Όταν τα κατεστημένα μέσα ενημέρωσης ασχολούνται με ζητήματα στα οποία διακυβεύονται τα μεγαλύτερα συμφέροντα των πολεμικών βιομηχανιών της Δύσης, εγκαταλείπουν πρόθυμα ακόμη και τα προσχήματα κριτικής απόστασης από το κράτος.
Του Τζόναθαν Κουκ | 1 Οκτωβρίου 2026 | Antiwar.com
Είναι εύκολο να ξεχνάμε ότι τα δυτικά μέσα ενημέρωσης —ο λεγόμενος «ελεύθερος Τύπος»— αρέσκονται να διαχωρίζουν τη θέση τους από τα μέσα των αυταρχικών καθεστώτων, υποστηρίζοντας ότι, σε αντίθεση με εκείνα, θέτουν δύσκολα ερωτήματα στους ισχυρούς, παρουσιάζουν αντικειμενικά τα γεγονότα και διατυπώνουν τις αναλύσεις τους χωρίς πάθος.
Εκείνοι κάνουν προπαγάνδα, εμείς κάνουμε ενημέρωση — αυτό τουλάχιστον υποστηρίζουν τα δυτικά μέσα.
Η πυρετώδης κάλυψη που ακολούθησε τη σύλληψη πέντε ανδρών, τις πρώτες πρωινές ώρες της Κυριακής κοντά στη βάση της Βασιλικής Πολεμικής Αεροπορίας στο Φέρφορντ του Ηνωμένου Βασιλείου, καταρρίπτει με τον πιο ξεκάθαρο τρόπο αυτόν τον ισχυρισμό.
Αυτά είναι τα μέχρι στιγμής γνωστά γεγονότα.
Τρία λευκά φορτηγάκια, που έφεραν το λογότυπο μιας υπαρκτής εταιρείας μεταφοράς καυσίμων, εντοπίστηκαν από μια αγρότισσα στον δρόμο έξω από την ιδιοκτησία της, καθώς επέστρεφε από ένα πάρτι. Η αστυνομία έφτασε γρήγορα και συνέλαβε τους άνδρες, οι οποίοι ήταν όλοι Βρετανοί υπήκοοι ηλικίας μεταξύ 20 και 29 ετών.
Την Τρίτη έγινε γνωστό ότι ένας από τους συλληφθέντες είχε ήδη καλέσει ο ίδιος την αστυνομία — γεγονός που, όπως φαίνεται, εξηγεί γιατί οι αστυνομικοί έφτασαν τόσο γρήγορα στο σημείο.
Παρότι οι άνδρες συνελήφθησαν αρχικά για αδικήματα σχετικά με εκρηκτικά, δεν βρέθηκαν εκρηκτικά ικανά να λειτουργήσουν. Και παρότι συνελήφθησαν βάσει της αντιτρομοκρατικής νομοθεσίας, η οποία επιτρέπει κράτηση έως και 14 ημερών, αφέθηκαν ελεύθεροι με περιοριστικούς όρους σε λιγότερο από δύο ημέρες, βάσει της συνήθους ποινικής νομοθεσίας.
Έγινε επίσης γνωστό ότι οι άνδρες είχαν στα φορτηγάκια τους αρκετά άδεια «βαρέλια», καθώς και ένα που περιείχε αυτό που η αστυνομία περιέγραψε, με ανησυχητική διατύπωση, ως «επιταχυντικό καύσης».
Στην πραγματικότητα, επρόκειτο απλώς για βενζίνη. Το υλικό που βάζουμε στα οχήματα για να επιταχύνουν.
Ο Βρετανός πρωθυπουργός Άντι Μπέρναμ συγκάλεσε μια από τις σπάνιες συνεδριάσεις της επιτροπής διαχείρισης εθνικών κρίσεων COBRA για το περιστατικό.
