Αρχική Blog Σελίδα 147

Στέιτ Ντιπάρτμεντ: Η Τουρκία δεν πληροί τους όρους για επανένταξη στα F-35

0

Η Τουρκία δεν έχει ακόμη εκπληρώσει τις προϋποθέσεις που θέτει η αμερικανική νομοθεσία για την επανένταξή της στο πρόγραμμα των F-35, ξεκαθαρίζει το Στέιτ Ντιπάρτμεντ σε επιστολή προς τον Δημοκρατικό βουλευτή Γουέσλεϊ Μπελ, με ημερομηνία 22 Ιουλίου 2026, η οποία έχει περιέλθει σε γνώση της «Καθημερινής».

Παράλληλα, επαναλαμβάνει ότι η πολιτική της Ουάσιγκτον παραμένει αμετάβλητη και πλήρως ευθυγραμμισμένη με τις προβλέψεις του νόμου CAATSA και του άρθρου 1245 του Νόμου περί Εξουσιοδότησης Εθνικής Αμυνας για το οικονομικό έτος 2020 (FY2020 NDAA). Στην απαντητική επιστολή του Γραφείου Νομοθετικών Υποθέσεων του Στέιτ Ντιπάρτμεντ, επισημαίνεται ότι πριν από οποιαδήποτε μεταφορά αεροσκαφών F-35 στην Τουρκία θα πρέπει να υπάρχει πλήρης συμμόρφωση με το ισχύον νομοθετικό πλαίσιο.

Οπως αναφέρεται χαρακτηριστικά, αυτό προϋποθέτει την επίλυση του ζητήματος των ρωσικών S-400, καθώς η Τουρκία θα πρέπει να πάψει να κατέχει το σύστημα ή τον συναφή εξοπλισμό του, να παράσχει διαβεβαιώσεις ότι δεν θα το αποκτήσει εκ νέου στο μέλλον και να πληροί όλες τις υπόλοιπες προϋποθέσεις πιστοποίησης που προβλέπει ο νόμος. «Η Τουρκία δεν έχει ακόμη εκπληρώσει αυτές τις προϋποθέσεις» υπογραμμίζεται στην επιστολή.

Το Στέιτ Ντιπάρτμεντ τονίζει μάλιστα –και είναι σημαντικό– ότι δεσμεύεται να διασφαλίσει πως οποιαδήποτε διαδικασία για την επίλυση του ζητήματος των S-400 θα είναι «διαφανής, σύννομη και σύμφωνη με τα συμφέροντα της εθνικής ασφάλειας των ΗΠΑ».

Την ίδια στιγμή, ωστόσο η επιστολή επιβεβαιώνει ότι οι αμερικανοτουρκικές διαβουλεύσεις για την εξεύρεση λύσης συνεχίζονται. Επικαλούμενο την πρόσφατη διμερή συνάντηση του προέδρου Ντόναλντ Τραμπ με τον πρόεδρο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν στην Αγκυρα, το Στέιτ Ντιπάρτμεντ αναφέρει ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες «θα συνεχίσουν να συνεργάζονται με την Αγκυρα για την επίλυση του ζητήματος των S-400, ενώ παράλληλα θα ενισχύουν τη συνεργασία τους στο πλαίσιο του ΝΑΤΟ».

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει και το σκέλος της επιστολής που αφορά τις αμερικανοτουρκικές σχέσεις. Το Στέιτ Ντιπάρτμεντ αναφέρει ότι οι σχέσεις Ουάσιγκτον – Αγκυρας στηρίζονται σε κοινές προτεραιότητες στον τομέα της ασφάλειας και σε ισορροπημένες διμερείς εμπορικές σχέσεις. Υπογραμμίζει, παράλληλα, ότι η αμερικανική κυβέρνηση θα συνεχίσει να συνεργάζεται με την Τουρκία σε τομείς αμοιβαίου ενδιαφέροντος, ζητώντας της ταυτόχρονα λογοδοσία όταν οι ενέργειές της υπονομεύουν τα αμερικανικά συμφέροντα.

Επίσης καταγράφεται θετικά η συμβολή της Αγκυρας σε μια σειρά αμερικανικών διπλωματικών και περιφερειακών πρωτοβουλιών. Οπως επισημαίνεται, η Τουρκία έχει υποστηρίξει τις ειρηνευτικές προσπάθειες των Ηνωμένων Πολιτειών για τη Ρωσία και την Ουκρανία, το Αζερμπαϊτζάν και την Αρμενία, καθώς και τη Γάζα, ενώ έχει συνεισφέρει στις επιχειρήσεις κατά του ISIS και στις ευρύτερες περιφερειακές αντιτρομοκρατικές προσπάθειες.

Παρά το γεγονός ότι οι σχέσεις της Αγκυρας με τη Χαμάς και η δημόσια στήριξη του προέδρου Ερντογάν προς την τρομοκρατική οργάνωση αποτελούν διαχρονικά σημείο έντονης κριτικής στο Κογκρέσο και στην Ουάσιγκτον γενικότερα, το Στέιτ Ντιπάρτμεντ αναφέρει ότι η Αγκυρα αξιοποίησε τις σχέσεις της με την πολιτική ηγεσία της Χαμάς προκειμένου να εξασφαλίσει την αποδοχή του ειρηνευτικού σχεδίου του προέδρου Τραμπ για τη Γάζα και να διευκολύνει τη μετάβαση στην πρώτη φάση της κατάπαυσης του πυρός. Στη συνέχεια, όπως σημειώνεται, η Τουρκία έγινε ιδρυτικό μέλος του Συμβουλίου Ειρήνης.

Το Στέιτ Ντιπάρτμεντ καθιστά σαφές ότι οι μακροχρόνιες ανησυχίες της Ουάσιγκτον σχετικά με τις σχέσεις της Τουρκίας με τη Χαμάς παραμένουν, ενώ η επιστολή περιλαμβάνει και σαφή προειδοποίηση για τη δραστηριότητα χρηματοδοτικών δικτύων της Χαμάς στο τουρκικό έδαφος. Οι Ηνωμένες Πολιτείες, σημειώνεται, εξακολουθούν να επιβάλλουν κυρώσεις σε οντότητες που συνδέονται με την οργάνωση, περιλαμβανομένων εικονικών φιλανθρωπικών οργανώσεων που διοχετεύουν χρήματα στη στρατιωτική πτέρυγά της.

«Η χρήση άτυπων χρηματοπιστωτικών δικτύων και μη αδειοδοτημένων ανταλλακτηρίων συναλλάγματος στην Τουρκία από τη Χαμάς για την πρόσβαση σε κεφάλαια εξακολουθεί να αποτελεί λόγο ανησυχίας και είμαστε προσηλωμένοι στη διακοπή αυτών των παράνομων χρηματοδοτικών διαύλων» αναφέρεται χαρακτηριστικά.

https://www.kathimerini.gr/world/564360127/steit-ntipartment-i-toyrkia-den-pliroi-toys-oroys-gia-epanentaxi-sta-f-35/

Η Ρωσίδα πριγκίπισσα που ήθελε να παντρευτεί τον Όθωνα αρκεί να μεγάλωναν τα παιδιά τους Ορθόδοξα: Εκείνος αρνήθηκε

0

Θα ξεχρέωνε το μεγαλύτερο μέρους του χρέους της Ελλάδας ως προίκα

Η αναζήτηση συζύγου για τον πρώτο βασιλιά της Ελλάδας, τον Όθωνα, δεν ήταν μια απλή προσωπική υπόθεση, αλλά ένα ζήτημα με τεράστιες πολιτικές και διπλωματικές προεκτάσεις.

