Γιατί κλονίζεται ο Στάρμερ στη Βρετανία

Η κρίση στη Βρετανία δεν είναι ακόμη τυπικά «πτώση κυβέρνησης». Είναι εσωκομματική εξέγερση μέσα στους Εργατικούς, που όμως μπορεί να γίνει κυβερνητική κρίση, επειδή ο αρχηγός των Εργατικών είναι και πρωθυπουργός. Με άλλα λόγια: αν το Labour αλλάξει αρχηγό, η Βρετανία αλλάζει πρωθυπουργό χωρίς να χρειαστούν άμεσα εθνικές εκλογές. Οι επόμενες γενικές εκλογές δεν είναι υποχρεωτικό να γίνουν πριν από το 2029.

Τι άναψε τη φωτιά

Η άμεση αιτία είναι η εκλογική συντριβή των Εργατικών στις τοπικές εκλογές. Ο Στάρμερ ορκίστηκε να συνεχίσει, αλλά το Labour υπέστη βαριές απώλειες στην Αγγλία, καθώς και σε ψηφοφορίες στη Σκωτία και την Ουαλία.  Η εικόνα που δημιουργήθηκε είναι ότι οι Εργατικοί, μόλις δύο χρόνια μετά τη μεγάλη νίκη του 2024, χάνουν ταυτόχρονα προς δύο κατευθύνσεις: προς τα δεξιά, από το Reform UK του Νάιτζελ Φάρατζ, και προς τα αριστερά/πράσινα/αντι-συστημικά σχήματα. Το κόμμα «συμπιέστηκε από δεξιά και αριστερά» και η βρετανική πολιτική μπαίνει σε φάση κατακερματισμού.

Το δεύτερο πρόβλημα είναι ότι πολλοί βουλευτές θεωρούν πως ο Στάρμερ δεν έδωσε πολιτική ταυτότητα στην κυβέρνησή του. Του χρεώνουν έλλειψη οράματος, καθυστερήσεις, οικονομική αμηχανία, λάθη σε κοινωνικά ζητήματα και κακή πολιτική κρίση. Το AP αναφέρει ως λόγους της πτώσης της δημοτικότητάς του τα πολιτικά λάθη, την αίσθηση έλλειψης οράματος, τη δύσκολη οικονομία και την αμφισβήτηση της κρίσης του, ειδικά λόγω του διορισμού του Πίτερ Μάντελσον ως πρέσβη στην Ουάσιγκτον παρά τις σχέσεις του με τον Τζέφρι Έπσταϊν.

Υπάρχει και τρίτο, πιο βαθύ ζήτημα: το Labour δεν ξέρει πια ποια κοινωνική συμμαχία εκπροσωπεί. Οι παραδοσιακές εργατικές περιοχές βλέπουν το Reform ως αντισυστημική έκφραση διαμαρτυρίας, οι νεότεροι και πιο προοδευτικοί ψηφοφόροι κοιτούν προς Πράσινους ή αριστερότερες επιλογές, ενώ η κυβέρνηση μοιάζει παγιδευμένη σε μια τεχνοκρατική διαχείριση χωρίς αφήγημα. Γι’ αυτό και η εσωκομματική κριτική δεν είναι μόνο «φύγε». Είναι και «άλλαξε πορεία».

Γιατί ζητούν να παραιτηθεί

Πάνω από 70 βουλευτές των Εργατικών ζήτησαν από τον Στάρμερ να παραιτηθεί ή να ορίσει χρονοδιάγραμμα αποχώρησης. Το AP μιλά για σχεδόν το ένα πέμπτο της κοινοβουλευτικής δύναμης του κόμματος, ενώ η Guardian μετέδωσε ότι ακόμη και ανώτεροι υπουργοί, όπως η Υβέτ Κούπερ και η Σαμπάνα Μαχμούντ, του ζήτησαν να εξετάσει μια «ομαλή μετάβαση».

Οι αντάρτες του Labour τον κατηγορούν για τρία πράγματα:

Πρώτον, ότι έχασε την επαφή με τη βάση. Βουλευτές λένε ότι στις περιφέρειές τους οι ψηφοφόροι δεν μπορούν πλέον να στηρίξουν τους Εργατικούς όσο ο Στάρμερ παραμένει πρωθυπουργός. Η Guardian μετέδωσε δηλώσεις βουλευτών που επικαλούνται θυμό για ζητήματα όπως οι αλλαγές στο winter fuel payment (ετήσιο επίδομα στη Βρετανία για τους συνταξιούχους, ώστε να βοηθηθούν με τους λογαριασμούς θέρμανσης τον χειμώνα) και τη Γάζα.

