ΔΡ. ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΣΤΑΘΑΚΟΠΟΥΛΟΣ
Στη γεωπολιτική, η διαφορά ανάμεσα στον σύμμαχο και στον απαραίτητο εταίρο είναι τεράστια.
Η επίσκεψη του Μάρκο Ρούμπιο στην Αθήνα δεν ήταν μια ακόμη εθιμοτυπική επίσκεψη Αμερικανού υπουργού Εξωτερικών σε σύμμαχο χώρα. Και αυτό δεν προκύπτει τόσο από τα λόγια που ακούστηκαν, όσο από τη γεωπολιτική αρχιτεκτονική μέσα στην οποία εντάχθηκε.
Ο 6ος Στρατηγικός Διάλογος Ελλάδας–ΗΠΑ, η αμυντική συνεργασία, τα 4 δισ. δολάρια αμερικανικών αμυντικών πωλήσεων, η ενέργεια, η Αλεξανδρούπολη, η Σούδα, η ναυτιλία, οι υποδομές και η συνδεσιμότητα συγκροτούν πλέον ένα πολύ ευρύτερο πλαίσιο από την παραδοσιακή αντίληψη περί «ελληνοαμερικανικής φιλίας»
Και υπάρχει ακόμη κάτι πιο ενδιαφέρον. Η ίδια επίσκεψη διαβάστηκε διαφορετικά στην Αθήνα και στην Άγκυρα.
Η Ελλάδα βλέπει αναβάθμιση.
Η Τουρκία βλέπει μετατόπιση.
Η ελληνική ανάγνωση είναι σχετικά σαφής.
Η Ελλάδα δεν παρουσιάστηκε απλώς ως ένας καλός και προβλέψιμος σύμμαχος των ΗΠΑ. Παρουσιάστηκε ως χώρα που μπορεί να προσφέρει ασφάλεια, ενέργεια, υποδομές, ναυτιλιακή ισχύ και γεωγραφική πρόσβαση σε μια περιοχή όπου όλα αυτά αποκτούν ολοένα και μεγαλύτερη αξία.
Ο Κυριάκος Μητσοτάκης το είπε με χαρακτηριστικό τρόπο. Η Ελλάδα είναι πλέον «γέφυρα» μεταξύ Ευρώπης, Ηνωμένων Πολιτειών, Μέσης Ανατολής και χωρών του Κόλπου και, υπό αυτή την έννοια, αναντικατάστατος εταίρος για την Ουάσιγκτον.
Εδώ βρίσκεται και η ουσία.
Η γεωπολιτική αξία μιας χώρας δεν μετριέται μόνο από το πόσο ισχυρός είναι ο στρατός της. Μετριέται από το πόσα προβλήματα μπορεί να λύσει για έναν ισχυρότερο σύμμαχο.
Η Ελλάδα προσπαθεί πλέον να αποδείξει ότι μπορεί να λύσει αρκετά.
Η Αλεξανδρούπολη είναι χαρακτηριστικό παράδειγμα. Δεν είναι απλώς ένα ελληνικό λιμάνι. Είναι κόμβος στρατιωτικής και ενεργειακής μεταφοράς, με πρόσβαση προς τα Βαλκάνια και την Κεντρική Ευρώπη.
Το ίδιο ισχύει για το LNG και τον λεγόμενο Vertical Corridor/ κάθετο διάδρομο. Η Ελλάδα φιλοδοξεί να γίνει πύλη αμερικανικού φυσικού αερίου προς την Ευρώπη και, ταυτόχρονα, ενεργειακός κόμβος για τα βόρεια κράτη.
Υπάρχει βεβαίως και η ελληνική ναυτιλία. Σ’ έναν κόσμο όπου η ελευθερία της ναυσιπλοΐας έχει πάψει να θεωρείται αυτονόητη, η χώρα με έναν από τους μεγαλύτερους εμπορικούς στόλους αποκτά εκ των πραγμάτων ιδιαίτερη στρατηγική βαρύτητα.