Από τα πρώτα χρόνια της μοναρχίας, η επιλογή της κατάλληλης βασίλισσας θεωρούνταν κρίσιμη για τη σταθεροποίηση του νεοσύστατου ελληνικού κράτους.

Μεγάλο μέρος της ελληνικής κοινωνίας εκείνης της εποχής έβλεπε ως ιδανική επιλογή μια πριγκίπισσα από τη Ρωσία. Το λεγόμενο «Ρωσικό Κόμμα» πίστευε ότι ένας γάμος με μέλος της δυναστείας των Ρομανόφ θα ενίσχυε τους δεσμούς με την Αγία Πετρούπολη και θα εξασφάλιζε ισχυρή υποστήριξη απέναντι στην Οθωμανική Αυτοκρατορία.

Το πρόσωπο που συγκέντρωνε τις περισσότερες προσδοκίες ήταν η Μεγάλη Δούκισσα Μαρία Νικολάγιεβνα, κόρη του Τσάρου Νικολάου Α΄. Είχε μεγαλώσει στην πανίσχυρη ρωσική αυτοκρατορική αυλή, διέθετε υψηλή μόρφωση και θεωρούνταν μία από τις πιο επιφανείς γυναίκες της ευρωπαϊκής αριστοκρατίας.

Κατά τη διάρκεια των ταξιδιών του στην Ευρώπη, ο Όθωνας γνώρισε τη Μαρία και οι δύο τους ανέπτυξαν στενή επικοινωνία μέσω αλληλογραφίας. Για ένα διάστημα, στις ευρωπαϊκές αυλές θεωρούνταν πιθανό ότι η ένωση αυτή θα αποτελούσε έναν από τους σημαντικότερους βασιλικούς γάμους της εποχής.

Οι διαπραγματεύσεις, όμως, σύντομα απέκτησαν πολιτικό χαρακτήρα. Η Ρωσία εμφανίστηκε έτοιμη να προσφέρει σημαντική οικονομική ενίσχυση στη νέα ελληνική μοναρχία, μέσω μεγάλης προίκας που θα μπορούσε να ανακουφίσει την οικονομικά εξαντλημένη Ελλάδα.

Το τίμημα, όμως, ήταν ένα ζήτημα που άγγιζε τον πυρήνα της εξουσίας: η Μόσχα ζητούσε εγγυήσεις ότι τα παιδιά του ζευγαριού θα ανατρέφονταν στην Ορθόδοξη πίστη.

Για τη Ρωσική Αυτοκρατορία, η θρησκεία αποτελούσε βασικό στοιχείο της πολιτικής της επιρροής στα Βαλκάνια. Ο Τσάρος δεν μπορούσε να αποδεχθεί το ενδεχόμενο οι μελλοντικοί διάδοχοι του ελληνικού θρόνου να έχουν καθολική ανατροφή, ενώ η Ελλάδα, ήδη από το Σύνταγμά της, απαιτούσε ορθόδοξο διάδοχο.

Ο Όθωνας, ωστόσο, παρέμεινε αμετακίνητος. Ως Καθολικός μονάρχης, αλλά και υπό την επιρροή του βαυαρικού περιβάλλοντός του, αρνήθηκε να δεσμευτεί σε έναν όρο που θεωρούσε ότι περιόριζε τον ρόλο του στη διαμόρφωση της δυναστείας.

Η άρνηση που άλλαξε τα δεδομένα

Η Μαρία Νικολάγιεβνα αντιλήφθηκε ότι ένας τέτοιος γάμος θα μπορούσε να μετατραπεί σε πεδίο συνεχούς σύγκρουσης ανάμεσα στις θρησκευτικές και πολιτικές επιρροές της Ρωσίας, της Βαυαρίας και της Ελλάδας.

Τελικά επέλεξε να μην προχωρήσει στον γάμο με τον Όθωνα, προτιμώντας να διατηρήσει τη θέση και την ανεξαρτησία της μέσα στη ρωσική αυτοκρατορική αυλή. Αργότερα παντρεύτηκε τον Μαξιμιλιανό του Λόιχτενμπεργκ.

Η απόφαση αυτή σήμανε το τέλος ενός σχεδίου που θα μπορούσε να είχε αλλάξει τις ισορροπίες στην Ελλάδα. Η Αθήνα στράφηκε σε άλλη λύση και ο Όθωνας παντρεύτηκε τελικά την Αμαλία του Όλντενμπουργκ.

Η νέα βασίλισσα, αν και δυναμική προσωπικότητα, ήταν Προτεστάντισσα, γεγονός που διατήρησε άλυτο το ζήτημα της θρησκευτικής ταυτότητας του μελλοντικού διαδόχου. Παράλληλα, ο Όθωνας και η Αμαλία δεν απέκτησαν παιδιά, δημιουργώντας ένα σημαντικό πρόβλημα για τη συνέχεια της δυναστείας.

Η απουσία διαδόχου, η έντονη βαυαρική επιρροή, τα οικονομικά προβλήματα και η απογοήτευση από την πορεία του κράτους ενίσχυσαν τη δυσαρέσκεια απέναντι στο βασιλικό ζεύγος.

Η κρίση κορυφώθηκε με την εξέγερση του 1862, η οποία οδήγησε στην απομάκρυνση του Όθωνα και της Αμαλίας από τον ελληνικό θρόνο.

Βαριές καταγγελίες του Μ.Σαλμά σε βάρος του Α. Γεωργιάδη: «Παθητική δωροδοκία και σχέσεις διαπλοκή με Novartis»

0

Τα μηνύματα με τον προστατευόμενο μάρτυρα «Αναστασίου»

Βαριές καταγγελίες κατά του υπουργού Υγείας Άδωνι Γεωργιάδη, εξαπέλυσε ο Μάριος Σαλμάς παρουσιάζοντας δύο SMS που, σύμφωνα με τον ίδιο, συνδέονται με την υπόθεση Novartis.

Ο κ. Σαλμάς υποστήριξε ότι τα μηνύματα αποδεικνύουν σχέσεις διαπλοκής και παρεμβάσεις υπέρ προστατευόμενου μάρτυρα, ενώ χαρακτήρισε τις ενέργειες του υπουργού ως «παθητική δωροδοκία» και ζητά να ανοίξει εκ νέου η υπόθεση δικαστικά.

Την άρση ασυλίας του ανεξάρτητου βουλευτή Μάριου Σαλμά αποφάσισε η ολομέλεια, με 157 ψήφους «υπέρ» της άρσης, 66 ψήφους «κατά» της άρσης και 7 «παρών». Η ολομέλεια κλήθηκε να αποφασίσει επί αιτήσεως άρσης ασυλίας του βουλευτή, μετά από μήνυση που είχε καταθέσει σε βάρος του ο υπουργός Υγείας Άδωνις Γεωργιάδης.

Ο κ. Σαλμάς μιλώντας σήμερα στην ολομέλεια, καταλόγισε στον Άδωνι Γεωργιάδη σχέσεις διαπλοκής με τη Novartis και με τον προστατευόμενο μάρτυρα «Αναστασίου» και παθητική δωροδοκία.

