεκαετίες, στον ερευνητικό μας κλάδο θεωρούσαμε ότι συλλογικά μοτίβα όπως αυτό προκύπτουν από τις αλληλεπιδράσεις μεταξύ των πεζών. Στη συγκεκριμένη περίπτωση, τα δεδομένα δείχνουν ακριβώς το αντίθετο: το μοτίβο υπάρχει ήδη σε έναν άνθρωπο που περπατά μόνος του. Πράγματι, εισάγοντας σε ένα μοντέλο αποκλειστικά τα δεδομένα αυτής της ατομικής κίνησης, καταφέραμε να αναπαραγάγουμε την κυκλική κίνηση ολόκληρου του πλήθους. Εδώ, σε αντίθεση με όσα συμβαίνουν στα αναδυόμενα συλλογικά φαινόμενα, το σύνολο δεν είναι μεγαλύτερο από το άθροισμα των μερών του· είναι ακριβώς ίσο με αυτό.

Και εδώ βρίσκεται το συμπέρασμα που οφείλουμε να διατυπώσουμε με ειλικρίνεια: εξακολουθούμε να μη γνωρίζουμε τι προκαλεί αυτή την προτίμηση κατεύθυνσης σε ατομικό επίπεδο. Αναζητήσαμε συσχετίσεις με το κυρίαρχο χέρι, το κυρίαρχο πόδι, το κυρίαρχο μάτι, το φύλο και άλλους παράγοντες, αλλά δεν βρήκαμε τίποτα. Μελέτες ανθρώπων που περπατούν με δεμένα μάτια και τείνουν να αποκλίνουν προς τη μία πλευρά, ακολουθώντας σπειροειδή πορεία, υποδηλώνουν κάτι βαθύτερο: ίσως ανεπαίσθητες ασυμμετρίες στο εσωτερικό αυτί, οι οποίες μεταβάλλουν ελάχιστα την αίσθησή μας για την ευθεία κατεύθυνση. Με τα σημερινά δεδομένα, όμως, δεν μπορούμε να δώσουμε κάποια εξήγηση.

Σε κάθε περίπτωση, η γνώση ότι αυτή η τάση ανήκει στο άτομο και όχι στην ομάδα παραμένει χρήσιμη. Θα μπορούσε να αλλάξει τον τρόπο με τον οποίο μοντελοποιούμε την κίνηση των ανθρώπων και σχεδιάζουμε τους κοινόχρηστους χώρους: αεροδρόμια, σιδηροδρομικούς σταθμούς και μουσεία, όπου η ομαλή ροή των επισκεπτών έχει σημασία.

Η ίδια τάση προς τα αριστερά εμφανίζεται ακόμη και στα ζώα, για παράδειγμα στα κοπάδια ψαριών και στους σπειροειδείς σχηματισμούς των μυρμηγκιών στρατιωτών. Η δύναμη που ωθεί έναν άνθρωπο να κινηθεί προς τα αριστερά όταν περπατά μόνος του μπορεί τελικά να αποδειχθεί πολύ αρχαιότερη από την ίδια την ανθρωπότητα.

theconversation.com

Δημοσκοπήσεις για τις ενδιάμεσες εκλογές στις ΗΠΑ: Κερδίζουν οι Δημοκρατικοί ή χάνει ο Τραμπ;

Από
anixneuseis
-
0

 

Οι δημοσκοπήσεις δείχνουν ότι οι Δημοκρατικοί θα αποκτήσουν τον έλεγχο της Βουλής των Αντιπροσώπων, καθώς οι Αμερικανοί ψηφοφόροι εμφανίζονται δυσαρεστημένοι με τον πρόεδρο Τραμπ και τις πολιτικές του.

Σχόλιο ειδικού

Δημοσιεύθηκε στις 29 Σεπτεμβρίου 2026 — Χρόνος ανάγνωσης: 3 λεπτά

Φωτογραφία: Ψηφοφόροι ψηφίζουν στο δικαστικό μέγαρο της κομητείας Άρλινγκτον, στη Βιρτζίνια, στις 18 Σεπτεμβρίου 2026, καθώς αρχίζει η πρόωρη ψηφοφορία ενόψει των ενδιάμεσων εκλογών. Φωτογραφία: Mehmet Eser/Anadolu μέσω Getty Images.

Μπρους Στόουκς
Συνεργαζόμενος ερευνητής, Πρόγραμμα ΗΠΑ και Βόρειας Αμερικής, Chatham House

Οι Αμερικανοί προσέρχονται στις κάλπες στις 3 Νοεμβρίου για να εκλέξουν το ένα τρίτο των μελών της Γερουσίας και το σύνολο των μελών της Βουλής των Αντιπροσώπων.

Οι Ρεπουμπλικανοί διαθέτουν σήμερα την πλειοψηφία και στα δύο σώματα του Κογκρέσου. Ωστόσο, οι προοπτικές διατήρησης αυτού του ελέγχου φαίνονται ολοένα και πιο δυσοίωνες.

Τις πιθανότητές τους έχουν περιορίσει τα σχεδόν ιστορικά χαμηλά ποσοστά αποδοχής του προέδρου Ντόναλντ Τραμπ και η δυσαρέσκεια των ψηφοφόρων, μεταξύ άλλων, για τους χειρισμούς του στον πόλεμο με το Ιράν και στην οικονομία. Οι Δημοκρατικοί φαίνονται έτοιμοι να επωφεληθούν, με τους περισσότερους πολιτικούς αναλυτές να εκτιμούν ότι θα ανακτήσουν τον έλεγχο τουλάχιστον της Βουλής των Αντιπροσώπων.

Η εκλογική αναμέτρηση, όμως, δεν έχει ακόμη κριθεί. Τελικά, ο καθοριστικός παράγοντας πιθανότατα θα είναι η συμμετοχή, η οποία ιστορικά είναι χαμηλότερη στις ενδιάμεσες εκλογές απ’ ό,τι στις προεδρικές. Το αποτέλεσμα θα εξαρτηθεί από το ποιο κόμμα θα κινητοποιήσει αποτελεσματικότερα τους ψηφοφόρους του, ώστε να προσέλθουν στις κάλπες την ημέρα των εκλογών.

Οι Δημοκρατικοί είναι το μεγάλο φαβορί

Στην παρούσα φάση, οι Δημοκρατικοί έχουν το προβάδισμα και η εκλογική νίκη βρίσκεται στα χέρια τους.

Οι Ρεπουμπλικανοί διαθέτουν σήμερα οριακή πλειοψηφία στη Βουλή των Αντιπροσώπων, η οποία αριθμεί 435 έδρες. Για να αποκτήσουν τον έλεγχό της —και μαζί τη δυνατότητα να ορίζουν τους προέδρους των επιτροπών και να καθορίζουν τη νομοθετική ατζέντα— οι Δημοκρατικοί χρειάζονται τουλάχιστον 218 έδρες. Σήμερα διαθέτουν 212.

Λόγω της πόλωσης και της επαναχάραξης των εκλογικών περιφερειών, είναι εξαιρετικά απίθανο οι περισσότερες έδρες να αλλάξουν κομματικά χέρια. Οι εκλογικοί αναλυτές εκτιμούν ότι μόνο περίπου 21 έδρες της Βουλής κρίνονται σε αμφίρροπες αναμετρήσεις. Παρ’ όλα αυτά, οι περισσότεροι προβλέπουν ότι οι Δημοκρατικοί θα κερδίσουν συνολικά 220 έως 230 έδρες, εξασφαλίζοντας μια σχετικά άνετη πλειοψηφία.

Δυσκολότερη η μάχη για τη Γερουσία

Η ανάκτηση της Γερουσίας αποτελεί δυσκολότερη πρόκληση για τους Δημοκρατικούς. Οι Ρεπουμπλικανοί κατέχουν σήμερα 53 από τις 100 έδρες. Δεδομένου ότι ο αντιπρόεδρος μπορεί να δώσει την καθοριστική ψήφο σε περίπτωση ισοψηφίας, οι Δημοκρατικοί πρέπει να κερδίσουν τέσσερις επιπλέον έδρες, χωρίς να χάσουν καμία από όσες ήδη διαθέτουν, για να αποκτήσουν τον έλεγχο.

Είναι πιθανό να κερδίσουν μία έδρα στη Βόρεια Καρολίνα, όπου ο Ρόι Κούπερ, πρώην Δημοκρατικός κυβερνήτης της πολιτείας επί δύο θητείες, διατηρεί σημαντικό προβάδισμα στις δημοσκοπήσεις. Από εκεί και πέρα, όμως, τα πράγματα δυσκολεύουν.

Τέσσερις επιπλέον έδρες χρειάζονται οι Δημοκρατικοί για να αποκτήσουν τον έλεγχο της Γερουσίας.

Πρέπει να επικρατήσουν σε ακόμη τρεις πολιτείες, στις έδρες που κατέχουν σήμερα οι Ρεπουμπλικανοί. Οι τρέχουσες δημοσκοπήσεις δείχνουν ότι οι καλύτερες πιθανότητές τους βρίσκονται στην Αλάσκα, στο Μέιν, στο Οχάιο, στο Τέξας και στην Αϊόβα.