Γι’ αυτό και η αναφορά του Ρούμπιο στην ελληνική συμμετοχή στην ασφάλεια της ναυσιπλοΐας, στην Ερυθρά Θάλασσα και στις κρίσεις του Ιράν και της Ουκρανίας δεν ήταν τυχαία.
Τέλος, η ομιλία στην Πνύκα, έδωσε στο ταξίδι και μια άλλη διάσταση.
Ο Μ.Ρούμπιο δεν μίλησε απλώς ως υπουργός Εξωτερικών. Μίλησε για το μέλλον της Δύσης. Χρησιμοποίησε την αρχαία Ελλάδα ως συμβολικό σημείο αναφοράς και συνέδεσε αξίες όπως το καθήκον, η τιμή, η γενναιότητα και η εθνική πίστη με τη φιλοσοφία του «America First».
Η Αθήνα, επομένως, χρησιμοποιήθηκε όχι μόνο ως διπλωματικός σταθμός αλλά και ως σκηνικό για την αμερικανική αφήγηση περί αναγέννησης της Δύσης.
Και αυτό έχει σημασία.
Γιατί η Ελλάδα, χωρίς να γίνεται αμερικανικό προτεκτοράτο – και πρέπει να προσέχουμε πολύ αυτή τη διαφορά – επιχειρεί να καταστεί χρήσιμη στον αμερικανικό σχεδιασμό με τρόπους που υπερβαίνουν το ελληνοτουρκικό ισοζύγιο.
Και εδώ ακριβώς αρχίζει η τουρκική ανησυχία.
Τι είδε η Τουρκία στην Αθήνα;
Η Τουρκία δεν είδε απλώς έναν Αμερικανό υπουργό Εξωτερικών να επισκέπτεται την Αθήνα.
Είδε την Ελλάδα να προσπαθεί να αποκτήσει αυτόνομη στρατηγική αξία για την Ουάσιγκτον, ανεξάρτητα από την παραδοσιακή αμερικανική ανάγκη να διατηρεί ισορροπίες ανάμεσα σε Αθήνα και Άγκυρα.
Ο τουρκικός Τύπος στάθηκε ιδιαίτερα στην ενέργεια, στην άμυνα, στον κάθετο διάδρομο και στο γεγονός ότι ο Ρούμπιο βρέθηκε στην Αθήνα χωρίς αντίστοιχη επίσκεψη στην Άγκυρα. Ορισμένα μέσα μάλιστα μίλησαν ευθέως για ενίσχυση ενός «άξονα ΗΠΑ–Ελλάδας» που περιορίζει τον τουρκικό ρόλο.
Όμως δεν θα έλεγα ότι η Άγκυρα πανικοβλήθηκε.
Θα ήταν λάθος ανάγνωση.
Η Τουρκία εξακολουθεί να διαθέτει κάτι που καμία ελληνική υποδομή δεν μπορεί να υποκαταστήσει. Γεωγραφικό βάθος και στρατηγικό μέγεθος. Ελέγχει τα Στενά, βρίσκεται στον Εύξεινο Πόντο, συνορεύει με Μέση Ανατολή και Καύκασο, διαθέτει μεγάλη στρατιωτική ισχύ, αμυντική βιομηχανία και, κυρίως, εξακολουθεί να είναι απαραίτητη για πολλές αμερικανικές και νατοϊκές στρατηγικές.
Γι’ αυτό και η Ουάσιγκτον δεν πρόκειται να «διαλέξει» απλώς Ελλάδα αντί Τουρκίας.
Το πραγματικό ζήτημα είναι διαφορετικό.
Μπορεί η Ελλάδα να γίνει τόσο χρήσιμη ώστε η Αμερική να μην χρειάζεται να βλέπει κάθε ελληνοτουρκικό ζήτημα αποκλειστικά μέσα από το πρίσμα της ανάγκης να κρατήσει την Τουρκία μέσα στο δυτικό στρατόπεδο;
Αυτό είναι το πραγματικό στοίχημα.
Και εδώ η Ελλάδα έχει κάνει βήματα.
