BBC
Anthony Zurcher, ανταποκριτής Βόρειας Αμερικής, και Laura Bicker, ανταποκρίτρια Κίνας
Η ασφάλεια γύρω από την ιστορική πλατεία Τιενανμέν του Πεκίνου έχει ενισχυθεί εδώ και ημέρες, ενώ στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης κυκλοφορούν φήμες για μια ειδική παρέλαση ή κάποια μεγάλη, προσεκτικά σκηνοθετημένη εκδήλωση.
Οι προετοιμασίες για αυτό το σημαντικό γεγονός ξεκίνησαν αθόρυβα, αλλά η Κίνα φαίνεται έτοιμη να στήσει μια εντυπωσιακή υποδοχή για τον πρόεδρο των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ.
Η επίσκεψη θα περιλαμβάνει συνομιλίες, επίσημο δείπνο και επίσκεψη στον Ναό του Ουρανού, ένα σύμπλεγμα αυτοκρατορικών ναών όπου οι αυτοκράτορες προσεύχονταν για καλή σοδειά.
Και τόσο ο Τραμπ όσο και ο Κινέζος πρόεδρος Σι Τζινπίνγκ θα ελπίζουν ότι η επίσκεψη θα αποδώσει καρπούς. Αυτή η σύνοδος ανάμεσα στους δύο ισχυρότερους ηγέτες του κόσμου αναμένεται να είναι μία από τις πιο καθοριστικές συναντήσεις των τελευταίων ετών.
Αυτή είναι η πρώτη επίσκεψη Αμερικανού προέδρου από την προηγούμενη επίσκεψη του Τραμπ το 2017.
Εδώ και μήνες, οι σχέσεις ΗΠΑ–Κίνας αποτελούσαν χαμηλότερη προτεραιότητα για τον Τραμπ. Η προσοχή του ήταν στραμμένη στον συνεχιζόμενο πόλεμο με το Ιράν, στις στρατιωτικές επιχειρήσεις στο Δυτικό Ημισφαίριο και σε εσωτερικά ζητήματα. Όμως αυτό αλλάζει αυτή την εβδομάδα. Το μέλλον του παγκόσμιου εμπορίου, οι αυξανόμενες εντάσεις στην Ταϊβάν και ο ανταγωνισμός στις προηγμένες τεχνολογίες βρίσκονται όλα στο τραπέζι.
Σε οικονομικό επίπεδο, ο συνεχιζόμενος εμπορικός πόλεμος με τις ΗΠΑ και η σύγκρουση στο Ιράν μπορεί να είναι κακά νέα για τον Σι. Ιδεολογικά και πολιτικά, όμως, αποτελούν δώρο — και ο ίδιος θα αισθάνεται ότι έχει ισχυρά χαρτιά στα χέρια του.
Αυτή η επίσκεψη θα μπορούσε να θέσει τα θεμέλια είτε για μελλοντική συνεργασία είτε για σύγκρουση στα χρόνια που έρχονται.
Ο διαμεσολαβητής του Ιράν;
Η Κίνα προσπαθεί να παρέμβει αθόρυβα ως ειρηνοποιός, καθώς ο πόλεμος βρίσκεται πλέον στον τρίτο μήνα του. Το Πεκίνο έχει συμπράξει με το Πακιστάν ως μεσολαβητής στον πόλεμο ΗΠΑ–Ισραήλ κατά του Ιράν.
Αξιωματούχοι στο Πεκίνο και στο Ισλαμαμπάντ παρουσίασαν τον Μάρτιο ένα σχέδιο πέντε σημείων, με στόχο την επίτευξη εκεχειρίας και την επαναλειτουργία των Στενών του Ορμούζ. Και παρασκηνιακά, Κινέζοι αξιωματούχοι ωθούν διακριτικά τους Ιρανούς ομολόγους τους προς το τραπέζι των διαπραγματεύσεων.
Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι, παρά τη σταθερή επίδειξη ισχύος της, η Κίνα επιθυμεί διακαώς το τέλος αυτού του πολέμου.
Η οικονομία της χώρας ήδη παλεύει με βραδύτερη ανάπτυξη και υψηλότερη ανεργία. Η αύξηση των τιμών του πετρελαίου έχει ανεβάσει το κόστος προϊόντων που παράγονται από πετροχημικά — από τα υφάσματα μέχρι τα πλαστικά. Για ορισμένους παραγωγούς στην Κίνα, το κόστος έχει αυξηθεί κατά 20%.
Μια διαφημιστική πινακίδα στην Τεχεράνη απεικονίζει τα Στενά του Ορμούζ σαν φίμωτρο ραμμένο πάνω στο στόμα του Τραμπ.
Η Κίνα διαθέτει αξιοζήλευτα αποθέματα πετρελαίου, ενώ η πρωτοπορία που έχει αποκτήσει στις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας και στα ηλεκτρικά αυτοκίνητα την έχει προστατεύσει από τις χειρότερες συνέπειες της ενεργειακής κρίσης. Ωστόσο, ο πόλεμος προκαλεί επιπλέον πίεση σε μια υποτονική κινεζική οικονομία, η οποία εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από τις εξαγωγές. Παρ’ όλα αυτά, αν η Κίνα πρόκειται να παρέμβει και να βοηθήσει τις ΗΠΑ, θα θελήσει κάτι σε αντάλλαγμα.
Η επίσκεψη του Ιρανού υπουργού Εξωτερικών Αμπάς Αραγτσί στο Πεκίνο την περασμένη εβδομάδα φάνηκε σχεδιασμένη ώστε να δείξει το είδος της επιρροής και του ελέγχου που διαθέτει η Κίνα στη Μέση Ανατολή.
Οι ΗΠΑ παρακολουθούσαν στενά. «Ελπίζω οι Κινέζοι να του πουν αυτό που πρέπει να του ειπωθεί», δήλωσε ο υπουργός Εξωτερικών των ΗΠΑ Μάρκο Ρούμπιο. «Και αυτό είναι ότι όσα κάνετε στα Στενά σάς οδηγούν σε παγκόσμια απομόνωση. Εσείς είστε ο κακός σε αυτή την υπόθεση».
Οι τιμές του πετρελαίου επηρεάζουν σημαντικά τις κινεζικές εξαγωγές και την παραγωγή κλωστοϋφαντουργικών προϊόντων.
Οι ΗΠΑ έχουν επίσης προσπαθήσει να πείσουν την Κίνα να μην μπλοκάρει ένα νέο ψήφισμα του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ που καταδικάζει τις επιθέσεις του Ιράν σε πλοία που επιχειρούν να περάσουν από τα Στενά του Ορμούζ, αφού η Κίνα και η Ρωσία είχαν ασκήσει βέτο σε προηγούμενη πρόταση.
«Νομίζω ότι, αν θέλουμε να επαναφέρουμε το Ιράν στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων με διαρκή τρόπο, οι Ηνωμένες Πολιτείες αναγνωρίζουν ότι η Κίνα θα διαδραματίσει κάποιον ρόλο», λέει ο Άλι Γουάιν, ανώτερος σύμβουλος έρευνας και συνηγορίας για τις σχέσεις ΗΠΑ–Κίνας στο International Crisis Group.
Ο Τραμπ, από την πλευρά του, δεν έχει φανεί να ενοχλείται ιδιαίτερα από τη στενή σχέση της Κίνας με την Τεχεράνη. Αν και οι ΗΠΑ επέβαλαν πρόσφατα κυρώσεις σε διυλιστήριο με έδρα την Κίνα για τη μεταφορά ιρανικού πετρελαίου, ο πρόεδρος υποβάθμισε την περασμένη εβδομάδα οποιαδήποτε κινεζική στήριξη προς το Ιράν κατά τη διάρκεια της σύγκρουσης.