Οι έρευνες κοινής γνώμης δείχνουν ότι και οι πέντε αναμετρήσεις είναι αμφίρροπες. Οι Δημοκρατικοί, όμως, πρέπει επίσης να διατηρήσουν μία έδρα στο Μίσιγκαν, η οποία θεωρείται εξίσου αβέβαιη. Ο εν ενεργεία Δημοκρατικός γερουσιαστής αποχωρεί, σε μια πολιτεία την οποία κέρδισε ο Τραμπ το 2024.

Αν διαμορφωθεί ένα ισχυρό πανεθνικό ρεύμα υπέρ των Δημοκρατικών, θα μπορούσαν να αποκτήσουν τον έλεγχο της Γερουσίας. Ωστόσο, αυτό το ενδεχόμενο παραμένει λιγότερο πιθανό από την επικράτησή τους στη Βουλή των Αντιπροσώπων.

Η δυσαρέσκεια των πολιτών

Το κλίμα στην κοινή γνώμη είναι γενικά απαισιόδοξο ενόψει των εκλογών. Τα δύο τρίτα όσων συμμετείχαν σε έρευνα τον Μάιο θεωρούν ότι η χώρα κινείται προς τη λάθος κατεύθυνση. Έρευνα του Ιουλίου διαπίστωσε ότι μόνο περίπου το ένα τέταρτο των πολιτών πιστεύει πως η οικονομία πηγαίνει καλά, ενώ κυριαρχούν οι ανησυχίες για το κόστος της υγειονομικής περίθαλψης, των τροφίμων, της στέγασης και της βενζίνης. Πιο πρόσφατα, η πλειονότητα δήλωσε ότι η απόφαση να εμπλακούν οι ΗΠΑ σε πόλεμο με το Ιράν ήταν λανθασμένη.

Περισσότεροι εγγεγραμμένοι ψηφοφόροι θεωρούν ότι οι Δημοκρατικοί θα αντιμετώπιζαν καλύτερα από τους Ρεπουμπλικανούς τις τιμές της βενζίνης, την οικονομία και την εξωτερική πολιτική.

Οι Δημοκρατικοί διατηρούν επίσης προβάδισμα από 6 έως 14 ποσοστιαίες μονάδες στις πανεθνικές δημοσκοπήσεις πρόθεσης ψήφου που χρησιμοποιούν τη λεγόμενη «γενική ερώτηση κομματικής προτίμησης» — το generic ballot. Η ερώτηση αυτή μετρά τη δημοτικότητα των κομμάτων, ζητώντας από ένα δείγμα εγγεγραμμένων ψηφοφόρων σε ολόκληρη τη χώρα να δηλώσει ποιανού κόμματος τον υποψήφιο σκοπεύει να ψηφίσει, χωρίς να κατονομάζονται συγκεκριμένοι υποψήφιοι. Ιστορικά, αποτελεί σημαντικό δείκτη του εκλογικού αποτελέσματος· το προβάδισμα των Δημοκρατικών υποδηλώνει ότι μπορούν να εξασφαλίσουν την πλειοψηφία την ημέρα των εκλογών.

Επιπλέον, στις πέντε τελευταίες ενδιάμεσες εκλογικές αναμετρήσεις άλλαξε ο κομματικός έλεγχος τουλάχιστον ενός από τα δύο σώματα του Κογκρέσου. Και μόνο τέσσερις φορές τα τελευταία 164 χρόνια το κόμμα του προέδρου αύξησε τις έδρες του στη Βουλή των Αντιπροσώπων σε ενδιάμεσες εκλογές.

Η συμμετοχή στις ενδιάμεσες εκλογές είναι συνήθως σχετικά χαμηλή σε σύγκριση με τις προεδρικές: κατά μέσο όρο βρίσκεται κάτω από το 50%, έναντι περίπου 60% στις προεδρικές αναμετρήσεις. Επομένως, ο ενθουσιασμός των ψηφοφόρων θα παίξει σημαντικό ρόλο στην κινητοποίησή τους. Οι δημοσκοπήσεις δείχνουν ότι οι Δημοκρατικοί έχουν ισχυρότερο κίνητρο να ψηφίσουν: το 79% δηλώνει εξαιρετικά αποφασισμένο να προσέλθει στις κάλπες, έναντι 69% των Ρεπουμπλικανών.

Ο παράγοντας Τραμπ

Πάνω από όλα αυτά βαραίνει η άποψη των ψηφοφόρων για τον πρόεδρο Τραμπ, ο οποίος αποτελεί διαρκώς κυρίαρχη παρουσία στη σημερινή αμερικανική πολιτική.

Η πιο πρόσφατη δημοσκόπηση των Reuters/Ipsos καταγράφει ποσοστό αποδοχής 32% για τον Τραμπ, νέο χαμηλό για τον ίδιο, ενώ το ποσοστό αποδοκιμασίας φτάνει το 66%.

Άλλες πρόσφατες δημοσκοπήσεις έχουν καταγράψει ποσοστά αποδοχής από περίπου 35% έως λίγο πάνω από 40%. Μια πρόσφατη έρευνα της YouGov το τοποθέτησε στο 37%. Ωστόσο, δημοσκόπηση του American Research Group, που πραγματοποιήθηκε από τις 16 έως τις 20 Σεπτεμβρίου, κατέγραψε ποσοστό αποδοχής μόλις 29% — για πρώτη φορά κάτω από το όριο του 30%.

Ιστορικά, το ποσοστό αποδοχής του προέδρου επηρεάζει τις εκλογές για το Κογκρέσο. Ενδεικτικά, τα ποσοστά του Τραμπ είναι σημαντικά χαμηλότερα τόσο από εκείνα του προέδρου Μπιλ Κλίντον το 1994, όταν οι Δημοκρατικοί έχασαν 54 έδρες στη Βουλή των Αντιπροσώπων και 8 στη Γερουσία, όσο και από εκείνα του προέδρου Μπαράκ Ομπάμα το 2010, όταν έχασαν 63 έδρες στη Βουλή και 7 στη Γερουσία.

Η πλειονότητα των πολιτών αποδοκιμάζει τους χειρισμούς του Τραμπ σε όλα τα σημαντικά ζητήματα. Παράλληλα, η μεγαλύτερη ομάδα μεταξύ των εγγεγραμμένων ψηφοφόρων —χωρίς να αποτελεί απόλυτη πλειοψηφία— δηλώνει ότι η ψήφος της στις εκλογές για το Κογκρέσο στρέφεται «κυρίως εναντίον του Τραμπ». Την ίδια θέση εκφράζει και η πλειονότητα των ανεξάρτητων ψηφοφόρων, οι οποίοι αποτελούν περίπου το ένα τρίτο του εκλογικού σώματος.

Η πιθανή επίδραση της χαμηλής αποδοχής του Τραμπ στο αποτέλεσμα του Νοεμβρίου οδήγησε τον Τσάρλι Κουκ, έναν από τους σημαντικότερους πολιτικούς αναλυτές, να διακρίνει όχι ένα «μπλε κύμα», αλλά ένα «κόκκινο υποθαλάσσιο ρεύμα» που παρασύρει τους Ρεπουμπλικανούς. Σε κάθε περίπτωση, οι Δημοκρατικοί φαίνονται σε καλή θέση για να αξιοποιήσουν την αποδοκιμασία προς τον Τραμπ και να αυξήσουν τις έδρες τους στο Κογκρέσο.

Οι επιφυλάξεις

Όπως συμβαίνει με κάθε πρόβλεψη, υπάρχουν επιφυλάξεις. Παρότι οι Δημοκρατικοί μπορεί συνολικά να εμφανίζονται περισσότερο κινητοποιημένοι, οι δημοσκοπήσεις δείχνουν ότι το 83% των Ρεπουμπλικανών που υποστηρίζουν ένθερμα τον πρόεδρο Τραμπ δηλώνει απολύτως βέβαιο ότι θα ψηφίσει τον Νοέμβριο. Επιπλέον, οι Ρεπουμπλικανοί διαθέτουν πολύ μεγαλύτερους οικονομικούς πόρους για την κινητοποίηση των ψηφοφόρων τους.

Το εκλογικό σώμα είναι επίσης περισσότερο πολωμένο μεταξύ Ρεπουμπλικανών και Δημοκρατικών από οποιαδήποτε άλλη στιγμή της πρόσφατης ιστορίας. Και η κομματικά μεροληπτική χάραξη των εκλογικών περιφερειών για το Κογκρέσο αφήνει στους Δημοκρατικούς σχετικά μικρό περιθώριο λάθους.

Επομένως, παρά τους παράγοντες που δείχνουν προς μια νίκη των Δημοκρατικών τον Νοέμβριο, η αναμέτρηση θα μπορούσε ακόμη να γίνει πιο αμφίρροπη.