Στο μεταξύ, ενεπλάκη και η κυβέρνηση Τραμπ, επειδή η βάση της RAF στο Φέρφορντ, παρά την ονομασία της, είναι στην πραγματικότητα αμερικανική αεροπορική βάση, από την οποία αμερικανικά αεροσκάφη διεξάγουν έναν παράνομο επιθετικό πόλεμο κατά του Ιράν, με τις ευλογίες του Ηνωμένου Βασιλείου.
Ο Αμερικανός υπουργός Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο δήλωσε ότι στο περιστατικό «είναι σαφές ότι υπάρχει ο δάκτυλος ενός ξένου παράγοντα». Όταν ρωτήθηκε αν αυτός ο παράγοντας ήταν το Ιράν, ο Τραμπ απάντησε: «Μπορεί». Και πρόσθεσε: «Ξέρω την απάντηση… Μπορώ να είμαι πολύ συγκεκριμένος, αλλά θα προτιμούσα να μην πω».
Σύμφωνα με δημοσίευμα των New York Times, «οι αμερικανικές και βρετανικές υπηρεσίες πληροφοριών συνεργάστηκαν με το Ισραήλ και δυτικές χώρες για να εντοπίσουν τις απειλές κατά αμερικανικών βάσεων, συμπεριλαμβανομένων βάσεων στη Γερμανία». [Η έμφαση είναι δική μου.]
Παρά τα ελάχιστα αυτά στοιχεία, τα βρετανικά μέσα ενημέρωσης έσπευσαν ομόφωνα σε ένα και μοναδικό συμπέρασμα: ότι το περιστατικό αποτελούσε σχεδόν σίγουρα μέρος ενός ιρανικού τρομοκρατικού σχεδίου με στόχο την αμερικανική αεροπορική βάση και τα αεροσκάφη της. Το μόνο περιθώριο συζήτησης που επιτρέπεται είναι αν οι πέντε άνδρες συμμετείχαν εν γνώσει τους ή εν αγνοία τους σε αυτό το σχέδιο.
Όπως ανέφερε ο Guardian στην έκδοση της Τετάρτης, κάνοντας λόγο για μια «σύνθετη έρευνα»: «Η σύνδεση με το Ιράν των παράξενων γεγονότων που εκτυλίχθηκαν στην ύπαιθρο του Γκλόστερσιρ το Σαββατοκύριακο θεωρείται ολοένα και πιο πιθανή».
Για να τοποθετήσουμε τα γεγονότα στο πλαίσιό τους, ας σημειώσουμε το εξής: οι Βρετανοί και οι Αμερικανοί αξιωματούχοι έχουν κάθε συμφέρον να διογκώσουν το περιστατικό, παρουσιάζοντάς το ως ιρανικό «τρομοκρατικό σχέδιο», ανεξάρτητα από το τι δείχνουν τα πραγματικά στοιχεία.
Γιατί; Επειδή οι ΗΠΑ διεξάγουν έναν παράνομο πόλεμο κατά του Ιράν και το Ηνωμένο Βασίλειο τους επιτρέπει να τον διεξάγουν από βρετανικό έδαφος. Σύμφωνα με τους κανόνες του πολέμου, το Ιράν έχει κάθε δικαίωμα να επιτεθεί στη βάση της RAF στο Φέρφορντ.
Αν τα βρετανικά κρατικά μέσα και τα μέσα που ανήκουν σε δισεκατομμυριούχους λειτουργούσαν πράγματι ως ένας πραγματικά «ελεύθερος Τύπος», θα εξηγούσαν ότι η βάση στο Φέρφορντ αποτελεί νόμιμο στρατιωτικό στόχο και ότι οποιαδήποτε επίθεση του Ιράν εναντίον της δεν θα συνιστούσε τρομοκρατία.
Φυσικά, κανένα δεν το έκανε.
Αντίθετα, αναπαρήγαγαν πιστά την εκδοχή των βρετανικών και αμερικανικών υπηρεσιών ασφαλείας περί «τρομοκρατικού σχεδίου» —χωρίς κανένα απτό στοιχείο— παρουσιάζοντας τη Βρετανία και τις ΗΠΑ ως θύματα μιας σκοτεινής και αδικαιολόγητης πράξης ιρανικής επιθετικότητας.
