Αρχική Blog Σελίδα 27

Αχ. Ταουξής: Λιβίσι. Το χωριό που δεν δέχτηκε ξένους

Από
anixneuseis
-
1
του Αχιλλέα Ταουξή, Υποστρατήγου ε.α.
Οκτώ χιλιόμετρα από το Φετιγιέ, στην πλαγιά ενός βουνού, στέκονται πεντακόσια περίπου σπίτια χωρίς στέγες. Παράθυρα χωρίς τζάμια. Αυλές που τις έχουν πάρει τα αγριόχορτα. Στη μέση δύο ναοί, ακόμη όρθιοι. Η Τουρκία το λέει Kayaköy. Όσοι το έχτισαν το έλεγαν Λιβίσι.
Ζούσαν εκεί χιλιάδες άνθρωποι, πάνω από έξι χιλιάδες κατά τις πιο συντηρητικές εκτιμήσεις. Ορθόδοξοι, με σχολεία, εκκλησίες και δουλειές. Και ας το πούμε από την αρχή καθαρά. Το Λιβίσι δεν το άδειασε η Λωζάνη. Το είχαν αδειάσει οι διωγμοί.
Από το 1914 άρχισαν οι διώξεις. Το 1916 πολλές οικογένειες βγήκαν από τα σπίτια τους και περπάτησαν διακόσια είκοσι χιλιόμετρα ως το Ντενιζλί. Όσοι έμειναν επιβιβάστηκαν σε πλοία το 1922. Όταν υπογράφηκε η συνθήκη το 1923, το χωριό ήταν σχεδόν άδειο.
Η Λωζάνη έκανε κάτι άλλο. Έκλεισε την πόρτα για πάντα πίσω από ανθρώπους που ήδη είχαν βγει. Μέχρι τότε ο πρόσφυγας μπορούσε να ελπίζει ότι θα γυρίσει. Από τότε μπορούσε μόνο να θυμάται. Αυτό που ήταν βίαιο τετελεσμένο έγινε διεθνές δίκαιο.
Αυτό είναι το πρόσωπο της ιστορικής μνήμης που δεν αρέσει σε κανέναν. Οι ανταλλαγές πληθυσμών παρουσιάζονται ως συμφωνίες δύο κρατών. Στην πράξη νομιμοποιούν αυτό που έγινε ήδη. Πρώτα ο διωγμός, μετά το χαρτί.
Και τότε έρχεται η εικόνα που δεν ξεχνιέται. Το τουρκικό κράτος έστειλε στο Λιβίσι μουσουλμάνους από την Ελλάδα. Δεν έμειναν. Οι πηγές μιλούν για φήμες ότι τα σπίτια στοίχειωναν από τους Έλληνες που είχαν σκοτωθεί εκεί. Το 1957 ένας σεισμός έκανε τα υπόλοιπα.
Να είμαστε όμως ακριβείς. Το χωριό δεν αρνήθηκε κανέναν. Οι πέτρες δεν έχουν βούληση. Όμως ο συμβολισμός στέκει και δεν χρειάζεται δανεικά επιχειρήματα. Ένα μέρος που αδειάζει με βία δεν γίνεται εύκολα το σπίτι κάποιου άλλου. Οι ίδιοι οι νέοι κάτοικοι το ένιωσαν και έφυγαν.
Σήμερα το Λιβίσι είναι μουσείο υπαίθρου και οι ναοί προστατεύονται. Αυτό είναι καλό και πρέπει να το λέμε. Το ερώτημα είναι ποια ιστορία διαβάζει ο επισκέπτης όταν περπατά ανάμεσα στα ερείπια. Η «ανταλλαγή» ή ο διωγμός.
 Το 2014 ανακοινώθηκε διαγωνισμός για μίσθωση 49 ετών, με ξενοδοχείο και τουριστικές εγκαταστάσεις που θα κάλυπταν ως το ένα τρίτο του χωριού. Σήμερα, σύμφωνα με πρόσφατες περιγραφές επισκεπτών, λίγα σπίτια έχουν γίνει κατοικίες και λειτουργεί ένα μικρό ξενοδοχείο, ενώ ο κύριος όγκος του χωριού μένει σχεδόν ανέγγιχτος. Η μάχη δεν έχει κριθεί. Όποιος ελέγχει τον χώρο, ελέγχει και την αφήγηση. Αυτό είναι γεωπολιτική με πέτρα και ασβέστη.
Το έζησα προσωπικά. Σε ιδιωτικές συζητήσεις με Ευρωπαίους συναδέλφους άκουγα κάθε φορά την ίδια φράση. Ανταλλαγή πληθυσμών. Σαν να μιλούσαμε για λογιστικά βιβλία που τακτοποιήθηκαν. Και κάθε φορά έπρεπε να σταματήσω τη συζήτηση και να δώσω την πραγματική εικόνα. Ότι σε όλη τη Μικρά Ασία οι χριστιανικοί πληθυσμοί εκδιώχθηκαν με σφαγές και εγκλήματα, και ότι το χαρτί ήρθε μετά για να το νομιμοποιήσει. Στο Λιβίσι αυτό πήρε τη μορφή των διώξεων και της εκτόπισης του 1916. Την ίδια λογική τη βρίσκεις και στον τουρκικό Τύπο. Η Hürriyet Daily News, στο ρεπορτάζ για τη μίσθωση του χωριού, έγραψε ότι οι Έλληνες κάτοικοι «επέστρεψαν στην Ελλάδα». Δεν επέστρεψαν πουθενά. Έφυγαν από το σπίτι τους. Αυτό δείχνει ποια αφήγηση έχει κερδίσει. Όταν ένας μορφωμένος Ευρωπαίος δεν έχει ακούσει άλλη εκδοχή, η υπόθεση έχει ήδη κριθεί πριν αρχίσει η συζήτηση.
Οι πρόσφυγες του Λιβισιού έφτιαξαν τη Νέα Μάκρη. Έχτισαν, δούλεψαν, μεγάλωσαν παιδιά. Το ελληνικό κράτος τούς χρησιμοποίησε ως ιστορία για τις γιορτές και δεν τους έκανε ποτέ πολιτική. Δεν υπάρχει εθνική στρατηγική για τη μνήμη. Δεν υπάρχει μόνιμος θεσμός που να καταγράφει, να τεκμηριώνει, να μιλά στο εξωτερικό με αρχεία και όχι με συναίσθημα. Η μνήμη μένει στους συλλόγους και στις επετείους, δηλαδή στην καλή θέληση. Η καλή θέληση δεν αρκεί απέναντι σε κράτος που έχει σχέδιο. Υπάρχει και μια σύγκριση που πονάει. Δεν συγκρίνω τα γεγονότα. Συγκρίνω τη δουλειά της μνήμης. Το Ολοκαύτωμα έγινε παγκόσμια μνήμη επειδή χτίστηκε θεσμικά. Με μουσεία, αρχεία, εκπαίδευση και διεθνή ημέρα μνήμης. Δεν έγινε από μόνο του.
Οι Αρμένιοι το κατάλαβαν νωρίς. Η Ουρουγουάη αναγνώρισε τη γενοκτονία τους το 1965. Η Γερμανία το 2016. Οι ΗΠΑ το 2021. Περισσότερα από πενήντα χρόνια επίμονης δουλειάς, και ακόμη η Τουρκία καταφέρνει να κρατά πολλές χώρες σε αμφιταλάντευση.
Εμείς πήραμε νόμους στη Βουλή το 1994 και το 1998. Σωστό και αναγκαίο. Μετά σταματήσαμε. Η Σουηδία, η Ολλανδία και η Αυστρία το αναγνώρισαν. Οι ΗΠΑ μόνο σε επίπεδο πολιτειών και δήμων. Μια αναγνώριση δεν κερδίζεται με ένα ψήφισμα. Κερδίζεται με διπλωματία, με ιστορικούς, με παρουσία στα κοινοβούλια των άλλων, χρόνο με το χρόνο. Αυτό δεν το κάναμε με την ένταση που χρειαζόταν. Το Λιβίσι είναι μία σελίδα αυτής της ιστορίας.
 Όποιος δεν γράφει τις σελίδες του, βρίσκει κάποτε άλλον να τις γράφει για αυτόν.
Το κράτος όμως δεν αρκεί. Η μνήμη δεν ζει στα αρχεία. Ζει στο τραπέζι της Κυριακής. Οι απόγονοι των ανθρώπων του Λιβισιού έχουν υποχρέωση. Να κρατούν ζωντανό το όνομα του χωριού. Να ξέρουν από ποιο σπίτι έφυγε ο παππούς και ποια ήταν η εκκλησία του. Να το λένε στα παιδιά τους με την ίδια απλότητα που τους λένε το όνομά τους. Να τα πάνε, όσοι μπορούν, να δουν τις πέτρες με τα μάτια τους. Και να τους εξηγήσουν ότι αυτό που άκουσαν ως «ανταλλαγή» ήταν διωγμός. Οι πρόσφυγες είχαν πρώτα να χτίσουν ξανά τη ζωή τους. Τα παιδιά και τα εγγόνια τους έχουν το σπίτι, τη δουλειά και τον χρόνο. Τους μένει να πληρώσουν το χρέος. Η μνήμη μεταλαμπαδεύεται όπως η φλόγα, από χέρι σε χέρι. Αν σβήσει σε ένα χέρι, σβήνει για πάντα.
Η μνήμη δεν είναι νοσταλγία. Είναι στρατηγικό εργαλείο. Όποιος δεν τη δουλεύει, την παραδίδει σε εκείνον που τη δουλεύει. Το Λιβίσι μάς το λέει με τον πιο απλό τρόπο. Τα σπίτια έμειναν όρθια. Η ιστορία τους θα γραφτεί από όποιον τη γράψει πρώτος.

Υποστράτηγος ε.α. Αχιλλεύς Ταούξης

Απόφοιτος της Σχολής Ευελπίδων και με 43 χρόνια υπηρεσίας στις Ένοπλες Δυνάμεις, υπηρέτησε σε επιχειρησιακές και επιτελικές θέσεις στην Ελλάδα, στο ΝΑΤΟ και σε διεθνείς αποστολές. Διετέλεσε Εκπαιδευτής και Διευθυντής Σπουδών στη ΣΕΘΑ, Διευθυντής Κέντρου Επιχειρήσεων στο ΝΑΤΟϊκό Στρατηγείο Σκοπίων και στέλεχος του ΓΕΣ, του ΓΕΕΘΑ και του Υπουργείου Εθνικής Άμυνας, με αντικείμενο την άμυνα, την αμυντική πολιτική, την Ευρωπαϊκή Ένωση και τις διεθνείς σχέσεις.

Είναι κάτοχος μεταπτυχιακού τίτλου στην Εφαρμοσμένη Στρατηγική και Διεθνείς Σχέσεις από το University of Plymouth και έχει συμμετάσχει ως ομιλητής σε ημερίδες και εκδηλώσεις. Αρθρογραφεί για θέματα εθνικής ασφάλειας, άμυνας, στρατηγικής και γεωπολιτικής.

Ο Κόκκινος Χάρτης του Καράκιοϊ και οι Ευρωπαίοι Χορηγοί των Eurofighter

Από
anixneuseis
-
0
του Αχιλλέα Ταουξή, Υποστρατήγου ε.α.
Σε μια υπόγεια διάβαση στο Καράκιοϊ της Κωνσταντινούπολης, ένας χάρτης κρέμεται στον τοίχο. Δεν είναι ένα κομμάτι χαρτί, αλλα μια δημόσια δήλωση προθέσεων, μια ανοιχτή πρόκληση που περιλαμβάνει την Κύπρο, τη Δυτική Θράκη, τη Ρόδο, τμήματα της Συρίας (Χαλέπι, Ντέιρ εζ-Ζορ), του Ιράκ (Μοσούλη, Κιρκούκ) και της Γεωργίας (Μπατούμι), βαμμένα όλα στο ίδιο κόκκινο με την Τουρκία. Στο κέντρο του χάρτη δεσπόζει η τουρκική σημαία, ενώ πάνω από αυτόν η επιγραφή «Ahd-i Millî» παραπέμπει στον «Εθνικό Όρκο» του 1920, το ιδρυτικό γεωπολιτικό μανιφέστο του τουρκικού εθνικισμού.
Η ακριβής ημερομηνία τοποθέτησης δεν είναι γνωστή. Δεν υπάρχει επίσημη ανακοίνωση που να την προσδιορίζει. Ο χάρτης ήρθε στο φως της δημοσιότητας στις αρχές Οκτωβρίου 2026, αλλά εκτιμάται ότι κρεμάστηκε στο πλαίσιο της πρόσφατης ανακαίνισης του χώρου, πιθανότατα το 2024 ή λίγο αργότερα. Το γεγονός ότι κανείς δεν βγήκε να αναλάβει την ευθύνη, ότι κανείς δεν εξήγησε, δεν διευκρίνισε, δεν απολογήθηκε, είναι ίσως πιο αποκαλυπτικό από την ίδια την τοποθέτηση. Δεν κρύβεται πια πίσω από διπλωματικές κορώνες. Δείχνει ανοιχτά τι θεωρεί δικό της.
Καθώς αυτός ο χάρτης «στεγνώνει» τα εδάφη μας, η Ευρώπη έχει πάρει θέση στο ταμείο… Η Γερμανία, που για χρόνια έπαιζε τον ρόλο του «κακού» και έβαζε βέτο, τελικά υποχώρησε και το Βερολίνο έδωσε το πράσινο φως για την πώληση 20 μαχητικών Eurofighter Typhoon στην Τουρκία. Η συμφωνία, που υπογράφηκε τον Οκτώβριο του 2025, αγγίζει τα 8 δισεκατομμύρια λίρες. «Η γερμανική κυβέρνηση έχει δηλώσει πολύ ξεκάθαρα, δεν θα εμποδίσουμε, αντιθέτως υποστηρίζουμε την ιδέα της παράδοσης Eurofighters στην Τουρκία», δήλωσε ο διευθύνων σύμβουλος της Airbus Defence and Space. Στο πακέτο περιλαμβάνονται και οι πύραυλοι Meteor, ένας από τους πλέον προηγμένους αέρος-αέρος, ενώ το Ηνωμένο Βασίλειο έχει αφήσει ανοιχτό το ενδεχόμενο ενσωμάτωσης τουρκικών όπλων στα αεροσκάφη. Ο Βρετανός πρωθυπουργός Κιρ Στάρμερ δεν δίστασε να το χαρακτηρίσει «πραγματικά σημαντικό για το ΝΑΤΟ», μιλώντας για τη «νοτιοανατολική πτέρυγα» της Συμμαχίας.
Το ΝΑΤΟ, από την πλευρά του, όχι μόνο ανέχεται, αλλά βαφτίζει την τουρκική στρατιωτική μηχανή «απαραίτητη». Ο Τούρκος υπουργός Εξωτερικών Χακάν Φιντάν δηλώνει ανοιχτά ότι η συμμετοχή της Τουρκίας στον ευρωπαϊκό μηχανισμό άμυνας SAFE, ύψους 150 δισεκατομμυρίων ευρώ, θα ήταν «μείζονος σημασίας». Η Φινλανδία σπεύδει να στηρίξει την τουρκική συμμετοχή, χαρακτηρίζοντας την Τουρκία «ολοένα και πιο σημαντικό πάροχο ασφάλειας για την Ευρώπη». Η Ευρώπη, που τόσο εύκολα εξοπλίζει την Τουρκία, δεν δείχνει την ίδια βιασύνη να σταματήσει τις αναθεωρητικές της βλέψεις.
Και σαν να μην έφταναν όλα αυτά, ήρθε και η προχθεσινή συμφωνία. Στις 3 Οκτωβρίου 2026, η Γαλλία και η Τουρκία υπέγραψαν «Οδικό Χάρτη Αμυντικής Συνεργασίας», σύμφωνα με ανακοίνωση του τουρκικού υπουργείου Άμυνας. Ο Γάλλος πρόεδρος Εμανουέλ Μακρόν απέρριψε το αίτημα της ελληνικής πλευράς για άσκηση βέτο στην πώληση των πυραύλων Meteor στην Τουρκία, με γαλλικές πηγές να δικαιολογούνται ότι «η πώληση των Meteor δεν αποτελεί αποκλειστικά γαλλική απόφαση αφού είμαστε μέλη της κοινοπραξίας κατασκευής». Σύμφωνα με την ανακοίνωση, ο Οδικός Χάρτης αποσκοπεί στην ενίσχυση του στρατηγικού διαλόγου μέσω τακτικών επαφών και στην προώθηση περαιτέρω συνεργασίας βασισμένης σε αμοιβαία οφέλη. Αυτή η εξέλιξη έρχεται μετά τα δέκα δισεκατομμύρια ευρώ σε όπλα (φρεγάτες FDI, μαχητικά Rafale και τα όπλα τους) που έδωσε η Ελλάδα στη Γαλλία. Η «Ελλάς-Γαλλία-Συμμαχία» του παρελθόντος φαίνεται να γίνεται «Ελλάς-Γαλλία-Τουρκία-Συμμαχία», με την Αθήνα να πληρώνει τον λογαριασμό.
Η Αθήνα, μπροστά σε όλο αυτό το πανηγύρι, περιορίζεται σε δηλώσεις που πνίγονται στο κενό. Η εκπρόσωπος του υπουργείου Εξωτερικών, ερωτηθείσα για την πώληση των Eurofighter, απάντησε ότι «εκφράσαμε διμερώς τον προβληματισμό μας». Ο προβληματισμός. Μια λέξη που δεν σταματά κανένα μαχητικό, δεν αλλάζει καμία απόφαση, δεν ακυρώνει καμία υπογραφή. Η Αθήνα ζητά εγγυήσεις ότι τα αεροσκάφη δεν θα χρησιμοποιηθούν εναντίον συμμάχου στο ΝΑΤΟ, την ώρα που ο χάρτης στο Καράκιοϊ δείχνει ακριβώς το αντίθετο. Η Τουρκία θεωρεί την Ελλάδα, την Κύπρο και τη Ρόδο μέρος του εαυτού της. Οι εγγυήσεις, σε αυτό το πλαίσιο, ακούγονται περισσότερο σαν ευχή παρά σαν όρος.
Ο χάρτης στο Καράκιοϊ δεν είναι απλώς μια ιστορική αναπαράσταση. Είναι μια υπενθύμιση ότι οι λέξεις, τα βέτο και οι «στρατηγικές σχέσεις» μπορούν να γίνουν πολύ εύκολα ένα ακόμη χαρτί που πετάει ο άνεμος, όταν τα συμφέροντα των μεγάλων παίζονται πάνω σε μια ζυγαριά γεμάτη λίρες και ευρώ. Και η Ελλάδα, αντί να αντιδράσει, έχει αποδεχθεί τον ρόλο του θεατή σε μια παράσταση όπου οι μεγάλοι παίζουν με τα σύνορα.
Αυτός ο ρόλος, όμως, δεν είναι καταδίκη αλλά επιλογή. Και οι επιλογές αλλάζουν. Η αναθεώρηση των συμμαχιών δεν σημαίνει αποχώρηση από ΕΕ και ΝΑΤΟ. Σημαίνει επαναδιαπραγμάτευση. Να μην θεωρείται η Ελλάδα δεδομένος πάροχος ασφάλειας στη νοτιοανατολική πτέρυγα, χωρίς αντάλλαγμα. Να μπει στο τραπέζι κάθε συμφωνία για βάσεις, λιμάνια, ενέργεια, μεταναστευτικό, κυρώσεις. Να υπάρχει ρήτρα για τα όπλα που αγοράζει η Τουρκία από ευρωπαίους εταίρους ότι δεν μπορούν να χρησιμοποιηθούν εναντίον κράτους-μέλους της ΕΕ. Αν αυτό δεν τηρείται, η Ελλάδα μπορεί να ασκήσει βέτο σε κάθε σχετική απόφαση, από την επέκταση της τελωνειακής ένωσης μέχρι την αμυντική χρηματοδότηση.
Η Ελλάδα οφείλει να διαφοροποιήσει τις συμμαχίες της. Δεν αρκούν πλέον το Παρίσι και το Βερολίνο. Χρειάζεται μεγαλύτερη στροφή προς το Ισραήλ, την Αίγυπτο, τα ΗΑΕ, τη Σαουδική Αραβία, την Ινδία, την Ιαπωνία, τη Νότια Κορέα και την Αυστραλία. Χώρες που έχουν δικά τους συμφέροντα στην περιοχή και βλέπουν την τουρκική επέκταση με καχυποψία. Παράλληλα, επιβάλλεται η ενίσχυση της εγχώριας αμυντικής βιομηχανίας: drones, πύραυλοι, αεράμυνα, κυβερνοάμυνα, ναυπηγεία. Η εξάρτηση από ξένα όπλα είναι, στην πραγματικότητα, εξάρτηση από ξένες διαθέσεις.
Το ΝΑΤΟ δεν είναι φιλανθρωπικό ίδρυμα. Είναι συμμαχία συμφερόντων. Όταν η Τουρκία αγοράζει S-400 από τη Ρωσία, δεν αποβάλλεται. Όταν απειλεί την Ελλάδα, δεν τιμωρείται. Όταν ζητά Eurofighter, τα παίρνει. Η ΕΕ, από την άλλη, δεν είναι αμυντική συμμαχία. Είναι αγορά. Και στην αγορά, όποιος δεν διαπραγματεύεται σκληρά, πληρώνει τα πάντα και δεν παίρνει τίποτα.
Άρα ναι, αναθεώρηση. Όχι για να γίνουμε απομονωμένοι, αλλά για να γίνουμε απαιτητικοί. Να πάψουμε να είμαστε ο καλός μαθητής που δανείζει το τετράδιο και μετά κλαίγεται που τον αντιγράφουν. Να θέσουμε κόκκινες γραμμές. Να τιμωρούμε και να επιβραβεύουμε. Να έχουμε σχέδιο Β. Η ιστορία το λέει καθαρά ότι οι συμμαχίες διαρκούν όσο τα συμφέροντα. Όταν σε έχουν δεδομένο, σε καταπίνουν. Η Ελλάδα δεν χρειάζεται λιγότερους συμμάχους. Χρειάζεται συμμάχους που ξέρουν ότι η φιλία της έχει κόστος, και ότι η απουσία της έχει συνέπειες.
Και στο κάτω κάτω, ας το πούμε και έτσι. Αν η Ευρώπη θεωρεί τόσο απαραίτητη την Τουρκία για την ασφάλειά της, σε λίγο θα της δώσει και το Αιγαίο μαζί με τα Eurofighter. Να τελειώνουμε. Να μη χάνουμε άλλο χρόνο με «προβληματισμούς» και «διμερείς εκφράσεις ανησυχίας». Να μην παίζουμε άλλο το θέατρο της συμμαχίας, όταν οι ίδιοι οι συμπρωταγωνιστές μας κρατούν τα σκηνικά του αντιπάλου. Η Ελλάδα δεν χρειάζεται να γίνει ηρωίδα σε ξένο έργο. Χρειάζεται να γράψει το δικό της. Και αν κάποιοι ενοχληθούν, ας ενοχληθούν. Η ενοχή, άλλωστε, είναι το μόνο πράγμα που δεν μας χρεώνουν οι σύμμαχοι. Όλα τα άλλα τα πληρώνουμε ακριβά.