Δεύτερον, ότι διαχειρίστηκε αντί να ηγηθεί. Η κριτική είναι πως δεν μετέτρεψε τη νίκη του 2024 σε καθαρό πρόγραμμα αλλαγής. Ακόμη και η προσπάθειά του να παρουσιάσει νέα ατζέντα μετά τις εκλογικές απώλειες θεωρήθηκε από πολλούς ανεπαρκής.

Τρίτον, ότι δεν μπορεί να νικήσει τον Φάρατζ. Αυτό είναι ίσως το πιο επικίνδυνο σημείο. Οι βουλευτές φοβούνται ότι αν ο Στάρμερ μείνει, οι Εργατικοί θα πάνε προς τις επόμενες εκλογές ως κόμμα φθοράς, ενώ το Reform UK θα εμφανίζεται ως το πραγματικό κόμμα της λαϊκής οργής.

Μπορούν να τον ρίξουν εύκολα;

Όχι εύκολα. Οι κανόνες του Labour λένε ότι εκλογή νέου αρχηγού μπορεί να προκληθεί είτε αν ο αρχηγός παραιτηθεί είτε αν το 20% των βουλευτών του κόμματος προτείνει αντίπαλο υποψήφιο. Με τα σημερινά δεδομένα αυτό σημαίνει περίπου 81 βουλευτές.

Άρα υπάρχει μια διαφορά: άλλο να ζητούν πολλοί να φύγει, και άλλο να συγκροτηθεί επίσημη υποψηφιότητα που ενεργοποιεί εσωκομματική εκλογή. Ο Στάρμερ πατάει ακριβώς εκεί. Είπε στο υπουργικό συμβούλιο ότι δεν σκοπεύει να παραιτηθεί και ότι η διαδικασία αμφισβήτησης δεν έχει ενεργοποιηθεί.

Ποιον θέλουν για αντικαταστάτη;

Δεν υπάρχει ένας κοινός διάδοχος. Υπάρχουν στρατόπεδα.

1. Άντι Μπέρναμ

Ο δήμαρχος του Μείζονος Μάντσεστερ είναι ίσως το πιο δυνατό πολιτικό όνομα. Έχει λαϊκό προφίλ, απήχηση στη βόρεια Αγγλία και θεωρείται από πολλούς πιο κατάλληλος να ξαναφέρει τους εργατικούς ψηφοφόρους που πάνε προς το Reform. Το πρόβλημα είναι ότι δεν είναι βουλευτής, και για να γίνει αρχηγός των Εργατικών πρέπει να επιστρέψει στη Βουλή μέσω αναπληρωματικής εκλογής.

Αυτό είναι κρίσιμο: αν η μετάβαση γίνει γρήγορα, ο Μπέρναμ δυσκολεύεται. Αν ο Στάρμερ πιεστεί να φύγει το φθινόπωρο, τότε ο Μπέρναμ μπορεί να βρει χρόνο να μπει στη Βουλή και να διεκδικήσει την ηγεσία.

2. Γουές Στρίτινγκ

Ο υπουργός Υγείας είναι ο πιο πιθανός διάδοχος μέσα από το σημερινό υπουργικό συμβούλιο. Θεωρείται κεντροδεξιότερος μέσα στο Labour, καλός στα media και με δίκτυο βουλευτών. Το Independent τον παρουσιάζει ως τον πιθανότερο υποψήφιο από το υπουργικό συμβούλιο, αν και σημειώνει ότι έχει χαμηλή δημοφιλία και ότι πολλοί στο κόμμα τον θεωρούν υπερβολικά δεξιό.

Αν υπάρξει άμεση ανατροπή, ο Στρίτινγκ είναι ο πιο πρακτικός υποψήφιος. Αν υπάρξει καθυστέρηση, κινδυνεύει να τον ξεπεράσει ο Μπέρναμ.

3. Άντζελα Ρέινερ

Η Ρέινερ παραμένει ισχυρό όνομα στη βάση και στη soft left πτέρυγα. Έχει εργατικό, συνδικαλιστικό και πιο «λαϊκό» προφίλ από τον Στάρμερ. Όμως η υπόθεση με τα φορολογικά της και η παραίτησή της από την κυβέρνηση την κάνουν πιο δύσκολη επιλογή αυτή τη στιγμή.