«Έτσι είναι τα πράγματα, σωστά;» είπε σε Αμερικανό δημοσιογράφο. «Κι εμείς κάνουμε πράγματα εναντίον τους».
Το μέλλον της Ταϊβάν
Η κυβέρνηση Τραμπ έχει στείλει αντιφατικά μηνύματα όσον αφορά την Ταϊβάν.
Τον περασμένο Δεκέμβριο, οι ΗΠΑ ανακοίνωσαν συμφωνία πώλησης όπλων ύψους 11 δισ. δολαρίων —8 δισ. λιρών— στην Ταϊβάν, προκαλώντας την οργή της κινεζικής κυβέρνησης. Ο Τραμπ, ωστόσο, έχει υποβαθμίσει την προθυμία των ΗΠΑ να υπερασπιστούν την Ταϊβάν, την οποία η Κίνα θεωρεί δικό της έδαφος.
«Τη θεωρεί μέρος της Κίνας», είπε ο Τραμπ για τον Σι, «και εξαρτάται από εκείνον τι πρόκειται να κάνει».
Έχει επίσης πει ότι η Ταϊβάν δεν αποζημιώνει επαρκώς τις ΗΠΑ για τις εγγυήσεις ασφαλείας που της παρέχουν, προσθέτοντας ότι «δεν μας δίνει τίποτα». Πέρυσι, επέβαλε δασμό 15% στην Ταϊβάν και την κατηγόρησε ότι έκλεψε την παραγωγή ημιαγωγών από τις ΗΠΑ.
Την περασμένη εβδομάδα, ο Ρούμπιο δήλωσε ότι η Ταϊβάν θα αποτελέσει θέμα συζήτησης κατά τη διάρκεια της επίσκεψης, αν και ο στόχος θα είναι να διασφαλιστεί ότι το ζήτημα δεν θα γίνει νέα πηγή έντασης ανάμεσα στις δύο υπερδυνάμεις.
«Δεν χρειαζόμαστε αποσταθεροποιητικά γεγονότα σε σχέση με την Ταϊβάν ή οπουδήποτε αλλού στον Ινδο-Ειρηνικό», είπε. «Και νομίζω ότι αυτό είναι προς το αμοιβαίο συμφέρον τόσο των Ηνωμένων Πολιτειών όσο και της Κίνας».
Η Ταϊβάν βασίζεται στις ΗΠΑ για στρατιωτική υποστήριξη.
Από την πλευρά της, η Κίνα έχει δείξει ότι η Ταϊβάν αποτελεί προτεραιότητα σε αυτές τις συνομιλίες. Ο υπουργός Εξωτερικών Γουάνγκ Γι δήλωσε την περασμένη εβδομάδα ότι ελπίζει οι ΗΠΑ να κάνουν τις «σωστές επιλογές», κατά τη διάρκεια τηλεφωνικής επικοινωνίας με τον Ρούμπιο.
Το Πεκίνο έχει αυξήσει τη στρατιωτική πίεση, στέλνοντας σχεδόν καθημερινά πολεμικά αεροσκάφη και πολεμικά πλοία γύρω από την Ταϊβάν.