Υποστράτηγος ε.α. Αχιλλεύς Ταούξης

Απόφοιτος της Σχολής Ευελπίδων και με 43 χρόνια υπηρεσίας στις Ένοπλες Δυνάμεις, υπηρέτησε σε επιχειρησιακές και επιτελικές θέσεις στην Ελλάδα, στο ΝΑΤΟ και σε διεθνείς αποστολές. Διετέλεσε Εκπαιδευτής και Διευθυντής Σπουδών στη ΣΕΘΑ, Διευθυντής Κέντρου Επιχειρήσεων στο ΝΑΤΟϊκό Στρατηγείο Σκοπίων και στέλεχος του ΓΕΣ, του ΓΕΕΘΑ και του Υπουργείου Εθνικής Άμυνας, με αντικείμενο την άμυνα, την αμυντική πολιτική, την Ευρωπαϊκή Ένωση και τις διεθνείς σχέσεις.

Είναι κάτοχος μεταπτυχιακού τίτλου στην Εφαρμοσμένη Στρατηγική και Διεθνείς Σχέσεις από το University of Plymouth και έχει συμμετάσχει ως ομιλητής σε ημερίδες και εκδηλώσεις. Αρθρογραφεί για θέματα εθνικής ασφάλειας, άμυνας, στρατηγικής και γεωπολιτικής.

Κ. Λάμπος: Κοινωνική απελευθέρωση και κοινωνική ισότητα σημαίνει ενεργειακή απελευθέρωση και ενεργειακή ισότητα. Σημαίνει υδρογονοενέργεια.

Από
anixneuseis
-
0

Γράφει ο Κώστας Λάμπος

Διδάκτωρ οικονομικών επιστημών του

FREIE UNIVERSITAET BERLIN

https://biblionet.gr/k%C3%B3stas-l%C3%A1mpos-c35266,

[email protected],

«Ανώτερο πράγμα κι’ από την αλήθεια είναι

το θάρρος να την πεις και να την γράψεις»

Αριστομένης

«Μπορεί να ανήκετε σ’ εκείνους τους ανθρώπους που νομίζουν ότι η ενέργεια του υδρογόνου είναι μια φαντασίωση κάποιων μελλοντολόγων ή κάποιων άλλων συγγραφέων επιστημονικής φαντασίας.

Ή, στην καλύτερη περίπτωση, μπορεί να την θεωρείτε ως μια πολλά υποσχόμενη μελλοντική τεχνολογία που, αν κάποτε εφαρμοστεί, αυτό θα γίνει στο μακρινό μέλλον. Εάν όντως σκέφτεστε μ’ αυτόν τον τρόπο, ξανασκεφτείτε το σοβαρά… Φανταστείτε έναν κόσμο στον οποίο η … (ανθρωπότητα) κέρδισε την ελευθερία της από το πετρέλαιο…

Μπορούμε να χτίσουμε αυτόν τον κόσμο μέσα σε δέκα χρόνια με την υπάρχουσα τεχνολογία… Φανταστείτε έναν κόσμο στον οποίο η (ανθρωπότητα) αποφάσισε να ξεπεράσει την ενεργειακή και την κλιματική κρίση που απειλεί την… (ύπαρξή) της. Μπορούμε να χτίσουμε αυτόν τον κόσμο σήμερα με συνειδητές επιλογές και πολιτική βούληση», αναφέρεται στο:

Jerry Brown, Rinaldo Brutoco και James Cusumano, Freedom From Mid-East Oil, Edition of World Business Academy, 2007

Καθημερινά ακούμε για το ενεργειακό πρόβλημα, από πολιτικούς, ‘ειδικούς ενεργειολόγους’, δημοσιογράφους, παπαγαλάκια της εξουσίας και λοιπούς ινστρούχτορες, χωρίς ωστόσο να τολμούν να αναζητήσουν λύσεις, παρ’ ότι όλοι γνωρίζουμε πως ενέργεια από ορυκτά καύσιμα και απάνθρωποι και καταστροφικοί πόλεμοι αποτελούν την όψη του ίδιου νομίσματος, με το οποίο οι πλούσιοι γίνονται πλουσιότεροι και οι φτωχοί φτωχότεροι. Ανυπότακτοι, όμως  επιστήμονες με ακέραιη την κοινωνική και επιστημονική τους συνείδηση έχουν εδώ και δεκαετίες δημιουργήσει την εναλλακτική μορφή ενέργειας με την συνδυασμένη συμπληρωματική συνεργασία των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, (ΑΠΕ),  όπως ο ήλιος, ο άνεμος, η γεωθερμία, η δύναμη των κυμάτων κ.λπ κλπ. Αυτές οι  πηγές ενέργειας μπορούν σε αποκεντρωμένη σε επίπεδο καταναλωτή ενέργειας να παράξουν φτηνή ηλεκτρική ενέργεια, με την οποία μπορεί, όπως λ.χ. με την ηλεκτρόλυση του νερού, να αποσπαστεί το υδρογόνο που είναι ανεξάντλητο στο περιβάλλον μας και στο Σύμπαν και ως καύσιμη πρώτη ύλη να δώσουν, καταργώντας τα πανάκριβα συγκεντρωτικά ενεργειακά μονοπώλια, να εξασφαλίσουν, στον κάθε αυτοπαραγωγό και ταυτόχρονα καταναλωτή ενέργειας, άφθονη, φτηνή, καθαρή και ασφαλή ηλεκτρική ενέργεια, με την οποία θα μπορεί να ευημερούν άτομα, κοινωνίες, χώρες και ανθρωπότητα χωρίς να αναγκάζονται να υποτάσσονται στα συγκεντρωτικά ενεργειακά μονοπώλια και στους πολιτικούς τους υπαλλήλους. Αυτός άλλωστε είναι και ο λόγος που κανένα κόμμα, όπως και κανένας ακαδημαϊκός, ή σσυστημικός διανοούμενος που σιτίζεται στο Πρυτανείο της εξουσίας του Κεφαλαίου δεν τολμάει να καταγγείλει τα ορυκτά καύσιμα και τα συγκεντρωτικά ενεργειακά δίκτυα που ελέγχουν τις οικονομίες των επιμέρους κοινωνιών και της ανθρωπότητας συνολικά. Γι’ αυτό κανένας δεν αναφέρεται στην υδρογονοενέργεια και κανένας δεν μιλάει για κοινωνική αλλαγή, αλλά όλοι μιλούν για ‘πολιτική αλλαγή’, που σημαίνει πως όλοι βάζουν υποψηφιότητα για διαχειριστές του κεφαλαίου, κι’ ας τάζουν λαγούς με πετραχήλια. Όμως όλο και περισσότερο, όλο και περισσότεροι αντιλαμβάνονται πως την λύση θα την δώσει η Ενιαία Κινηματική Κοινωνία και όχι τα δημιουργήματα της τακτικής του κεφαλαίου με το divinede et impera, δηλαδή τα νόθα συστημικά μικροκινήματα.

*

Το είδος και η ποσότητα των πηγών ενέργειας που κάθε φορά μπορούσαν και μπορούν να αξιοποιούν οι άνθρωποι καθόριζαν και καθορίζουν ακόμα την ποιότητα και την επάρκεια-ανεπάρκεια των μορφών ενέργειας που χρησιμοποιούν και σε συνδυασμό με το είδος και τον τρόπο κοινωνίας και επικοινωνίας των ανθρώπων καθόριζαν την εξέλιξη των επιμέρους κοινωνιών και διαμόρφωναν πάντα και συνεχίζουν να διαμορφώνουν το αποτύπωμα του ανθρώπινου πολιτισμού. Αυτή η διαδικασία βρίσκεται σήμερα σε κρίσιμη φάση.

Το κρισιμότερο πρόβλημα της εποχής μας είναι, χωρίς καμιά αμφιβολία, το ενεργειακό. Κι αυτό, γιατί το υφιστάμενο ενεργειακό σύστημα των ορυκτών καυσίμων δεν μπορεί να καλύψει ούτε τις βασικές ανάγκες της ανθρωπότητας, επειδή η ενέργεια αυτή:

1. Είναι πολύ ακριβή, με αποτέλεσμα να την στερείται απόλυτα ή σχετικά το μεγαλύτερο μέρος του ανθρώπινου πληθυσμού.

2. Ρυπαίνει επικίνδυνα το περιβάλλον και υποβαθμίζει τους όρους ζωής στον πλανήτη.

3. Πυροδοτεί αλλεπάλληλους καταστροφικούς πολέμους για τον έλεγχο των ενεργειακών πηγών.

Η τρέχουσα πολύμορφη, πολυεπίπεδη και πολυδιάστατη παγκόσμια κρίση του καπιταλισμού δεν είναι παρά οι αντικατοπτρισμοί και οι παρενέργειες της ενεργειακής κρίσης, τα χαρακτηριστικά της οποίας αποτελούν αποτύπωμα των χαρακτηριστικών του ενεργειακού συστήματος που στηρίζεται στα ανισοκατανεμημένα, πανάκριβα, επικίνδυνα, ρυπογόνα και ανεπαρκή ορυκτά καύσιμα. Ο καπιταλισμός, που οικοδομήθηκε πάνω στο ενεργειακό σύστημα των ορυκτών καυσίμων και εξελίχθηκε ως ύβρις ενάντια στη Φύση και στην Ανθρωπότητα, οδεύει ολοταχώς, όπως ο ‘Τιτανικός’, στη μοιραία σύγκρουσή του με την πραγματικότητα που ο ίδιος δημιούργησε, αυτήν της αμετάκλητα φθίνουσας διαθέσιμης ποσότητας του «μαύρου χρυσού», της ραγδαία αυξανόμενης τιμής του και της ανεπίστρεπτα διογκούμενης περιβαλλοντικής καταστροφής.

Ο καπιταλισμός, στις φλέβες του οποίου κυλάει πετρέλαιο και τρέφεται με τις σάρκες της εργαζόμενης ανθρωπότητας, πάσχει από ένα είδος αθεράπευτης κερδομανιακής βουλιμίας, που οξύνει συνεχώς την καταστροφικότητά του. Όλοι οι πόλεμοι του 20ού αιώνα έγιναν για τα πετρέλαια της Μέσης Ανατολής, της ‘παγκόσμιας ενεργειακής τράπεζας’, για τον έλεγχο της Ευρασίας με στόχο την παγκόσμια ηγεμονία του καπιταλισμού, πότε με τη μορφή του γερμανισμού, ως Drang nach Osten, ως Ostpolitik και ως θλιβερός Blitzkrieg του Τρίτου Ράιχ, και πότε με τη μορφή του αμερικανισμού, ως New Deal και με εργαλείο τον βίαιο μιλιταριστικό ιμπεριαλισμό και τώρα με την εξ ίσου βίαιη νεοφιλελεύθερη παγκοσμιοποίηση.

Τώρα, όμως, τα ψέματα τελειώνουν μαζί με τα κοιτάσματα των ορυκτών καυσίμων. Οι εγκέφαλοι του καπιταλισμού το γνωρίζουν και, παρά τις φωνές κάποιων να αλλάξει ενεργειακή πορεία ‘ο Τιτανικός της αγοράς’, ο σκληρός πυρήνας της παγκοσμιοποίησης, ως αμερικανισμός, φαίνεται να μην μπορεί να ξεπεράσει την πετρελαιομανιακή κατάθλιψή του και γι’ αυτό, σύμφωνα με όλες τις ενδείξεις, ετοιμάζεται, με ένα νέο παγκόσμιο καταστροφικότερο πόλεμο στη γεωγραφική περιοχή του μαύρου χρυσού, να δώσει την οριστική λύση στο πρόβλημα της ενεργειακής κυριαρχίας. Είναι προφανές πως ο στόχος του είναι τριπλός:

Πρώτον, να εξασφαλίσει τον αποκλειστικό έλεγχο πάνω σε όλα τα υφιστάμενα κοιτάσματα ορυκτών καυσίμων, για να εξαρτά με το μονοπώλιο της ενέργειας ολόκληρο τον πλανήτη.

Δεύτερον, να εξουδετερώσει, να εμποδίσει τη μεταξύ τους συνεργασία, να καθυποτάξει και στην ανάγκη να διαλύσει, τους ανταγωνιστές του και επίδοξους παγκόσμιους ηγεμόνες που παίρνουν θέση ως νεογερμανισμός, νεοτσαρισμός και νεοκινεζισμός.

Τρίτον, για να σφετεριστεί τις νέες μορφές ενέργειας και μ’ αυτό να δαμάσει, να αποδεκατίσει και να καθυποτάξει σε καθεστώς Μεσαίωνα την εργαζόμενη ανθρωπότητα.

Η ανθρωπότητα, όμως, συνειδητοποιεί σταδιακά πως η Φύση διαθέτει πλήθος εναλλακτικών λύσεων για το ενεργειακό της πρόβλημα, οι οποίες μπορούν σήμερα, στον 21ο αι., και χάρη στην κοινωνικά δημιουργημένη και συσσωρευμένη επιστημονική γνώση και εξελιγμένη τεχνολογία, να την απαλλάξουν από τη φτώχεια, τη βία, τον Φόβο, την πείνα και την καταστροφή. Η συμμαχία Ανθρωπότητας και Φύσης μπορεί να απαλλάξει και τις δυό από την καταστροφική μανία του καπιταλισμού, προϋπόθεση ικανή και αναγκαία για να αποκατασταθεί η ενότητα, η συνεργασία και η αρμονία στη σχέση μεταξύ κοινωνίας-ανθρωπότητας και Φύσης.

Οι εναλλακτικές, οι ήπιες, οι ανανεώσιμες πρωτογενείς και δευτερογενείς πηγές ενέργειας μπορούν συνδυαζόμενες να απαλλάξουν την ανθρωπότητα από το εξουσιαστικό ενεργειακό σύστημα των ορυκτών καυσίμων και να προσφέρουν σε όλους τους κατοίκους του πλανήτη άφθονη, φτηνή, ασφαλή και καθαρή ενέργεια. Είναι προφανές πως μια τέτοια θεμελιακή αλλαγή στο ενεργειακό σύστημα θα προκαλέσει ριζικές αλλαγές στην οικονομία και στην κοινωνία, πράγμα που θα τις απαλλάξει και από τον καταστροφικό καπιταλισμό και θα ανοίξει ορίζοντες για έναν καλύτερο κόσμο και έναν νέο ανθρώπινο πολιτισμό, τον οικουμενικό ουμανιστικό πολιτισμό.

Στην καρδιά αυτής της νέας ενεργειακής προοπτικής βρίσκεται το υδρογόνο, το οποίο ήταν μέχρι πρόσφατα πολιτικός κρατούμενος της εξουσίας των ορυκτών καυσίμων. Η γνώση, όμως, που στο μεταξύ αποκτήθηκε, χάρη στις άοκνες και επίπονες προσπάθειες ανυπότακτων επιστημόνων, ερευνητών, τεχνικών και εμπειροτεχνών, έφερε το υδρογόνο στον οπτικό ορίζοντα και στη συνείδηση της ανθρωπότητας ως την ενεργειακή δύναμη που μπορεί να αλλάξει συθέμελα την αρχιτεκτονική της οικονομίας, της κοινωνίας και της ανθρωπότητας.

Ζούμε τις ιστορικές στιγμές μιας νέας μεγάλης επιστημονικοτεχνικής και ταυτόχρονα κοινωνικής επανάστασης, ως συνέπεια της ενεργοποίησης της μεγάλης αντίθεσης μεταξύ των καθυστερημένων καπιταλιστικών σχέσεων παραγωγής και των προχωρημένων παραγωγικών δυνάμεων που ασφυκτιούν μέσα στα περιορισμένα όρια του καπιταλιστικού συστήματος, η οποία αντίθεση φέρνει πάντα μαζί της τον θάνατο του παλιού και τη γέννηση του καινούργιου κόσμου.

Το συγκεντρωτικό ενεργειακό σύστημα που χτίστηκε πάνω στα ορυκτά καύσιμα και εκφράζεται ως μια ολιγαρχική, συγκεντρωτική, καταστροφική και απάνθρωπη οικονομική και πολιτική εξουσία αποτελεί το ένα σκέλος της αντίθεσης που θέλει να διατηρήσει τις καθυστερημένες παραγωγικές σχέσεις, ακόμα και όταν το μεγαλύτερο μέρος της ανθρωπότητας λιμοκτονεί, ο πλανήτης καταστρέφεται και η ζωή απειλείται.

Οι συνδυασμένες ανανεώσιμες πηγές ενέργειαςμε κέντρο το υδρογόνο, ως πηγή άφθονης, φτηνής και καθαρής ενέργειας για όλους, σε συνδυασμό με τη σύγχρονη επιστημονικά έγκυρη και κοινωνικά χρήσιμη γνώση και την ειρηνική-απελευθερωτική τεχνολογία, με αιχμή την τεχνολογία της πληροφορικής και του υδρογόνου, αποτελούν τη συμπύκνωση του άλλου σκέλους της αντίθεσης που εκφράζει τις νέες δυνατότητες των παραγωγικών δυνάμεων. Στην πραγματικότητα, μιλάμε για την αντίθεση ανάμεσα στο ελάχιστο, για τις ενεργειακές ανάγκες της ανθρωπότητας, πετρέλαιο και στο ανεξάντλητο και διάσπαρτο παντού υδρογόνο και την απεριόριστη υδρογονοενέργεια, ή για την αντίθεση μεταξύ των ‘πέντε-δέκα’ ενεργειακών κολοσσών και ολόκληρης της εργαζόμενης ανθρωπότητας.

Αυτή η αντίθεση πρέπει να λυθεί, και θα λυθεί, στο πεδίο της κοινωνικής σύγκρουσης των δυνάμεων που στοιχίζονται πίσω από τα δυο σκέλη αυτής της θεμελιακής αντίθεσης, δηλαδή των δυνάμεων της Εργασίας, της Επιστήμης και του Πολιτισμού που οραματίζονται και αγωνίζονται για ένα καλύτερο κόσμο από τη μια μεριά, και των δυνάμεων του σκοταδισμού, της συντήρησης και της απάνθρωπης και καταστροφικής καπιταλιστικής εξουσίας που οδηγεί την ανθρωπότητα στην καπιταλιστική βαρβαρότητα από την άλλη μεριά.

Οι δυνάμεις του κεφαλαίου, που στοιχίζονται πίσω από το ένα σκέλος της παραπάνω αντίθεσης, βλέπουν την εξουσία τους να απειλείται από την υδρογονοενέργεια και, επειδή δεν μπορούν να την αποτρέψουν, κάνουν ό,τι μπορούν για να την ελέγξουν. Οι δυνάμεις που ακουμπάνε τις ελπίδες τους στις νέες ειρηνικές τεχνολογίες που απελευθερώνουν την επικοινωνία, ενεργοποιούν τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας και ανοίγουν τον δρόμο για την άμεση δημοκρατία και για ένα καλύτερο κόσμο.

Ο Αρχιμήδης δίδαξε στην ανθρωπότητα πως, για να κινήσει τη Γη, χρειάζεται, πέρα από την ιδέα να την κινήσει, κάπου να πατήσει και να ακουμπήσει το υπομόχλιο ώστε με την πολλαπλασιαστική, διά του μοχλού, δύναμη της βαρύτητας, να μπορέσει να την κινήσει. Κατ’ αναλογία, αν η ανθρωπότητα θέλει να κουνήσει από τη θέση του και να ανατρέψει τον καπιταλισμό, χρειάζεται, πέρα από τις επαναστατικές θεωρίες και τις φλύαρες πολιτικές ιδεολογίες, ένα καινούργιο τόπο, μια καινούργια αμεσοδημοκρατική κοινωνική πραγματικότητα για να πατήσει, και στη συνέχεια χρειάζεται ένα εργαλείο, τον μοχλό της ανατροπής του καπιταλισμού, και αυτός ο μοχλός φαίνεται να είναι η ελεύθερη υδρογονοενέργεια. Αυτό το εργαλείο στα χέρια μιας αποφασισμένης, σταδιακά, επίπονα και επίμονα αυτοπροσδιοριζόμενης, αυτοθεσμιζόμενης, αυτοδιευθυνόμενης κοινωνίας, μπορεί να δημιουργήσει βήμα-βήμα, για πρώτη φορά στην ανθρώπινη ιστορία, την αναγκαία υλική βάση, το έδαφος πάνω στο οποίο θα χτιστεί η ενεργειακή και κατ’ επέκταση και η κοινωνική ισότητα που, επίσης σταδιακά, επίπονα και επίμονα, θα πάρει την ολοκληρωμένη μορφή της Άμεσης Δημοκρατίας και της Αταξικής Κοινωνίας.