Ο ανεξάρτητος βουλευτής είπε ότι στα 26 χρόνια που είναι βουλευτής, μπορεί να υπήρξαν σκληρές αντιπαραθέσεις αλλά δεν ξεπέρασε ποτέ τα όρια. Επειδή δε πάντα σεβόταν τα όρια, έως την ηλικία που είναι σήμερα, ποτέ του δεν μηνύθηκε από πολίτη και πόσο μάλλον από συνάδελφο. «Τα επιχειρήματά μου ήταν κοντά στην αλήθεια και μπορούσα να τα αποδείξω. Δεν θα έπαιρνα τον λόγο σήμερα, αν η συκοφαντία δεν ήταν σοβαρό αδίκημα για μένα, έναν καθηγητή της ιατρικής, τόσα χρόνια αντιπρόσωπο μεγάλου μέρους κόσμου, και γιατρό. Ο κ. Γεωργιάδης με μήνυσε για όσα είπα, σε συνέντευξή μου, στον έγκριτο δημοσιογράφο τον κ. Γιώργο Σαχίνη. Στη συνέντευξη αυτή, δεν αναφέρθηκα σε κανένα συγκεκριμένο γεγονός, που συνέβη σε τόπο και χρόνο και που αφορά τον κ. Γεωργιάδη, και άρα δεν στοιχειοθετείται το αδίκημα της συκοφαντικής δυσφήμισης», είπε ο Μάριος Σαλμάς.

Ο βουλευτής ανέγνωσε απόσπασμα της έγκλησης του Άδωνι Γεωργιάδη στην οποία αναφέρει ότι η εικόνα του που θίγεται αποτελεί θεσμικό κεφάλαιο για τη λειτουργία του κράτους. «Σοκαριστικό. Δεν αποτελούν οι νόμοι, το κράτος δικαίου, οι θεσμοί αλλά η εικόνα του κ. Γεωργιάδη….», σχολίασε ο Μάριος Σαλμάς και πρόσθεσε: «Να σας πω τώρα τι είναι αυτό που πιθανώς τον ενόχλησε. Είπα δύο πράγματα. Για το ένα με μήνυσε, για το άλλο δεν με μήνυσε και ούτε το απάντησε ποτέ. Το ένα, που με μήνυσε, ήταν γιατί είπα ότι ξέρω πως γίνονται οι δουλειές στα νοσοκομεία και το έχω κατ’ επανάληψη πει ότι γίνονται με απευθείας διαγωνισμούς, με απευθείας αναθέσεις. Εν πάση περιπτώσει, το είπα για τα νοσοκομεία. Δεν είναι διοικητής νοσοκομείου ο κ. Γεωργιάδης. Το δεύτερο που είπα είναι να μου απαντήσει αν ζήτησε ποτέ από φαρμακευτικές εταιρείες να δίδουν χρήματα σε μέσα ενημέρωσης, για να κάνει καριέρα ο ίδιος. Αυτό δεν μου το απάντησε ούτε με μήνυσε αν και είναι σοβαρό γιατί έχει και υπαινιγμό παθητικής δωροδοκίας». 

Ο βουλευτής είπε πως «επειδή σήμερα παίζεται η φήμη και υστεροφημία του», θα αποδείξει «πως ο κ. Γεωργιάδης έχει σχέση με τη διαπλοκή». Διευκρίνισε δε ότι όσα θα πει, τα λέει σήμερα γιατί το προηγούμενο διάστημα δεν μπορούσε να επιδείξει μηνύματα γιατί αυτό απαγορευόταν, μέχρι την πρόσφατη απόφαση του Αρείου Πάγου, που λέει ότι μπορεί να γίνει χρήση μόνο ως υπερασπιστική γραμμή. «Με διευκόλυνε με μήνυσε και τώρα θα τα ακούσει», είπε ο Μάριος Σαλμάς και κατήγγειλε:

«Ο κ. Γεωργιάδης, χρησιμοποιώντας την εξουσία που απορρέει από τις κυβερνητικές του θέσεις, ζητούσε από επιχειρήσεις που, ως υπουργός, με τις αποφάσεις του, επηρέαζε τον τζίρο τους, να χρηματοδοτούν μέσα ενημέρωσης, προφανώς όχι για την οικονομική ευρωστία τους αλλά για να βγαίνει ο ίδιος και να κάνει καριέρα πάνω σε αυτό. Αυτό είναι παθητική δωροδοκία και σε κάθε περίπτωση είναι ο ορισμός της διαπλοκής. Ο ορισμός. Όπως και ο κ. Γεωργιάδης, σε πρόσφατη ανάρτησή του, τον όρισε. Έτσι λοιπόν, μέσα στην κρίση της χώρας, τότε που κόβονταν οι μισθοί και οι συντάξεις, ζητούσε από τον πρόεδρο των Φαρμακευτικών Επιχειρήσεων Ελλάδος και αντιπρόεδρο της Novartis, τον κ. Φρουζή, να δίνει χρήματα σε μέσα ενημέρωσης προκειμένου να έχει ευνοϊκή μεταχείριση. Καταθέτω μήνυμα από το κινητό μου που ο κ. Γεωργιάδης λέει ότι ‘η κυρία τάδε, πήρε διαφήμιση από τη Novartis σε νόμιμο site. Το αίτημά μου στον Φρουζή, να της δώσει, έγινε όταν πλέον δεν ήμουν υπουργός Υγείας κι εγώ ποτέ δεν είπα ότι δεν μιλούσα με τον Φρουζή. Εγώ την πληροφορία αυτή του την έδωσα όταν ξεκινούσε η υπόθεση της Novartis, που ποτέ δεν έκρυψα ότι δεν ήξερα το TCR’ και ήταν ο μόνος νεοδημοκράτης υπουργός που αναφερόταν στο πρώτο TCR το 2016, τον κάλεσα στο γραφείο μου, τον ενημέρωσα και μου το παραδέχθηκε. Ορίστε. Ζητώ από την εισαγγελία να ξεκινήσει η έρευνα ξανά και εγώ θα πάω να καταθέσω τα πρόσθετα στοιχεία που δείχνουν το αντάλλαγμα».

Ο ανεξάρτητος βουλευτής, «για να διευκολύνει» τους βουλευτές πως θα ψηφίσουν σήμερα, τους είπε να ακούσουν και κάτι άλλο «συγκλονιστικό»: «Ο κ. Γεωργιάδης όσο ωρύονταν για τους μάρτυρες της Novartis, συνομιλεί με έναν από αυτούς, όσο είναι προστατευόμενος μάρτυρας ως “Αναστασίου”, και του υποδεικνύει την κατάθεσή του, πως θα την καθορίσει, με αντάλλαγμα ότι θα του το “ξεπληρώσει”. Προσέξτε, το επόμενο μήνυμα που θα σας δείξω. Εγώ είχα κάνει μήνυση στον Μανιαδάκη, που ως “Αναστασίου”, ήταν ο ψευδομάρτυρας που με έμπλεξε. Καταδικάστηκε με 20 μήνες φυλάκιση αρχικά, αφού του δόθηκε ελαφρυντικό πρότερου βίου, με βάση ένορκη κατάθεση που έκανε ο κ. Γεωργιάδης, στη δίκη τη δική μου. Δηλαδή, βουλευτής της Νέας Δημοκρατίας μηνύει ψευδομάρτυρα, ο οποίος καταδικάστηκε στο τέλος, και ο αντιπρόεδρος της Νέας Δημοκρατίας δίνει χαρτί που υποστηρίζει τον μάρτυρα! Απέναντι στον βουλευτή της Νέας Δημοκρατίας! Να το πω αλλιώς, ο ένας από τους δέκα που μας μπλέξανε στη Novartis, δίνει χαρτί στον ψευδομάρτυρα εις βάρος μου και αυτό αναγνωρίζεται, ως ελαφρυντικό, επηρεάζει την απόφαση του δικαστηρίου». 