Ορισμένοι αναλυτές πιστεύουν ότι οι Κινέζοι αξιωματούχοι ενδέχεται να πιέζουν για αλλαγή στη γλώσσα της διατύπωσης για την Ταϊβάν, η οποία είχε διαμορφωθεί προσεκτικά το 1982. Η πιο πρόσφατα διατυπωμένη πολιτική της Ουάσιγκτον είναι ότι σήμερα δεν υποστηρίζει την ανεξαρτησία της Ταϊβάν. Θα μπορούσε το Πεκίνο να πιέσει για ισχυρότερη διατύπωση, όπως ότι «οι ΗΠΑ αντιτίθενται στην ανεξαρτησία της Ταϊβάν»;
«Απλώς δεν πιστεύω ότι ο πρόεδρος Σι θα αρκεστεί σε αυτό», λέει ο Τζον Ντελούρι, ανώτερος ερευνητής στο Κέντρο Σχέσεων ΗΠΑ–Κίνας της Asia Society. «Ακόμη κι αν ο Τραμπ πει κάτι απρόβλεπτο που μοιάζει με κάποια υποχώρηση στο θέμα της Ταϊβάν, επειδή δεν είναι τόσο προσεκτικός στη χρήση της γλώσσας, οι Κινέζοι ξέρουν καλύτερα από το να δώσουν μεγάλη βαρύτητα σε αυτό, γιατί μπορεί να το αναιρέσει με μια ανάρτηση στο Truth Social μία εβδομάδα αργότερα».
Κρίσιμες εμπορικές συνομιλίες
Για μεγάλο μέρος του 2025, οι ΗΠΑ και η Κίνα έμοιαζαν να βρίσκονται στα πρόθυρα ενός νέου εμπορικού πολέμου, ο οποίος θα μπορούσε να κλονίσει τα θεμέλια της παγκόσμιας οικονομίας.
Ο Τραμπ αύξανε και μείωνε επανειλημμένα τους δασμούς στον μεγαλύτερο εμπορικό εταίρο της Αμερικής, φθάνοντας κατά περιόδους σε συντελεστές άνω του 100%.
Η Κίνα απάντησε περιορίζοντας τις εξαγωγές σπάνιων γαιών προς τις ΗΠΑ και τις αγορές αμερικανικών αγροτικών προϊόντων, πλήττοντας αγρότες σε κρίσιμες πολιτείες που είχαν ψηφίσει τον Τραμπ.
Η ένταση έχει μειωθεί σημαντικά από τότε που ο Τραμπ και ο Σι συναντήθηκαν πρόσωπο με πρόσωπο στη Νότια Κορέα τον περασμένο Οκτώβριο. Η απόφαση του Ανώτατου Δικαστηρίου τον Φεβρουάριο, η οποία περιόρισε τη μονομερή εξουσία του προέδρου να επιβάλλει δασμούς, βοήθησε επίσης να συγκρατηθούν τα πιο απρόβλεπτα εμπορικά ένστικτα του Τραμπ.
Ωστόσο, ο Τραμπ και ο Σι θα έχουν ακόμη πολλά να συζητήσουν κατά τη σύνοδό τους στο Πεκίνο. Ο Αμερικανός ηγέτης θα πιέσει για αύξηση των κινεζικών αγορών αμερικανικών αγροτικών προϊόντων. Η Κίνα είναι βέβαιο ότι θα πιέσει τις ΗΠΑ να εγκαταλείψουν μια πρόσφατα ανακοινωθείσα εμπορική έρευνα για αθέμιτες επιχειρηματικές πρακτικές, η οποία θα μπορούσε να δώσει στον Τραμπ τη δυνατότητα να επαναφέρει υψηλότερους δασμούς στα κινεζικά προϊόντα.
Αυτό θα είναι δύσκολο για την αμερικανική πλευρά. «Θα μπορούσε να είναι δύσκολο για τις ΗΠΑ να εγκαταλείψουν τις έρευνες για όλες τις αθέμιτες κινεζικές εμπορικές πρακτικές, δεδομένου του πόσο διαδεδομένες και στρεβλωτικές εξακολουθούν να είναι», λέει ο Μάικλ Ο’Χάνλαν, κάτοχος της έδρας Phil Knight στην Άμυνα και τη Στρατηγική στο Brookings Institution, ένα think tank με έδρα την Ουάσιγκτον.
Η κυβέρνηση Τραμπ προσκαλεί επίσης διευθύνοντες συμβούλους από τη Nvidia, την Apple, την Exxon, την Boeing και άλλες μεγάλες εταιρείες να τον συνοδεύσουν σε αυτή την επίσκεψη, σύμφωνα με το Reuters.