Αυτός ο μοχλός για τη μετακίνηση-ανατροπή του καπιταλισμού που δεν είναι παρά η νέα επανάσταση της Πληροφορίας, του Υδρογόνου και της Άμεσης Δημοκρατίας που έχουν ήδη ξεκινήσει είναι το αντικείμενο αυτού εδώ του άρθρου, με την ελπίδα πως θα συμβάλει στον προβληματισμό και στη συνειδητοποίηση ότι στα χέρια μας κρατάμε τη ζωή μας, τη ζωή του κοινού σπιτιού μας, του πλανήτη Γη και το μέλλον μας, αλλά και με την προσδοκία πως θα σταθούμε αντάξιοι αυτού του χρέους.

Η υδρογονοενέργεια δεν είναι πια ένα όραμα, γιατί είναι ήδη μια απτή πραγματικότητα που αρνείται, αν και πιέζεται αφόρητα, να υποταχθεί στις δυνάμεις της αλλοτρίωσης της εργαζόμενης κοινωνίας, της καταστροφής του περιβάλλοντος, της βίας των πολέμων και της καπιταλιστικής βαρβαρότητας. Για να δώσει το ανεξάντλητο και διάσπαρτο σε κάθε γωνιά του πλανήτη υδρογόνο ελεύθερη, άφθονη, ασφαλή και καθαρή υδρογονοενέργεια, τη μόνη που μπορεί να απελευθερώσει την ανθρωπότητα από τα δεσμά της ανάγκης και του καπιταλισμού, περιμένει από τις δυνάμεις της Εργασίας, της Επιστήμης και του Πολιτισμού να εμποδίσουν το κεφάλαιο που θέλει να σφετεριστεί ένα ελεύθερο αγαθό και να το μετατρέψει σε εμπόρευμα και σε καινούργιες αλυσίδες μιας νέας μεσαιωνικής σκλαβιάς.

Οι επιστήμες, η έρευνα και η τεχνολογία έχουν λύσει όλα τα τεχνικά προβλήματα για την παραγωγή υδρογόνου και ελεύθερης υδρογονοενέργειας, της μόνης πράσινης ενέργειας, για αυτοκατανάλωση, από το επίπεδο του νοικοκυριού μέχρι της Κοινότητας, του Δήμου, της Περιφέρειας, της χώρας και της ανθρωπότητας ολόκληρης. Η ενεργειακή ανεξαρτησία είναι πια μια πραγματική δυνατότητα για τον καθένα μας, για την κοινωνία μας και για την ανθρωπότητα. Η ενεργειακή ανεξαρτησία οδηγεί στην ενεργειακή ισότητα, και αυτή με τη σειρά της, σε συνθήκες άμεσης δημοκρατίας, οδηγεί στην κοινωνική ισότητα, χωρίς την οποία δεν μπορεί να υπάρξει ισηγορία, ισονομία, ισοπολιτεία, ελευθερία, δημοκρατία και ειρήνη.

Όπως είναι γνωστό, η καπιταλιστική ανάπτυξη κινήθηκε παράλληλα με την ανάπτυξη του ενεργειακού συστήματος που έχει ως βάση του τα ορυκτά καύσιμα και γι’ αυτό περιορίστηκε σ’ εκείνες τις ελάχιστες περιοχές του πλανήτη που είχαν στο υπέδαφός τους ορυκτά καύσιμα, ή έλεγχαν τα κοιτάσματα των ορυκτών καυσίμων και τη ροή της ηλεκτρικής ενέργειας. Αντίθετα, η έλλειψη ανάπτυξης στο μεγαλύτερο μέρος του πλανήτη οφείλεται στο γεγονός της έλλειψης ενεργειακών πηγών και υποδομών που θα τροφοδοτήσουν με την αναγκαία ηλεκτρική ενέργεια τις παραγωγικές προσπάθειες των τοπικών κοινωνιών, πράγμα που συνδέεται άμεσα και ευθέως με τη φύση του υφιστάμενου συγκεντρωτικού μονοπωλιακού ενεργειακού συστήματος των ορυκτών καυσίμων.

Η συνειδητοποίηση των ανεξάντλητων δυνατοτήτων που προσφέρουν οι ανανεώσιμες πηγές ενέργειας που βρίσκονται παντού στον πλανήτη, και ιδιαίτερα το υδρογόνο, ανοίγει για τις τοπικές κοινωνίες απεριόριστους ορίζοντες ανάπτυξης για την καθολική ευημερία. Η κοινωνικοποίηση των ενεργειακών πηγών και υποδομών και η πλήρης αποκέντρωση της παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας, η οποία εξ αιτίας της απόλυτης διασποράς του υδρογόνου και της απλής και χαμηλού κόστους τεχνολογίας παραγωγής υδρογονοενέργειας καθιστά την ενέργεια ένα σχεδόν ελεύθερο αγαθό που μπορεί να εξασφαλίσει ενεργειακή αυτονομία σε κάθε χρήστη και συνεπώς ενεργειακή ισότητα, η οποία μπορεί να εγγυηθεί και για την κοινωνική ισότητα.

Το κεφάλαιο, βέβαια, επιχειρεί να συσκοτίσει και να επιβραδύνει την ανερχόμενη πραγματικότητα της υδρογονοενέργειας ως ελεύθερου αγαθού και μιλά για συμπληρωματικότητα στο υφιστάμενο συγκεντρωτικό ενεργειακό σύστημα, για ένταξη της υδρογονοενέργειας στην οικονομία της αγοράς, την οποία αποκαλούν ευφημιστικά και οικονομία του υδρογόνου, για να καλύψουν τον ρόλο του υποκειμένου της καπιταλιστικής οικονομίας.

Το υδρογόνο, όμως, δεν είναι υποκείμενο, και η σημερινή οικονομία που κινείται με τα ορυκτά καύσιμα δεν είναι παρά το αντικείμενο πλουτισμού κάποιου υποκειμένου με τη μορφή του μεμονωμένου επιχειρηματία, της τάξης των καπιταλιστών, του καπιταλιστικού κράτους και του σκληρού πυρήνα της καπιταλιστικής παγκοσμιοποίησης. Στη μετακαπιταλιστική περίοδο της ανθρωπότητας, υποκείμενο της αυτοδιαχειριζόμενης οικονομίας θα είναι η ίδια η αυτοδιευθυνόμενη κοινωνία, για να διασφαλίζονται η κοινωνική ισότητα, η καθολική ευημερία, η ελευθερία, η άμεση δημοκρατία και η οικουμενική ειρήνη. Και επειδή η οικονομία είναι ή των καπιταλιστών ή της κοινωνίας, γι’ αυτό ο όρος οικονομία του υδρογόνου είναι παραπλανητικός και, αν δεν στοχεύει στη χειραφέτηση της κοινωνίας, τότε διευκολύνει στο να κρατήσει την κοινωνία μακριά από την οικονομία, για να μη γίνει ποτέ η οικονομία υπόθεση ολόκληρης της αυτεξούσιας κοινωνίας.

Το βιβλίο Η οικονομία του υδρογόνου του Jeremy Rifkin[1][1] είναι ίσως το μοναδικό βιβλίο στον κόσμο που ανάδειξε, πριν από δυό δεκαετίες περίπου, τη μεγάλη σημασία του υδρογόνου, αλλά θεωρώ πως ο ρόλος, που ο Ρίφκιν επιφυλάσσει για το υδρογόνο, ως συμπληρωματική πηγή ενέργειας στα ορυκτά καύσιμα αδικεί και τον ίδιο και το υδρογόνο. Βέβαια, οι αναγνώστες αυτού του σημαντικού βιβλίου οφείλουμε πολλά στον συγγραφέα του, αλλά η θέση μου είναι πως το υδρογόνο μπορεί, όχι απλά να συμπληρώσει και να διευκολύνει το ενεργειακό σύστημα των ορυκτών καυσίμων, αλλά να απαλλάξει οριστικά την ανθρωπότητα από τα ορυκτά καύσιμα και στη θέση τους να βάλει ένα άλλο ενεργειακό σύστημα που θα προσφέρει άφθονη, φτηνή και καθαρή ενέργεια στον καθένα, από κοινού και ανεξάρτητα, και αυτό στηρίζεται στα συμπεράσματα των επιστημονικών ερευνών και των πολλών εφαρμογών των τελευταίων πενήντα χρόνων.

Είναι αυτή η πραγματικότητα που οι δυνάμεις της Εργασίας, της Επιστήμης και του Πολιτισμού συνειδητοποιούν σταδιακά, πως η υδρογονοενέργεια αποτελεί καταλυτικό παράγοντα απελευθέρωσης της οικονομίας και της κοινωνίας από τα ορυκτά καύσιμα και συνεπώς από το αντικοινωνικό και καταστροφικό κεφάλαιο, https://www.youtube.com/watch?v=bnZkh9Da3cE,

Όμως οφείλουμε να γνωρίζουμε όλοι πως το κεφάλαιο δεν είναι πράγμα, κτίρια, χρήματα, μετοχές, μηχανήματα, αλλά μια συγκεκριμένη κοινωνική σχέση στην οποία οι ελάχιστοι, το 1%, κυβερνάνε, για το αποκλειστικό τους συμφέρον, τις κοινωνίες και την ανθρωπότητα, το 99%. Οφείλουμε επίσης να γνωρίζουμε πως αυτή η κοινωνική σχέση πηγάζει από την αποξένωση της εργαζόμενης κοινωνίας από την παραγωγική της βάση, γεγονός που συντελείται χάρη στον θεσμό της ατομικής ιδιοκτησίας πάνω στα μέσα παραγωγής, οπότε κατάργηση του κεφαλαίου χωρίς την επανασυγκόλληση της παραγωγικής βάσης της εκάστοτε κοινωνίας και της ανθρωπότητας συνολικά, και της κοινωνικής αυτοδιεύθυνσης, στην μορφή της άμεσης δημοκρατίας και στα πλαίσια του αταξικού ουμανιστικού πολιτισμού  δεν νοείται.

Και φυσικά, ως ατομική ιδιοκτησία δεν νοούνται οι πλασματικές ιδιοκτησίες, όπως ένα σπίτι, ένα αυτοκίνητο, ή ένα χωραφάκι, που με την εργασία του ‘ιδιοκτήτη τους’ με το ζόρι καταφέρνουν να ζήσουν την οικογένειά τους, αλλά οι πραγματικές ιδιοκτησίες που με την εκμετάλλευση ξένης εργατικής και πνευματικής δύναμης δημιουργούν τεράστιο πλούτο, που μεταμορφώνεται σε τεράστια εξουσία πάνω στους ανέργους, στους επισφαλείς εργαζόμενος, τους αυτοαπασχολούμενους και πλασματικούς ‘επιχειρηματίες’ και στην κοινωνία.

[1][1][1] Rifkin Jeremy, H Οικονομια του Υδρογόνου, ΛΙΒΑΝΗΣ, Αθήνα 2003[1]

Κ. Χολέβας: Παύλος Μελάς: Ένα παλληκάρι με ιδανικά

Από
anixneuseis
-
0

Σήμερα ο Παύλος και η σύζυγός του Ναταλία αναπαύονται εν ειρήνη στο παρεκκλήσιο των Ταξιαρχών δίπλα στο Μητροπολιτικό Μέγαρο της Καστοριάς. Του οφείλουμε πολλά.

xolevas4
ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΧΟΛΕΒΑΣ  

Μία από τις πολλές επετείους του Οκτωβρίου είναι εκείνη του θανάτου του Παύλου Μελά. Κορυφαία μορφή του Μακεδονικού Αγώνα και γόνος ιστορικής οικογένειας από την Ήπειρο, ο Παύλος σκοτώθηκε από τουρκικό βόλι στις 13 Οκτωβρίου 1904 στη Στάτιτσα (σημερινό χωριό Μελάς της Καστοριάς). Είχε εισέλθει για τρίτη φορά κρυφά στην τουρκοκρατούμενη Μακεδονία για να ενισχύσει τον αγώνα των Ελλήνων κατά των Βουλγάρων κομιτατζήδων.

Είναι χρήσιμο να θυμίζουμε στις νεότερες γενιές για ποιές αρχές και αξίες αγωνίσθηκε ο Μελάς. Αδιάψευστη πηγή τα γράμματά του στη γυναίκα του Ναταλία, αδελφή του Ίωνος Δραγούμη.

Τον Ιούλιο του 1904 ο Παύλος έχει πλέον στρατευθεί εθελοντικά στον αγώνα για τη στήριξη του Ελληνισμού της Μακεδονίας. Κρύβεται από τους Τούρκους και από τους Βουλγάρους επί αρκετές ημέρες στο Επισκοπείο της Κοζάνης, το οποίο υπάρχει και σήμερα ανακαινισμένο. Εκεί συναντά πολιτικούς και οικονομικούς υποστηρικτές του αγώνος. Τους μιλά ως εξής: «Επειδή πάντοτε κατά τους αγώνες του Έθνους μας προΐστατο η Εκκλησία, έτσι τώρα, προπάντων όταν κατ’ αυτής στρέφονται κυρίως αι επιθέσεις των εχθρών μας, πρέπει και πάλι η Εκκλησία να προστατεύη τον αγώνα δια την συνεννόησιν προς αλλήλους και την αλληλοβοήθειαν». Πράγματι ο αγώνας τότε είχε και εκκλησιαστικό χαρακτήρα, διότι οι Βούλγαροι είχαν αποσχισθεί αντικανονικά από το Οικουμενικό Πατριαρχείο και δημιούργησαν τη σχισματικη Εξαρχία. Στις 28 Αυγούστου 1904, λίγο πριν εισέλθει στη Μακεδονία μαζί με τους ενόπλους συναγωνιστές του για τρίτη και τελευταία φορά, γράφει στη Ναταλία από το Μακροβούνι: «Ακούσαμε τον εσπερινόν πρώτα και κατόπιν μας μετέλαβεν ο γέρων χωρικός ιερεύς της μονής. Ουδέποτε με τόσην κατάνυξιν μετέλαβα. Ο νους μου διαρκώς εστρέφετο προς Εκείνον, ο οποίος χάριν ημών και της θείας θρησκείας Του υπέστη το μαρτύριον. (…) Τον ελάτρευσα δια την θρησκείαν Του και τον εθαύμασα δια την θυσίαν Του. (…) Αισθάνομαι τώρα ισχυρός, γενναίος και καλύτερος».

Ο Ύμνος εις την Ελευθερίαν του Διονυσίου Σολωμού ενέπνεε διαρκώς τον Παύλο. Γράφει από το Ζουπάνι (Πεντάλοφο Κοζάνης) στις 4 Σεπτεμβρίου 1904: «Κατόπιν διαβάζω τον Ελληνικόν Ύμνον του Σολωμού και κοιμούμαι ολίγον». Με την Ορθόδοξη Πίστη και τις αξίες του Ελληνισμού γαλουχήθηκαν οι αγωνιστές του 1904-1908. Έτσι έσωσαν τη Μακεδονία από τον τουρκικό ζυγό, από τις επιδιώξεις της βουλγαρικής Εξαρχίας και από τους κομιτατζήδες της Εσωτερικής Μακεδονικής Επαναστατικής Οργανώσεως (ΕΜΕΟ = ΒΜΡΟ). Ο αγνός ανθυπολοχαγός του Πυροβολικού Παύλος Μελάς φονεύθηκε, όπως προαναφέραμε, στις 13 Οκτωβρίου 1904 από τουρκικό απόσπασμα κατόπιν καταδόσεως από τον κομιτατζή Μήτρο Βλάχο. Τον έκλαψαν οι συναγωνιστές του και οι γυναίκες της Στάτιτσας. Την εξόδιο ακολουθία τέλεσε ο Μητροπολίτης Καστορίας Γερμανός Καραβαγγέλης, πρωτεργάτης της εθνικής προσπάθειας.

Σήμερα ο Παύλος και η σύζυγός του Ναταλία αναπαύονται εν ειρήνη στο παρεκκλήσιο των Ταξιαρχών δίπλα στο Μητροπολιτικό Μέγαρο της Καστοριάς. Του οφείλουμε πολλά.

Ο κ. Χολέβας είναι πολιτικός επιστήμων

Δημοσιεύθηκε στην Απογευματινή

Νόμπελ Λογοτεχνίας 2026: Στην Καναδή ποιήτρια Αν Κάρσον

Από
anixneuseis
-
1

Η Σουηδική Ακαδημία ανακοίνωσε το μεσημέρι της Πέμπτης, 8 Οκτωβρίου, από τη Στοκχόλμη πως το Νόμπελ Λογοτεχνίας 2026 απονέμεται στην Καναδή ποιήτρια Αν Κάρσον.

Επιμέλεια: Book Press

Ένα χρόνο μετά τη βράβευση του Ούγγρου συγγραφέα Λάσλο Κρασναχορκάι «για το συναρπαστικό και οραματικό του έργο που, εν μέσω αποκαλυπτικού τρόμου, επιβεβαιώνει τη δύναμη της τέχνης», η Σουηδική Ακαδημία αποφάσισε να βραβεύσει με το Νόμπελ Λογοτεχνίας 2026 την Αν Κάρσον.

Η Ακαδημία απένειμε το Νόμπελ Λογοτεχνίας στην Καναδή ποιήτρια «για το τολμηρό και ευρηματικό έργο της το οποίο, σε παιγνιώδη διάλογο με την κλασική παράδοση, έχει δημιουργήσει νέες μορφές για τη σύγχρονη λογοτεχνία».

Η Αν Κάρσον είναι από τις σημαντικότερες ποιήτριες διεθνώς, διδάσκει κλασική φιλολογία και συγκριτική λογοτεχνία στο Πανεπιστήμιο της Νέας Υόρκης. Έχει ασχοληθεί, εκτός από την ποίηση, με το έμμετρο μυθιστόρημα, το λιμπρέτο, τη φιλολογική κριτική και τη δοκιμιογραφία. Ταυτόχρονα, είναι διαπρεπής μεταφράστρια της αρχαιοελληνικής γραμματείας (Σαπφώ, Αισχύλος, Σοφοκλής κ.ά.).

Από τις εκδόσεις Πατάκη κυκλοφορεί η ποιητική της συλλογή Λίγα λόγια (δίγλωσση έκδοση, εισαγωγή-μετάφραση: Χάρης Βλαβιανός), το ποιητικό έργο της Αυτοβιογραφία του  κόκκινου (μτφρ. Χάρης Βλαβιανός), ένα από τα σημαντικότερα βιβλία της, καθώς και το έργο της Η ομορφιά του συζύγου, μυθοπλαστικό δοκίμιο σε 29 τάνγκο (μετάφραση: Ευτυχία Παναγιώτου, Δημήτρης Αθηνάκης). Επίσης, από τις εκδόσεις Δώμα κυκλοφορεί το δοκίμιό της Έρως ο γλυκόπικρος (μτφρ. Ανδρονίκη Μελετλίδου).

Λίγα λόγια για την Αν Κάρσον

Η Αν Κάρσον γεννήθηκε στο Τορόντο του Καναδά στις 21 Ιουνίου 1950. Το 1981 δημοσίευσε τη διδακτορική της διατριβή στην Κλασική Φιλολογία με τίτλο «Odi et Amo Ergo Sum». Καθ’ όλη τη διάρκεια της πορείας της, συνδύαζε τη συγγραφή ποίησης με τη μεταφραστική εργασία, καθώς και τη διδασκαλία σε διάφορα πανεπιστήμια. Σχεδόν σε όλο το λογοτεχνικό της έργο διακρίνεται η εμμονή του φιλόλογου με τις λέξεις, αλλά και η επιθυμία του ποιητή για νέα νοήματα. Η ίδια έχει ορίσει την ετυμολογία των λέξεων ως αφετηρία για το σύνολο του έργου της. Οι μεταφράσεις της από την αρχαία ελληνική γλώσσα μπορούν να θεωρηθούν αυτόνομα έργα από μόνες τους. Μεταξύ αυτών συγκαταλέγεται η μετάφραση αποσπασμάτων των ποιημάτων της Σαπφούς, If not, winter (2002), καθώς και οι μεταφράσεις τραγωδιών όπως η «Ηλέκτρα» (2001) και η «Αντιγόνη» (2015) του Σοφοκλή και οι «Βάκχες» (2015) του Ευριπίδη.

Στο μακροσκελές δοκίμιό της Έρως ο γλυκόπικρος (1986), η Κάρσον θέτει τα θεμέλια για το μετέπειτα συγγραφικό της έργο. Σε αυτό ο Έρωτας προσδιορίζεται ως η ουσία και κινητήρια δύναμη της ποίησης. Το βιβλίο παρουσιάζει στοχασμούς γύρω από ένα σύνθετο επίθετο που χρησιμοποίησε η Σαπφώ για να ορίσει τον Έρωτα ως συνδυασμό πόνου και γλυκύτητας. Είναι αυτή η διάκριση, η απόσταση μεταξύ του εραστή και του αγαπημένου, που προσδίδει δύναμη στον Έρωτα και θέτει το ποίημα σε κίνηση.