Ο κ. Γεωργιάδης μιλάει με τον Μανιαδάκη όσο εκείνος ήταν «Αναστασίου», είπε ο Μάριος Σαλμάς και πρόσθεσε: «Πού τον ήξερε ότι είναι “Αναστασίου” και συνομιλεί μαζί του και του λέει, “πρόσεξε, μην ενδώσεις στην Τουλουπάκη, άλλαξέ τα, κι εγώ θα σε υποστηρίξω”. Και τι υποστήριξη του κάνει; Πρώτον, δεν του κάνει μήνυση. Ο Μανιαδάκης έλεγε ότι όλοι οι συνεργάτες του Άδωνι και εν γνώσει του τα ‘παιρναν. Δεν του κάνει ποτέ μήνυση. Και το δεύτερο αντάλλαγμα; Στη δίκη μου του δίνει αυτή τη γνωμάτευση. Καταθέτω σήμερα μήνυμα του Άδωνι Γεωργιάδη στο κινητό, που του λέω ότι “στο TCR ήσουν ο δεύτερος, μετά τον Μανιαδάκη, εγώ σε ενημέρωσα. Εσύ γιατί ενεπλάκης στην υπόθεση τη δική μου;”. Μου λέει ο Γεωργιάδης: “Στη δίκη εγώ ήμουν με τον Μανιαδάκη εδώ και πολύ καιρό διότι έτσι του είχα υποσχεθεί, όταν δεν υποχώρησε στην Τουλουπάκη, κι εγώ τις υποσχέσεις μου τις κρατάω”».

Μετά από όλα τα προαναφερόμενα, ο Μάριος Σαλμάς απευθύνθηκε στην εθνική αντιπροσωπεία, λέγοντας: «Μετρήστε τα αδικήματα… Ζητώ να ξανανοίξει η υπόθεση της Novartis. Kύριε πρόεδρε, να στείλετε όσα είπα στον εισαγγελέα και θα καταθέσω εγώ τα νέα στοιχεία για να δούμε τη συνάφεια και τα ανταλλάγματα του κ. Γεωργιάδη».

Το πολιτικό κενό που έρχονται να καλύψουν Καρυστιανού και Σαμαράς:Έθνος, κοινωνικό κράτος και η μετέωρη έννοια της πατρίδας

8

ΕΙΔΙΚΟΥ ΣΥΝΕΡΓΑΤΗ  

Υπάρχουν λέξεις που δεν ανήκουν αποκλειστικά σε κανένα κόμμα και σε καμία παράταξη. Είναι λέξεις παλαιότερες από τις σημερινές πολιτικές διαιρέσεις, επειδή γεννήθηκαν μέσα από τη μακρά ιστορική εμπειρία των ανθρώπων. Μία από αυτές είναι η «πατρίδα». Μια άλλη είναι το «έθνος». Και μια τρίτη, πολύ νεότερη αλλά εξίσου καθοριστική για τη ζωή μας, είναι το «κράτος».

Στην Ελλάδα της ύστερης Μεταπολίτευσης αυτές οι έννοιες έμειναν πολιτικά μετέωρες. Η πατρίδα περιορίστηκε είτε σε τελετουργική επίκληση είτε σε σύνθημα μιας φοβικής ταυτότητας. Το έθνος άλλοτε ταυτίστηκε με τον κρατικό μηχανισμό και άλλοτε αντιμετωπίστηκε ως ιστορικό κατάλοιπο που έπρεπε να παραμεριστεί. Το κράτος, τέλος, παρουσιάστηκε ως ουδέτερος διαχειριστής της αγοράς, παρότι στην πράξη εξακολούθησε να κατανέμει ισχύ, προνόμια και ευκαιρίες.

Αυτό το κενό δεν παραμένει πλέον πολιτικά ανέκφραστο. Από διαφορετικές αφετηρίες, η Μαρία Καρυστιανού και ο Αντώνης Σαμαράς έρχονται να καλύψουν δύο πλευρές του.

 

Η Καρυστιανού επαναφέρει την απαίτηση για δικαιοσύνη, λογοδοσία, κοινωνική αξιοπρέπεια και ένα κράτος που υπηρετεί τον πολίτη.

 

Ο Σαμαράς επαναφέρει την απαίτηση για εθνική συνέχεια, κυριαρχία, στρατηγική αυτοσυνείδηση και σαφείς κόκκινες γραμμές.

 

Δεν συγκροτούν σήμερα ένα ενιαίο πολιτικό πρόγραμμα, ούτε είναι αυτονόητη μια κομματική σύμπραξή τους. Εκφράζουν, όμως, συμπληρωματικά αιτήματα που ο μητσοτακικός εκσυγχρονισμός αποσύνδεσε: το κοινωνικό από το εθνικό, τη λογοδοσία από την κυριαρχία, το κράτος δικαίου από το εθνικό συμφέρον.

 

Η πατρίδα δεν είναι η κυβέρνηση. Δεν είναι ο κρατικός μηχανισμός ούτε ένα άθροισμα οικονομικών δεικτών. Είναι η ιστορική κοινότητα μέσα στην οποία οι άνθρωποι συνδέονται με μνήμη, πολιτισμό, γλώσσα, κοινές δοκιμασίες και μια έμπρακτη υπόσχεση αλληλεγγύης.

Το έθνος είναι η συνείδηση αυτής της ιστορικής συνέχειας και η βούληση συλλογικής αυτοδιάθεσης.

Το σύγχρονο κράτος είναι ο πολιτικός και θεσμικός οργανισμός που οφείλει να μετατρέπει την κοινή ζωή σε δικαιώματα, ασφάλεια, δικαιοσύνη και δυνατότητα συμμετοχής.

Ένα κράτος μπορεί να υπάρχει χωρίς να υπηρετεί πραγματικά την πατρίδα. Αυτό συμβαίνει όταν λειτουργεί ως μηχανισμός αναπαραγωγής προνομίων, όταν παραδίδει τα δημόσια αγαθά σε ιδιωτικά συμφέροντα, όταν εγκαταλείπει την περιφέρεια και όταν ζητά θυσίες από τους πολλούς, ενώ προστατεύει συστηματικά τους ισχυρούς. Αντίστροφα, η αγάπη προς την πατρίδα δεν απαιτεί υποταγή στην εξουσία. Μπορεί να απαιτεί ακριβώς το αντίθετο: αντίσταση στην αυθαιρεσία της.