Αν και η Κίνα δεν εξαρτάται πλέον από το εμπόριο με τις ΗΠΑ όσο εξαρτιόταν κατά την πρώτη προεδρική θητεία του Τραμπ, ο Σι θα θέλει αυτή η συνάντηση να εξελιχθεί καλά, καθώς η Κίνα χρειάζεται σταθερότητα στην παγκόσμια οικονομία.
Είναι πλέον ο βασικός εμπορικός εταίρος για περισσότερες από 120 χώρες, αλλά ο Σι γνωρίζει ότι δεν μπορεί να εμφανιστεί υπερβολικά σίγουρος κατά την επίσκεψη του Τραμπ.
«Εφόσον η επίσκεψη εξελιχθεί ομαλά και ο Τραμπ καταλήξει στο συμπέρασμα ότι του φέρθηκαν με σεβασμό, τότε η εύθραυστη ηρεμία στις διμερείς σχέσεις θα διατηρηθεί. Αν, από την άλλη, ο Τραμπ φύγει νιώθοντας ότι τον προσέβαλαν ή ότι τον κορόιδεψαν, τότε θα μπορούσε να αλλάξει στάση», λέει ο Ράιαν Χας, διευθυντής του John L. Thornton China Center στο Brookings Institution.
Το μέλλον της τεχνητής νοημοσύνης
Η Κίνα βρίσκεται σε αγώνα δρόμου για να κυριαρχήσει στο μέλλον. Επενδύει μαζικά στην τεχνητή νοημοσύνη και στα ανθρωποειδή ρομπότ. Αυτά αποτελούν μέρος αυτού που ο Σι περιγράφει ως «νέες παραγωγικές δυνάμεις», οι οποίες, όπως ελπίζει, θα ωθήσουν την κινεζική οικονομία προς τα εμπρός.
Πολλοί υπεύθυνοι χάραξης πολιτικής στις ΗΠΑ, ωστόσο, πιστεύουν ότι η επίσημη κινεζική πολιτική είναι να οικειοποιείται ή ακόμη και να κλέβει αμερικανική τεχνολογία, προκειμένου να προωθήσει τις εγχώριες βιομηχανίες της. Αυτό έχει οδηγήσει σε περιορισμούς στις εξαγωγές των πιο προηγμένων μικροεπεξεργαστών, για παράδειγμα, παρά τις αντιρρήσεις Αμερικανών κατασκευαστών.
Η διπλωματία των ημιαγωγών θα αποτελέσει κρίσιμο μέρος των συνομιλιών.
Η επιτυχής επίλυση του ακανθώδους ζητήματος της κινεζικής ιδιοκτησίας και λειτουργίας της δημοφιλούς εφαρμογής κοινωνικής δικτύωσης TikTok ήταν ένα σπάνιο θετικό τέλος στις τεχνολογικές αλληλεπιδράσεις ΗΠΑ–Κίνας, οι οποίες συχνά σημαδεύονται από κατηγορίες και καχυποψία.
Αυτή η δυναμική εκτυλίσσεται τώρα στον αγώνα για την ανάπτυξη συστημάτων τεχνητής νοημοσύνης, ίσως της σημαντικότερης νέας τεχνολογικής εξέλιξης της σύγχρονης εποχής. Το ζήτημα περιπλέκεται από τις αμερικανικές κατηγορίες ότι κινεζικές εταιρείες όπως η DeepSeek κλέβουν αμερικανική τεχνητή νοημοσύνη.