Τίποτα δεν έχει κριθεί ακόμη

Τις εκλογές τις κρίνουν τελικά οι ψηφοφόροι, όχι οι δημοσκόποι. Οι δημοσκοπήσεις σε πρόσφατες εκλογικές αναμετρήσεις έχουν επανειλημμένα υποτιμήσει την υποστήριξη προς τους Ρεπουμπλικανούς, όπως διαπίστωσαν με οδυνηρό τρόπο η Χίλαρι Κλίντον και η Κάμαλα Χάρις.

Ιστορικά, οι προθέσεις ψήφου των Αμερικανών δύσκολα αλλάζουν τόσο κοντά στην ημέρα των εκλογών. Ωστόσο, οι αμερικανικές εκλογές είναι γνωστές και για τις «εκπλήξεις του Οκτωβρίου»: η επιδείνωση της χρηματοπιστωτικής κρίσης το 2008 και οι εξελίξεις στην έρευνα για τα ηλεκτρονικά μηνύματα της Χίλαρι Κλίντον το 2016 αποτελούν δύο χαρακτηριστικά παραδείγματα.

Είναι επίσης πιθανό η 4η Νοεμβρίου να ξημερώσει χωρίς σαφή νικητή. Το προηγούμενο αμφισβήτησης εκλογικών αποτελεσμάτων και διαδικασιών από τον πρόεδρο, για παράδειγμα σε σχέση με την επιστολική ψήφο, αφήνει ανοιχτό το ενδεχόμενο αμφισβητούμενων αποτελεσμάτων και δικαστικών προσφυγών. Αυτό θα μπορούσε να καθυστερήσει την οριστικοποίηση των αποτελεσμάτων για ημέρες ή εβδομάδες, υπονομεύοντας περαιτέρω το κύρος της αμερικανικής δημοκρατίας.

Οι δημοσκοπήσεις δείχνουν ότι οι Δημοκρατικοί βρίσκονται κοντά στην κατάκτηση της Βουλής των Αντιπροσώπων και ενδεχομένως της Γερουσίας. Όμως, όπως είχε πει κάποτε ο Αμερικανός παίκτης του μπέιζμπολ Γιόγκι Μπέρα: «Δεν τελειώνει μέχρι να τελειώσει».

Chatman House

Πριν από τον Μπαχ και τον Μότσαρτ η μουσική ιστορία της αρχαιότητας και του Μεσαίωνα

Από
anixneuseis
-
0

Απο το βιβλίο A History of Western Music των J. Peter Burkholder, Donald Jay Grout και Claude v. Palisca

Μια αρχαία επιτύμβια στήλη, ένα μοναστηριακό χειρόγραφο, ένα τραγούδι έρωτα σε αυλή της μεσαιωνικής Γαλλίας. Ανάμεσα σε αυτά τα φαινομενικά μακρινά τεκμήρια βρίσκεται ένα σημαντικό μέρος της ιστορίας της μουσικής που ακούμε σήμερα. Η δυτική μουσική δεν αρχίζει με τις συμφωνικές ορχήστρες, τα μεγάλα θέατρα και τα ονόματα που γεμίζουν τα προγράμματα των συναυλιών. Πριν από αυτά υπήρχαν άλλοι χώροι, άλλες ανάγκες και άλλοι τρόποι να δημιουργείται, να μαθαίνεται και να μεταδίδεται ο ήχος.

Αυτή τη διαδρομή ανοίγει το βιβλίο «A History of Western Music» των J. Peter Burkholder, Donald Jay Grout και Claude V. Palisca. Στη δέκατη έκδοση, που κυκλοφόρησε το 2019 από τη W. W. Norton, ο πρόλογος και το πρώτο μέρος, «The Ancient and Medieval Worlds», προσφέρουν περισσότερα από μια χρονολογική περιήγηση. Εξηγούν πώς συγκροτείται μια μουσική παράδοση και πώς μπορούμε να γνωρίσουμε πολιτισμούς των οποίων οι ήχοι χάθηκαν, ενώ ορισμένα ίχνη τους επέζησαν.

Η ιστορία πίσω από όσα θεωρούμε αυτονόητα

Ο Burkholder θέτει στον πρόλογο ένα ερώτημα που αφορά κάθε ακροατή: πόσα από όσα θεωρούμε φυσικά και αυτονόητα στη μουσική αποτελούν ιστορικές κατασκευές; Η παρτιτούρα, τα όργανα με τη σημερινή τους μορφή, η συναυλία αφιερωμένη σε έργα του παρελθόντος, ακόμη και οι μουσικές συνήθειες του κοινού διαμορφώθηκαν σε συγκεκριμένες εποχές. Δεν υπήρχαν πάντοτε.

Η προσέγγιση του βιβλίου στρέφει την προσοχή στους ανθρώπους. Ποιος δημιουργούσε τη μουσική; Ποιος την εκτελούσε; Ποιος την άκουγε και ποιος πλήρωνε γι’ αυτήν; Οι απαντήσεις εξηγούν γιατί εμφανίστηκε ένα είδος, γιατί επικράτησε μια τεχνική και γιατί ένα έργο διατηρήθηκε, ενώ χιλιάδες άλλα χάθηκαν.

Εξίσου σημαντική είναι η σχέση παράδοσης και καινοτομίας. Οι μουσικοί δανείζονται από προηγούμενες γενιές και από άλλους πολιτισμούς, μετασχηματίζοντας όσα παραλαμβάνουν. Η νέα μουσική συχνά προκύπτει όταν ένα παλαιότερο υλικό χρησιμοποιείται για διαφορετικό σκοπό. Έτσι, η ιστορία δεν παρουσιάζεται ως ευθύγραμμη παρέλαση ιδιοφυϊών, αλλά ως διαρκής ανταλλαγή ανάμεσα σε δημιουργούς, κοινότητες και εποχές.

Ο πρόλογος εξηγεί επίσης τη διδακτική λογική της έκδοσης. Η αφήγηση συνδυάζεται με πρωτογενείς μαρτυρίες, εικόνες, χάρτες, μουσικά παραδείγματα και αναφορές σε εκτελέσεις. Η μουσική χρειάζεται να ακουστεί, ενώ τα κείμενα και οι εικόνες βοηθούν να κατανοήσουμε το περιβάλλον της. Για τον αναγνώστη που δεν είναι ειδικός, η μέθοδος αυτή προσφέρει μια χρήσιμη αφετηρία: η τεχνική αποκτά νόημα όταν συνδέεται με μια ανθρώπινη ανάγκη.

Πώς ανασυνθέτουμε έναν κόσμο χωρίς ηχογραφήσεις

Το πρώτο μέρος καλύπτει έξι κεφάλαια, από την αρχαιότητα έως τις εξελίξεις του 14ου αιώνα. Η αφήγηση αρχίζει με ένα θεμελιώδες πρόβλημα: ο ήχος χάνεται τη στιγμή που παράγεται. Για τις παλαιότερες κοινωνίες δεν διαθέτουμε ηχογραφήσεις, ενώ η σημειογραφία, όπου υπάρχει, δεν μεταφέρει πάντοτε όλες τις πληροφορίες μιας εκτέλεσης.

Οι συγγραφείς οργανώνουν την έρευνα γύρω από τέσσερις κατηγορίες τεκμηρίων: τα σωζόμενα όργανα και τους χώρους μουσικής, τις εικαστικές παραστάσεις, τα γραπτά κείμενα και την ίδια τη μουσική που διατηρήθηκε σε σημειογραφία ή προφορική παράδοση. Καθεμία φωτίζει διαφορετική πλευρά του παρελθόντος. Ένα αγγείο μπορεί να δείχνει πώς κρατούσε κάποιος το όργανό του. Ένα διοικητικό αρχείο μπορεί να αποκαλύπτει την αμοιβή ενός μουσικού. Ένα θεωρητικό κείμενο μπορεί να εξηγεί τι θεωρούνταν εύηχο ή ηθικά αποδεκτό.

Από την προϊστορία σώζονται αυλοί από οστά και άλλα αντικείμενα που μαρτυρούν πολύ πρώιμη μουσική δραστηριότητα. Δεν γνωρίζουμε τις μελωδίες τους. Γνωρίζουμε, όμως, ότι οι άνθρωποι κατασκεύαζαν όργανα και ότι η μουσική συνδεόταν με συλλογικές πράξεις πολύ πριν εμφανιστεί η γραφή.

Στη Μεσοποταμία οι πινακίδες, τα ευρήματα και οι εικόνες προσθέτουν πληροφορίες για μουσικούς, όργανα και θεωρητικές πρακτικές. Η μουσική είχε θέση στη θρησκευτική τελετή και στην οργανωμένη κοινωνική ζωή. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει μια πινακίδα από την Ουγκαρίτ με ύμνο και μουσικές ενδείξεις. Το βιβλίο, ωστόσο, επισημαίνει ότι οι διαφορετικές προτάσεις αποκρυπτογράφησης δεν επιτρέπουν απόλυτη βεβαιότητα για τον ήχο της. Η ύπαρξη ενός αρχαίου μουσικού τεκμηρίου δεν σημαίνει αυτομάτως ότι ξέρουμε πώς ακουγόταν.