Από τον οικουμενισμό στην οικονομική παγκοσμιοποίηση

 

Η σημερινή παγκοσμιοποίηση παρουσιάστηκε ως φυσική συνέχεια του οικουμενισμού. Δεν είναι. Ο ελληνιστικός οικουμενισμός, παρά τις αντιφάσεις και τις ιεραρχίες της εποχής του, επέκτεινε έναν κοινό πολιτισμικό ορίζοντα χωρίς να εξαφανίζει αυτομάτως τις τοπικές ταυτότητες. Η ελληνική γλώσσα έγινε όχημα επικοινωνίας, φιλοσοφίας και επιστήμης σε έναν πολυεθνικό κόσμο. Η οικουμένη δεν σήμαινε έναν πλανήτη ομοιόμορφων καταναλωτών αλλά έναν χώρο συνάντησης λαών και παραδόσεων.

Ούτε το Βυζάντιο μπορεί να περιγραφεί με τους όρους του σημερινού έθνους-κράτους. Ήταν πολυεθνική αυτοκρατορία με ρωμαϊκή πολιτική ταυτότητα, χριστιανική οικουμενικότητα και, σταδιακά, ισχυρό ελληνικό γλωσσικό και πολιτισμικό πυρήνα. Η ιστορική του σημασία δεν βρίσκεται σε μια κατασκευασμένη εθνική ομοιομορφία. Βρίσκεται στη δυνατότητα μιας πολιτείας να ενσωματώνει διαφορετικούς πληθυσμούς σε μια κοινή πολιτική και πνευματική τάξη, διατηρώντας συγχρόνως συνέχεια, μνήμη και θεσμούς.

Στην αυγή της νεότερης εποχής, ο Ρήγας Βελεστινλής δεν οραματίστηκε ένα στενό εθνοτικό κράτος. Η πολιτική του πρόταση αφορούσε μια δημοκρατική και συνταγματική πολιτεία των λαών που ζούσαν υπό την οθωμανική κυριαρχία. Έλληνες, Βούλγαροι, Αλβανοί, Βλάχοι, Αρμένιοι, Τούρκοι και άλλοι κάτοικοι της Βαλκανικής θα μπορούσαν να αποτελέσουν σώμα ελεύθερων πολιτών. Η ελληνική παιδεία και η επαναστατική πολιτική γλώσσα θα λειτουργούσαν ως συνεκτικός ιστός, όχι ως άλλοθι φυλετικής κυριαρχίας.

Αυτές οι ιστορικές εμπειρίες διαφέρουν ουσιωδώς από την κυρίαρχη εκδοχή της σύγχρονης οικονομικής παγκοσμιοποίησης. Η τελευταία δεν οικοδομήθηκε γύρω από έναν κοινό πολιτισμικό ή δημοκρατικό σκοπό, αλλά γύρω από την ελεύθερη κίνηση κεφαλαίων, την απορρύθμιση, την ιδιωτικοποίηση και τη μεταφορά ισχύος από τις πολιτικές κοινότητες προς αγορές, εταιρείες και υπερεθνικούς μηχανισμούς με ασθενή δημοκρατικό έλεγχο.

Η διάκριση είναι κρίσιμη. Δεν ευθύνεται ο φιλελευθερισμός στο σύνολό του για αυτή την εξέλιξη. Ο πολιτικός φιλελευθερισμός κληροδότησε το κράτος δικαίου, τις ατομικές ελευθερίες, την ισότητα ενώπιον του νόμου και την προστασία του πολίτη από την αυθαιρεσία.

Η αποτυχία βρίσκεται στη μετατροπή του σε οικονομικό δόγμα χωρίς κοινωνικά αντίβαρα: σε έναν νεοφιλελευθερισμό που αναγνώρισε σχεδόν απεριόριστη ελευθερία στο κεφάλαιο, αλλά όλο και λιγότερη πραγματική δύναμη στον εργαζόμενο, στον νέο, στην οικογένεια και στην τοπική κοινωνία.

Όταν τα πάντα αποκτούν τιμή, η πατρίδα χάνει το περιεχόμενό της. Το σπίτι γίνεται επενδυτικό προϊόν, το νερό και η ενέργεια αγορές, η γη «ευκαιρία αξιοποίησης», το πανεπιστήμιο πάροχος δεξιοτήτων και ο άνθρωπος «ανθρώπινο κεφάλαιο». Η κοινωνία παύει να νοείται ως κοινότητα αλληλεγγύης και μετατρέπεται σε πεδίο ανταγωνισμού ιδιωτών. Αυτό δεν είναι οικουμενισμός. Είναι η παγκοσμιοποίηση της αγοράς χωρίς την οικουμενικότητα του ανθρώπου.

Η διεθνής θεωρητική επιστροφή της κοινότητας

 

Η κριτική αυτή δεν αποτελεί ελληνική ιδιομορφία. Εδώ και δεκαετίες αναπτύσσεται διεθνώς μια θεωρητική αντίδραση στην εικόνα του ανθρώπου ως απομονωμένου και αυτάρκους ατόμου. Οι κοινοτιστές φιλόσοφοι, όπως ο Michael Sandel και ο Charles Taylor, υποστήριξαν ότι η ατομική ταυτότητα δεν δημιουργείται στο κενό. Διαμορφώνεται μέσα σε οικογένειες, ιστορικές κοινότητες, γλώσσες, παραδόσεις και σχέσεις αμοιβαιότητας. Ο άνθρωπος δεν επιλέγει πρώτα ποιος είναι και μετά σε ποια κοινότητα θα ανήκει· ένα μέρος του εαυτού του έχει ήδη διαμορφωθεί από δεσμούς που προϋπάρχουν της ατομικής επιλογής.

Αυτό δεν σημαίνει ότι η κοινότητα δικαιούται να συνθλίβει το άτομο. Σημαίνει ότι η ελευθερία χρειάζεται κοινωνικές προϋποθέσεις. Ένας πολίτης χωρίς σταθερή εργασία, κατοικία, πρόσβαση στην παιδεία και πραγματική δυνατότητα συμμετοχής είναι τυπικά ελεύθερος αλλά ουσιαστικά αδύναμος. Η κοινότητα, επομένως, δεν αποτελεί εχθρό των δικαιωμάτων. Μπορεί να είναι ο χώρος μέσα στον οποίο τα δικαιώματα αποκτούν υλικό περιεχόμενο.

Στην πολιτική οικονομία, ο Karl Polanyi περιέγραψε τον κίνδυνο μιας αγοράς που αποσπάται από την κοινωνία και επιχειρεί να μετατρέψει την εργασία, τη γη και το χρήμα σε απλά εμπορεύματα. Αργότερα, ο John Ruggie χρησιμοποίησε τον όρο «ενσωματωμένος φιλελευθερισμός» για τον μεταπολεμικό συμβιβασμό: διεθνές εμπόριο και ανοιχτές οικονομίες, αλλά με αρκετή κρατική αυτονομία ώστε οι κυβερνήσεις να εξασφαλίζουν πλήρη απασχόληση, κοινωνική προστασία και δημόσιες επενδύσεις. Η μεταπολεμική ευρωπαϊκή σταθερότητα δεν στηρίχθηκε στην ανεμπόδιστη αγορά. Στηρίχθηκε στην πολιτική υποταγή της αγοράς σε έναν αναγνωρίσιμο κοινωνικό σκοπό.