«Ένα εισαγωγικό κεφάλαιο ενός ψυχρού πολέμου στην τεχνητή νοημοσύνη αρχίζει να διαμορφώνεται», λέει η Γινγκγί Μα, από το John L. Thornton China Center του Brookings Institution. «Ο Λευκός Οίκος έχει κατηγορήσει την Κίνα για κλοπή αμερικανικών μοντέλων τεχνητής νοημοσύνης σε “βιομηχανική κλίμακα”, ενώ το Πεκίνο φέρεται να κινήθηκε για να εμποδίσει τη Meta να αποκτήσει τη Manus, μια νεοφυή εταιρεία τεχνητής νοημοσύνης κινεζικής ίδρυσης, που πλέον εδρεύει στη Σιγκαπούρη. Η βαθύτερη αντιπαράθεση δεν αφορά το ποιος αντιγράφει το μοντέλο ποιου, αλλά το ταλέντο που είναι ικανό να χτίσει την επόμενη γενιά τεχνητής νοημοσύνης αιχμής».
Τα ρομπότ της Κίνας είναι ικανά να προσφέρουν θέαμα, εκτελώντας κινήσεις κουνγκ φου και χορού, αλλά και τρέχοντας ταχύτερα από ανθρώπους σε μαραθώνιο στο Πεκίνο.
Τα ρομπότ πολεμικών τεχνών έχουν χρησιμοποιηθεί με μεγάλη επιτυχία για να προβάλουν την κινεζική τεχνολογία.
Όμως, ενώ οι κινεζικές εταιρείες φαίνεται να είναι ικανές στην κατασκευή των «σωμάτων» αυτών των ρομπότ, πολλές εξακολουθούν να εργάζονται πάνω στον προγραμματισμό των «εγκεφάλων» των νέων δημιουργημάτων τους. Για να κατασκευάσουν τα καλύτερα, οι κινεζικές εταιρείες χρειάζονται προηγμένα υπολογιστικά τσιπ — και αυτά προέρχονται από τις ΗΠΑ.
Εδώ είναι που το Πεκίνο θα μπορούσε να χρησιμοποιήσει τη μόχλευσή του στις σπάνιες γαίες, έναν κρίσιμο τομέα που ο Τραμπ αποδεδειγμένα επιθυμεί. Η Κίνα επεξεργάζεται περίπου το 90% των παγκόσμιων σπάνιων γαιών, οι οποίες είναι απαραίτητες για κάθε σύγχρονη τεχνολογία — από τα smartphones και τα αιολικά πάρκα μέχρι τους κινητήρες αεριωθούμενων.
Άρα, ίσως υπάρχει περιθώριο για συμφωνία. Οι ΗΠΑ μπορούν να έχουν πρόσβαση στις κινεζικές σπάνιες γαίες με αντάλλαγμα προηγμένα τσιπ. Αυτό είναι το δικό της Στενό του Ορμούζ για την Κίνα — μπορεί να σταματήσει την προσφορά οποιαδήποτε στιγμή.
Ο Τραμπ και ο Σι έχουν πολλά θέματα προς συζήτηση στη διάρκεια ενός σύντομου ταξιδιού.
Παρά το μεγάλο εύρος των ζητημάτων πολιτικής που πρέπει να καλύψουν οι δύο πλευρές, η επίσκεψη του Τραμπ θα είναι αστραπιαία, με συναντήσεις και εκδηλώσεις προγραμματισμένες για την Πέμπτη και την Παρασκευή.
Ίσως να μην υπάρξει πολύς χρόνος ώστε οι δύο ηγέτες να καταλήξουν σε ουσιαστικές συμφωνίες. Όμως ακόμη και μια τόσο σύντομη συνάντηση θα μπορούσε να καθορίσει την πορεία των διαπραγματεύσεων —και των σχέσεων— ανάμεσα στις δύο υπερδυνάμεις για τα επόμενα χρόνια.
Πηγή κεντρικής εικόνας: Getty.
BBC
του Θεόδωρου Ατματζίδη, Υποστρατήγου ε.α.
Του Δημήτρη Τσαϊλά, Υποναυάρχου ε.α.