Πινακίδα από την Ουγκαρίτ με κείμενο και μουσική σημειογραφία ύμνου στη Νικκάλ, περ. 1400–1250 π.Χ. Πρόκειται για ένα από τα αρχαιότερα μουσικά τεκμήρια που παρουσιάζει το βιβλίο.
Πηγή: Damascus National Museum· φωτογραφία Dr. Anne Khmer· εικ. 1.5, σ. 8.

Η Ελλάδα και η δύναμη της μουσικής

Για την αρχαία Ελλάδα οι μαρτυρίες είναι πλουσιότερες. Όργανα, αγγειογραφίες, φιλοσοφικά και θεωρητικά κείμενα, καθώς και σωζόμενα μουσικά αποσπάσματα, επιτρέπουν μια πιο ολοκληρωμένη εικόνα. Ο αυλός, η λύρα και η κιθάρα εμφανίζονται σε θρησκευτικές γιορτές, στην εκπαίδευση, στο θέατρο και στην ψυχαγωγία. Η μουσική συνδεόταν στενά με την ποίηση και τον χορό.

Γυναίκα παίζει διπλό αυλό σε συμπόσιο. Παράσταση σε αρχαία ελληνική ερυθρόμορφη κύλικα.
Πηγή: Louvre, Paris· Réunion des Musées Nationaux / Art Resource, NY· εικ. 1.7, σ. 10.

Το βιβλίο αποκαλύπτει και έναν κόσμο επαγγελματισμού. Μουσικοί συμμετείχαν σε αγώνες, επιδίωκαν αναγνώριση και ανέπτυσσαν ιδιαίτερες εκτελεστικές δεξιότητες. Η αρχαιότητα είχε το δικό της κοινό, τις δικές της απαιτήσεις και τις δικές της διακρίσεις ανάμεσα στην εκπαιδευτική χρήση της μουσικής και στην επίδειξη δεξιοτεχνίας.

Η σημαντικότερη επιρροή της Ελλάδας στις μεταγενέστερες ευρωπαϊκές εποχές πέρασε σε μεγάλο βαθμό μέσα από τις ιδέες. Η διερεύνηση των διαστημάτων και των αριθμητικών αναλογιών συνέδεσε τη μουσική με τα μαθηματικά και με την αντίληψη μιας οργανωμένης κοσμικής τάξης. Παράλληλα, η συζήτηση για το ήθος απέδιδε στη μουσική δύναμη να επηρεάζει τον χαρακτήρα και τη συμπεριφορά.

Στον Πλάτωνα και στον Αριστοτέλη η μουσική είναι και θέμα παιδείας. Η επιλογή μουσικών τρόπων και πρακτικών θεωρείται ότι έχει συνέπειες για τον άνθρωπο και την κοινότητα. Οι αρχαίοι συζητούν, με τους δικούς τους όρους, ένα ερώτημα που παραμένει οικείο: τι κάνει η μουσική σε όσους την ακούν;

Ο Επιτάφιος του Σείκιλου και αποσπάσματα από τον «Ορέστη» του Ευριπίδη προσφέρουν σπάνια πρόσβαση σε καταγραμμένη αρχαία μουσική. Δεν αντιπροσωπεύουν όλο τον μουσικό κόσμο της Ελλάδας. Η αξία τους βρίσκεται ακριβώς στο ότι αποτελούν μικρά, συγκεκριμένα παράθυρα σε ένα πολύ μεγαλύτερο τοπίο.

Η λύρα σε συμπόσιο νίκης. Ένθετη διακοσμητική παράσταση από την Ουρ, περ. 2600 π.Χ.
Πηγή: British Museum· φωτογραφία Erich Lessing / Art Resource, NY· εικ. 1.4, σ. 7.

Η Ρώμη εντάσσεται επίσης στην αφήγηση, με μουσική σε δημόσιες τελετές, θεάματα και ιδιωτική ζωή. Η μεταγενέστερη ευρωπαϊκή παράδοση κληρονόμησε πολλά από την ελληνορωμαϊκή σκέψη, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι διατηρήθηκαν αμετάβλητες οι ίδιες μελωδίες ή οι ίδιες έννοιες.

Η Εκκλησία ως μουσικός θεσμός

Η μετάβαση στον Μεσαίωνα αλλάζει το κέντρο βάρους. Η χριστιανική Εκκλησία γίνεται βασικός χώρος μουσικής εκπαίδευσης, δημιουργίας και διατήρησης. Οι ακολουθίες οργανώνονται σε μεγάλο βαθμό με ψαλμωδία και μελωδική απαγγελία. Η εβραϊκή κληρονομιά, ιδιαίτερα η χρήση των ψαλμών και η απαγγελία των Γραφών, αποτελεί σημαντικό υπόβαθρο, χωρίς να επιτρέπει την απλή εξίσωση των διαφορετικών παραδόσεων.

Οι πρώτοι χριστιανοί συγγραφείς αναγνωρίζουν τη δύναμη του τραγουδιού, αλλά αντιμετωπίζουν και ένα δίλημμα: η μουσική υπηρετεί την προσευχή ή αποσπά τον πιστό με την απόλαυση του ήχου; Οι μαρτυρίες του Βασιλείου και του Αυγουστίνου δείχνουν ότι η σχέση θρησκείας και αισθητικής εμπειρίας ήταν αντικείμενο προβληματισμού ήδη από νωρίς.

Δεν υπήρχε μία ενιαία εκκλησιαστική μουσική. Το βιβλίο παρουσιάζει τη βυζαντινή παράδοση και τις διαφορετικές δυτικές παραδόσεις, όπως την αμβροσιανή, τη γαλλικανική και την παλαιά ισπανική. Για τον Έλληνα αναγνώστη έχει ενδιαφέρον η αναφορά στους οκτώ βυζαντινούς ήχους και στη συμβολή τους στη διαμόρφωση της δυτικής τροπικής ταξινόμησης.

Η επικράτηση του γρηγοριανού μέλους συνδέεται με προσπάθειες λειτουργικής ενοποίησης και με την πολιτική συνεργασία της Ρώμης με τους Φράγκους. Ο Πιπίνος και ο Καρλομάγνος επιδίωξαν κοινή λατρευτική πρακτική στην επικράτειά τους. Η ομοιομορφία του τραγουδιού αποτελούσε και τρόπο οργάνωσης της εξουσίας. Η ονομασία «γρηγοριανό» δεν πρέπει να διαβάζεται ως απόδειξη ότι ένας πάπας συνέθεσε προσωπικά ολόκληρο το ρεπερτόριο.

Αυτή η ιστορία εξηγεί και μια ανισότητα των πηγών. Η εκκλησιαστική μουσική σώθηκε καλύτερα επειδή υπήρχαν εκπαιδευμένοι γραφείς, βιβλιοθήκες και θεσμοί που τη χρειάζονταν καθημερινά. Η μεγαλύτερη παρουσία της στα χειρόγραφα δεν σημαίνει ότι οι κοινωνίες του Μεσαίωνα άκουγαν μόνο εκκλησιαστικούς ύμνους.

Η στιγμή που ο ήχος άρχισε να γίνεται ορατός

Από τα σημαντικότερα επεισόδια του πρώτου μέρους είναι η ανάπτυξη της σημειογραφίας. Τα πρώιμα νεύματα πάνω από τις λέξεις υπενθύμιζαν την κίνηση της μελωδίας σε κάποιον που την ήξερε ήδη. Δεν αρκούσαν πάντοτε για να μάθει ένας άγνωστος ακροατής το τραγούδι από το χαρτί.

Η τοποθέτηση των συμβόλων σε διαφορετικά ύψη, η χρήση γραμμών και η αναγνώριση συγκεκριμένων φθόγγων έκαναν σταδιακά τη γραφή ακριβέστερη. Ο Γκουίντο του Αρέτσο συνδέεται με καθοριστικές εξελίξεις στην οργάνωση του συστήματος γραμμών και στη διδασκαλία του τραγουδιού. Η δυνατότητα να μαθαίνει κάποιος μια μελωδία χωρίς να την έχει προηγουμένως ακούσει άλλαζε ριζικά τη μουσική εκπαίδευση.

Η γραφή δεν κατάργησε τη μνήμη. Την υποστήριξε, επιτρέποντας ταχύτερη εκμάθηση και σταθερότερη αναπαραγωγή ενός μεγάλου ρεπερτορίου. Επίσης, η αποτύπωση του ύψους δεν σήμαινε ότι είχε λυθεί και το πρόβλημα της διάρκειας. Η ακριβέστερη καταγραφή του ρυθμού θα απαιτούσε νέες επινοήσεις.