Η αμερικανική παρουσία στη Σούδα, η Αλεξανδρούπολη, η ενέργεια, οι νέες αμυντικές δυνατότητες, τα F-35, η ναυτιλία, η Κύπρος, το Ισραήλ, η συνεργασία 3+1 και τώρα η ευρύτερη σύνδεση με τον Κόλπο δημιουργούν ένα πλέγμα στο οποίο η Ελλάδα αποκτά μεγαλύτερη στρατηγική χρησιμότητα.
Αλλά υπάρχει μια κρίσιμη προϋπόθεση.
Η Αθήνα δεν πρέπει να μπερδέψει τη στρατηγική χρησιμότητα με την αυτόματη αμερικανική υποστήριξη σε κάθε ελληνική θέση.
Και αυτό φάνηκε ήδη.
Όταν τέθηκε στον Ρούμπιο το ζήτημα των τουρκικών απειλών σχετικά με το καλώδιο και τις περιφερειακές εντάσεις, ο Αμερικανός υπουργός απέφυγε να δώσει στην Αθήνα τη δημόσια δήλωση που ενδεχομένως θα επιθυμούσε. Κράτησε τις ισορροπίες.
Αυτό είναι ίσως το σημαντικότερο μήνυμα ολόκληρης της επίσκεψης.
Οι Ηνωμένες Πολιτείες θέλουν ισχυρότερη Ελλάδα, αλλά δεν έχουν αποφασίσει να εγκαταλείψουν την Τουρκία.
Συμπερασματικά:
Η επίσκεψη Ρούμπιο ήταν επιτυχία για την Ελλάδα, αλλά όχι επειδή ο Αμερικανός υπουργός «πήρε το μέρος μας».
Η πραγματική επιτυχία είναι ότι η Ελλάδα φαίνεται να μετακινείται από τη θέση του ζητούντος ασφάλεια στη θέση του παρόχου στρατηγικής αξίας.
Αυτό είναι πολύ σημαντικότερο.
Η Ελλάδα προσφέρει λιμάνια, ενέργεια, ναυτιλία, υποδομές, στρατιωτικές εγκαταστάσεις, γεωγραφική πρόσβαση και πολιτική σταθερότητα. Και όσο περισσότερο αυτά συνδέονται μεταξύ τους σε ένα ενιαίο αμερικανικό και ευρωπαϊκό δίκτυο, τόσο αυξάνεται το κόστος για οποιονδήποτε θα ήθελε να υποβαθμίσει τον ελληνικό ρόλο.
Η Τουρκία το αντιλαμβάνεται.
Γι’ αυτό και η τουρκική συζήτηση δεν αφορά πλέον μόνο το ερώτημα «Ελλάδα ή Τουρκία;».
Αφορά κάτι βαθύτερο:
Μήπως η Ελλάδα παύει να είναι απλώς το μικρότερο μέλος ενός ελληνοτουρκικού ισοζυγίου και μετατρέπεται σε αυτόνομο στρατηγικό κεφάλαιο της Δύσης;
Αν η απάντηση αποδειχθεί θετική στην πράξη και όχι μόνο στις δηλώσεις, τότε η επίσκεψη Ρούμπιο στην Αθήνα θα έχει αποτελέσει κάτι περισσότερο από μια επιτυχημένη διπλωματική εκδήλωση.
Θα έχει σηματοδοτήσει μια αλλαγή γεωπολιτικού ρόλου.
Και αυτήν ακριβώς την αλλαγή φοβάται περισσότερο η Άγκυρα.
Γιατί μια Ελλάδα που απλώς ζητά από την Αμερική να την προστατεύσει είναι ένας σύμμαχος.
Όμως μια Ελλάδα που μπορεί να προσφέρει στην Αμερική ασφάλεια, ενέργεια, μεταφορές, ναυτιλία και στρατηγική πρόσβαση είναι κάτι πολύ διαφορετικό.
Είναι εταίρος.
Και στη γεωπολιτική, η διαφορά ανάμεσα στον σύμμαχο και στον απαραίτητο εταίρο είναι τεράστια.
https://www.huffingtonpost.gr/blogs/o-marko-roubio-stin-athina-ti-kerdise-i-ellada-kai-ti-fovatai-i-tourkia/