Η Κάρσον επιτυγχάνει αυτό το αποτέλεσμα στη γραφή της εισάγοντας συνεχώς διαφορετικές φωνές που αλληλεπιδρούν μεταξύ τους. Στο Έρως ο γλυκόπικρος, μιλά για μια «στερεοσκοπική όραση» που της επιτρέπει να «διατηρεί σε ισορροπία δύο προοπτικές ταυτόχρονα». Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί το δοκίμιο «Economy of the unlost» (1999), στο οποίο η Κάρσον αντιπαραθέτει τον Έλληνα ποιητή του 6ου αιώνα π.Χ. Σιμωνίδη τον Κέο με τον Πάουλ Τσέλαν, καθώς και το «Men in the off hours» (2000), στο οποίο συνδέει τον ιστορικό Θουκυδίδη με τη Βιρτζίνια Γουλφ. Μέσα από τέτοιους, συχνά απροσδόκητους, λογοτεχνικούς συνδυασμούς, η Κάρσον απομακρύνθηκε από τη λυρική ποίηση που είναι δεμένη με το αφηγηματικό «εγώ» και ενέπνευσε νέες μορφές της σύγχρονης λογοτεχνίας. Αυτή η μέθοδος γραφής οδηγεί σε παιχνιδιάρικα και ειρωνικά έργα που κινούνται όχι μονάχα μεταξύ της κλασικής και της σύγχρονης ποίησης, αλλά και μεταξύ διαφορετικών ειδών και μορφών τέχνης.

Στη δεκαετία του 1990, η Κάρσον δημοσίευσε μια σειρά αξιοσημείωτων έργων. Μεταξύ αυτών συγκαταλέγεται το «The glass essay» στο βιβλίο Glass, irony, and god (1995), το οποίο αναδεικνύει τις δυνατότητες του μακροσκελούς ποιήματος, όπου τα όρια των λογοτεχνικών ειδών φαίνεται να θολώνουν. Αν και το έργο είναι γραμμένο σε μορφή ποιήματος, αποτελεί ταυτόχρονα μια μακρά ιστορία για τον θρήνο και τον ανεκπλήρωτο έρωτα, στην οποία η αφηγήτρια σε πρώτο πρόσωπο -μια γυναίκα που έχει εγκαταλειφθεί από τον σύζυγό της- επισκέπτεται τη μοναχική μητέρα της στα έρημα βουνά. Στο ταξίδι προς τα εκεί, παίρνει μαζί της τα έργα της αγαπημένης της συγγραφέως Έμιλι Μπροντέ. Φέρνοντας στο προσκήνιο τρεις μοναχικές γυναίκες που κάθονται σε ένα τραπέζι κουζίνας, το μακροσκελές ποίημα, το οποίο αποτελεί επίσης μια ιδιότυπη «μελέτη» πάνω στο έργο της Μπροντέ, μετατρέπεται έτσι σε ένα δοκίμιο για την εγκατάλειψη. Η ποίηση χρειάζεται την ιστορία, και η ιστορία με τη σειρά της εξαρτάται από τα άλματα και τις αλλαγές σκηνών της ποίησης, τα οποία η Κάρσον χρησιμοποιεί με μεγάλη δεξιοτεχνία.

Το σπουδαιότερο έργο της Κάρσον: Η Αυτοβιογραφία του κόκκινου 

Την ίδια δεκαετία εκδόθηκε ένα άλλο έργο της, που συχνά χαρακτηρίζεται ως το σπουδαιότερο της Κάρσον, με τίτλο Αυτοβιογραφία του κόκκινου (1998). Το έργο αυτό καταδεικνύει την εξαιρετική της ικανότητα να αναβιώνει την κλασική λογοτεχνική παράδοση. Η Κάρσον εμπνέεται από κάποια αποσπάσματα ποιημάτων του ποιητή του 6ου αιώνα π.Χ. Στεσίχορου, σχετικά με το τέρας Γηρυόνη. Ενώ ο μύθος περιγράφει πώς ο Ηρακλής, εκπληρώνοντας έναν από τους άθλους του, σκότωσε τον Γηρυόνη και έκλεψε τα κοπάδια του, η Κάρσον μετατρέπει τον τρομακτικό γίγαντα σε έναν τρυφερό «ήρωα» αφοσιωμένο στη μητέρα του, σε ένα έργο που θυμίζει σύγχρονο bildungsroman. Ο νεαρός Γηρυόνης, ο οποίος στο παρελθόν είχε υποστεί σεξουαλική κακοποίηση από τον αδελφό του, ερωτεύεται τον αλαζονικό και αγενή Ηρακλή. Τι συμβαίνει όταν αγαπάς κάποιον που τελικά θα σε καταστρέψει;

Η Κάρσον χαρακτήρισε κάποτε την ανία ως τον μεγαλύτερο εχθρό της, και είναι μια κατάσταση την οποία αντιμετωπίζει με έντονο χιούμορ. Το βιβλίο Η ομορφιά του συζύγου, που εκδόθηκε το 2001, αφηγείται σαρκαστικά μια διαμάχη με έναν δόλιο σύζυγο. Τα είκοσι εννέα επεισόδιά του ξεκινούν το καθένα με στίχους του ρομαντικού ποιητή Τζον Κητς. Οι υπέροχες λέξεις του Κητς για την ομορφιά ως αλήθεια εντάσσονται σε αυτό το έντονο δράμα σχέσεων, με ωμό και παιχνιδιάρικο τρόπο.

Ένα ακόμη σημαντικό έργο της Κάρσον είναι το Nox (2010), γραμμένο στη μνήμη του αδελφού της Μάικλ, ο οποίος είχε εξαφανιστεί μυστηριωδώς πριν από τον θάνατό του στη Δανία το 2000. Εδώ γίνεται αισθητή μια βαθιά αίσθηση απώλειας που αναδύεται. Το αποτέλεσμα είναι ένα έργο τόσο γλυπτικό όσο και λογοτεχνικό, που έχει τη μορφή κουτιού που περιέχει ένα πτυσσόμενο φυλλάδιο με φωτογραφίες, επιστολές και άλλα κείμενα αφιερωμένα στον νεκρό αδελφό της. Υπάρχει, επιπλέον, μια τρίτη φωνή που προσδίδει χρονικό βάθος, αυτή του Ρωμαίου ποιητή Κατούλλου, με τη διάσημη ελεγεία του 101 προς τιμήν του δικού του αποθανόντος αδελφού, ο οποίος, όπως και ο Μάικλ, πέθανε σε ξένη γη. Παρουσιάζεται επίσης η συγκινητική μετάφραση του ποιήματος από την Κάρσον.

Σε όλο το συγγραφικό της έργο, η Κάρσον εξερευνά με ελαφρύ ύφος τις δυνατότητες της γραφής. Οι συνεργασίες της με εικαστικούς καλλιτέχνες και χορογράφους, καθώς και με σκηνοθέτες της όπερας και του θεάτρου, καταδεικνύουν την ελευθερία με την οποία αντιμετωπίζει τους λογοτεχνικούς και ποιητικούς κανόνες.

Ελ. Τζιόλας: ο Μάρκο Ρούμπιο, η Γεωπολιτική σκακιέρα και ο Ελληνικός Πολιτισμός!

Από
anixneuseis
-
1
του Ελευθέριου Τζιόλα, πρώην Υπουργού
Για την ομιλία του Μάρκο Ρούμπιο στην Πνύκα -καθώς και για την επίσκεψή του -γράφηκαν ήδη και θα γραφούν πολλά…
Το ερώτημα αν η επίσκεψη Ρούμπιο συνιστά μια νέα πολιτική των ΗΠΑ, ή μια στροφή της, για την περιοχή στα πλαίσια της οποίας η Ελλάδα αποκτά έναν πιο καθοριστικό, αναβαθμισμένο ρόλο ιδιαίτερα απέναντι στην Τουρκία δεν μπορεί να απαντηθεί κατηγορηματικά θετικά και με ευθύτητα.
Θεωρώ ότι οι εμφανιζόμενες ”ποσοτικές” κινήσεις στην γεωπολιτική σκακιέρα -και τέτοιες περιέλαβε η επίσκεψη Ρούμπιο (με το αζημίωτο, ορισμένες)- δεν αποτελούν ποιοτική μεταβολή, δηλαδή αλλαγή επιπέδου σε ισχύ και ρόλο, ιδιαίτερα σε ό,τι αφορά την Ελλάδα, ως δύναμη και πόλο.
Μεγαλύτερη σημασία έχει το γεγονός -και υπό το πρίσμα αυτό θα πρέπει να εξετάζονται οι εξελίξεις και οι τάσεις- ότι στην ευρύτερη περιοχή, στη Μέση Ανατολή, μετά τη σχετική υποχώρηση του Ιράν λόγω των πολεμικών πληγμάτων, οι συγκροτούμενοι πόλοι είναι: περί την Τουρκία (ως ανερχόμενη κυρίαρχη δύναμη στον ισλαμικό χώρο) και το Ισραήλ.
Τα στρατηγικά όμως βάθη, καθώς και η συγκυρία, των δύο αυτών χωρών (ιστορικά, στρατιωτικά, οικονομικά, θρησκευτικά, πληθυσμιακά) -πέρα από την όποια προτίμηση και υποστήριξη των ΗΠΑ- ευνοούν την Τουρκία.
Η επιδίωξη όποιας Δυτικής Απάντησης για βιώσιμη ισορροπία, πραγματική -κι όχι διακηρυκτική- σταθερότητα και θετικές προοπτικές στην περιοχή δεν μπορούν να επιτευχθούν με την Ελλάδα σε δεύτερο ρόλο, σε δορυφορικό-περιθωριακό ρόλο και με κυρίαρχη δύναμη και ”εκπρόσωπο της δυτικής γραμμής” στην περιοχή το Ισραήλ. Όταν μάλιστα η αμερικανική πολιτική στην περιοχή, και ιδιαίτερα αυτή με τον Τραμπ, παρά τις όποιες επιτυχίες στον πόλεμο με το Ιράν, έχει περιέλθει σε μεγάλο και μακρόσυρτο αδιέξοδο. Αδιέξοδο στο οποίο, και η όποια ιδιοτελής σύμπραξη του Ισραήλ δεν έχει και δεν φέρνει αποτελέσματα.
Στο έδαφος όλων αυτών, γεννιέται και αναδύεται η μεγάλη πρόκληση για τους Δυτικούς. Ποια μπορεί πραγματικά, με αξιοπιστία, διάρκεια και σταθερότητα να είναι η δύναμη ισχύος και ρύθμισης στην περιοχή; Η απάντηση είναι: η Ελλάδα!
Η Ελλάδα, ως δύναμη ανακατανομής ισχύος στην περιοχή και ως πραγματικός πυλώνας μιας νέας αρχιτεκτονικής απέναντι στον ισλαμικό αναθεωρητισμό και τα χρόνια αδιέξοδα της Δύσης. Αυτό -η Ελλάδα, κέντρο ισχύος, ρύθμισης και ειρήνης στην περιοχή- δεν έχει στρατηγικά παρουσιασθεί και κατανοηθεί, δεν έχει ιδωθεί στο πραγματικό του βάθος, πολιτικά δεν έχει αναδειχθεί, ούτε και σχεδιασθεί. Αυτή, όμως, είναι η ιστορική, κυριολεκτικά, ευκαιρία (το momentum) για την Ελλάδα.
Η Ελλάδα, πρέπει να το πιστέψει!
Ευθέως, σχεδιασμένα και σοβαρά να ξετυλίξει αυτή την στρατηγική και να αναδείξει αυτή την προοπτική διεκδικώντας το ρόλο κυρίαρχης δύναμης του Δυτικού Συνασπισμού στην περιοχή. Δείχνοντας ότι τα συμφέροντα και οι στόχοι τους (όλων των μερών), αμοιβαία, συμπίπτουν και ο τόπος έκφρασης και πραγμάτωσής τους είναι η Ελλάδα.
Αυτό το καίριο, ζωτικό ζήτημα -τα τελευταία χρόνια, και ιδιαίτερα μετά την ισλαμική αλλαγή στη Συρία, τις συγκρούσεις στη Γάζα, τον πόλεμο με το Ιράν, το μπλοκάρισμα στα Στενά, τη διάλυση αφρικανικών χωρών- δεν το έχει, μέχρι τώρα, θέσει η ελληνική κυβέρνηση, αλλά και δεν αποτελεί οπτική & πλαίσιο γεωπολιτικής και καμίας άλλης ελληνικής πολιτικής δύναμης.
Μόνον η Ελλάδα, λόγω της Ιστορίας της, λόγω των σχέσεων και των παραδόσεων με τους λαούς και τα έθνη της περιοχής, λόγω της γεωπολιτικής και πολυνησιακής θέσης της στην Ανατολική Μεσόγειο, τη Μέση Ανατολή και τα Βαλκάνια, λόγω της συμμετοχής της σε δύο καθοριστικούς συνασπισμούς, την Ε.Ε. και το ΝΑΤΟ, λόγω της εθνικής της συσχέτισης-γεφύρωσης με την Κύπρο, λόγω του σημαντικού οικονομικού της προφίλ (ιδιαίτερα σε ορισμέννους τομείς, όπως η ναυτιλία και η ενέργεια), και λόγω του τεράστιου και μοναδικού, οικουμενικού και πανανθρώπινου Πολιτισμού της, μπορεί να είναι, από κάθε άποψη, ο πραγματικός και ουσιαστικός πυλώνας και ο αυθεντικότερος εκπρόσωπος του Δυτικού, Δημοκρατικού Κόσμου στην περιοχή αυτή των μεγάλων αναστατώσεων και των μεγάλων προκλήσεων.
Αν ο Μάρκο Ρούμπιο -στην Πνύκα, μπροστά στον Ιερό Βράχο- έδειξε θαμπωμένος από τον αρχαίο ελληνικό Πολιτισμό, η πραγματική απάντηση των Ελλήνων, που είναι -οφείλουν και πρέπει να είναι, να γίνουν- γνήσιοι κληρονόμοι και σύγχρονοι εκπρόσωποι αυτού του Πολιτισμού -η πραγματική απάντηση, σαν ένας βαθύτερος απόηχος πρόκλησης- θα έπρεπε να ήταν: “Αν πράγματι τα πιστεύετε και σεις, μπορούμε να το κάνουμε -εδώ είναι ο Τόπος και αυτό εδώ είναι το Έθνος!”

Θεοδ. Ατματζίδης: ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΥΠΟΛΗ: ΤΟ ΛΙΜΑΝΙ ΠΟΥ ΑΛΛΑΖΕΙ ΤΟΝ ΓΕΩΠΟΛΙΤΙΚΟ ΧΑΡΤΗ ΤΗΣ ΠΕΡΙΟΧΗΣ

Από
anixneuseis
-
3

του Θεόδωρου Ατματζίδη, Υποστράτηγου ε.α.

Από τον Βόσπορο και τα Βαλκάνια έως την Ουκρανία, την ενέργεια και την Ινδία

Υπάρχουν υποδομές που αποκτούν σημασία επειδή αυξάνεται η εμπορική τους δραστηριότητα και υπάρχουν άλλες που αποκτούν σημασία επειδή αλλάζει το στρατηγικό περιβάλλον μέσα στο οποίο βρίσκονται. Η Αλεξανδρούπολη ανήκει σαφώς στη δεύτερη κατηγορία.

Η αξία της δεν βρίσκεται μόνο στις δυνατότητες του ίδιου του λιμανιού. Βρίσκεται κυρίως στη θέση του μέσα σε ένα δίκτυο που συνδέει το Αιγαίο με τη Βουλγαρία, τη Ρουμανία, την Κεντρική και Ανατολική Ευρώπη, τη Μαύρη Θάλασσα και, δυνητικά, την Ουκρανία. Στο ίδιο γεωγραφικό σημείο συναντώνται πλέον στρατιωτική κινητικότητα, ενεργειακές ροές, οδικοί και σιδηροδρομικοί διάδρομοι, αμερικανικά και νατοϊκά συμφέροντα, η ευρωπαϊκή πολιτική στρατηγικής διασυνδεσιμότητας και, σε διαφορετικό χρονικό ορίζοντα, η προσπάθεια της Ινδίας να αποκτήσει καλύτερη πρόσβαση στις ευρωπαϊκές αγορές.

Η εξέλιξη αυτή δεν είναι καινούργια. Η Αλεξανδρούπολη είχε ιστορικά τη δυνατότητα να λειτουργεί ως βόρειος θαλάσσιος σύνδεσμος του Αιγαίου με τα Βαλκάνια και τον Δούναβη. Αυτό που έχει αλλάξει είναι το στρατηγικό περιβάλλον. Η ρωσική εισβολή στην Ουκρανία, η αναζήτηση εναλλακτικών διαδρομών προς την ανατολική πτέρυγα του ΝΑΤΟ, η προσπάθεια ενεργειακής διαφοροποίησης της Ευρώπης και η επαναξιολόγηση των χερσαίων διαδρόμων έχουν προσδώσει στην πόλη μια βαρύτητα που πριν από δύο δεκαετίες δύσκολα θα μπορούσε να προβλεφθεί. Η Fondation pour la Recherche Stratégique (FRS) καταλήγει σε παρόμοια εκτίμηση, περιγράφοντας την Αλεξανδρούπολη ως μέρος μιας ευρύτερης αναδιοργάνωσης των στρατηγικών, στρατιωτικών, ενεργειακών και οικονομικών διαδρόμων μεταξύ Αιγαίου και Βαλτικής. [1]

Το σημαντικό δεν είναι μόνο ποιος ενδιαφέρεται για το λιμάνι αλλά και ποιος χρειάζεται τη γεωγραφία του και τι προσπαθεί να επιτύχει μέσω αυτής.

Η γεωγραφία είναι το πρώτο στρατηγικό πλεονέκτημα

Η Αλεξανδρούπολη βρίσκεται στο βορειοανατολικό άκρο του Αιγαίου, κοντά στα ελληνοτουρκικά σύνορα και σε μικρή απόσταση από τους βόρειους βαλκανικούς διαδρόμους. Η θέση της επιτρέπει την ανάπτυξη ενός άξονα προς τη Βουλγαρία και τη Ρουμανία και, μέσω των ευρωπαϊκών δικτύων μεταφορών, προς την Κεντρική και Ανατολική Ευρώπη.

Αυτό αποκτά ιδιαίτερη σημασία όταν η πόλη εξεταστεί σε σχέση με τα Στενά.

Η Τουρκία εξακολουθεί να διαθέτει ένα μοναδικό γεωστρατηγικό πλεονέκτημα λόγω του Βοσπόρου και των Δαρδανελλίων. Η Σύμβαση του Μοντρέ παρέχει στην Άγκυρα σημαντικές αρμοδιότητες σχετικά με τη διέλευση πολεμικών πλοίων και, συνεπώς, τα Στενά παραμένουν αναντικατάστατος παράγοντας για την ασφάλεια της Μαύρης Θάλασσας.

Η Αλεξανδρούπολη δεν μπορεί να «αντικαταστήσει» τον Βόσπορο. Μπορεί όμως να προσφέρει κάτι διαφορετικό: έναν χερσαίο άξονα που επιτρέπει την μετακίνηση ανθρώπων, στρατιωτικού υλικού, εμπορευμάτων και ενέργειας από το Αιγαίο προς τη Μαύρη Θάλασσα και την Ανατολική Ευρώπη χωρίς η κάθε επιμέρους ροή να εξαρτάται από τη θαλάσσια διέλευση των Στενών.

Αυτή η διάσταση είχε γίνει αντιληπτή πολύ πριν από τον πόλεμο στην Ουκρανία. Η ίδια η FRS υπενθυμίζει ότι η ιδέα της Αλεξανδρούπολης ως εναλλακτικού βόρειου άξονα προς τα Βαλκάνια και τη Μαύρη Θάλασσα έχει βαθύτερες ιστορικές ρίζες. Η σημερινή γεωπολιτική συγκυρία απλώς μετέτρεψε μια παλαιότερη δυνατότητα σε ζήτημα στρατηγικής προτεραιότητας. [1]

Η Αλεξανδρούπολη δεν καταργεί τη γεωστρατηγική σημασία της Τουρκίας. Δημιουργεί όμως μια πρόσθετη επιλογή για όσους επιδιώκουν να μειώσουν την εξάρτησή τους από αυτήν.

Η αμερικανική διάσταση είναι πλέον επιχειρησιακή πραγματικότητα

Οι Ηνωμένες Πολιτείες δεν αντιμετωπίζουν πλέον την Αλεξανδρούπολη απλώς ως μια δυνητικά χρήσιμη ελληνική υποδομή. Στον Στρατηγικό Διάλογο Ελλάδας–Ηνωμένων Πολιτειών του 2024 χαρακτήρισαν το λιμάνι ζωτικής σημασίας κόμβο για τη νατοϊκή αμυντική στάση στην ανατολική πτέρυγα και για την ενεργειακή ασφάλεια της περιοχής. [2]

Ακόμη σημαντικότερο είναι ότι η χρήση έχει ήδη περάσει από το επίπεδο της πολιτικής διακήρυξης στο επίπεδο της επιχειρησιακής εφαρμογής.