Στο θεωρητικό επίπεδο, ο Βοήθιος υπήρξε σημαντικός μεσολαβητής της ελληνικής σκέψης. Η μουσική ανήκε στις μαθηματικές τέχνες και μπορούσε να αφορά την τάξη του κόσμου, την ισορροπία σώματος και ψυχής, αλλά και τον πραγματικό ήχο φωνών και οργάνων. Η απόσταση αυτής της αντίληψης από τη σημερινή χρήση της λέξης «μουσική» δείχνει πόσο αλλάζουν οι έννοιες μέσα στους αιώνες.

Το Viderunt omnes με νεύματα σε χειρόγραφο που αντιγράφηκε στη Βρετάνη γύρω στο 900. Τα σημάδια δηλώνουν τη μελωδική κατεύθυνση, χωρίς να ορίζουν με ακρίβεια τα διαστήματα.
Πηγή: Bibliothèque Municipale, Chartres· εικ. 2.6, σ. 31.

Ακόμη και οι ονομασίες των εκκλησιαστικών τρόπων χρειάζονται προσοχή. Οι μεσαιωνικοί θεωρητικοί χρησιμοποίησαν ελληνικά ονόματα, αλλά η αντιστοίχισή τους δεν αποτελούσε πιστή αναπαραγωγή του αρχαίου συστήματος. Η αναζήτηση κύρους μέσα από την αρχαιότητα μπορούσε να παράγει και νέες ερμηνείες.

Η λατρεία η δημιουργία και η φωνή των γυναικών

Η παρουσίαση της ρωμαϊκής λειτουργίας εξηγεί τη μουσική μέσα από τη χρήση της. Άλλο χαρακτήρα έχει η απλή απαγγελία μιας προσευχής και άλλο ένα περίτεχνο μέλος που αναλαμβάνει ο σολίστας. Ορισμένες μελωδίες δίνουν συνήθως έναν φθόγγο σε κάθε συλλαβή, ενώ άλλες απλώνουν πολλές νότες πάνω σε μία συλλαβή, δημιουργώντας μελίσματα.

Αυτή η ποικιλία διαμορφώνεται από το κείμενο, τον εκτελεστή και τη θέση του μέλους στην τελετή. Οι εναλλαγές σολίστα και ομάδας ή δύο ομάδων τραγουδιστών οργανώνουν μια συλλογική εμπειρία. Ο ναός λειτουργεί ως χώρος όπου ο λόγος αποκτά ακουστική διάρκεια και δημόσια παρουσία.

Μέσα στο καθιερωμένο ρεπερτόριο εμφανίζονται και προσθήκες: νέες μουσικές φράσεις, νέα λόγια και νέες συνδέσεις με τις γιορτές. Οι τρόποι αυτοί επεξεργασίας δείχνουν ότι η παράδοση μπορούσε να αποτελεί πεδίο δημιουργίας. Το λειτουργικό δράμα προσθέτει διάλογο και σκηνική πράξη στη μουσική, συνδέοντας την τελετή με μια μορφή αναπαράστασης.

Ξεχωριστή θέση έχει η Χίλντεγκαρντ του Μπίνγκεν. Ως ηγουμένη, συγγραφέας και συνθέτρια τον 12ο αιώνα, ανέπτυξε έργο με ιδιαίτερη μελωδική φυσιογνωμία. Τα γυναικεία μοναστήρια έδιναν σε ορισμένες γυναίκες πρόσβαση στη λατινική παιδεία και στη μουσική γνώση, σε μια κοινωνία όπου οι δυνατότητές τους ήταν περιορισμένες.

Στο μουσικό δράμα «Ordo virtutum», οι Αρετές και η Ψυχή τραγουδούν, ενώ ο Διάβολος μιλά χωρίς τραγούδι. Η επιλογή αυτή δίνει στη μουσική δραματουργική και θεολογική σημασία. Η απουσία της γίνεται χαρακτηριστικό της απομάκρυνσης από την πνευματική τάξη.

Η Χίλντεγκαρντ του Μπίνγκεν και ο μοναχός Βόλμαρ, που τη βοηθούσε να καταγράψει τα οράματά της. Μικρογραφία από το Scivias.
Πηγή: Φωτογραφία Erich Lessing / Art Resource, NY· εικ. 3.7, σ. 61.

Έρωτας χορός και επαγγελματίες μουσικοί

Έξω από τον ναό υπήρχε ένας εξίσου δραστήριος μουσικός κόσμος. Το τέταρτο κεφάλαιο μεταφέρει τον αναγνώστη στις αυλές, στους δρόμους και στις γιορτές. Τροβαδούροι, τρουβέροι, περιπλανώμενοι και επαγγελματίες μουσικοί συνδέουν την ποίηση με τον έρωτα, τη σάτιρα, τον πόλεμο και την κοινωνική ζωή.

Τα τραγούδια της αυλικής αγάπης παρουσιάζουν τον πόθο, την απόσταση και την απογοήτευση μέσα από συγκεκριμένες κοινωνικές συμβάσεις. Οι γυναίκες συμμετείχαν επίσης στη δημιουργία. Η Κόμισσα της Ντίας αποτελεί χαρακτηριστική περίπτωση που επιτρέπει να ακουστεί μια γυναικεία ποιητική φωνή στο σωζόμενο ρεπερτόριο.

Οι μουσικοί των πόλεων συνόδευαν τελετές, γάμους και χορούς, αλλά μπορούσαν να εκτελούν και δημόσια καθήκοντα, όπως ανακοινώσεις και προειδοποιήσεις. Η οργάνωσή τους σε συντεχνίες δείχνει μια επαγγελματική πραγματικότητα με κανόνες, ανταγωνισμό και προστασία της εργασίας. Για την ιστορία τους είναι απαραίτητα τα συμβόλαια και τα διοικητικά αρχεία, επειδή μεγάλο μέρος της μουσικής τους μεταδιδόταν προφορικά.

Η μεσαιωνική κοινωνία δεν ήταν σιωπηλή. Απλώς ο καθημερινός της ήχος άφησε λιγότερα γραπτά ίχνη από τον ήχο των θεσμών που διέθεταν βιβλιοθήκες.

Μουσικοί σε συμπόσιο, σε γαλλική Βίβλο του 13ου αιώνα. Από αριστερά: βιέλα, τροχόλυρα, άρπα και ψαλτήριο.
Πηγή: British Library, London· © British Library Board / Bridgeman Images· εικ. 4.9, σ. 76.

Όταν οι φωνές απέκτησαν ανεξάρτητες διαδρομές

Η ιστορία της πολυφωνίας παρουσιάζεται ως σταδιακή μεταβολή πρακτικών. Οι άνθρωποι μπορούσαν να τραγουδούν περισσότερες από μία φωνές πριν η τεχνική αυτή περιγραφεί σε πραγματείες. Το όργανο, με τη μουσικολογική σημασία του όρου organum, αφορά μορφές συνδυασμού φωνών και όχι αναγκαστικά το ομώνυμο πληκτροφόρο όργανο.

Αρχικά, μια πρόσθετη φωνή μπορεί να κινείται παράλληλα με μια γνωστή μελωδία. Αργότερα, πάνω από μακρούς φθόγγους της βασικής φωνής αναπτύσσονται περισσότερο ευκίνητες μελωδικές γραμμές. Ο συντονισμός απαιτεί νέους κανόνες και ακριβέστερη αντίληψη των χρονικών σχέσεων.

Η παράδοση της Παναγίας των Παρισίων, με τον Λεονέν και τον Περοτέν, συνδέεται με εντυπωσιακές πολυφωνικές κατασκευές. Η μουσική ανταποκρίνεται στη μεγαλοπρέπεια της λατρείας και του καθεδρικού ναού. Το βιβλίο, όμως, επισημαίνει ότι η προφορική δημιουργία και μετάδοση συνέχισαν να έχουν σημαντικό ρόλο. Η ύπαρξη χειρογράφων δεν αρκεί για να υποθέσουμε μια πρακτική ίδια με τη σημερινή ανάγνωση παρτιτούρας.

Η Παναγία των Παρισίων, με την οποία συνδέθηκε μια από τις σημαντικότερες παραδόσεις της μεσαιωνικής πολυφωνίας.
Πηγή: Carl & Ann Purcell / Corbis RF· εικ. 5.3, σ. 87.

Το μοτέτο αναπτύσσεται μέσα από αυτές τις διαδικασίες. Πρόσθετα κείμενα και φωνές μπορούν να δημιουργούν ταυτόχρονα διαφορετικά επίπεδα νοήματος. Η μουσική φτάνει σε εκκλησιαστικά αλλά και σε κοσμικά περιβάλλοντα, απαιτώντας ακροατές που εκτιμούν την πολυπλοκότητά της.

Η γραπτή πολυφωνία ενισχύει τη σημασία της αντίστιξης, των σχέσεων μεταξύ ταυτόχρονων ήχων και της σύνθεσης ως δραστηριότητας που μπορεί να διακρίνεται από την εκτέλεση. Οι έννοιες αυτές αλλάζουν αργότερα, αλλά εδώ διακρίνονται σημαντικές αφετηρίες τους.