Αλλά ακόμη και αν αφήσουμε στην άκρη το ευρύτερο πλαίσιο, αντικειμενικά μέσα ενημέρωσης με κριτική στάση —ένας «ελεύθερος Τύπος»— θα επιφύλασσαν την κρίση τους για το τι είχε συμβεί. Θα έθεταν δύσκολα ερωτήματα. Θα παρουσίαζαν εύλογες εναλλακτικές εκδοχές.
Και πάλι, τίποτα από αυτά δεν συμβαίνει. Στα βρετανικά μέσα παρατηρείται μια τυφλή, αγελαία σπουδή να γίνουν άκριτα αποδεκτά ακριβώς εκείνα τα συμπεράσματα που εξυπηρετούν καλύτερα τα συμφέροντα του βρετανικού και του αμερικανικού κράτους.
Η διαρκής προβολή μιας σύνδεσης των συλληφθέντων με την τρομοκρατία —για την οποία δεν υπάρχουν εμφανή στοιχεία— είναι ακριβώς το είδος κάλυψης που θα περίμενε κανείς από κρατικά μέσα σε ένα αυταρχικό καθεστώς. Πρόκειται για καλλιέργεια κλίματος φόβου στην κοινή γνώμη, όχι για διαφανή διερεύνηση των γεγονότων.
Αξίζει να σημειωθεί ότι, σε αντίθεση με τα βρετανικά μέσα, το δημοσίευμα των New York Times αφήνει ανοιχτό και ένα άλλο ενδεχόμενο, έστω κι αν αμέσως το παραμερίζει και στη συνέχεια συντάσσεται με τα βρετανικά μέσα, αντιμετωπίζοντας τα διαθέσιμα στοιχεία ως απόδειξη ενός ιρανικού τρομοκρατικού σχεδίου.
Οι Times ξεκινούν θέτοντας ένα ερώτημα: «Οι πιθανές ασάφειες —ήταν οι άνδρες πράκτορες του Ιράν, μικροκλέφτες καυσίμων ή και τα δύο;— ενέτειναν τη σύγχυση γύρω από τις συλλήψεις, τις οποίες οι αρχές δεν έχουν ακόμη εξηγήσει πλήρως».
«Μικροκλέφτες καυσίμων»! Άνδρες μέσα σε φορτηγάκια με άδεια βαρέλια, κοντά σε ένα αγρόκτημα, μέσα στη νύχτα. Είναι δυνατόν να επρόκειτο απλώς για κακοποιούς;
Στην πραγματικότητα, αυτή η εκδοχή κυκλοφορεί ευρέως στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης από τότε που εμφανίστηκαν οι πρώτες αναφορές για τις συλλήψεις. Καθώς προέκυπταν νέες λεπτομέρειες, οι υποψίες αυτές ενισχύονταν.
Κι όμως, ο «ελεύθερος Τύπος» της Βρετανίας αγνόησε σύσσωμος αυτή την εναλλακτική εκδοχή, προτιμώντας την αφήγηση των αμερικανικών και βρετανικών υπηρεσιών ασφαλείας.
Αναμφίβολα, οι Βρετανοί δημοσιογράφοι που καλύπτουν το περιστατικό θα χαρακτήριζαν την ιδέα ότι επρόκειτο απλώς για μια εγκληματική ομάδα που συνελήφθη επ’ αυτοφώρω ως ανώφελη «εικασία».
Αλλά γιατί η δική τους θεωρία περί ιρανικού τρομοκρατικού σχεδίου —που δεν είναι περισσότερο εύλογη και ενδέχεται να είναι λιγότερο εύλογη— δεν αποτελεί εξίσου εικασία; Με τη διαφορά ότι, στη δική τους περίπτωση, πρόκειται για μια εικασία που τυχαίνει να εξυπηρετεί εξαιρετικά τα βρετανικά και αμερικανικά κατεστημένα ασφαλείας.