Από την άλλη πλευρά, ο Jürgen Habermas ανέπτυξε την έννοια του «συνταγματικού πατριωτισμού»: την αφοσίωση των πολιτών όχι σε μια φυλετική καθαρότητα, αλλά σε δημοκρατικούς θεσμούς, δικαιώματα και κοινές συνταγματικές αρχές. Η έννοια αυτή προσφέρει την αναγκαία δικλίδα ασφαλείας.

Η πατρίδα μπορεί να διατηρεί ιστορική και πολιτισμική συνέχεια, αλλά η πολιτική της ιδιότητα πρέπει να είναι ανοικτή σε όλους όσοι αποδέχονται τον κοινό δημοκρατικό νόμο. Ο δημοκρατικός πατριωτισμός που χρειάζεται η Ελλάδα βρίσκεται στη σύνθεση αυτών των θεωρήσεων: ιστορική κοινότητα, κοινωνική αλληλεγγύη, λαϊκή κυριαρχία και ίσα δικαιώματα.

Το εθνικό συμφέρον δεν είναι το συμφέρον των ισχυρών

 

Κάθε σύγχρονο κράτος έχει συμφέροντα. Οφείλει να προστατεύει την εδαφική του ακεραιότητα, την ασφάλεια, την παραγωγική του βάση, τη δημογραφική του συνέχεια, την ενεργειακή του επάρκεια και τη δυνατότητα ανεξάρτητης πολιτικής απόφασης. Το εθνικό συμφέρον, όμως, δεν είναι ουδέτερη έννοια. Το ποιος το ορίζει και ποιος ωφελείται από αυτό αποτελεί τον πυρήνα της δημοκρατικής σύγκρουσης.

Δεν είναι εθνικό συμφέρον να ευημερούν οι αριθμοί, ενώ οι νέοι αδυνατούν να αποκτήσουν κατοικία. Δεν είναι εθνική επιτυχία να αυξάνεται η αξία των ακινήτων, όταν οικογένειες εκτοπίζονται από τις γειτονιές τους. Δεν είναι ανάπτυξη η συγκέντρωση πλούτου σε λίγους κλάδους, εάν η περιφέρεια ερημώνει και η χώρα εξαρτάται όλο και περισσότερο από εισαγωγές, εποχική εργασία και εξωτερικά κέντρα αποφάσεων.

Η Ελλάδα αντιμετωπίζει πλέον διαρθρωτική στεγαστική κρίση. Η ίδια η ένταση του προβλήματος ανάγκασε την κυβέρνηση να εξαγγείλει διαδοχικά προγράμματα ανακαίνισης, περιορισμούς στις νέες βραχυχρόνιες μισθώσεις και άλλες παρεμβάσεις. Η ύπαρξη αυτών των μέτρων αποτελεί έμμεση αναγνώριση ότι η αγορά από μόνη της δεν εξασφαλίζει το θεμελιώδες κοινωνικό αγαθό της κατοικίας. Το ίδιο ισχύει για το δημογραφικό: δεν αντιμετωπίζεται με αποσπασματικά επιδόματα, αλλά με σταθερή εργασία, προσιτή στέγη, δημόσια υγεία και παιδεία, προστασία της μητρότητας και εμπιστοσύνη στο μέλλον.

Η πραγματική κυριαρχία δεν μετριέται μόνο με εξοπλισμούς και διεθνείς συμφωνίες. Μετριέται και με το αν ένας νέος μπορεί να παραμείνει στον τόπο του, αν μια οικογένεια μπορεί να μεγαλώσει παιδιά, αν ένα νησί διαθέτει γιατρό, αν ένα χωριό έχει σχολείο και αν ένας εργαζόμενος μπορεί να ζήσει με αξιοπρέπεια. Χώρα χωρίς κοινωνικό σώμα δεν έχει ουσιαστική εθνική ισχύ.

Ο μητσοτακικός μετασχηματισμός και η μετέωρη πατρίδα

 

Η κυβέρνηση του Κυριάκου Μητσοτάκη δεν κατάργησε τη λέξη «πατρίδα». Τη χρησιμοποιεί συχνά. Αυτό που αποδυνάμωσε είναι το κοινωνικό και δημοκρατικό της περιεχόμενο. Η πατρίδα παρουσιάζεται ως επιτυχημένο επενδυτικό αφήγημα, ως διεθνές εμπορικό σήμα, ως χώρος προσέλκυσης κεφαλαίων και υψηλών ρυθμών ανάπτυξης. Ο πολίτης καλείται να αισθανθεί υπερηφάνεια για τη μακροοικονομική εικόνα, ακόμη και όταν η καθημερινή του δυνατότητα αυτονομίας συρρικνώνεται.

Η βασική κριτική προς τον Κυριάκο Μητσοτάκη δεν χρειάζεται να στηριχθεί σε εικασίες για τα αισθήματά του απέναντι στην Ελλάδα. Αρκεί η πολιτική αποτίμηση του μοντέλου του. Πρόκειται για ένα συγκεντρωτικό, τεχνοκρατικό κράτος, το οποίο μιλά τη γλώσσα της αποτελεσματικότητας, αλλά συχνά μεταθέτει λειτουργίες, υποδομές και δημόσιο χώρο στην αγορά. Ένα κράτος που επιδιώκει να είναι ισχυρό προς τον πολίτη και εξυπηρετικό προς τα οργανωμένα οικονομικά συμφέροντα.

Η τραγωδία των Τεμπών ανέδειξε με τον πιο οδυνηρό τρόπο το χάσμα ανάμεσα στην επικοινωνιακή εικόνα και στην υλική κατάσταση κρίσιμων υποδομών. Οι υποκλοπές έθεσαν το ερώτημα αν η συγκέντρωση εξουσίας μπορεί να συμβιβαστεί με τη δημοκρατική λογοδοσία. Η στεγαστική κρίση αποκάλυψε τα όρια μιας πολιτικής που αντιμετώπισε επί χρόνια το ακίνητο πρωτίστως ως επενδυτικό περιουσιακό στοιχείο. Η δημογραφική παρακμή φανερώνει ότι η ανάπτυξη δεν δημιουργεί αυτομάτως κοινωνική ασφάλεια.

Σε αυτό ακριβώς το σημείο εντοπίζεται η αποδόμηση της πατρίδας: όχι στην αναγνώριση δικαιωμάτων ούτε στον σεβασμό των μειονοτήτων, αλλά στην αποσύνδεση της εθνικής ρητορικής από την κοινωνική αλληλεγγύη και τη λαϊκή κυριαρχία.

Πατρίδα χωρίς δημόσια ευθύνη είναι κενό σύμβολο. Πατριωτισμός που δεν προστατεύει τον αδύναμο είναι τελετουργία. Και εθνική υπερηφάνεια χωρίς δικαιοσύνη μετατρέπεται εύκολα σε επικοινωνιακή σκηνοθεσία.

Η Καρυστιανού και η επιστροφή της λογοδοσίας

Η πολιτική παρουσία της Μαρίας Καρυστιανού γεννήθηκε από μια τραγωδία και από την άρνηση αποδοχής της ατιμωρησίας. Η δημόσια απήχησή της δεν μπορεί να εξηγηθεί μόνο από τη συναισθηματική ταύτιση με μια μητέρα που έχασε το παιδί της. Εκφράζει ένα βαθύτερο κοινωνικό αίτημα: να πάψει το κράτος να προστατεύει τον εαυτό του και να αρχίσει να υπηρετεί τον πολίτη.