Ο 14ος αιώνας και η νέα αυτοπεποίθηση του δημιουργού

Το πρώτο μέρος ολοκληρώνεται σε μια Ευρώπη πολέμων, επιδημιών και εκκλησιαστικών συγκρούσεων, αλλά και πολιτισμικών μεταβολών. Η Ars Nova στη Γαλλία συνδέεται με νέες δυνατότητες καταγραφής του ρυθμού. Οι συνθέτες μπορούν να οργανώνουν πιο σύνθετες διαιρέσεις του χρόνου και να συντονίζουν φωνές με μεγαλύτερη ακρίβεια.

Η ισορρυθμία, δηλαδή η οργάνωση της διάρκειας με επανερχόμενα ρυθμικά σχήματα, αποκτά ιδιαίτερη σημασία. Η πολυπλοκότητα απευθύνεται συχνά σε μορφωμένα ακροατήρια που αναζητούν σχέσεις ανάμεσα στη δομή, στο κείμενο και στον ήχο.

Ο Γκιγιόμ ντε Μασό προβάλλει ως ποιητής και συνθέτης με έντονη συνείδηση του έργου του. Συγκεντρώνει τις δημιουργίες του σε χειρόγραφα και ενδιαφέρεται για τη διατήρησή τους. Η «Messe de Nostre Dame» κατέχει σημαντική θέση στην ιστορία της πολυφωνικής λειτουργίας ως ενιαίου έργου ενός συνθέτη. Τα κοσμικά του τραγούδια δείχνουν, παράλληλα, τη στενή σχέση ποιητικής μορφής και μουσικής κατασκευής.

Ο Γκιγιόμ ντε Μασό δέχεται την αλληγορική επίσκεψη του Έρωτα, που του παρουσιάζει τη Γλυκιά Σκέψη, την Απόλαυση και την Ελπίδα. Μικρογραφία από χειρόγραφο των έργων του, περ. 1372.
Πηγή: Bibliothèque Nationale, Paris / Bridgeman Images· εικ. 6.6, σ. 115.

Στην Ιταλία του Τρετσέντο, με τον Φραντσέσκο Λαντίνι ανάμεσα στις σημαντικές μορφές, η μελωδία και η σαφήνεια του λόγου αποκτούν ιδιαίτερο βάρος. Το μαδριγάλι της εποχής, η κάτσια και η μπαλάτα ανήκουν σε μια διαφορετική μουσική πραγματικότητα από εκείνη των ομώνυμων ή συγγενών ειδών μεταγενέστερων αιώνων. Οι περιγραφές μουσικής στο «Δεκαήμερο» του Βοκάκιου βοηθούν να δούμε το τραγούδι και τον χορό ως κοινωνικές πρακτικές.

Η επιτύμβια πλάκα του Φραντσέσκο Λαντίνι. Ο συνθέτης απεικονίζεται να παίζει φορητό όργανο, πλαισιωμένος από δύο αγγέλους μουσικούς.
Πηγή: Scala / Art Resource· εικ. 6.12, σ. 127.

Στα τέλη του αιώνα, η Ars Subtilior εξερευνά ακόμη πιο απαιτητικές ρυθμικές και σημειογραφικές δυνατότητες. Ορισμένα χειρόγραφα μετατρέπουν και τη σελίδα σε καλλιτεχνικό αντικείμενο, με μουσική γραμμένη σε σχήμα καρδιάς ή κύκλου. Πρόκειται για τέχνη που προϋποθέτει εξειδικευμένη γνώση και κοινό πρόθυμο να την εκτιμήσει.

Ένας διαφορετικός τρόπος να ακούμε το παρελθόν

Η αξία αυτής της παρουσίασης βρίσκεται και στην απομάκρυνσή της από την εικόνα ενός ενιαίου, ακίνητου Μεσαίωνα. Βλέπουμε κοινωνίες που πειραματίζονται, θεσμούς που επιβάλλουν πρότυπα, μουσικούς που διεκδικούν εργασία και δημιουργούς που ενδιαφέρονται να διασωθεί το όνομά τους.

Η ιστορία που αφηγείται το βιβλίο αφορά τη δυτική μουσική και δεν υποκαθιστά μια παγκόσμια ιστορία όλων των μουσικών πολιτισμών. Ωστόσο, η αφετηρία της στην αρχαία Εγγύς Ανατολή και οι αναφορές στις μετακινήσεις ιδεών υπενθυμίζουν ότι οι παραδόσεις διαμορφώνονται μέσα από επαφές.

Ούτε πρόκειται για πορεία στην οποία κάθε μεταγενέστερη μουσική είναι καλύτερη από την προηγούμενη. Τα κριτήρια αλλάζουν. Μια μεσαιωνική συνήχηση μπορεί να ακούγεται ξένη σε έναν σημερινό ακροατή, ενώ για το κοινό της εποχής της αποτελούσε πηγή ομορφιάς. Η ιστορική γνώση μας βοηθά να ακούσουμε πριν κρίνουμε.

Από έναν αρχαίο αυλό έως την πολυφωνία του 14ου αιώνα, το πρώτο μέρος του «A History of Western Music» δείχνει πώς ο ήχος συνδέθηκε με την παιδεία, την πίστη, την εξουσία, την εργασία και την επιθυμία. Και μας καλεί να προσέξουμε κάτι ακόμη: πίσω από κάθε μουσική που σώθηκε υπήρχαν άνθρωποι που αποφάσισαν να τη μάθουν, να τη γράψουν, να την πληρώσουν ή να την ακούσουν. Οι επιλογές τους εξακολουθούν να καθορίζουν ποιο παρελθόν μπορούμε σήμερα να γνωρίσουμε.

Βιβλιογραφική βάση: J. Peter Burkholder, Donald Jay Grout, Claude V. Palisca, A History of Western Music, 10η έκδοση, W. W. Norton & Company, 2019. Πρόλογος της δέκατης έκδοσης και Μέρος Πρώτο, The Ancient and Medieval Worlds, κεφάλαια 1–6, έντυπες σελίδες 2–133.

Εικονογραφικό υλικό: αναπαραγωγές από το A History of Western Music, 10η έκδοση (2019).

Σκόπια: Τα «κουλοβάχατα» της Συμφωνίας των Πρεσπών πυροδοτούν συζήτηση στο ελληνικό κοινοβούλιο

Από
pcuser
-
7

Ιδιωτικό πρακτορείο ειδήσεων των Σκοπίων αναφέρεται στη νοτιοσλαβική γλώσσα της περιοχής του Βαρδαρίου που την αποκαλούν ως «μακεδονική γλώσσα» και η οποία έγινε σημείο αναφοράς στο ελληνικό κοινοβούλιο.

Το δημοσίευμα των Σκοπίων επικαλείται σχετική έκθεση της εφημερίδας Τα Νέα όπου σημειώνεται ότι  «Οι ανακριβείς αναφορές και τα προβλήματα ορολογίας στα σχολικά βιβλία στη Βόρεια Μακεδονία βρέθηκαν στο επίκεντρο της συζήτησης στο ελληνικό κοινοβούλιο, σύμφωνα με όσα δήλωσε η υφυπουργός Εξωτερικών Αλεξάνδρα Παπαδοπούλου».

Η Παπαδοπούλου επεσήμανε ότι απαιτεί την αφαίρεση διατυπώσεων που έχουν αναθεωρητικό ή μη αναστρέψιμο χαρακτήρα από τα σχολικά βιβλία που διδάσκονται στη γειτονική χώρα.

Τόνισε ότι η χρήση ανακριβούς ορολογίας παραβιάζει όχι μόνο τη Συμφωνία των Πρεσπών, αλλά και το ίδιο το Σύνταγμα της Βόρειας Μακεδονίας.

[Η νοτιοσλαβική γλώσσα των Σκοπιανών αναφέρεται ως ‘μακεδονική’ χωρίς καμία διευκρίνιση ότι πρόκειται για σλαβική γλώσσα,  μέρος της γενικότερης σλαβικής ομογλωσσίας, αφήνοντας περιθώρια να εννοηθεί ως γλώσσα της αρχαίας Μακεδονίας!)

Η δήλωση Παπαδοπούλου, σύμφωνα με το ελληνικό μέσο ενημέρωσης, έγινε στο πλαίσιο συζήτησης για ένα επίκαιρο θέμα του βουλευτή της Νίκης, Γιώργου Ρούντα, με θέμα τις αλυτρωτικές αναφορές και την οικειοποίηση της Μακεδονίας στα νέα σχολικά βιβλία στα Σκόπια.