Με βάση τα γνωστά γεγονότα, θα μπορούσαμε να διατυπώσουμε και άλλες θεωρίες. Το Ισραήλ, που αρχικά πίεσε για τον παράνομο και καταστροφικό πόλεμο κατά του Ιράν, αναζητεί τρόπο να πείσει την κυβέρνηση Τραμπ να επιστρέψει σε μια εκστρατεία βομβαρδισμών πλήρους κλίμακας.
Μια επίθεση στη βάση της RAF στο Φέρφορντ —ή η εντύπωση ότι έγινε μια τέτοια επίθεση— θα ήταν ιδανικός τρόπος να ενταθούν οι πιέσεις για νέα πλήγματα κατά του Ιράν. Άλλωστε, δεν λείπουν τα παραδείγματα επιχειρήσεων του Ισραήλ «υπό ψευδή σημαία», δηλαδή ενεργειών που αποδίδονται παραπλανητικά σε άλλον δράστη.
Αν ο «ξένος παράγοντας» Ιράν μπορεί να στρατολογήσει μια συμμορία μικροκακοποιών ώστε να προκαλέσουν, εν αγνοία τους, ένα σοβαρό περιστατικό ασφαλείας έξω από τη βάση στο Φέρφορντ, γιατί να μην μπορεί ο «ξένος παράγοντας» Ισραήλ να κάνει ακριβώς το ίδιο;
Δεν γνωρίζω τι συνέβη έξω από την αεροπορική βάση. Ούτε ισχυρίζομαι ότι γνωρίζω. Διατηρώ ανοιχτό και κριτικό πνεύμα όσο έρχονται στο φως τα διαθέσιμα στοιχεία. Μακάρι ο «ελεύθερος Τύπος» μας να έκανε το ίδιο.
Ίσως κάποιοι από όσους διαβάζουν αυτό το κείμενο δυσκολεύονται να πιστέψουν τον ισχυρισμό ότι τα μέσα ενημέρωσης στις «δημοκρατικές» κοινωνίες μας δεν αντιπαρατίθενται με το κράτος, ούτε κρατούν έστω αποστάσεις από αυτό. Μια τέτοια ιδέα μπορεί να τους είναι πρωτόγνωρη.
Αυτό δεν θα έπρεπε να μας εκπλήσσει. Άλλωστε, πώς διαμόρφωσε ο καθένας μας τη βασική του αντίληψη για τον κόσμο —για το ποιοι είναι οι καλοί και ποιοι οι κακοί— αν όχι περνώντας μια ολόκληρη ζωή διαβάζοντας και παρακολουθώντας μέσα ενημέρωσης που ανήκουν σε εταιρείες υπό τον έλεγχο δισεκατομμυριούχων και στο κράτος;
Από τότε που εγκατέλειψα ο ίδιος τα κατεστημένα μέσα ενημέρωσης, πριν από ένα τέταρτο του αιώνα —εργαζόμουν στον Guardian— έχω αφιερώσει μεγάλο μέρος του χρόνου μου στον εντοπισμό ορισμένων από τα πιο κραυγαλέα παραδείγματα στρεβλής δημοσιογραφίας. Πρόκειται για κάλυψη που παρουσιάζει συστηματικά τα γεγονότα με τρόπους οι οποίοι εξυπηρετούν όχι τα συμφέροντα του κοινού, αλλά εκείνα των ισχυρών: των ίδιων των εταιρειών, των δυτικών κατεστημένων ασφαλείας και του Ισραήλ, που αποτελεί κεντρικό στήριγμα των πολεμικών βιομηχανιών της Δύσης.
Σε τέτοιες περιπτώσεις, τα κατεστημένα μέσα ενημέρωσης εγκαταλείπουν πρόθυμα ακόμη και τα προσχήματα ουδέτερης, δίκαιης ή νηφάλιας δημοσιογραφικής κάλυψης. Λειτουργούν σχεδόν αποκλειστικά ως εργοστάσιο προπαγάνδας. Μπορείτε να διαβάσετε εδώ την αναλυτική εξήγησή μου για το πώς λειτουργεί το Μοντέλο Προπαγάνδας.