Με τη δημιουργία πολιτικού κινήματος και την παρουσίαση της «Ελπίδας για τη Δημοκρατία» το 2026, η Καρυστιανού πέρασε από την κοινωνική διαμαρτυρία στη διεκδίκηση πολιτικής ευθύνης. Οι έννοιες που προβάλλει —αλήθεια, δικαιοσύνη, αξιοπρέπεια, λογοδοσία— μπορούν να αποτελέσουν πυρήνα ενός νέου πατριωτισμού.

Διότι η πατρίδα δεν είναι μόνο σύνορα. Είναι και η εμπιστοσύνη ότι κανένας πολίτης δεν θα συνθλιβεί από έναν αδιαφανή μηχανισμό εξουσίας.

Η Καρυστιανού καλύπτει, έτσι, την κοινωνική και ηθική πλευρά του πολιτικού κενού. Δεν αρκεί, ωστόσο, η ηθική καταγγελία. Η πολιτική της πρόταση οφείλει να αποκτήσει συγκεκριμένο κοινωνικό και θεσμικό περιεχόμενο: δημόσια αγαθά, εργασία, κατοικία, περιφέρεια, δημογραφικό, ανεξάρτητη Δικαιοσύνη, έλεγχο της εκτελεστικής εξουσίας και αξιόπιστη εξωτερική πολιτική. Οφείλει επίσης να αποδείξει ότι η επίκληση της κοινωνικής πλειοψηφίας δεν θα μετατραπεί σε περιφρόνηση των κοινωνικών μειονοτήτων.

Ένα σύγχρονο πατριωτικό κράτος δεν φοβάται τη διαφορετικότητα. Προστατεύει ισότιμα τον χριστιανό και τον μουσουλμάνο, τον πιστό και τον άθεο, τον γηγενή και τον νόμιμο μετανάστη, τον άνθρωπο με αναπηρία και κάθε πολίτη που κινδυνεύει να αποκλειστεί. Η ισότητα απέναντι στον νόμο δεν αποδυναμώνει το έθνος· ενισχύει την πολιτική του συνοχή. Η κοινή ταυτότητα γίνεται ισχυρότερη όταν αποτελεί πρόσκληση συμμετοχής και όχι μηχανισμό ταπείνωσης.

Ο Σαμαράς και η επιστροφή του εθνικού ζητήματος

 

Ο Αντώνης Σαμαράς εκφράζει μια διαφορετική αλλά εξίσου υπαρκτή διάσταση της ίδιας κρίσης: την ανησυχία ότι η Ελλάδα χάνει τη στρατηγική της αυτοσυνείδηση και ότι η πολιτική μετατρέπεται σε διαχείριση χωρίς ιστορικό βάθος. Η κριτική του προς τον Κυριάκο Μητσοτάκη εστιάζει στη μετάλλαξη της Νέας Δημοκρατίας, στην απώλεια των αρχών της, στην εξωτερική πολιτική και στην ανάγκη μιας νέας αρχής με εθνικό όραμα αντί για απλή τεχνοκρατική διαχείριση.

Η συμβολή του στον δημόσιο διάλογο βρίσκεται στην επιμονή ότι υπάρχουν κόκκινες γραμμές, ιστορική συνέχεια και εθνικά συμφέροντα που δεν μπορούν να υποκατασταθούν από τη διαχείριση της συγκυρίας. Σε μια εποχή κατά την οποία η διεθνής πολιτική επιστρέφει στην ισχύ, στην ενεργειακή ασφάλεια, στην παραγωγική αυτάρκεια και στον έλεγχο κρίσιμων υποδομών, αυτή η επιμονή δεν είναι αναχρονισμός. Είναι υπενθύμιση ότι μια χώρα χωρίς στρατηγική βούληση γίνεται πεδίο εφαρμογής των στρατηγικών άλλων.

Ο Σαμαράς καλύπτει, έτσι, την εθνική και γεωπολιτική πλευρά του κενού. Ούτε όμως το εθνικό όραμα αρκεί μόνο του. Εάν δεν συνδεθεί με κοινωνική δικαιοσύνη, θεσμική λογοδοσία και ίση προστασία όλων των πολιτών, κινδυνεύει να περιοριστεί σε αμυντική ρητορική ταυτότητας. Η κυριαρχία δεν μπορεί να αφορά μόνο τα σύνορα· πρέπει να αφορά και την εργασία, την παραγωγή, τη δημογραφία, την ενέργεια και τη δημοκρατική δυνατότητα της κοινωνίας να καθορίζει το μέλλον της.

Η Καρυστιανού και ο Σαμαράς δεν προέρχονται από την ίδια πολιτική διαδρομή και δεν εκφράζουν σήμερα ενιαίο πρόγραμμα. Θα ήταν τεχνητό να παρουσιαστούν ως ταυτόσημες πολιτικές δυνάμεις. Εκφράζουν, όμως, δύο αιτήματα που αναζητούν σύνθεση. Η πρώτη προσωποποιεί την απαίτηση για δικαιοσύνη, λογοδοσία και αξιοπρέπεια. Ο δεύτερος εκφράζει εντονότερα την ανάγκη για εθνική συνέχεια, κυριαρχία και στρατηγικό προσανατολισμό.

Αυτό είναι το πολιτικό κενό που, από διαφορετικές αφετηρίες και με διαφορετικές παρακαταθήκες, έρχονται να καλύψουν: η απουσία μιας δύναμης που θα ενώσει το κοινωνικό με το εθνικό, τη δημοκρατία με την κυριαρχία και την προστασία των κοινωικών  μειονοτήτων με τη συνοχή της πλειοψηφίας. Δεν απαιτείται υποχρεωτικά κομματική σύμπραξη προσώπων. Απαιτείται προγραμματική σύνθεση ιδεών.

Η ευρωπαϊκή επιστροφή του κοινωνικού πατριωτισμού

 

Ανάλογες αναζητήσεις εμφανίζονται σε ολόκληρη την Ευρώπη, μολονότι παίρνουν διαφορετικές και συχνά αντιφατικές μορφές.

Στη Βρετανία, το ρεύμα του Blue Labour επιχείρησε να συνδυάσει τα εργασιακά δικαιώματα και την οικονομική αναδιανομή με την οικογένεια, την τοπική κοινότητα, την αμοιβαιότητα, την εργασία και την πατρίδα. Ο Maurice Glasman περιέγραψε μια πολιτική του κοινού αγαθού απέναντι τόσο στην απορρύθμιση της αγοράς όσο και σε έναν προοδευτισμό που αντιμετωπίζει τους ανθρώπους σαν αφηρημένες μονάδες χωρίς δεσμούς και υποχρεώσεις. Η σημασία του Blue Labour δεν βρίσκεται στην αντιγραφή των επιμέρους θέσεών του, αλλά στην αναγνώριση ότι η Αριστερά έχασε εργατικές κοινωνίες όταν εγκατέλειψε τη γλώσσα του ανήκειν.