0 Ρούντας επεσήμανε ότι το «επίσημο εγχειρίδιο μακεδονικής γλώσσας για την 6η τάξη» της Βόρειας Μακεδονίας μιλά για μια «πατρίδα πάντα σκλαβωμένη και βασανισμένη», ενώ ο Μέγας Αλέξανδρος παρουσιάζεται ως «Αλέξανδρος Македонски/Μακεδόνας», χωρίς να γίνεται διάκριση μεταξύ αρχαίας μακεδονικής και «σύγχρονης μακεδονικής ταυτότητας», αφού στο κρατίδιο αυτό ο κάτοικος αναφέρεται ως Македонски/Μακεντόνσκι. (σημ.κοινώς κουλουβάχατα)

Ζήτησε να ενημερωθεί για τις ενέργειες της ελληνικής πλευράς στην Κοινή Διεπιστημονική Επιτροπή Εμπειρογνωμόνων, σχετικά με την αφαίρεση αυτών των αναφορών.

Απαντώντας, η Παπαδοπούλου τόνισε ότι τα σχολικά βιβλία εγκρίνονται και τυπώνονται από το Υπουργείο Παιδείας κάθε χώρας.

Ωστόσο, η Ελλάδα εξακολουθεί να απαιτεί την ορθή καταγραφή της ιστορικής πραγματικότητας, την ακριβή ορολογία και την εθνική καταγωγή ιστορικών προσώπων, όπως ο Μέγας Αλέξανδρος και ο Φίλιππος Β’, στα σχολικά βιβλία της Βόρειας Μακεδονίας», αναφέρουν τα «Νέα».

Η Παπαδοπούλου, σύμφωνα με το μέσο ενημέρωσης, τόνισε ότι ο ελληνικός χαρακτήρας της αρχαίας Μακεδονίας και τα χαρακτηριστικά του αρχαίου ελληνικού πολιτισμού περιγράφονται στα άρθρα 7 και 8 της Συμφωνίας των Πρεσπών και ότι η αποτύπωση αυτής της πραγματικότητας στα σχολικά βιβλία είναι έργο της Μικτής Διεπιστημονικής Επιτροπής, όπου η ελληνική πλευρά χρησιμοποιεί όλη τη διπλωματική πίεση που έχει στη διάθεσή της!!

0 βουλευτής Ρούντας σχολίασε ότι εάν η Επιτροπή είχε κάνει σωστά τη δουλειά της, δεν θα υπήρχε λόγος να αντιδράσει.

Η Παπαδοπούλου πρόσθεσε ότι η Επιτροπή συνεδριάζει τουλάχιστον δύο φορές τον χρόνο, εναλλάξ στην Αθήνα και στα Σκόπια, και ότι η τελευταία συνεδρίαση πραγματοποιήθηκε στην Αθήνα τον Μάιο του 2026.

«Το έργο της Επιτροπής, καθώς και τα πρακτικά, είναι εμπιστευτικά, είπε.

Η Παπαδοπούλου, όπως γράφουν τα Νέα, επεσήμανε ότι η ελληνική πλευρά της Επιτροπής παρακολουθεί τακτικά όλο το περιεχόμενο των σχολικών βιβλίων στη Βόρεια Μακεδονία που παραβιάζουν τον κανόνα για την ακριβή ονομασία της χώρας και για ακριβή ιστορικά αρχεία. Πρόσθεσε ότι τα πρακτικά δείχνουν τη δέσμευση και των δύο πλευρών να εφαρμόσουν τις υποχρεώσεις που έχουν αναληφθεί με τη Συμφωνία των Πρεσπών.

«Στο πλαίσιο της συζήτησης για ένα άλλο επίκαιρο ζήτημα, ο πρόεδρος του συνασπισμού Νίκη, Δημήτρης Νάτσιος, δήλωσε ότι «εμείς εκεί, στη Μακεδονία, γνωρίζουμε μία Μακεδονία. Ούτε Βόρεια, ούτε Νότια, ούτε Ανατολή, ούτε Δύση. Εξέφρασε έντονη ανησυχία για τη χρήση του όρου «Βόρεια Μακεδονία και τόνισε ότι «ωστόσο, αυτά είναι σημάδια προδοσίας, αναφέρουν «Τα Νέα. ΄

Makfax

Echedoros.blog

Σερβία: Οι Αλβανοί στη νότια Σερβία κατεβαίνουν με κοινό ψηφοδέλτιο στις βουλευτικές εκλογές

Από
pcuser
-
0

“Συμφωνία επετεύχθη, Αλβανοί της κοιλάδας του Πρέσεβο με κοινό κατάλογο για τις εκλογές στη Σερβία!”

Τα αλβανικά κόμματα και οι πολιτικές οντότητες στην περιοχή της νότιας Σερβίας, Κοιλάδα του Πρέσεβο,  θα ανταγωνιστούν με κοινό ψηφοδέλτιο στις βουλευτικές εκλογές της 25ης Οκτωβρίου 2026 στη Σερβία, με την ονομασία «Αλβανικός Συνασπισμός».

Η συμφωνία μεταξύ των αλβανικών πολιτικών παραγόντων χαιρετίστηκε από το Υπουργείο Ευρώπης και Εξωτερικών Υποθέσεων της Αλβανίας, το οποίο χαρακτήρισε την απόφαση ως απόδειξη πολιτικής ευθύνης και ωριμότητας.

Μάλιστα, το Υπουργείο Εξωτερικών τονίζει τη σημασία της ενοποίησης και του συντονισμού της πολιτικής εκπροσώπησης των Αλβανών στην Κοιλάδα της Πρέσεβο, όπου υπάρχουν τρεις δήμοι με αλβανική πλειοψηφία.

Το αλβανικό υπουργείο εκτιμά ότι μια κοινή φωνή μπορεί να ενισχύσει την εκπροσώπηση των Αλβανών στους σερβικούς θεσμούς και να αυξήσει το βάρος τους στις διαδικασίες λήψης αποφάσεων.

Η Αλβανία δηλώνει επίσης ότι θα συνεχίσει να υποστηρίζει τα δικαιώματα των Αλβανών στην κοιλάδα του Πρέσεβο, τη δίκαιη εκπροσώπηση και την ισότητα ενώπιον του νόμου.

Στο επίκεντρο της δηλωμένης υποστήριξης των Τιράνων βρίσκεται επίσης η οικονομική και κοινωνική ανάπτυξη της αλβανικής κοινότητας σε αυτήν την περιοχή.

Shqiptarja

—

Echedoros.blog

Σμιτ Ματσάρ: Ποιος ειναι ο ηρωικός πιλότος της Flydubai

Από
pcuser
-
0

Αιμόφυρτος στο πιλοτήριο, ο Σμιτ Ματσάρ έκανε την κίνηση που επέτρεψε να σωθούν 174 άνθρωποι. Κι όμως, μέχρι τα 19 του δεν είχε σκεφτεί καν να γίνει πιλότος

Το Boeing 737 της flydubai χάνει σχεδόν 14.000 πόδια μέσα σε λιγότερο από 30 δευτερόλεπτα. Στο πιλοτήριο, ο κυβερνήτης Σμιτ Ματσάρ βρίσκεται αιμόφυρτος στο πάτωμα. Ο συγκυβερνήτης του τον έχει μαχαιρώσει και, σύμφωνα με Ισραηλινούς αξιωματούχους, επιχειρεί να ρίξει το αεροσκάφος.

Ο Ματσάρ είναι σοβαρά τραυματισμένος. Καταφέρνει όμως να ενεργοποιήσει τον μηχανισμό που απασφαλίζει την πόρτα του πιλοτηρίου. Είναι η κίνηση που αλλάζει την εξέλιξη μιας πτήσης που εκείνα τα δευτερόλεπτα βρίσκεται εκτός ελέγχου.

Επιβάτες και μέλη του πληρώματος μπαίνουν στο πιλοτήριο και ακινητοποιούν τον συγκυβερνήτη. Ακόμη δύο πιλότοι της flydubai, που ταξιδεύουν ως επιβάτες, αναλαμβάνουν τα χειριστήρια και προσγειώνουν με ασφάλεια το αεροσκάφος στο Ταμπούκ της Σαουδικής Αραβίας.

Οι 174 άνθρωποι που βρίσκονται στο αεροπλάνο σώζονται.

Μέχρι εκείνη την ημέρα, ο Σμιτ Ματσάρ ήταν ένας έμπειρος κυβερνήτης, γνωστός κυρίως στον επαγγελματικό κύκλο της αεροπορίας. Μέσα σε λίγες ώρες, το όνομά του ταξίδεψε πολύ πιο μακριά από τις πτήσεις που εκτελούσε όλα αυτά τα χρόνια.

Και μαζί του άρχισε να ξετυλίγεται μια διαδρομή που είχε ξεκινήσει στη Βομβάη με εντελώς διαφορετικό προορισμό.

Γιατί ο άνθρωπος που βρέθηκε βαριά τραυματισμένος μέσα σε ένα πιλοτήριο, παλεύοντας να δώσει στους υπόλοιπους τη δυνατότητα να επέμβουν, δεν ήταν ένα παιδί που μεγάλωσε με το όνειρο να γίνει πιλότος. Μέχρι τα 19 του, η αεροπορία δεν υπήρχε καν στα σχέδιά του.