Αυτό έγινε ολοφάνερο στην κάλυψη της μαζικής σφαγής που διαπράττει το Ισραήλ στη Γάζα — μιας γενοκτονίας που δεν μπορούσε να κατονομαστεί ως τέτοια.
Ήταν εμφανές στην κάλυψη της «απρόκλητης» εισβολής της Ρωσίας στην Ουκρανία, η οποία, στην πραγματικότητα, είχε προκληθεί επί δεκαετίες από το ΝΑΤΟ, καθώς αυτό επεκτεινόταν στην Ευρώπη με σαφή στόχο: είτε να στριμώξει στρατιωτικά τη Μόσχα είτε να την ωθήσει σε μια επίθεση αντιποίνων κατά της Ουκρανίας, η οποία θα έδινε στη Δύση την ευκαιρία να εξαντλήσει τη Ρωσία σε ένα πεδίο πολέμου δι’ αντιπροσώπων.
Ήταν εμφανές στη διαρκή εκστρατεία των μέσων ενημέρωσης για τη συκοφάντηση του Τζέρεμι Κόρμπιν ως αντισημίτη. Ο Κόρμπιν ήταν κάτι εξαιρετικά σπάνιο και, γι’ αυτό, εξαιρετικά επικίνδυνο: ένας ηγέτης μεγάλου πολιτικού κόμματος που προωθούσε σοσιαλιστικές πολιτικές προς όφελος των πολιτών και όχι των δισεκατομμυριούχων, ενώ ασκούσε δριμεία κριτική στο Ισραήλ πολύ πριν αυτό αποκαλύψει τις γενοκτονικές του προθέσεις.
Ήταν επίσης εμφανές στη συντονισμένη επίθεση των μέσων κατά του Τζούλιαν Ασάνζ. Η πλατφόρμα του, το WikiLeaks, η οποία δημοσιοποιούσε αποκαλύψεις πληροφοριοδοτών, εξέθεσε βρετανικά και αμερικανικά εγκλήματα πολέμου, απειλώντας ταυτόχρονα να καταστρέψει το μοντέλο ενημέρωσης των μέσων, που λειτουργεί από την κορυφή προς τη βάση.
Αφού τον χλεύασαν επειδή ζήτησε άσυλο στην πρεσβεία του Ισημερινού, φοβούμενος ότι η Ουάσιγκτον θα επιδίωκε την έκδοσή του επειδή αποκάλυψε τα εγκλήματά της, τα μέσα αντιμετώπισαν στη συνέχεια τη σύλληψή του από τη βρετανική αστυνομία και την πολυετή φυλάκισή του σε φυλακή υψίστης ασφαλείας στο Λονδίνο —ενώ οι ΗΠΑ ζητούσαν την έκδοσή του ακριβώς επειδή είχε αποκαλύψει τα εγκλήματά τους— ως κάτι απολύτως συνηθισμένο, που μετά βίας άξιζε να αναφερθεί.
Θα μπορούσα να συνεχίσω παραθέτοντας πολλά ακόμη παραδείγματα. Υπάρχει ένα σταθερό μοτίβο όταν τα κατεστημένα μέσα ασχολούνται με τα σημαντικότερα ζητήματα, εκείνα ακριβώς στα οποία διακυβεύονται τα μεγαλύτερα συμφέροντα των κρατικών μηχανισμών εθνικής ασφάλειας. Τότε εγκαταλείπουν ακόμη και τα προσχήματα κριτικής απόστασης από το κράτος.
Η βάση της RAF στο Φέρφορντ αποτελεί απλώς το πιο πρόσφατο παράδειγμα του πώς, σε τέτοιες κρίσιμες στιγμές, τα μέσα ενημέρωσης λειτουργούν ως το μεγάφωνο του κράτους ασφαλείας.
Δημοσιεύθηκε αρχικά στο Substack του Τζόναθαν Κουκ.