Στις 11 Μαρτίου 2024, αμερικανικές και ελληνικές δυνάμεις διακίνησαν μέσω του λιμανιού περίπου 3.000 τεμάχια στρατιωτικού εξοπλισμού της 3rd Armored Brigade Combat Team, 4th Infantry Division. Το φορτίο περιλάμβανε άρματα M1 Abrams, τεθωρακισμένα M2 Bradley και άλλα οχήματα. Ο αμερικανικός στρατός χαρακτήρισε την επιχείρηση ιστορική, καθώς ήταν η πρώτη μετακίνηση ολόκληρης βαριάς ταξιαρχίας μέσω ελληνικού λιμανιού στο πλαίσιο της συγκεκριμένης ανάπτυξης. [3]

Τον Ιανουάριο και τον Φεβρουάριο του 2025 ακολούθησε η άσκηση Steadfast Dart, κατά την οποία η Αλεξανδρούπολη χρησιμοποιήθηκε στη μεγάλη ανάπτυξη της Allied Reaction Force (Συμμαχικής Δύναμης Αντίδρασης) προς την ανατολική πτέρυγα. Το ΝΑΤΟ περιέγραψε την άσκηση ως την πρώτη μεγάλης κλίμακας επιχειρησιακή ανάπτυξη της νέας δύναμης μετά την ίδρυσή της. [4]

Επομένως, το αμερικανικό ενδιαφέρον δεν χρειάζεται να συναχθεί από δηλώσεις. Υπάρχει ήδη επιχειρησιακό αποτύπωμα.

Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι η Αλεξανδρούπολη πρέπει να αντιμετωπίζεται ως «αμερικανικό λιμάνι». Ο λιμένας παραμένει ελληνική υποδομή. Η ουσία είναι διαφορετική: ένα ελληνικό στρατηγικό σημείο έχει ενσωματωθεί σε αμερικανικές και νατοϊκές ανάγκες στρατιωτικής κινητικότητας.

Αυτό αυξάνει τη σημασία της Ελλάδας, αλλά ταυτόχρονα αυξάνει και την έκθεση της υποδομής σε πιέσεις που υπερβαίνουν το καθαρά ελληνικό επίπεδο.

Ο διάδρομος προς τη Μαύρη Θάλασσα είναι το δεύτερο μεγάλο στοίχημα

Η στρατιωτική χρήση είναι μόνο η μία πλευρά της ιστορίας. Η άλλη είναι η δημιουργία ενός βόρειου δικτύου που θα συνδέει τα ελληνικά λιμάνια με τη Βουλγαρία, τη Ρουμανία και, τελικά, την περιοχή της Μαύρης Θάλασσας.

Η Ελλάδα, η Βουλγαρία και η Ρουμανία υπέγραψαν τον Δεκέμβριο του 2025 συμφωνία για την ανάπτυξη του λεγόμενου Αιγαίο–Μαύρη Θάλασσα Vertical Corridor (Κάθετου Διαδρόμου), ενός οδικού και σιδηροδρομικού άξονα που περιλαμβάνει την Αλεξανδρούπολη και συνδέεται με το ευρύτερο δίκτυο προς τη Ρουμανία. [5]

Στο σημείο αυτό, όμως, πρέπει να επισημανουμε  ότι ο  υπό κατασκευή διάδρομος δεν είναι πλήρως λειτουργικός.

Η στρατηγική κατεύθυνση είναι πραγματική. Η επιχειρησιακή και εμπορική ωριμότητα όμως παραμένει άνιση. Η κατάσταση των σιδηροδρομικών υποδομών στη Βόρεια Ελλάδα και στα Βαλκάνια εξακολουθεί να αποτελεί περιοριστικό παράγοντα, ενώ ακόμη και η υφιστάμενη σιδηροδρομική δραστηριότητα στην περιοχή δημιουργεί πιέσεις στο δίκτυο. Ενδεικτικά, τον Μάρτιο του 2025 η Hellenic Train ανακοίνωσε αναστολές επιβατικών δρομολογίων στις γραμμές Αλεξανδρούπολη–Ορμένιο και Αλεξανδρούπολη–Ορεστιάδα λόγω μεταφοράς εμπορευμάτων. [6]

Αυτό μπορεί να φαίνεται ως τεχνική λεπτομέρεια, στην πραγματικότητα όμως είναι στρατηγικό ζήτημα. Ένας γεωπολιτικός διάδρομος έχει αξία μόνο όταν μπορεί να μεταφέρει με συνέπεια τον όγκο και την ταχύτητα που απαιτεί η στρατηγική του λειτουργία.

Η Ελλάδα, βρίσκεται μπροστά σε μια ιδιόμορφη κατάσταση: η γεωγραφία έχει ήδη αποκτήσει στρατηγική αξία, αλλά οι υποδομές δεν έχουν ακόμη φτάσει στο επίπεδο που θα επέτρεπε την πλήρη αξιοποίηση αυτής της αξίας.

Αυτό είναι ίσως ένα από τα σημαντικότερα κενά ανάμεσα στη γεωπολιτική ρητορική και την πραγματική ισχύ της Αλεξανδρούπολης.

Η Ουκρανία μπορεί να αλλάξει τη μακροπρόθεσμη αξία του λιμανιού

Η σύνδεση με την Ουκρανία είναι πιο σύνθετη.

Από τη μία πλευρά, η Αλεξανδρούπολη έχει ήδη αποδείξει ότι μπορεί να λειτουργήσει ως κόμβος για την υποστήριξη της ανατολικής πτέρυγας. Από την άλλη, η μελλοντική σύνδεση με την Ουκρανία εξαρτάται από την ολοκλήρωση πολλών ενδιάμεσων υποδομών και, κυρίως, από την εξέλιξη του ίδιου του πολέμου.

Αυτό σημαίνει ότι η Ουκρανία αποτελεί ταυτόχρονα ευκαιρία και αβεβαιότητα.

Η μεταπολεμική ανοικοδόμηση, η σύνδεση της χώρας με τα ευρωπαϊκά δίκτυα μεταφορών και ενέργειας και η ενσωμάτωσή της στην ευρωπαϊκή οικονομία μπορούν να αυξήσουν σημαντικά τη σημασία των βόρειων ελληνικών λιμανιών. Όμως δεν υπάρχει λόγος να θεωρούμε δεδομένο ότι η Αλεξανδρούπολη θα είναι ο κυρίαρχος κόμβος αυτών των ροών. Θα ανταγωνιστεί άλλες διαδρομές και άλλα λιμάνια της Βόρειας και Κεντρικής Ευρώπης.

Η σωστή προσέγγιση, συνεπώς, δεν είναι ότι «η Αλεξανδρούπολη οδηγεί στην Ουκρανία». Είναι ότι η Αλεξανδρούπολη μπορεί να αποτελέσει το νότιο άκρο ενός μελλοντικού δικτύου που θα συνδέει την Ουκρανία με τη Νοτιοανατολική Ευρώπη.

Η διαφορά ανάμεσα στις δύο διατυπώσεις είναι ουσιώδης.

Η ενέργεια προσθέτει μια διαφορετική μορφή γεωπολιτικής ισχύος

Η ενεργειακή διάσταση είναι σήμερα περισσότερο ώριμη από ορισμένες από τις μεταφορικές προοπτικές.

Το Alexandroupolis FSRU (Floating Storage and Regasification Unit – Πλωτή Μονάδα Αποθήκευσης και Επαναεριοποίησης) άρχισε εμπορική λειτουργία τον Οκτώβριο του 2024 και διαθέτει δυναμικότητα επαναεριοποίησης έως 5,5 δισεκατομμύρια κυβικά μέτρα ετησίως. Το αέριο μπορεί να διοχετευθεί στο ελληνικό δίκτυο και από εκεί προς τη Βουλγαρία και ευρύτερα προς τη Νοτιοανατολική και Κεντρική Ευρώπη. [7]

Η σημασία είναι προφανής: η Αλεξανδρούπολη συμμετέχει πλέον σε μια προσπάθεια διαφοροποίησης των ενεργειακών διαδρομών της περιοχής.

Ωστόσο, και εδώ απαιτείται διάκριση μεταξύ υποδομής και χρησιμοποιούμενης χωρητικότητας.

Το Vertical Gas Corridor (Κάθετος Διάδρομος Φυσικού Αερίου) έχει στρατηγική λογική, αλλά η εμπορική του αξιοποίηση δεν έχει ακόμη φτάσει στο επίπεδο που υπονοεί η πολιτική ρητορική. Τον Δεκέμβριο του 2025, τρεις δημοπρασίες δυναμικότητας για τον Ιανουάριο δεν προσέλκυσαν προσφορές, ενώ τον Ιανουάριο του 2026 οι διαθέσιμες ποσότητες που δεσμεύθηκαν ήταν εξαιρετικά περιορισμένες.

Αυτό δεν ακυρώνει τον διάδρομο. Δείχνει όμως ότι η γεωπολιτική χρησιμότητα μιας υποδομής δεν μετατρέπεται αυτόματα σε εμπορική βιωσιμότητα.

Και αυτό είναι κρίσιμο για την Αλεξανδρούπολη. Το στρατηγικό πλεονέκτημα θα αποκτήσει μόνιμη αξία μόνο εάν οι διάδρομοι που ξεκινούν από αυτήν αποκτήσουν πραγματικούς χρήστες, σταθερές ροές και οικονομική βιωσιμότητα.

Η Ρωσία και η Τουρκία: όχι ιδιοκτησία, αλλά στρατηγικός ανταγωνισμός

Δεν υπάρχει λόγος να υποθέσουμε ότι η Ρωσία ή η Τουρκία επιδιώκουν να αποκτήσουν ιδιοκτησιακό έλεγχο της Αλεξανδρούπολης. Το ενδιαφέρον τους αφορά περισσότερο τις συνέπειες της στρατηγικής αναβάθμισης του λιμανιού.

Η FRS παρέχει μάλιστα συγκεκριμένα στοιχεία για τη ρωσική διάσταση. Σύμφωνα με την έρευνα της, η Μόσχα είχε επιχειρήσει από τη δεκαετία του 2010 να αποκτήσει επιρροή στην περιοχή μέσω οικονομικών, πολιτιστικών, εκπαιδευτικών και τοπικών δικτύων, ενώ η αναβάθμιση της αμερικανικής παρουσίας στην Αλεξανδρούπολη προκάλεσε εμφανή ρωσική ανησυχία. Η ίδια μελέτη καταγράφει ρωσικές αντιδράσεις και σημειώνει ότι η Μόσχα είχε λόγο να προσπαθήσει να περιορίσει την αμερικανική επιρροή στην περιοχή. [1]

Υπάρχει και μια δεύτερη διάσταση. Το ΕΛΙΑΜΕΠ έχει επισημάνει την Αλεξανδρούπολη ως πιθανό κρίσιμο σημείο των γραμμών στρατιωτικού εφοδιασμού του ΝΑΤΟ και, συνεπώς, ως υποδομή που θα μπορούσε να βρεθεί στο επίκεντρο ρωσικών προσπαθειών παρεμπόδισης σε περίπτωση ευρύτερης σύγκρουσης. [8]

Αυτό δεν σημαίνει ότι η Αλεξανδρούπολη αποτελεί σήμερα «ρωσικό στόχο». Μια τέτοια άποψη είναι λάθος. Σημαίνει όμως ότι η στρατηγική της αναβάθμιση αυξάνει την αξία της μέσα στον ανταγωνισμό Ρωσίας–ΝΑΤΟ.

Η Τουρκία βρίσκεται σε διαφορετική θέση. Η Άγκυρα δεν χρειάζεται να αποκτήσει την Αλεξανδρούπολη για να ενδιαφέρεται για αυτήν. Εάν ένας ελληνικός διάδρομος αποκτήσει τη δυνατότητα να μεταφέρει σημαντικό μέρος των ροών προς τη Μαύρη Θάλασσα και την Ανατολική Ευρώπη χωρίς διέλευση από τα Στενά, τότε μειώνεται, έστω και οριακά, η αποκλειστικότητα της τουρκικής γεωγραφικής θέσης.

Η FRS καταγράφει ακριβώς αυτή τη διάσταση: η Αλεξανδρούπολη λειτουργεί ως συμπληρωματική εναλλακτική προς τα Στενά και η στρατηγική της αναβάθμιση έχει ενοχλήσει κατά περιόδους και την Άγκυρα. [1]

Αυτό δεν σημαίνει ότι η Τουρκία χάνει τη γεωστρατηγική της σημασία. Το αντίθετο. Η τουρκική θέση παραμένει αναντικατάστατη σε πολλά επίπεδα. Αυτό που αλλάζει είναι ότι η Ελλάδα αποκτά μια επιπλέον επιλογή και, μαζί με αυτήν, ένα μικρότερο αλλά υπαρκτό περιθώριο στρατηγικής αυτονομίας.

Το ινδικό ενδιαφέρον είναι πραγματικό, αλλά βρίσκεται ακόμη σε διαφορετική χρονική κλίμακα

Η Ινδία αποτελεί ίσως το πιο ενδιαφέρον μελλοντικό στοιχείο της υπόθεσης, ακριβώς επειδή εδώ πρέπει να αποφύγουμε την υπερβολή.

Τον Φεβρουάριο του 2026, η Ελλάδα και Ινδία επανέλαβαν τη στρατηγική κατεύθυνση εμβάθυνσης των ελληνοϊνδικών σχέσεων στους τομείς της άμυνας, της ναυτιλίας, της ναυπηγικής και των υποδομών. Ο Έλληνας πρωθυπουργός επανέλαβε επίσης ότι η Ελλάδα μπορεί να λειτουργήσει ως πύλη της Ινδίας προς την Ευρώπη και εξέφρασε τη βούληση της Αθήνας να συμμετάσχει στο India–Middle East–Europe Economic Corridor (IMEC – Οικονομικός Διάδρομος Ινδίας–Μέσης Ανατολής–Ευρώπης). [9] Αυτό είναι σημαντικό.

Δεν αποδεικνύει όμως ότι η Αλεξανδρούπολη έχει ήδη καταστεί ινδικός κόμβος ή ότι συγκεκριμένος ινδικός όμιλος έχει αποφασίσει να επενδύσει σε αυτήν.

Η πραγματική γεωπολιτική σημασία της Ινδίας βρίσκεται στη δυνατότητα δημιουργίας μελλοντικών εμπορικών ροών μεταξύ Ινδίας και Ευρώπης και στη θέση που θα μπορούσε να αποκτήσει η Ελλάδα σε αυτές. Ο ίδιος ο πρωθυπουργός έχει μιλήσει για την Ελλάδα ως «natural entry point» για τη Νοτιοανατολική, Κεντρική και Ανατολική Ευρώπη και έχει συνδέσει το ζήτημα με την ανάγκη ανάπτυξης νέων εμπορικών και ψηφιακών διαδρομών. [10]

Το πρόβλημα είναι ότι το IMEC παραμένει ένα σχέδιο με σημαντικά γεωπολιτικά και τεχνικά εμπόδια.

Η Carnegie έχει επισημάνει ότι ο διάδρομος σχεδιάστηκε ως πολυκρατικό σύστημα με σύνθετες νομικές, πολιτικές και κανονιστικές απαιτήσεις και ότι οι εξελίξεις στη Μέση Ανατολή, ο πόλεμος στη Γάζα και η διακοπή της προσπάθειας εξομάλυνσης Ισραήλ–Σαουδικής Αραβίας δημιούργησαν σοβαρές αβεβαιότητες.

Ακόμη και από την ινδική πλευρά, η εικόνα δεν είναι τόσο απλή όσο παρουσιάζεται συχνά. Η Carnegie India σημειώνει ότι η Ινδία εξακολουθεί να ενδιαφέρεται για εναλλακτικές διαδρομές προς την Ευρώπη, αλλά οι αναταράξεις στη Μέση Ανατολή και το γεγονός ότι μεγάλο μέρος των απαιτούμενων υποδομών δεν έχει ακόμη κατασκευαστεί περιορίζουν την άμεση δυναμική του IMEC.

Επομένως, η σύνδεση Αλεξανδρούπολης–Ινδίας πρέπει να αντιμετωπίζεται ως μακροπρόθεσμη γεωπολιτική δυνατότητα, όχι ως ήδη ολοκληρωμένη πραγματικότητα.

Αυτό δεν την κάνει λιγότερο ενδιαφέρουσα. Την κάνει απλώς πιο σοβαρή ως αναλυτική υπόθεση.

Ποιος πραγματικά «θέλει» την Αλεξανδρούπολη;

Οι Ηνωμένες Πολιτείες έχουν αποδεδειγμένη επιχειρησιακή χρήση. Το ΝΑΤΟ έχει εντάξει την Αλεξανδρούπολη στη στρατιωτική κινητικότητα προς την ανατολική πτέρυγα. Η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει συμφέρον στην ανάπτυξη των διευρωπαϊκών δικτύων μεταφορών και ενεργειακής διαφοροποίησης. Η Βουλγαρία και η Ρουμανία έχουν άμεσο ενδιαφέρον για τις βόρειες προεκτάσεις των διαδρόμων. Η Ουκρανία έχει συμφέρον σε περισσότερες και ασφαλέστερες διαδρομές προς την Ευρώπη. Η Ινδία βλέπει την Ελλάδα ως πιθανή πύλη προς την ευρωπαϊκή αγορά.

Αυτό που δεν υπάρχει ακόμη είναι ένας ενιαίος, πλήρως λειτουργικός «διάδρομος Αλεξανδρούπολης» που να συνδέει όλες αυτές τις ροές.

Υπάρχουν κομμάτια ενός δικτύου.

Αυτή είναι ίσως η σημαντικότερη διαπίστωση που μπορούμε να κάνουμε.

Η Αλεξανδρούπολη έχει ήδη στρατιωτική χρησιμότητα. Έχει ενεργειακή υποδομή. Διαθέτει γεωγραφικό πλεονέκτημα. Υπάρχουν συμφωνίες και χρηματοδοτήσεις για τη βελτίωση των βόρειων συνδέσεων. Υπάρχει στρατηγικό ενδιαφέρον για σύνδεση με τη Μαύρη Θάλασσα και την Ουκρανία. Υπάρχει, τέλος, μια μακροπρόθεσμη συζήτηση για σύνδεση της Ελλάδας με τις ινδικές ροές.

Αλλά το δίκτυο αυτό δεν έχει ακόμη αποκτήσει πλήρη συνοχή.

Το πραγματικό ζήτημα δεν είναι η ιδιοκτησία αλλά ο έλεγχος των ροών

Η συζήτηση γύρω από την Αλεξανδρούπολη συχνά περιστρέφεται γύρω από το ερώτημα αν θα εμφανιστεί κάποιος μεγάλος ξένος επενδυτής

Η Αλεξανδρούπολη Port Authority (Οργανισμός Λιμένος Αλεξανδρούπολης) βρίσκεται σήμερα σε πλήρη ιδιοκτησία του Growthfund, του ελληνικού κρατικού επενδυτικού ταμείου. Το Growthfund καταγράφει την εταιρεία ως «Full Ownership», ενώ το ισχύον θεσμικό πλαίσιο προβλέπει μακροχρόνια παραχώρηση της χρήσης των λιμενικών υποδομών. [11]

Το γεγονός αυτό έχει σημασία, αλλά δεν αρκεί για να περιγράψει τη στρατηγική εικόνα.

Ένα κράτος μπορεί να διατηρεί την ιδιοκτησία μιας υποδομής και ταυτόχρονα να επιτρέπει σε ξένες δυνάμεις, επιχειρήσεις και διεθνείς οργανισμούς να αποκτούν σημαντική πρόσβαση στη λειτουργία της.

Γι’ αυτό, από πλευράς εθνικής ασφάλειας, το κρίσιμο ζήτημα δεν είναι μόνο ποιος έχει τις μετοχές. Είναι ποιος μπορεί να επηρεάζει:

  • τις στρατιωτικές ροές,
  • τις εμπορικές αλυσίδες,
  • τις ενεργειακές ροές,
  • τις επενδύσεις,
  • τα σιδηροδρομικά και οδικά δίκτυα,
  • τις πληροφοριακές και ψηφιακές υποδομές,
  • και, τελικά, τις αποφάσεις για το πώς και πότε χρησιμοποιείται η υποδομή.

Αυτό είναι πολύ πιο σύνθετο από την ιδιοκτησία.

Η μεγάλη αδυναμία: η Αλεξανδρούπολη μπορεί να γίνει στρατηγικός κόμβος πριν γίνει πραγματικά αποτελεσματικός κόμβος

Η πολιτική και στρατιωτική αξία της Αλεξανδρούπολης έχει αυξηθεί ταχύτερα από την ωριμότητα όλων των υποδομών που απαιτούνται για να στηρίξουν αυτή την αξία.

Το λιμάνι μπορεί να δεχθεί βαριά στρατιωτικά φορτία. Το απέδειξε. Η FSRU λειτουργεί. Το απέδειξε. Το ΝΑΤΟ έχει χρησιμοποιήσει την υποδομή. Το απέδειξε.

Αλλά ένας πραγματικός στρατηγικός κόμβος δεν κρίνεται μόνο από το αν μπορεί να ξεφορτώσει ένα πλοίο. Κρίνεται από το αν μπορεί να διακινήσει γρήγορα, με ασφάλεια και σε μεγάλη κλίμακα το φορτίο από το λιμάνι προς τον τελικό προορισμό.

Εδώ μπαίνουν στο παιχνίδι οι σιδηρόδρομοι, οι δρόμοι, τα σύνορα, οι τελωνειακές διαδικασίες, οι δυνατότητες αποθήκευσης, οι ενεργειακές διασυνδέσεις και η ανθεκτικότητα ολόκληρης της αλυσίδας.

Η ΕΛΙΑΜΕΠ έχει επισημάνει αυτή τη διττή διάσταση της στρατιωτικής κινητικότητας: η Αλεξανδρούπολη και η Θεσσαλονίκη μπορούν να λειτουργήσουν ως σημαντικοί κόμβοι, αλλά η αξιοποίηση της γεωγραφικής τους θέσης προϋποθέτει επενδύσεις σε ευρύτερες μεταφορικές υποδομές. [12]

Με άλλα λόγια, η Ελλάδα δεν έχει κερδίσει ακόμη ολόκληρο το γεωστρατηγικό παιχνίδι. Έχει αποκτήσει ένα εξαιρετικά σημαντικό πλεονέκτημα θέσης και πρέπει τώρα να το μετατρέψει σε πραγματική επιχειρησιακή ικανότητα.