σμιτ-ματσάρ-ποιος-ειναι-ο-ηρωικός-πιλό-564491887
«Πιστεύαμε ότι θα πεθάνουμε, ήταν σαν τρενάκι του τρόμου» – Μαρτυρίες από την πτήση της flydubai

Από την κλωστοϋφαντουργία στο πιλοτήριο

Ο Σμιτ Ματσάρ κατάγεται από τη Βομβάη και η επαγγελματική διαδρομή που είχε αρχικά μπροστά του ήταν πολύ διαφορετική.

Η οικογένειά του δραστηριοποιούνταν στον χώρο της κλωστοϋφαντουργίας και μετά το σχολείο άρχισε σπουδές σχετικές με τον κλάδο, με σκοπό να συνεχίσει την οικογενειακή επιχείρηση. Ακολούθησαν σπουδές management στο Ινστιτούτο Διοίκησης και Ερευνας Welingkar της Βομβάης.

«Σε αντίθεση με πολλούς άλλους πιλότους, η αεροπορία δεν ήταν παιδικό μου όνειρο», είχε πει σε συνέντευξή του το 2025. «Ηρθε πολύ αργότερα στη ζωή μου».

Η στροφή έγινε όταν ήταν περίπου 19 ετών. Στο Welingkar παρακολούθησε ένα σεμινάριο για την αεροπορία και εκεί, όπως είχε περιγράψει αργότερα ο ίδιος, κόλλησε το «μικρόβιο». Μέχρι τότε είχε μπροστά του μια σχεδόν προκαθορισμένη πορεία. Επειτα από εκείνο το σεμινάριο αποφάσισε να την αλλάξει.

Η απόφαση δεν ενθουσίασε αμέσως την οικογένειά του. Η μητέρα του φοβήθηκε. Οπως είχε εξηγήσει ο ίδιος, πριν από 15 ή 17 χρόνια το επάγγελμα του πιλότου δεν ήταν τόσο συνηθισμένη επιλογή στην Ινδία όσο σήμερα, ενώ υπήρχε και ο αυτονόητος φόβος που προκαλούσε στην ίδια η ιδέα της πτήσης. Ο πατέρας του αντιμετώπισε την αλλαγή πορείας με μεγαλύτερη άνεση.

σμιτ-ματσάρ-ποιος-ειναι-ο-ηρωικός-πιλό-564491620
Πτήση της flydubai: O κωδικός «7500», η βουτιά των 18.000 ποδιών και τα ισραηλινά μαχητικά

Η Νέα Ζηλανδία και τα 11 χρόνια στη SpiceJet

Ο Ματσάρ έφυγε για τη Νέα Ζηλανδία, όπου εκπαιδεύτηκε ως πιλότος, και στη συνέχεια επέστρεψε στην Ινδία για να ξεκινήσει την επαγγελματική του πορεία.

Το 2011 εντάχθηκε στη SpiceJet. Εμεινε στην ινδική αεροπορική εταιρεία για 11 χρόνια και ανέβηκε σταδιακά στην ιεραρχία, φτάνοντας στη θέση του line training captain. Πέρα από τις δικές του πτήσεις, είχε πλέον αναλάβει την εκπαίδευση και την καθοδήγηση άλλων πιλότων.

Τον Ιούνιο του 2022 έκανε το επόμενο βήμα και εντάχθηκε στη flydubai ως κυβερνήτης. Σήμερα μετρά περίπου 15 χρόνια στην πολιτική αεροπορία και σχεδόν 9.750 ώρες πτήσης, κυρίως σε Boeing 737.

Παρά τις χιλιάδες ώρες στον αέρα, πάντως, ο ίδιος φαίνεται ότι πάντα προσπαθούσε να αφήνει τη δουλειά του εκεί όπου τελείωνε: στο πιλοτήριο. Σε παλαιότερη συνέντευξή του είχε εξηγήσει ότι, όταν έβγαινε από το αεροσκάφος, δεν ήθελε να συνεχίζει να μιλά για πτήσεις και αεροπλάνα.

«Οταν φοράω τη στολή, τότε δεν υπάρχουν ανοησίες. Κάνεις απλώς τη δουλειά σου, τελειώνεις τη δουλειά σου», είχε πει. «Οταν βγαίνεις από το cockpit, αυτό ήταν. Σταμάτα να το σκέφτεσαι. Κάποιος άλλος σε χρειάζεται τώρα. Τα παιδιά είναι εκεί. Θέλουν να παίξουν μαζί σου».

σμιτ-ματσάρ-ποιος-ειναι-ο-ηρωικός-πιλό-564491332
Τι γνωρίζουμε μέχρι στιγμής για την αιματηρή επίθεση στην πτήση της flydubai

«Οι επιβάτες να βγουν περπατώντας»

Στην ίδια συνέντευξη, ο Ματσάρ είχε μιλήσει και για τον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβανόταν την ευθύνη ενός κυβερνήτη.

Είχε αναφερθεί σε πτήσεις που χρειάστηκε να εκτρέψει λόγω ιατρικών περιστατικών, αλλά και σε αναχωρήσεις που καθυστέρησε εξαιτίας τεχνικών ζητημάτων, ακόμη κι όταν αυτά μπορεί να έμοιαζαν μικρά.

Η προτεραιότητά του, όπως την περιέγραφε, ήταν σαφής. «Η καθυστέρηση δεν είναι δικό μου πρόβλημα. Αυτό που θέλω είναι οι επιβάτες να βγουν από το αεροσκάφος περπατώντας».

Τότε ήταν μια φράση για τον τρόπο με τον οποίο ένας έμπειρος κυβερνήτης αντιμετώπιζε την ασφάλεια μιας πτήσης. Μετά την παραλίγο τραγωδία στην πτήση FZ1073, ακούγεται διαφορετικά.

σμιτ-ματσάρ-ποιος-ειναι-ο-ηρωικός-πιλό-564490252
Ισραήλ: «Καβγάς μεταξύ των πιλότων» προκάλεσε τον συναγερμό για αεροπειρατεία

Τα 30 κρίσιμα δευτερόλεπτα της FZ1073

Η πτήση FZ1073 της flydubai είχε απογειωθεί από το Ντουμπάι με προορισμό το Τελ Αβίβ όταν, σύμφωνα με Ισραηλινούς αξιωματούχους, ο συγκυβερνήτης επιτέθηκε στον Ματσάρ με μαχαίρι και επιχείρησε να ρίξει το αεροσκάφος.

Το Boeing έχασε σχεδόν 14.000 πόδια σε λιγότερο από 30 δευτερόλεπτα.

Τραυματισμένος και αιμόφυρτος στο πάτωμα του πιλοτηρίου, ο Ματσάρ κατάφερε να ενεργοποιήσει τον μηχανισμό που άνοιγε την πόρτα. Η κίνηση αυτή αποδείχθηκε σωτήρια, καθώς έδωσε σε επιβάτες και μέλη του πληρώματος τη δυνατότητα να μπουν και να ακινητοποιήσουν τον συγκυβερνήτη.

Δύο άλλοι πιλότοι της flydubai, οι οποίοι ταξίδευαν ως επιβάτες, ανέλαβαν στη συνέχεια τα χειριστήρια και προσγείωσαν με ασφάλεια το αεροσκάφος στο Ταμπούκ της Σαουδικής Αραβίας.

Ο Ματσάρ μεταφέρθηκε σε νοσοκομείο της πόλης, όπου υποβλήθηκε σε χειρουργική επέμβαση. Σύμφωνα με τις τελευταίες πληροφορίες, η κατάστασή του είναι σταθερή.

 

Ο Ινδός πρωθυπουργός Ναρέντρα Μόντι τον χαρακτήρισε «ήρωα», λέγοντας ότι επέδειξε «τεράστιο θάρρος» παρά τον σοβαρό τραυματισμό του. «Αληθινό ήρωα» τον αποκάλεσε και ο Ισραηλινός πρωθυπουργός Μπέντζαμιν Νετανιάχου.

Στα 19 του, ο Σμιτ Ματσάρ άφησε πίσω μια σχεδόν προδιαγεγραμμένη πορεία στην οικογενειακή επιχείρηση για να δοκιμάσει κάτι που μέχρι τότε δεν είχε καν φανταστεί για τον εαυτό του.

Δεκαπέντε χρόνια αργότερα, βρέθηκε αιμόφυρτος στο πάτωμα ενός πιλοτηρίου και κατάφερε να κάνει εκείνο που, σε μια πολύ πιο ήρεμη στιγμή της ζωής του, είχε περιγράψει ως το βασικό ζητούμενο της δουλειάς του:

Να βγουν οι άνθρωποι από το αεροπλάνο περπατώντας.

Με πληροφορίες από Reuters, Indian Express

https://www.kathimerini.gr/world/564492793/smit-matsar-o-indos-kyvernitis-poy-den-oneireyotan-ta-aerooplana-mechri-poy-egine-o-iroas-tis-flydubai/

1...383940...3,020Σελίδα 39 από 3,020