4. Εντ Μίλιμπαντ

Ο Μίλιμπαντ παίζει περισσότερο ως λύση ασφαλείας ή μεταβατική επιλογή. Έχει κυβερνητική εμπειρία, απήχηση σε μέλη του κόμματος και πράσινο/κοινωνικό προφίλ. Αλλά έχει ήδη ηττηθεί ως αρχηγός το 2015, οπότε δεν είναι εύκολο να παρουσιαστεί ως «νέο ξεκίνημα».

 Ο Στάρμερ μάλλον δεν πέφτει αμέσως, αλλά έχει μπει σε τροχιά φθοράς που μπορεί να τον οδηγήσει σε αναγκαστική αποχώρηση μέσα στους επόμενους μήνες.

Για να πέσει άμεσα, χρειάζονται δύο πράγματα: να υπάρξει καθαρός υποψήφιος και να μαζευτούν οι 81 βουλευτές που απαιτούνται για επίσημη πρόκληση. Μέχρι τώρα, ο Στάρμερ κρατιέται επειδή δεν υπάρχει ενιαίος διάδοχος και επειδή αρκετοί φοβούνται ότι μια εσωκομματική μάχη θα κάνει τους Εργατικούς να μοιάζουν με τους Συντηρητικούς της περιόδου των διαδοχικών κρίσεων.

Άρα, βραχυπρόθεσμα, του δίνω περισσότερες πιθανότητες να μείνει. Όχι επειδή είναι ισχυρός, αλλά επειδή οι αντίπαλοί του δεν έχουν ακόμη λύσει το πρόβλημα της διαδοχής.

Μεσοπρόθεσμα, όμως, αν δεν ανακάμψει στις δημοσκοπήσεις και αν το Reform UK συνεχίσει να πιέζει τους Εργατικούς στις λαϊκές περιφέρειες, είναι πολύ πιθανό να του ζητηθεί να ορίσει χρονοδιάγραμμα αποχώρησης. Το πιο πιθανό σενάριο δεν είναι θεαματική παραίτηση αύριο το πρωί, αλλά ελεγχόμενη μετάβαση, πιθανώς μέχρι το φθινόπωρο.

Αν μείνει, τι πολιτική θα ακολουθήσει;

Αν επιβιώσει, δεν θα μπορεί να συνεχίσει σαν να μη συνέβη τίποτε. Θα αναγκαστεί να κάνει πολιτική στροφή σε τέσσερις άξονες.

Πρώτον, πιο κρατική και βιομηχανική πολιτική. Ήδη υποσχέθηκε εθνικοποίηση της British Steel, νέες εγγυήσεις για νέους, δουλειές και μαθητείες. Αυτό δείχνει στροφή σε πιο παρεμβατικό κράτος, ώστε να μιλήσει ξανά σε εργατικές περιοχές.

Δεύτερον, πιο στενή σχέση με την Ευρώπη. Ο Στάρμερ μίλησε για νέα συμφωνία με την ΕΕ και πρόγραμμα κινητικότητας νέων. Οι Financial Times γράφουν ότι επιχείρησε να βάλει τη Βρετανία ξανά στην «καρδιά της Ευρώπης», χωρίς όμως να δεσμευθεί σε πλήρη επιστροφή στην ενιαία αγορά ή στην τελωνειακή ένωση.

Τρίτον, πιο κοινωνική οικονομική ατζέντα. Η πίεση μέσα στο Labour είναι να πάψει η κυβέρνηση να εμφανίζεται ως απλή διαχείριση της παρακμής. Η ομάδα Tribune ζητά μεγαλύτερη φορολόγηση πλούτου, αλλαγές στους δημοσιονομικούς κανόνες και περισσότερες επενδύσεις. Ο Στάρμερ μπορεί να μην υιοθετήσει όλο αυτό το πακέτο, αλλά θα αναγκαστεί να κινηθεί προς μια πιο κοινωνική και αναδιανεμητική γραμμή.

Τέταρτον, σκληρότερη αντιπαράθεση με τον Φάρατζ. Ο Στάρμερ θα προσπαθήσει να παρουσιάσει το Labour ως το μόνο ανάχωμα απέναντι στο Reform UK. Αυτό σημαίνει πιο καθαρό λόγο για κόστος ζωής, μετανάστευση, ασφάλεια, δημόσιες υπηρεσίες και εθνική παραγωγή. Αν δεν το κάνει, οι Εργατικοί κινδυνεύουν να χάσουν ακριβώς τις περιφέρειες που τους έδωσαν την εξουσία.