Τι μπορεί να αλλάξει εάν οι υποδομές ολοκληρωθούν

Εάν οι οδικές και σιδηροδρομικές συνδέσεις προς Βουλγαρία και Ρουμανία αναβαθμιστούν ουσιαστικά, εάν η ενεργειακή διασύνδεση αποκτήσει σταθερή εμπορική χρήση και εάν οι συνδέσεις προς την Ουκρανία αποκτήσουν μόνιμο χαρακτήρα, τότε η Αλεξανδρούπολη θα αποκτήσει ένα χαρακτηριστικό που δεν έχει σήμερα στον ίδιο βαθμό:

τη δυνατότητα να λειτουργεί ως πραγματικός πολυτροπικός κόμβος.

Τότε οι στρατιωτικές, ενεργειακές και εμπορικές ροές δεν θα είναι παράλληλες δραστηριότητες. Θα αποτελούν τμήματα ενός ενιαίου δικτύου.

Η στρατηγική σημασία αυξάνεται ακριβώς όταν η ίδια υποδομή εξυπηρετεί περισσότερες από μία λειτουργίες.

Ένα λιμάνι που χρησιμοποιείται μόνο για εμπορικά φορτία έχει μία μορφή αξίας.

Ένα λιμάνι που μπορεί να υποστηρίξει ταυτόχρονα στρατιωτική κινητικότητα, ενεργειακή διαφοροποίηση, εμπορική διακίνηση και περιφερειακή συνδεσιμότητα αποκτά πολύ διαφορετικό βάρος.

Και εδώ η χώρα μας έχει ένα πλεονέκτημα που δεν πρέπει να υποτιμηθεί.

Η χώρα βρίσκεται στο νοτιοανατολικό άκρο της Ευρωπαϊκής Ένωσης, αλλά η Αλεξανδρούπολη μπορεί να λειτουργήσει ως βόρεια πύλη της Ελλάδας προς τα Βαλκάνια και την Ανατολική Ευρώπη.

Η ινδική προοπτική και ο Ινδο-Ειρηνικός πρέπει να παραμείνουν μακροπρόθεσμο σενάριο

Η σύνδεση της Αλεξανδρούπολης με την Ινδία και τον Ινδο-Ειρηνικό είναι ίσως το πιο φιλόδοξο τμήμα της ανάλυσης και πρέπει να αντιμετωπιστεί με τη μεγαλύτερη προσοχή.

Δεν υπάρχει σήμερα καμία απόδειξη ότι η Αλεξανδρούπολη αποτελεί ήδη επίσημο κόμβο ενός λειτουργικού ευρωϊνδικού δικτύου.

Υπάρχει όμως μια ευρύτερη γεωπολιτική τάση: η Ινδία επιδιώκει μεγαλύτερη στρατηγική και οικονομική παρουσία στην Ευρώπη, η Ευρωπαϊκή Ένωση ενδιαφέρεται για διαφοροποίηση εμπορικών και στρατηγικών εταίρων, ενώ η Ελλάδα επιδιώκει να τοποθετήσει τις λιμενικές, ενεργειακές και ψηφιακές υποδομές της μέσα σε αυτή τη νέα γεωγραφία.

Αν αυτή η τάση συνεχιστεί, η Αλεξανδρούπολη θα μπορούσε να επωφεληθεί όχι επειδή αποτελεί αυτοτελή «ινδικό λιμάνι», αλλά επειδή βρίσκεται πάνω σε ένα πιθανό ευρωπαϊκό δίκτυο που μπορεί να συνδέσει τη Μεσόγειο, τα Βαλκάνια και την Κεντρική Ευρώπη. Και η διαφορά αυτή, είναι ουσιαστική.

Δεν πρέπει να παρουσιάζουμε το σενάριο ως πραγματικότητα. Πρέπει να το αντιμετωπίζουμε ως πιθανή μελλοντική εξέλιξη με σημαντικές γεωπολιτικές συνέπειες.

Η Ελλάδα έχει μπροστά της ένα στρατηγικό παράθυρο — όχι μια εγγυημένη επιτυχία

Η Αλεξανδρούπολη βρίσκεται σήμερα σε ένα εξαιρετικά ευνοϊκό γεωγραφικό σημείο, αλλά η γεωγραφία από μόνη της δεν αρκεί.

Το λιμάνι έχει ήδη αποδείξει τη στρατιωτική του χρησιμότητα. Η ενεργειακή υποδομή έχει πλέον πραγματική λειτουργία. Οι Ηνωμένες Πολιτείες και το ΝΑΤΟ έχουν επενδύσει επιχειρησιακά στη χρήση του. Η Ευρωπαϊκή Ένωση ενδιαφέρεται για την ανάπτυξη των βόρειων διαδρόμων. Η Βουλγαρία και η Ρουμανία έχουν άμεσο συμφέρον από τη σύνδεση με το Αιγαίο. Η Ουκρανία μπορεί να αποτελέσει μελλοντικό προορισμό αυτών των ροών. Και η Ινδία προσφέρει έναν μακροπρόθεσμο ορίζοντα που υπερβαίνει τα σημερινά περιφερειακά δεδομένα.

Ταυτόχρονα, όμως, υπάρχουν σοβαροί περιορισμοί.

Οι σιδηροδρομικές υποδομές δεν έχουν ακόμη την απαιτούμενη συνολική επάρκεια. Ο Vertical Gas Corridor έχει στρατηγική αξία αλλά ακόμη περιορισμένη εμπορική ζήτηση. Το IMEC εξακολουθεί να εξαρτάται από μια ασταθή Μέση Ανατολή και από υποδομές που σε μεγάλο βαθμό δεν έχουν ολοκληρωθεί. Η μελλοντική σύνδεση με την Ουκρανία εξαρτάται από τον πόλεμο και τη μεταπολεμική αρχιτεκτονική της περιοχής. Και η στρατιωτική σημασία του λιμανιού αυξάνει ταυτόχρονα την ανάγκη προστασίας του.

Η Αλεξανδρούπολη, συνεπώς, δεν είναι ακόμη αυτό που ορισμένες πολιτικές δηλώσεις περιγράφουν ως «νέο γεωπολιτικό κέντρο της Ευρώπης».

Είναι κάτι πιο ενδιαφέρον: ένα στρατηγικό σημείο που βρίσκεται στη διαδικασία μετατροπής του σε κόμβο.

Αυτό ακριβώς είναι που πρέπει να παρακολουθήσουμε.

Το πραγματικό παιχνίδι βρίσκεται στις ροές

Η ιδιοκτησία του λιμανιού είναι σημαντική, αλλά δεν είναι το μοναδικό ούτε το σημαντικότερο μέτρο γεωπολιτικής ισχύος.

Η πραγματική στρατηγική αξία θα κριθεί από το ποιος μπορεί να επηρεάζει τις ροές που περνούν από την Αλεξανδρούπολη, ποιος ελέγχει ή προστατεύει τα δίκτυα που τη συνδέουν με τον Βορρά και ποιος διαθέτει την ικανότητα να διατηρεί αυτές τις ροές σε λειτουργία σε περίοδο κρίσης.

Εδώ βρίσκεται και η μεγαλύτερη πρόκληση για την Ελλάδα.

Όσο περισσότερη στρατιωτική, ενεργειακή και εμπορική δραστηριότητα συγκεντρώνεται γύρω από την Αλεξανδρούπολη, τόσο περισσότερο η υποδομή μετατρέπεται σε στοιχείο εθνικής ανθεκτικότητας αλλά και σε πιθανό σημείο πίεσης.

Η προστασία της δεν μπορεί επομένως να περιορίζεται στη φυσική ασφάλεια του λιμένα. Αφορά την κυβερνοασφάλεια, την προστασία κρίσιμων υποδομών, τη διαθεσιμότητα του σιδηροδρομικού δικτύου, την ενεργειακή ασφάλεια, την εφοδιαστική συνέχεια, την αντιμετώπιση υβριδικών απειλών και την έγκαιρη αναγνώριση προσπαθειών εξωτερικής επιρροής.

Εδώ, κατά τη γνώμη μου, βρίσκεται η ουσιαστική γεωστρατηγική αξία της Αλεξανδρούπολης.

Δεν είναι ένα ακόμη ελληνικό λιμάνι που απέκτησε ξαφνικά διεθνή δημοσιότητα.

Είναι ένα σημείο όπου μπορούν να συγκλίνουν διαφορετικά δίκτυα ισχύος: το αμερικανικό και νατοϊκό σύστημα στρατιωτικής κινητικότητας, η ευρωπαϊκή προσπάθεια ενεργειακής και μεταφορικής διαφοροποίησης, οι βαλκανικές συνδέσεις, η μελλοντική ανασυγκρότηση και ενσωμάτωση της Ουκρανίας και, σε μεγαλύτερο χρονικό ορίζοντα, η προσπάθεια της Ινδίας να αποκτήσει αποτελεσματικότερη πρόσβαση στην Ευρώπη.

Το ερώτημα επομένως δεν είναι αν κάποιος θα αγοράσει την Αλεξανδρούπολη.

Ούτε αν το λιμάνι θα γίνει αύριο το «νέο Ρότερνταμ» ή ο νέος Πειραιάς.

Το πραγματικό ερώτημα είναι αν η Ελλάδα θα μπορέσει να μετατρέψει το γεωγραφικό της πλεονέκτημα σε διαρκή στρατηγική ικανότητα.

Γιατί η γεωγραφία προσφέρει την ευκαιρία. Οι υποδομές τη μετατρέπουν σε δυνατότητα. Και η πολιτική, οικονομική και στρατηγική διαχείριση αποφασίζει τελικά αν η δυνατότητα θα μετατραπεί σε ισχύ.

Η Αλεξανδρούπολη βρίσκεται σήμερα ακριβώς σε αυτό το μεταίχμιο.

Και γι’ αυτό αξίζει να παρακολουθείται όχι μόνο ως λιμάνι, αλλά ως κόμβος ενός ευρύτερου ανταγωνισμού για τις ροές, τις υποδομές και τη γεωγραφία της ισχύος στη Νοτιοανατολική Ευρώπη.

Βιβλιογραφία – βασικές πηγές

[1] Aris Marghelis, Fondation pour la Recherche Stratégique (FRS), The Port of Alexandroupolis: A Strategic and Geopolitical Assessment, Note No. 18/2024, 1 August 2024.

[2] U.S. Department of State, Joint Statement on the U.S.-Greece Strategic Dialogue, 9 February 2024.

[3] U.S. Army, Port of Alexandroupolis makes sustainment history with heavy brigade movement, 17 March 2024.

[4] NATO Supreme Headquarters Allied Powers Europe (SHAPE), NATO’s Allied Reaction Force Embarks on Eastern Europe’s Largest Military Training Exercise in 2025, 3 February 2025.

[5] Kathimerini / eKathimerini, Greece, Bulgaria and Romania sign agreement on Aegean-Black Sea corridor, 5 December 2025.

[6] Kathimerini / eKathimerini, Passenger trains suspended on Alexandroupoli lines due to freight transport, 9 March 2025.

[7] Reuters, LNG terminal off northern Greece diversifies gas routes to Europe, 1 October 2024.

[8] ΕΛΙΑΜΕΠ, Moscow’s Strategic Obsession with the Eastern Mediterranean: Lessons from pre-Cold-War History, Policy Paper No. 103/2022.

[9] Prime Minister of the Hellenic Republic, Prime Minister Kyriakos Mitsotakis’ meeting with the Prime Minister of India Narendra Modi, 19 February 2026.

[10] Prime Minister of the Hellenic Republic, Interview on Times Now, 18 February 2026.

[11] Growthfund, Our Subsidiaries & Participations Portfolio – Alexandroupolis Port Authority, current corporate information, 2026.

[12] ΕΛΙΑΜΕΠ, analysis on European defence policy and military mobility in Greece, including the strategic role of Thessaloniki and Alexandroupolis transport hubs.

[13] Carnegie Endowment for International Peace, The Geopolitics of Economic Development in the Middle East, 2024.

[14] Carnegie Endowment for International Peace, The India-Middle East-Europe Economic Corridor (IMEC): Too Little, Too Late?, 2023.

[15] Carnegie India, Disquiet on the West Asian Front, 2024.

[16] Kathimerini / eKathimerini, Vertical Corridor gas tenders draw blank, 23 December 2025.

[17] Kathimerini / eKathimerini, Demand for Vertical Corridor gas auctions disappoints, 27 January 2026.

[18] Associated Press, Greek man accused of spying at NATO transit hub has been charged and jailed pending trial, 2025.

 

Θεόδωρος Ατματζίδης

Ο Υποστράτηγος ΕΑ Θεόδωρος Ατματζίδης,  έχει υπηρετήσει σε ανώτατες θέσεις στρατηγικής ασφάλειας, πληροφοριών, διοίκησης και διεθνών σχέσεων, με πολυετή υπηρεσία στο ΝΑΤΟ, στο ΓΕΣ και στο Γενικό Επιτελείο Εθνικής Άμυνας. Υπηρέτησε ως Director – Assistant Chief of Staff (ACOS) (2019–2021), καθώς και ως Executive Officer στο Public Affairs Office (2006–2009) στο NATO SHAPE Mons- Βέλγιο , με ευθύνη στη στρατηγική επικοινωνία και διεθνή εκπροσώπηση. Διετέλεσε επίσης ως Τμηματάρχης στην Διεύθυνση Εξοπλισμών του ΓΕΣ , ως Διευθυντής Πληροφοριών και Ασφάλειας και Διευθυντής Αντικατασκοπείας στο ΓΕΕΘΑ, ενώ έχει διατελέσει  και καθηγητής  στη Ανώτατη Διακλαδική Σχολή Πολέμου. Διαθέτει μεταπτυχιακούς τίτλους στις Στρατηγικές Σπουδές και στη Διοίκηση .

Μεταφιλελευθερισμός εθνική κυριαρχία και Τεχνητή Νοημοσύνη

Από
anixneuseis
-
0

 

Με αφορμή την ομιλία του Μάρκο Ρούμπιο στην Πνύκα, η συζήτηση που ακολουθεί εξετάζει τον μεταφιλελευθερισμό, τις διαφορετικές αντιλήψεις για τη δυτική ταυτότητα και τις επιπτώσεις της Τεχνητής Νοημοσύνης στην κυριαρχία και στη δημοκρατία.

Ερώτηση: Υπάρχει ο όρος «μεταφιλελευθερισμός»;

Απάντηση: Ναι, υπάρχει ο όρος «μεταφιλελευθερισμός», ως απόδοση του αγγλικού post-liberalism. Απαντά επίσης ως «μεταφιλελευθερισμός» / «μεταφιλελεύθερη σκέψη» στον πολιτικό και φιλοσοφικό λόγο, χωρίς να περιγράφει μία ενιαία ιδεολογία.

Συνήθως αναφέρεται σε ρεύματα που θεωρούν ότι ο φιλελευθερισμός, με την έμφαση στην ατομική αυτονομία, την αγορά και την ουδετερότητα του κράτους, έχει αποδυναμώσει την κοινότητα και τους κοινωνικούς δεσμούς. Προτάσσουν το κοινό καλό, την οικογένεια, την παράδοση και συχνά έναν πιο ενεργό ρόλο του κράτους.

 

Ερώτηση: Είχε η ομιλία του Ρούμπιο στην Πνύκα μεταφιλελεύθερα χαρακτηριστικά;

Απάντηση: Ναι, η ομιλία είχε μεταφιλελεύθερα χαρακτηριστικά — ως ερμηνεία του περιεχομένου της, όχι ως αυτονόητη ιδεολογική ταυτότητα του Ρούμπιο. Ακριβέστερος χαρακτηρισμός θα ήταν «εθνικοσυντηρητική ομιλία με μεταφιλελεύθερες αιχμές».

Τρία στοιχεία στηρίζουν αυτή την ανάγνωση:

– Η προτεραιότητα του έθνους έναντι της παγκόσμιας κοινότητας. Ο Ρούμπιο υπερασπίστηκε την εθνική αφοσίωση και την προάσπιση των συμφερόντων της χώρας, επικρίνοντας την αντίληψη ότι μια φωτισμένη εξωτερική πολιτική οφείλει να προτάσσει την παγκόσμια κοινότητα. Αυτό αποτελεί σαφή απομάκρυνση από τον φιλελεύθερο διεθνισμό.

– Η παράδοση ως θεμέλιο πολιτικής συνοχής. Παρουσίασε τη δυτική ταυτότητα ως ιστορική και πολιτισμική κληρονομιά και συνέδεσε την παρακμή με την αποδυνάμωση της εθνικής υπερηφάνειας. Η έμφαση σε καθήκον, τιμή και συλλογική συνέχεια συγγενεύει με τη μεταφιλελεύθερη σκέψη.

– Η οικονομία στην υπηρεσία της εθνικής ισχύος. Η υπεράσπιση της επανεκβιομηχάνισης και του ελέγχου κρίσιμων εφοδιαστικών αλυσίδων παραπέμπει σε οικονομικό εθνικισμό, με προτεραιότητα τη στρατηγική αυτονομία έναντι της ανεμπόδιστης παγκοσμιοποίησης.

Η επιφύλαξη είναι ότι αυτά δεν αρκούν για να χαρακτηριστεί συνολικά η ομιλία μεταφιλελεύθερο μανιφέστο. Ο πατριωτισμός, η παράδοση και η βιομηχανική πολιτική μπορούν να συνυπάρχουν με τον φιλελευθερισμό. Για ισχυρότερο χαρακτηρισμό θα χρειαζόταν σαφής αμφισβήτηση της ατομικής αυτονομίας, του πολιτικού πλουραλισμού ή της ουδετερότητας του κράτους.

Η ομιλία Ρούμπιο στην Πνύκα είχε διακριτές μεταφιλελεύθερες αιχμές: προέταξε την εθνική κυριαρχία, την πολιτισμική συνέχεια και το καθήκον απέναντι στην κοινότητα, ασκώντας κριτική στον φιλελεύθερο διεθνισμό και στην παγκοσμιοποίηση. Περισσότερο, πάντως, αποτύπωνε έναν εθνικοσυντηρητικό προσανατολισμό παρά ένα ολοκληρωμένο πρόγραμμα υπέρβασης του φιλελευθερισμού.

Ερώτηση: Δεν αναφέρθηκε στον Διαφωτισμό και την Αναγέννηση. Ποια χαρακτηριστικά έχουν η Αναγέννηση και ο Διαφωτισμός;

Απάντηση: Η Αναγέννηση και ο Διαφωτισμός συνδέονται, αλλά είναι διαφορετικές ιστορικές περίοδοι. Επίσης, η αναφορά στην αρχαία Ελλάδα δεν καλύπτει αυτομάτως τη συμβολή τους στη διαμόρφωση της σύγχρονης Δύσης.

Η Αναγέννηση, περίπου από τον 14ο έως τον 16ο αιώνα, χαρακτηρίζεται από:

  • Τον ανθρωπισμό: έμφαση στην ανθρώπινη δημιουργικότητα, την παιδεία και την καλλιέργεια του προσώπου.
  • Την επιστροφή στην ελληνορωμαϊκή αρχαιότητα: μελέτη των κειμένων και δημιουργική επανερμηνεία της τέχνης και της σκέψης της.
  • Την παρατήρηση του κόσμου: ανάπτυξη της ανατομίας, της προοπτικής στη ζωγραφική και της έρευνας της φύσης.
  • Τη διεύρυνση της πνευματικής ζωής: η τυπογραφία διευκολύνει τη διάδοση της γνώσης και την κριτική εξέταση των πηγών.

Δεν ήταν συνολικά αντιθρησκευτική ούτε δημοκρατική. Πολλοί πρωταγωνιστές της ήταν πιστοί χριστιανοί και εργάζονταν υπό την προστασία ηγεμόνων ή της Εκκλησίας.

Ο Διαφωτισμός, κυρίως τον 17ο και τον 18ο αιώνα, χαρακτηρίζεται από:

  • Τον ορθό λόγο και την κριτική: οι πεποιθήσεις και οι εξουσίες οφείλουν να αντέχουν στην εξέταση, αντί να γίνονται αποδεκτές μόνο λόγω παράδοσης.
  • Την επιστημονική έρευνα: εμπιστοσύνη στην εμπειρία, την απόδειξη και τη δυνατότητα διόρθωσης των λαθών.
  • Την ελευθερία συνείδησης και τη θρησκευτική ανεκτικότητα.
  • Τον περιορισμό της αυθαίρετης εξουσίας: δικαιώματα, νομιμότητα, διάκριση των εξουσιών και, σε σημαντικά ρεύματά του, συναίνεση των κυβερνωμένων.
  • Την οικουμενικότητα και την πρόοδο: αρχές που διεκδικούν ισχύ για όλους τους ανθρώπους και την πεποίθηση ότι η κοινωνία μπορεί να βελτιωθεί μέσω της γνώσης και της εκπαίδευσης.

Ούτε ο Διαφωτισμός ήταν ενιαίος ή απαλλαγμένος από αντιφάσεις: οι οικουμενικές διακηρύξεις συνυπήρχαν με αποκλεισμούς γυναικών, δουλεία και αποικιοκρατία.

Για την ανάγνωση της ομιλίας, η κρίσιμη διαφορά είναι ανάμεσα στην επίκληση της κληρονομιάς και στην κριτική της κληρονομιάς. Η Αναγέννηση ανανέωσε τη σχέση με την αρχαιότητα· ο Διαφωτισμός ενίσχυσε την απαίτηση να ελέγχονται ακόμη και οι παραδόσεις με τη λογική και την ελευθερία της σκέψης.

Επομένως, η απουσία ονομαστικής αναφοράς στις δύο περιόδους δεν αποδεικνύει από μόνη της απόρριψή τους. Το ουσιαστικό ερώτημα είναι αν η περιγραφή της Δύσης περιλαμβάνει, πέρα από την εθνική ισχύ και την πολιτισμική συνέχεια, την ανεκτικότητα, τα οικουμενικά δικαιώματα και την ελευθερία αμφισβήτησης.

Ερώτηση: Πώς η Τεχνητή Νοημοσύνη επηρεάζει την κυριαρχία μιας χώρας;

Απάντηση: Κυριαρχία σημαίνει να μπορεί μια χώρα να αποφασίζει και να ενεργεί η ίδια. Σήμερα, γι’ αυτό χρειάζεται και έλεγχο της τεχνολογίας της.

Αν οι επικοινωνίες, τα δεδομένα ή τα συστήματα Τεχνητής Νοημοσύνης που χρησιμοποιεί εξαρτώνται από μια ξένη εταιρεία, εκείνη μπορεί να περιορίσει την πρόσβαση ή να αλλάξει τους όρους. Έτσι αποκτά επιρροή στις επιλογές της χώρας.

Για παράδειγμα: αν μια κρίσιμη κρατική υπηρεσία λειτουργεί με ξένη ΤΝ και ο προμηθευτής διακόψει την παροχή, μπορεί να δυσκολευτεί να λειτουργήσει.

Η λύση δεν είναι να κατασκευάζει μια χώρα τα πάντα μόνη της. Είναι να προστατεύει τα κρίσιμα δεδομένα της, να διαθέτει τεχνογνωσία και να μπορεί να αλλάξει προμηθευτή. Η εξάρτηση περιορίζει την κυριαρχία όταν δεν υπάρχει εναλλακτική.

Ερώτηση: Αυτά που είπε ο Ρούμπιο έχουν βάση σε θέσεις πολιτικών φιλοσόφων ή άλλων διανοουμένων; Σε ποιων; Μπορείς να τους παρουσιάσεις επιγραμματικά, μαζί με όσα υποστηρίζουν;

Απάντηση: Οι θέσεις του Ρούμπιο έχουν συγγένεια με τη σκέψη αρκετών σύγχρονων διανοουμένων, χωρίς αυτό να αποδεικνύει ότι αντλεί απευθείας από αυτούς.

Ο Γιοράμ Χαζόνι υπερασπίζεται το ανεξάρτητο εθνικό κράτος ως πλαίσιο αυτοκυβέρνησης και διατήρησης της ιστορικής παράδοσης. Συναντά τον Ρούμπιο στην προτεραιότητα της εθνικής κυριαρχίας έναντι της υπερεθνικής διακυβέρνησης.

Ο Πάτρικ Ντίνιν υποστηρίζει ότι η υπερβολική έμφαση στην ατομική αυτονομία αποδυναμώνει τις κοινότητες και συγκεντρώνει εξουσία στο κράτος και στις αγορές. Η σκέψη του συγγενεύει με την έμφαση του Ρούμπιο στην παράδοση, στους κοινωνικούς δεσμούς και στο καθήκον.

Ο Έιντριαν Βερμιούλ θεωρεί ότι η δημόσια εξουσία πρέπει να προωθεί το κοινό καλό και ουσιαστικούς ηθικούς σκοπούς. Η σύνδεση με τον Ρούμπιο είναι περισσότερο έμμεση: αφορά την ιδέα ότι μια πολιτική κοινότητα χρειάζεται κοινό προσανατολισμό.

Ο Σάμιουελ Χάντινγκτον ανέδειξε τις πολιτισμικές και θρησκευτικές ταυτότητες ως σημαντικούς παράγοντες της διεθνούς πολιτικής. Η παρουσίαση της Δύσης από τον Ρούμπιο ως ιδιαίτερης ιστορικής κοινότητας συγγενεύει με αυτή την οπτική.

Ο Μάικλ Άντον δικαιολόγησε την άνοδο του Τραμπ ως αναγκαία ρήξη με το κατεστημένο. Η συγγένεια βρίσκεται στη δραματική παρουσίαση της επιλογής: αλλαγή πορείας ή παρακμή.

Τέλος, ο Άλεξ Καρπ και ο Νίκολας Ζαμίσκα υποστηρίζουν ότι η τεχνολογική βιομηχανία πρέπει να υπηρετεί δημόσιους και εθνικούς στόχους, ιδιαίτερα την άμυνα. Βρίσκονται κοντά στη σύνδεση που κάνει ο Ρούμπιο ανάμεσα στην τεχνολογική υπεροχή, την εθνική ισχύ και τη δυτική ανασυγκρότηση. Αυτές οι συγγένειες δεν συγκροτούν μία ενιαία φιλοσοφική σχολή ούτε σημαίνουν ότι ο Ρούμπιο υιοθετεί όλες τις θέσεις τους.

Από διαφορετική κατεύθυνση, ο Τζον Ρολς δίνει προτεραιότητα στη συνύπαρξη ελεύθερων και ίσων πολιτών με διαφορετικές πεποιθήσεις, ο Μάικλ Σαντέλ στην αξιοπρέπεια της εργασίας και στο κοινό καλό, και ο Φίλιπ Πέτιτ στην προστασία από την ανεξέλεγκτη εξουσία. Προσφέρουν περισσότερο κριτικά εργαλεία για την αξιολόγηση αυτής της πολιτικής παρά θεωρητική θεμελίωσή της.

Ερώτηση: Πού διαφωνούν οι Δημοκρατικοί;

Απάντηση: Οι Δημοκρατικοί διαφωνούν κυρίως στο πώς ορίζεται η εθνική κοινότητα και πώς ελέγχεται η εξουσία. Δεν έχουν όλοι τις ίδιες θέσεις, αλλά η κυρίαρχη προσέγγισή τους διαφέρει στα εξής:

Στην ταυτότητα της Δύσης: δίνουν μεγαλύτερο βάρος στη δημοκρατία, στα ίσα δικαιώματα και στο κράτος δικαίου. Η κοινή πολιτισμική ή χριστιανική κληρονομιά δεν αποτελεί γι’ αυτούς προϋπόθεση ισότιμης συμμετοχής στην κοινωνία.

Στην παράδοση και το κοινό καλό: θεωρούν ότι η προστασία της κοινότητας πρέπει να συνυπάρχει με την ελευθερία διαφορετικών θρησκειών και τρόπων ζωής. Αντιτίθενται στην επιβολή μίας ηθικής αντίληψης από το κράτος.

Στην εθνική κυριαρχία: αντιμετωπίζουν τις συμμαχίες και τους διεθνείς θεσμούς περισσότερο ως μέσα ενίσχυσης της ασφάλειας και της επιρροής της χώρας. Η συνεργασία δεν σημαίνει κατ’ ανάγκην απώλεια εθνικού ελέγχου.

Στην οικονομία και στην τεχνολογία υπάρχει και σύγκλιση: υποστηρίζουν επίσης την εγχώρια παραγωγή και την προστασία κρίσιμων υποδομών. Η διαφωνία αφορά περισσότερο ποιος ωφελείται και ποιος ελέγχει τις μεγάλες επιχειρήσεις, με μεγαλύτερη έμφαση στην εργασία, στα δικαιώματα και στη λογοδοσία.

Η βασική διαφορά, λοιπόν, είναι αυτή: η εθνικοσυντηρητική προσέγγιση θεμελιώνει τη συνοχή περισσότερο στην κοινή παράδοση· η φιλελεύθερη δημοκρατική προσέγγιση περισσότερο στην ισότητα των πολιτών, ακόμη κι όταν διαφέρουν μεταξύ τους.

Ερώτηση: Στην Ευρώπη υπάρχει ανάλογη τάση;

Απάντηση: Ναι, στην Ευρώπη υπάρχει ανάλογη εθνικοσυντηρητική τάση, που προτάσσει την εθνική κυριαρχία, την πολιτισμική ταυτότητα, την παράδοση και τον περιορισμό της μετανάστευσης. Δεν αποτελεί, όμως, ενιαίο ρεύμα ούτε είναι παντού μεταφιλελεύθερη.

Χαρακτηριστικά παραδείγματα είναι η πολιτική του Βίκτορ Όρμπαν στην Ουγγαρία, το PiS στην Πολωνία, η Εθνική Συσπείρωση στη Γαλλία και οι Αδελφοί της Ιταλίας της Τζόρτζια Μελόνι. Υπάρχουν σημαντικές διαφορές μεταξύ τους: στη σχέση με την ΕΕ, στη θρησκεία, στην οικονομία και στην εξωτερική πολιτική.

Η συγγένεια με τη νέα αμερικανική Δεξιά βρίσκεται στην αντίληψη ότι η κοινωνία χρειάζεται κοινή ιστορική ταυτότητα και ισχυρό εθνικό κράτος, πέρα από την αγορά και τα ατομικά δικαιώματα.

Η κρίσιμη διάκριση είναι ότι η υπεράσπιση του έθνους δεν συνεπάγεται από μόνη της απόρριψη του φιλελευθερισμού. Μια τάση γίνεται σαφέστερα μεταφιλελεύθερη όταν θεωρεί ότι οι θεσμοί πρέπει να υπηρετούν συγκεκριμένη αντίληψη του κοινού καλού· γίνεται αντιφιλελεύθερη όταν περιορίζει τον πλουραλισμό, τα δικαιώματα ή τους ελέγχους της εξουσίας.

Παράλληλα, στην Ευρώπη υπάρχει και μια διαφορετική αναζήτηση: η ευρωπαϊκή στρατηγική αυτονομία. Επιδιώκει μεγαλύτερο έλεγχο στην άμυνα, στην ενέργεια και στην τεχνολογία μέσω ευρωπαϊκής συνεργασίας. Μπορεί να μοιράζεται την ανησυχία για την εξάρτηση, αλλά προτείνει κοινή ευρωπαϊκή ισχύ αντί αποκλειστικά εθνικής.

Ερώτηση: Η κυριαρχία της Τεχνητής Νοημοσύνης απειλεί τις ελευθερίες και τη δημοκρατία;

Απάντηση: Ναι, μπορεί να τις απειλήσει, αλλά αυτό δεν είναι αναπόφευκτο. Το κρίσιμο είναι ποιος ελέγχει την Τεχνητή Νοημοσύνη και αν οι πολίτες μπορούν να ελέγχουν τις χρήσεις της.

Οι βασικοί κίνδυνοι είναι:

  • Επιτήρηση: κράτη ή εταιρείες μπορούν να παρακολουθούν και να αξιολογούν τους ανθρώπους σε μεγάλη κλίμακα.
  • Χειραγώγηση: πλαστές εικόνες, βίντεο και στοχευμένα μηνύματα μπορούν να δυσκολεύουν τη διάκριση της αλήθειας.
  • Αδιαφανείς αποφάσεις: κάποιος μπορεί να αποκλείεται από εργασία ή παροχές χωρίς κατανοητή αιτιολογία και ουσιαστική δυνατότητα ένστασης.
  • Συγκέντρωση εξουσίας: λίγοι οργανισμοί ελέγχουν συστήματα από τα οποία εξαρτώνται πολλοί.

Η δημοκρατία αποδυναμώνεται όταν η κυβέρνηση παρουσιάζει μια επιλογή ως «το αποφάσισε ο αλγόριθμος», αποκρύπτοντας ότι άνθρωποι επέλεξαν τους στόχους και τους κανόνες του. Η ανθρώπινη υπογραφή δεν αρκεί χωρίς πραγματική δυνατότητα αμφισβήτησης.

Η ΤΝ μπορεί επίσης να βοηθήσει τους πολίτες να κατανοούν πληροφορίες και να ελέγχουν την εξουσία. Για να υπηρετεί τη δημοκρατία, χρειάζονται υπεύθυνοι που λογοδοτούν, ανεξάρτητοι έλεγχοι και δικαίωμα προσφυγής.

Ερώτηση: Ποιο πολιτικό σύστημα φαίνεται να κυριαρχεί;

Απάντηση: Πιθανότερη είναι η εξάπλωση μιας δημοκρατίας με ισχυρότερη εκτελεστική εξουσία και μεγαλύτερη εξάρτηση από τεχνολογικές εταιρείες. Είναι εκτίμηση, όχι βέβαιη πρόβλεψη — και δεν θα ακολουθήσουν όλες οι χώρες την ίδια πορεία.

Σε ένα τέτοιο σύστημα οι εκλογές συνεχίζονται, αλλά οι ουσιαστικές αποφάσεις μπορεί να συγκεντρώνονται περισσότερο σε κυβερνητικές ηγεσίες, ειδικούς και επιχειρήσεις που ελέγχουν δεδομένα και υποδομές. Οι πολίτες θα ψηφίζουν, αλλά ενδέχεται να δυσκολεύονται να επηρεάζουν ή να αμφισβητούν αυτές τις αποφάσεις.

Θα το περιέγραφα ως τάση προς συγκεντρωτική διακυβέρνηση με τεχνοκρατικά χαρακτηριστικά. Όπου αποδυναμώνονται τα δικαστήρια, η ελεύθερη ενημέρωση και η αντιπολίτευση, μπορεί να εξελιχθεί σε αυταρχισμό.

Η ΤΝ, όμως, δεν καθορίζει μόνη της το πολίτευμα. Το αποφασιστικό ερώτημα είναι αν οι πολίτες μπορούν να ελέγχουν, να αμφισβητούν και να αντικαθιστούν όσους ασκούν εξουσία — μαζί με τις τεχνολογίες που χρησιμοποιούν.

 

 

Επίσκεψη Ρούμπιο: Πώς «διάβασε» η Αγκυρα όσα έγιναν στην Αθήνα

Από
pcuser
-
0

Τα τουρκικά μέσα ενημέρωσης εστίασαν την προσοχή τoυς στην αμυντική συνερ- γασία και στις συμφωνίες που θέλει να υπογράψει η Ελλάδα με τις ΗΠΑ.

ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΗ – ΑΝΤΑΠΟΚΡΙΣΗ. Στην τουρκική πρωτεύουσα παρακολουθούν στενά τα αποτελέσματα της επίσκεψης του Μάρκο Ρούμπιο στην Αθήνα. Την ημέρα της συνάντησης του Αμερικανού ΥΠΕΞ με τον Γιώργο Γεραπετρίτη και τον Κυριάκο Μητσοτάκη, πάντως, ο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν είχε τηλεφωνική επικοινωνία με τον Βλαντιμίρ Πούτιν.

Η ουδέτερη στάση που τήρησε ο κ. Ρούμπιο στο ερώτημα για το καλώδιο Κύπρου – Kρήτης, όπου αναφέρθηκε στην ανάγκη «ιδιωτικής διπλωματίας» και είπε ότι είναι θέμα που «αφορά κι άλλες χώρες», δεν πέρασε απαρατήρητη και σύμφωνα με πολιτικούς αναλυτές της γειτονικής χώρας δείχνει ότι, παρά τις σχέσεις που αναπτύσσει η Ουάσιγκτον με την Αθήνα, δεν επιθυμεί να προκαλέσει οποιαδήποτε δυσαρέσκεια στην τουρκική πλευρά. H Αγκυρα έχει τονίσει ότι για το συγκεκριμένο ζήτημα της πόντισης καλωδίου χρειάζεται «συντονισμός» μεταξύ των παράκτιων κρατών, ενώ το υπουργείο Αμυνας της γειτονικής χώρας είχε αναφέρει πως δεν θα επιτρέψει μη αδειοδοτημένες δραστηριότητες.

επίσκεψη-ρούμπιο-πώς-διάβασε-η-αγκυ-564507670
Ρούμπιο στην Αθήνα: Εξοπλιστικά ύψους 4 δισ. από τις ΗΠΑ

Τα τουρκικά μέσα ενημέρωσης, ωστόσο, εστίασαν την προσοχή τoυς στη συνεργασία στον τομέα της άμυνας και στις συμφωνίες που θέλει να υπογράψει η Αθήνα με την Ουάσιγκτον. To τηλεοπτικό δίκτυο CNN Turk ανέφερε ότι ο Ρούμπιο χαρακτήρισε την Ελλάδα «απαραίτητο σύμμαχο του ΝΑΤΟ», ενώ σημείωσε ότι «η Αθήνα επιδιώκει ισχυρότερη πολιτική και στρατιωτική υποστήριξη από τις ΗΠΑ εναντίον της Τουρκίας και πως οι συνομιλίες κάλυψαν αμυντικές συμφωνίες πολλών δισ. ευρώ, συμπεριλαμβανομένου του εκσυγχρονισμού 20 F-35 και 82 F-16». Στην εφημερίδα Cumhuriyet έδωσαν μεγάλη σημασία στη δήλωση του υπουργού Εξωτερικών των ΗΠΑ, ο οποίος σχολίασε ότι «η παρουσία του στην Αθήνα υπογραμμίζει στην πραγματικότητα τη σημασία που αποδίδουμε στην ιστορική ελληνοαμερικανική συμμαχία».

Επικοινωνία με Πούτιν

Εν τω μεταξύ, τις ώρες που ο κ. Ρούμπιο είχε επαφές με την ελληνική κυβέρνηση, η τουρκική προεδρία ανακοίνωνε ότι ο Ταγίπ Ερντογάν είχε τηλεφωνική επικοινωνία με τον Ρώσο πρόεδρο Βλαντιμίρ Πούτιν. Σύμφωνα με πληροφορίες, η τηλεφωνική επικοινωνία κάλυψε τις διμερείς σχέσεις μεταξύ Τουρκίας και Ρωσίας, καθώς και περιφερειακά και παγκόσμια ζητήματα. Ο πρόεδρος Ερντογάν δήλωσε ότι οι προσπάθειες για την ασφάλεια της ναυσιπλοΐας στη Μαύρη Θάλασσα είναι μεγάλης σημασίας και ότι η Τουρκία είναι πάντα έτοιμη να συμβάλει στις προσπάθειες για την έναρξη άμεσων επαφών μεταξύ Ρωσίας και Ουκρανίας.

επίσκεψη-ρούμπιο-πώς-διάβασε-η-αγκυ-564507667
Ελλάδα – ΗΠΑ: Επιβεβαιώνεται η ισχύς των σχέσεων

«Κατά τη διάρκεια της τηλεφωνικής επικοινωνίας, ο κ. Ερντογάν συνεχάρη τον Ρώσο πρόεδρο για τα γενέθλιά του και για την επιτυχία του κόμματός του στις εκλογές της Δούμας», ανέφερε η τουρκική προεδρία. Βασική εκκρεμότητα μεταξύ Μόσχας και Αγκυρας είναι το μέλλον των S-400 και αν θα μπορέσουν να παραχωρηθούν σε άλλη χώρα, έτσι ώστε η Αγκυρα να μπορέσει να επιστρέψει στο πρόγραμμα της προμήθειας των F-35.

Αυστηρό μήνυμα Ερντογάν

Την ίδια ώρα, ο Ταγίπ Ερντογάν έστειλε αυστηρό μήνυμα για την υπόθεση των επενδυτικών κεφαλαίων και τις καταγγελίες περί διαφθοράς, τονίζοντας ότι δεν θα γίνει ανεκτή καμία παρανομία. Ο Τούρκος πρόεδρος διαβεβαίωσε ότι οι αρμόδιες αρχές εξετάζουν την υπόθεση σε όλες τις διαστάσεις της και πως όσοι αποκόμισαν παράνομα κέρδη θα λογοδοτήσουν ενώπιον της Δικαιοσύνης. «Οσοι καταπατούν τα δικαιώματα του λαού και αποκτούν αθέμιτα κέρδη θα πληρώσουν το τίμημα», είπε χαρακτηριστικά.

Παράλληλα, επισήμανε ότι στόχος της κυβέρνησης είναι η προστασία των μικροεπενδυτών και των αποταμιεύσεών τους. Οι δηλώσεις του αποκτούν ιδιαίτερη σημασία μετά τις καταγγελίες του ηγέτη του CHP Οζγκιούρ Οζέλ, ο οποίος συνέδεσε την υπόθεση με εταιρεία του ανιψιού του Ερντογάν, Οσαμε Ερντογάν.

https://www.kathimerini.gr/politics/foreign-policy/564507157/episkepsi-roympio-pos-diavase-i-agkyra-osa-eginan-stin-athina/

Δίκη Βαλυράκη: Αθώοι οι δύο ψαράδες για τον θάνατο του πρώην υπουργού

Από
pcuser
-
2
Αθώοι κρίθηκαν κατά πλειοψηφία από το Μικτό Ορκωτό Δικαστήριο της Αθήνας οι δύο κατηγορούμενοι ψαράδες για τον θάνατο του πρώην υπουργού

Αθώοι κρίθηκαν κατά πλειοψηφία (6-1) από το Μικτό Ορκωτό Δικαστήριο της Αθήνας οι δύο κατηγορούμενοι ψαράδες για τον θάνατο του πρώην υπουργού Σήφη Βαλυράκη, τον Ιανουάριο του 2021, στη θαλάσσια περιοχή της Ερέτριας.

Τακτικοί και λαϊκοί δικαστές αποφάσισαν ότι τα δύο αδέλφια που κάθονταν στο εδώλιο πρέπει να απαλλαγούν λόγω αμφιβολιών για το αδίκημα της ανθρωποκτονίας από πρόθεση κατά συναυτουργία, διαφωνώντας με την πρόταση του εισαγγελέα Παναγιώτη Ηλιόπουλου. Μειοψήφησε ο πρόεδρος της έδρας που είχε την άποψη ότι έπρεπε να κηρυχθούν ένοχοι.

Στη δικαστική αίθουσα βρέθηκαν για να στηρίξουν την οικογένεια στελέχη του ΠΑΣΟΚ, μεταξύ των οποίων ο γενικός γραμματέας της Κεντρικής Επιτροπής του ΠΑΣΟΚ Γιάννης Βαρδακαστάνης, οι βουλευτές Μανώλης Χνάρης, Ευαγγελία Λιακούλη, Ευάγγελος Αποστολάκης και οι πρώην υπουργοί Νίκος Σηφουνάκης, Μιχάλης Καρχιμάκης, Κώστας Λαλιώτης.

Εισαγγελική πρόταση

Στην αγόρευσή του ο εισαγγελικός λειτουργός που είχε ζητήσει την καταδίκη τους είχε αναφέρει, μεταξύ άλλων, πως «τα χτυπήματα, ο τρόπος, η πτώση στη θάλασσα δείχνουν εγκληματική συμπεριφορά από την οποία προήλθε ο θάνατος του Βαλυράκη. Ακόμα και στο τέλος που έχουν πάει όλα στραβά, εγκατέλειψαν τον Βαλυράκη. Απομακρύνθηκαν από το σημείο και τον εγκατέλειψαν αβοήθητο. Ακόμα και αργότερα, όταν έγιναν κινητοποιήσεις, θα μπορούσαν να δώσουν πληροφορίες στις Αρχές, αλλά ούτε αυτό έκαναν».

Στο διά ταύτα της αγόρευσής του ο εισαγγελέας σημείωσε πως «η πτώση του Βαλυράκη στο νερό δεν ήταν απότομη επιτάχυνση ή θέμα χειρισμού σκάφους. Ηταν θέμα προσέγγισης, στησίματος, χτυπήματα. Ο Α.Ε. τον χτύπησε με το κοντάρι και βρέθηκε στο νερό χωρίς τη θέλησή του. Αυτό αποδείχθηκε από τρία πράγματα. Εχει πάει για ψαραντούφεκο, αλλά το σκάφος είναι ακόμη εν κινήσει και δεν φοράει τα βάρη για το ψαροντούφεκο. Φορούσε τα σανδάλια του. Με αυτό τον τρόπο, με τις κινήσεις και τα χτυπήματα βρέθηκε ο Ιωσήφ Βαλυράκης στο νερό. Ηρθε σε επαφή με την προπέλα του σκάφους του και τα υδροπτερύγια του αλιευτικού. Αυτά προκάλεσαν βαριές κρανιοεγκεφαλικές κακώσεις με αποτέλεσμα να επέλθει ο θάνατός του».

https://www.kathimerini.gr/society/564507889/diki-valyraki-athooi-oi-dyo-psarades-gia-ton-thanato-toy-proin-ypoyrgoy/

Ο Μάρκο Ρούμπιο στην Αθήνα – Τι κέρδισε η Ελλάδα και τι φοβάται η Τουρκία; 

Από
pcuser
-
0

ΔΡ. ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΣΤΑΘΑΚΟΠΟΥΛΟΣ

Στη γεωπολιτική, η διαφορά ανάμεσα στον σύμμαχο και στον απαραίτητο εταίρο είναι τεράστια.

Η επίσκεψη του Μάρκο Ρούμπιο στην Αθήνα δεν ήταν μια ακόμη εθιμοτυπική επίσκεψη Αμερικανού υπουργού Εξωτερικών σε σύμμαχο χώρα. Και αυτό δεν προκύπτει τόσο από τα λόγια που ακούστηκαν, όσο από τη γεωπολιτική αρχιτεκτονική μέσα στην οποία εντάχθηκε.

Ο 6ος Στρατηγικός Διάλογος Ελλάδας–ΗΠΑ, η αμυντική συνεργασία, τα 4 δισ. δολάρια αμερικανικών αμυντικών πωλήσεων, η ενέργεια, η Αλεξανδρούπολη, η Σούδα, η ναυτιλία, οι υποδομές και η συνδεσιμότητα συγκροτούν πλέον ένα πολύ ευρύτερο πλαίσιο από την παραδοσιακή αντίληψη περί «ελληνοαμερικανικής φιλίας»

Και υπάρχει ακόμη κάτι πιο ενδιαφέρον. Η ίδια επίσκεψη διαβάστηκε διαφορετικά στην Αθήνα και στην Άγκυρα.

Η Ελλάδα βλέπει αναβάθμιση. 

Η Τουρκία βλέπει μετατόπιση.

Η ελληνική ανάγνωση είναι σχετικά σαφής.

Η Ελλάδα δεν παρουσιάστηκε απλώς ως ένας καλός και προβλέψιμος σύμμαχος των ΗΠΑ. Παρουσιάστηκε ως χώρα που μπορεί να προσφέρει ασφάλεια, ενέργεια, υποδομές, ναυτιλιακή ισχύ και γεωγραφική πρόσβαση σε μια περιοχή όπου όλα αυτά αποκτούν ολοένα και μεγαλύτερη αξία.

Ο Κυριάκος Μητσοτάκης το είπε με χαρακτηριστικό τρόπο. Η Ελλάδα είναι πλέον «γέφυρα» μεταξύ Ευρώπης, Ηνωμένων Πολιτειών, Μέσης Ανατολής και χωρών του Κόλπου και, υπό αυτή την έννοια, αναντικατάστατος εταίρος για την Ουάσιγκτον.

Εδώ βρίσκεται και η ουσία.

Η γεωπολιτική αξία μιας χώρας δεν μετριέται μόνο από το πόσο ισχυρός είναι ο στρατός της. Μετριέται από το πόσα προβλήματα μπορεί να λύσει για έναν ισχυρότερο σύμμαχο.

Η Ελλάδα προσπαθεί πλέον να αποδείξει ότι μπορεί να λύσει αρκετά.

Η Αλεξανδρούπολη είναι χαρακτηριστικό παράδειγμα. Δεν είναι απλώς ένα ελληνικό λιμάνι. Είναι κόμβος στρατιωτικής και ενεργειακής μεταφοράς, με πρόσβαση προς τα Βαλκάνια και την Κεντρική Ευρώπη.

Το ίδιο ισχύει για το LNG και τον λεγόμενο Vertical Corridor/ κάθετο διάδρομο. Η Ελλάδα φιλοδοξεί να γίνει πύλη αμερικανικού φυσικού αερίου προς την Ευρώπη και, ταυτόχρονα, ενεργειακός κόμβος για τα βόρεια κράτη.

Υπάρχει βεβαίως και η ελληνική ναυτιλία. Σ’ έναν κόσμο όπου η ελευθερία της ναυσιπλοΐας έχει πάψει να θεωρείται αυτονόητη, η χώρα με έναν από τους μεγαλύτερους εμπορικούς στόλους αποκτά εκ των πραγμάτων ιδιαίτερη στρατηγική βαρύτητα.

Γι’ αυτό και η αναφορά του Ρούμπιο στην ελληνική συμμετοχή στην ασφάλεια της ναυσιπλοΐας, στην Ερυθρά Θάλασσα και στις κρίσεις του Ιράν και της Ουκρανίας δεν ήταν τυχαία.

Τέλος, η ομιλία στην Πνύκα, έδωσε στο ταξίδι και μια άλλη διάσταση.

Ο Μ.Ρούμπιο δεν μίλησε απλώς ως υπουργός Εξωτερικών. Μίλησε για το μέλλον της Δύσης. Χρησιμοποίησε την αρχαία Ελλάδα ως συμβολικό σημείο αναφοράς και συνέδεσε αξίες όπως το καθήκον, η τιμή, η γενναιότητα και η εθνική πίστη με τη φιλοσοφία του «America First».

Η Αθήνα, επομένως, χρησιμοποιήθηκε όχι μόνο ως διπλωματικός σταθμός αλλά και ως σκηνικό για την αμερικανική αφήγηση περί αναγέννησης της Δύσης.

Και αυτό έχει σημασία.

Γιατί η Ελλάδα, χωρίς να γίνεται αμερικανικό προτεκτοράτο – και πρέπει να προσέχουμε πολύ αυτή τη διαφορά – επιχειρεί να καταστεί χρήσιμη στον αμερικανικό σχεδιασμό με τρόπους που υπερβαίνουν το ελληνοτουρκικό ισοζύγιο.

Και εδώ ακριβώς αρχίζει η τουρκική ανησυχία.

Τι είδε η Τουρκία στην Αθήνα;

Η Τουρκία δεν είδε απλώς έναν Αμερικανό υπουργό Εξωτερικών να επισκέπτεται την Αθήνα.

Είδε την Ελλάδα να προσπαθεί να αποκτήσει αυτόνομη στρατηγική αξία για την Ουάσιγκτον, ανεξάρτητα από την παραδοσιακή αμερικανική ανάγκη να διατηρεί ισορροπίες ανάμεσα σε Αθήνα και Άγκυρα.

Ο τουρκικός Τύπος στάθηκε ιδιαίτερα στην ενέργεια, στην άμυνα, στον κάθετο διάδρομο και στο γεγονός ότι ο Ρούμπιο βρέθηκε στην Αθήνα χωρίς αντίστοιχη επίσκεψη στην Άγκυρα. Ορισμένα μέσα μάλιστα μίλησαν ευθέως για ενίσχυση ενός «άξονα ΗΠΑ–Ελλάδας» που περιορίζει τον τουρκικό ρόλο.

Όμως δεν θα έλεγα ότι η Άγκυρα πανικοβλήθηκε.

Θα ήταν λάθος ανάγνωση.

Η Τουρκία εξακολουθεί να διαθέτει κάτι που καμία ελληνική υποδομή δεν μπορεί να υποκαταστήσει. Γεωγραφικό βάθος και στρατηγικό μέγεθος. Ελέγχει τα Στενά, βρίσκεται στον Εύξεινο Πόντο, συνορεύει με Μέση Ανατολή και Καύκασο, διαθέτει μεγάλη στρατιωτική ισχύ, αμυντική βιομηχανία και, κυρίως, εξακολουθεί να είναι απαραίτητη για πολλές αμερικανικές και νατοϊκές στρατηγικές.

Γι’ αυτό και η Ουάσιγκτον δεν πρόκειται να «διαλέξει» απλώς Ελλάδα αντί Τουρκίας.

Το πραγματικό ζήτημα είναι διαφορετικό.

Μπορεί η Ελλάδα να γίνει τόσο χρήσιμη ώστε η Αμερική να μην χρειάζεται να βλέπει κάθε ελληνοτουρκικό ζήτημα αποκλειστικά μέσα από το πρίσμα της ανάγκης να κρατήσει την Τουρκία μέσα στο δυτικό στρατόπεδο;

Αυτό είναι το πραγματικό στοίχημα.

Και εδώ η Ελλάδα έχει κάνει βήματα.

Η αμερικανική παρουσία στη Σούδα, η Αλεξανδρούπολη, η ενέργεια, οι νέες αμυντικές δυνατότητες, τα F-35, η ναυτιλία, η Κύπρος, το Ισραήλ, η συνεργασία 3+1 και τώρα η ευρύτερη σύνδεση με τον Κόλπο δημιουργούν ένα πλέγμα στο οποίο η Ελλάδα αποκτά μεγαλύτερη στρατηγική χρησιμότητα.

Αλλά υπάρχει μια κρίσιμη προϋπόθεση.

Η Αθήνα δεν πρέπει να μπερδέψει τη στρατηγική χρησιμότητα με την αυτόματη αμερικανική υποστήριξη σε κάθε ελληνική θέση.

Και αυτό φάνηκε ήδη.

Όταν τέθηκε στον Ρούμπιο το ζήτημα των τουρκικών απειλών σχετικά με το καλώδιο και τις περιφερειακές εντάσεις, ο Αμερικανός υπουργός απέφυγε να δώσει στην Αθήνα τη δημόσια δήλωση που ενδεχομένως θα επιθυμούσε. Κράτησε τις ισορροπίες.

Αυτό είναι ίσως το σημαντικότερο μήνυμα ολόκληρης της επίσκεψης.

Οι Ηνωμένες Πολιτείες θέλουν ισχυρότερη Ελλάδα, αλλά δεν έχουν αποφασίσει να εγκαταλείψουν την Τουρκία.

Συμπερασματικά:

Η επίσκεψη Ρούμπιο ήταν επιτυχία για την Ελλάδα, αλλά όχι επειδή ο Αμερικανός υπουργός «πήρε το μέρος μας».

Η πραγματική επιτυχία είναι ότι η Ελλάδα φαίνεται να μετακινείται από τη θέση του ζητούντος ασφάλεια στη θέση του παρόχου στρατηγικής αξίας.

Αυτό είναι πολύ σημαντικότερο.

Η Ελλάδα προσφέρει λιμάνια, ενέργεια, ναυτιλία, υποδομές, στρατιωτικές εγκαταστάσεις, γεωγραφική πρόσβαση και πολιτική σταθερότητα. Και όσο περισσότερο αυτά συνδέονται μεταξύ τους σε ένα ενιαίο αμερικανικό και ευρωπαϊκό δίκτυο, τόσο αυξάνεται το κόστος για οποιονδήποτε θα ήθελε να υποβαθμίσει τον ελληνικό ρόλο.

Η Τουρκία το αντιλαμβάνεται.

Γι’ αυτό και η τουρκική συζήτηση δεν αφορά πλέον μόνο το ερώτημα «Ελλάδα ή Τουρκία;».

Αφορά κάτι βαθύτερο:

Μήπως η Ελλάδα παύει να είναι απλώς το μικρότερο μέλος ενός ελληνοτουρκικού ισοζυγίου και μετατρέπεται σε αυτόνομο στρατηγικό κεφάλαιο της Δύσης;

Αν η απάντηση αποδειχθεί θετική στην πράξη και όχι μόνο στις δηλώσεις, τότε η επίσκεψη Ρούμπιο στην Αθήνα θα έχει αποτελέσει κάτι περισσότερο από μια επιτυχημένη διπλωματική εκδήλωση.

Θα έχει σηματοδοτήσει μια αλλαγή γεωπολιτικού ρόλου.

Και αυτήν ακριβώς την αλλαγή φοβάται περισσότερο η Άγκυρα.

Γιατί μια Ελλάδα που απλώς ζητά από την Αμερική να την προστατεύσει είναι ένας σύμμαχος.

Όμως μια Ελλάδα που μπορεί να προσφέρει στην Αμερική ασφάλεια, ενέργεια, μεταφορές, ναυτιλία και στρατηγική πρόσβαση είναι κάτι πολύ διαφορετικό.

Είναι εταίρος.

Και στη γεωπολιτική, η διαφορά ανάμεσα στον σύμμαχο και στον απαραίτητο εταίρο είναι τεράστια.

https://www.huffingtonpost.gr/blogs/o-marko-roubio-stin-athina-ti-kerdise-i-ellada-kai-ti-fovatai-i-tourkia/

Η Κύπρος στα λόγια και όχι στα έγγραφα

Από
anixneuseis
-
4
του Αχιλλέα Ταουξή, Υποστρατήγου ε.α.
Στον 6ο Στρατηγικό Διάλογο Ελλάδας και ΗΠΑ, στις 7 Οκτωβρίου, ο Γιώργος Γεραπετρίτης μίλησε καθαρά για την Κύπρο. Την χαρακτήρισε αναπόσπαστο μέρος της αρχιτεκτονικής ασφάλειας της Ανατολικής Μεσογείου και μίλησε για περαιτέρω αναβάθμιση του σχήματος 3+1, με Ελλάδα, Κύπρο, Ισραήλ και ΗΠΑ.
Μετά διαβάζεις το κοινό ανακοινωθέν. Η Κύπρος δεν υπάρχει. Το 3+1 δεν υπάρχει. Δεν υπάρχει ούτε ενότητα για τα περιφερειακά ζητήματα.
Τον Φεβρουάριο του 2023 και τον Φεβρουάριο του 2024 το 3+1 ήταν γραμμένο μέσα στα ανακοινωθέντα. Φέτος δεν είναι. Αυτό δεν σημαίνει ότι άλλαξε η αμερικανική πολιτική. Στη διπλωματία όμως μετράει ό,τι γράφεται και μετράει εξίσου ό,τι μένει έξω.
Το δεύτερο σημείο είναι το καλώδιο. Στην κοινή συνέντευξη Τύπου ο Ρούμπιο ρωτήθηκε για ενεργειακά έργα, μεταξύ αυτών τις διασυνδέσεις με την Κύπρο και την Αίγυπτο. Δεν ονόμασε την Τουρκία. Δεν ονόμασε καμία εταιρεία. Είπε ότι κάποια από αυτά τα έργα εμπλέκουν άλλες χώρες, ότι η κατάσταση είναι λεπτή και ότι τέτοια θέματα λύνονται καλύτερα με ιδιωτική διπλωματία και όχι μπροστά στις κάμερες. Δεν μιλάμε για ένα απλό καλώδιο. Είναι ο δρόμος για να βγει η Κύπρος από την ενεργειακή απομόνωση και να δεθεί με την Ελλάδα και την Ευρώπη.
Το σκηνικό είναι γνωστό. Από τον Αύγουστο η γαλλική Meridiam κατέχει το 66% της εταιρείας του έργου και ο ΑΔΜΗΕ το 34%. Η Nexans, που έχει ήδη τη σύμβαση για το καλώδιο, υπέγραψε με τον ΑΔΜΗΕ για τις έρευνες βυθού. Η Άγκυρα ζητά γραπτή ενημέρωση. Η Αθήνα λέει ενημέρωση και όχι άδεια. Η NAVTEX αναμένεται τις επόμενες ημέρες, σύμφωνα με κυβερνητικές πηγές.
Σε προηγούμενο άρθρο μου είχα γράψει ότι η γαλλική εταιρεία μπορεί να παίξει ρόλο διαμεσολαβητή. Δημοσιεύματα τη θέλουν ήδη σε έμμεση επαφή με την τουρκική πλευρά. Η Nexans το διαψεύδει για τον εαυτό της. Ο Ρούμπιο δεν είπε τίποτα για εταιρείες. Άρα προσοχή. Αυτό που φαίνεται είναι ότι η Ουάσιγκτον προτιμά να μην εκτεθεί δημόσια απέναντι στην Άγκυρα και να μην πει πώς θα χειριστεί τις τουρκικές αξιώσεις.
Εδώ βρίσκεται το ουσιώδες. Η Κύπρος δεν χρειάζεται μόνο δηλώσεις αλληλεγγύης. Δεν χρειάζεται ούτε έργα που προχωρούν μόνο αν βρεθεί φόρμουλα αρεστή στην Άγκυρα. Χρειάζεται θωράκιση ως κυρίαρχο κράτος, με σεβασμό στο διεθνές δίκαιο και χωρίς προηγούμενο που θα κάνει την Τουρκία αναγκαίο συνδιαχειριστή έργων όπου δεν έχει λόγο έγκρισης.
Η Αθήνα οφείλει να πιέσει ώστε η Κύπρος και το 3+1 να γυρίσουν στα επίσημα κείμενα του διαλόγου. Οφείλει να ζητήσει σαφέστερη αμερικανική στήριξη για τη διασύνδεση. Οι εταιρείες μπορούν να βοηθήσουν σε πρακτικές λύσεις. Δεν μπορούν να σηκώσουν στους ώμους τους την κρατική στρατηγική ούτε τα κυριαρχικά δικαιώματα.
Στην Πνύκα ο Ρούμπιο είπε ότι οι Αμερικανοί χρωστάνε στην Ελλάδα. Ένα χρέος που δεν σβήνει ούτε με τον χρόνο ούτε με την απόσταση. Ωραία λόγια. Το χρέος όμως που επικαλέστηκε είναι πολιτισμικό. Δεν γράφεται σε ανακοινωθέν και δεν προστατεύει ένα καλώδιο.
Το ζήτημα δεν είναι τεχνικό, αλλα αποτελεί καθαρά ζήτημα εθνικής κυριαρχίας, δικής μας και της Κύπρου. Αν η διασύνδεση περάσει με όρους που δίνουν στην Άγκυρα ρόλο εκεί που δεν της ανήκει, δεν θα έχουμε απλώς ένα ενεργειακό έργο. Θα έχουμε δεχτεί στην πράξη ότι η Τουρκία έχει δικαίωμα έγκρισης σε υποδομές δύο κυρίαρχων κρατών. Κανένα καλώδιο δεν αξίζει αυτό το τίμημα. Το θέμα είναι να μην επαληθευτεί η λαϊκή έκφραση… εκεί που μας χρώσταγαν μας φάγαν και το γαϊδούρι….

Υποστράτηγος ε.α. Αχιλλεύς Ταούξης

Απόφοιτος της Σχολής Ευελπίδων και με 43 χρόνια υπηρεσίας στις Ένοπλες Δυνάμεις, υπηρέτησε σε επιχειρησιακές και επιτελικές θέσεις στην Ελλάδα, στο ΝΑΤΟ και σε διεθνείς αποστολές. Διετέλεσε Εκπαιδευτής και Διευθυντής Σπουδών στη ΣΕΘΑ, Διευθυντής Κέντρου Επιχειρήσεων στο ΝΑΤΟϊκό Στρατηγείο Σκοπίων και στέλεχος του ΓΕΣ, του ΓΕΕΘΑ και του Υπουργείου Εθνικής Άμυνας, με αντικείμενο την άμυνα, την αμυντική πολιτική, την Ευρωπαϊκή Ένωση και τις διεθνείς σχέσεις.

Είναι κάτοχος μεταπτυχιακού τίτλου στην Εφαρμοσμένη Στρατηγική και Διεθνείς Σχέσεις από το University of Plymouth και έχει συμμετάσχει ως ομιλητής σε ημερίδες και εκδηλώσεις. Αρθρογραφεί για θέματα εθνικής ασφάλειας, άμυνας, στρατηγικής και γεωπολιτικής.

1...262728...3,019Σελίδα 27 από 3,019