Στη Δανία, οι Σοσιαλδημοκράτες επιχείρησαν να συνδέσουν το ισχυρό κοινωνικό κράτος με την εθνική συνοχή και έναν αυστηρότερο έλεγχο της μετανάστευσης. Το παράδειγμα δείχνει τη δύναμη αλλά και τον κίνδυνο του κοινωνικού πατριωτισμού. Η αλληλεγγύη χρειάζεται εμπιστοσύνη, κοινούς κανόνες και αίσθηση αμοιβαιότητας. Εάν όμως η προστασία του κοινωνικού κράτους μετατραπεί σε μόνιμο αποκλεισμό ανθρώπων λόγω καταγωγής, ο κοινωνικός πατριωτισμός εκφυλίζεται σε «σωβινισμό της ευημερίας». Η ελληνική πρόταση οφείλει να κρατήσει την κοινωνική συνοχή, απορρίπτοντας τη θεσμική διάκριση.

Στη Γαλλία, ακόμη και πολιτικές δυνάμεις που διαφωνούν ριζικά μεταξύ τους μιλούν πλέον για βιομηχανική κυριαρχία, ενεργειακή ανεξαρτησία, στρατηγικό σχεδιασμό και αναζωογόνηση των εγκαταλειμμένων περιφερειών. Η άνοδος του Εθνικού Συναγερμού στις πρώην βιομηχανικές ζώνες αποκαλύπτει τι συμβαίνει όταν η παγκοσμιοποίηση αποσυνδέει την οικονομία από τον τόπο: η κοινωνική εγκατάλειψη μετατρέπεται σε κρίση ταυτότητας. Η απάντηση δεν μπορεί να είναι μόνο η ηθική καταγγελία του λαϊκισμού. Χρειάζεται παραγωγή, υπηρεσίες, εργασία και πραγματική παρουσία του κράτους.

Η ευρωπαϊκή τάση, επομένως, δεν είναι ένα ενιαίο κόμμα ούτε μια αποκλειστικά δεξιά στροφή. Είναι η επιστροφή ερωτημάτων που η κεντρώα συναίνεση θεωρούσε λυμένα: Ποιος ελέγχει την οικονομία; Πού παράγονται τα κρίσιμα αγαθά; Ποια είναι τα όρια της αγοράς; Τι οφείλει ο πολίτης στην κοινότητα και η κοινότητα στον πολίτη; Πώς συνδυάζονται η εθνική δημοκρατία και η ευρωπαϊκή συνεργασία;

Η αντίστοιχη στροφή στις Ηνωμένες Πολιτείες

Στις Ηνωμένες Πολιτείες, η απόρριψη της ανεξέλεγκτης παγκοσμιοποίησης έχει ήδη μετασχηματίσει και τα δύο μεγάλα πολιτικά στρατόπεδα. Η επιστροφή των δασμών, της βιομηχανικής πολιτικής, της ενεργειακής ασφάλειας και της αντιπαράθεσης με την αποβιομηχάνιση δείχνει ότι η παλαιά πίστη στην αυτορρύθμιση της παγκόσμιας αγοράς έχει υποχωρήσει.

Στη συντηρητική πλευρά, οργανισμοί όπως το American Compass υποστηρίζουν ότι η αγορά είναι μέσο και όχι σκοπός. Προτάσσουν την παραγωγική οικονομία, την οικογένεια, την κοινότητα, την εργασία και το εθνικό συμφέρον απέναντι στη χρηματιστικοποίηση, στην αποβιομηχάνιση και στον ελευθεριακό φονταμενταλισμό. Πρόκειται για ρήξη με την παλαιότερη συντηρητική ορθοδοξία των φορολογικών περικοπών, της απορρύθμισης και του ελεύθερου εμπορίου ως αυταξιών.

Στην αμερικανική Αριστερά, διαφορετικές εκδοχές οικονομικού λαϊκισμού επέμειναν επίσης στην προστασία της εργασίας, στην ενίσχυση των συνδικάτων, στη δημόσια υγεία, στη βιομηχανική πολιτική και στον περιορισμό της ισχύος των μεγάλων εταιρειών. Οι δύο πλευρές απέχουν πολύ στα πολιτισμικά ζητήματα και στην αντίληψη της εθνικής ταυτότητας. Συγκλίνουν, όμως, στη διάγνωση ότι η νεοφιλελεύθερη παγκοσμιοποίηση αποδυνάμωσε την παραγωγική βάση, συγκέντρωσε πλούτο και άφησε κοινότητες χωρίς οικονομικό σκοπό.

Η αμερικανική εμπειρία προσφέρει και μια προειδοποίηση. Η εύλογη επιστροφή στην κοινότητα και στο έθνος μπορεί να μετατραπεί σε προσωπολατρία, πολιτισμικό πόλεμο ή επιθετικό αποκλεισμό. Αντίστοιχα, η υπεράσπιση των μειονοτήτων μπορεί να αποκοπεί από την καθολική κοινωνική πολιτική και να καταλήξει σε ανταγωνισμό ταυτοτήτων. Η βιώσιμη σύνθεση απαιτεί κοινά κοινωνικά δικαιώματα, δημοκρατικούς θεσμούς και πατριωτισμό που ζητά συμμετοχή αντί για καταγωγική καθαρότητα.

Για έναν ελληνικό δημοκρατικό πατριωτισμό

 

Η απάντηση στον άκρατο ατομικισμό δεν μπορεί να είναι ο αυταρχικός εθνικισμός. Και η απάντηση στον εθνικισμό δεν μπορεί να είναι η διάλυση κάθε συλλογικής ταυτότητας. Αν ο άνθρωπος αποκοπεί από την ιστορία, τον τόπο και την κοινότητά του, δεν γίνεται αυτομάτως ελεύθερος. Συχνά γίνεται περισσότερο ευάλωτος απέναντι στην αγορά, στην προπαγάνδα και στην ισχύ εκείνων που διαθέτουν κεφάλαιο και πρόσβαση.

Χρειαζόμαστε έναν δημοκρατικό πατριωτισμό. Έναν πατριωτισμό που δεν αναζητεί εσωτερικούς εχθρούς, αλλά κοινό μέλλον. Που αναγνωρίζει ότι τα σύνορα έχουν σημασία, αλλά και ότι η ανθρώπινη αξιοπρέπεια δεν σταματά σε αυτά. Που προστατεύει την ιστορική ταυτότητα της χώρας, αλλά δεν απαιτεί από τον διαφορετικό να εξαφανιστεί για να γίνει αποδεκτός. Που θεωρεί την κοινωνική πολιτική όχι φιλανθρωπία, αλλά προϋπόθεση εθνικής αντοχής.

Ένα τέτοιο κράτος οφείλει να επαναφέρει τον δημοκρατικό έλεγχο στα στρατηγικά δημόσια αγαθά, να ενισχύσει την παραγωγική αυτάρκεια, να προστατεύσει την κατοικία, να αναζωογονήσει την περιφέρεια και να στηρίξει ουσιαστικά την οικογένεια και τη νέα γενιά. Οφείλει να εξασφαλίζει πραγματική ανεξαρτησία της Δικαιοσύνης, πλουραλισμό στην ενημέρωση και διαφάνεια στις δημόσιες συμβάσεις. Να προστατεύει τις μειονότητες χωρίς να μετατρέπει την κοινωνία σε άθροισμα περίκλειστων ταυτοτήτων. Να ζητά από όλους σεβασμό στον κοινό δημοκρατικό νόμο και να προσφέρει σε όλους ίση αξιοπρέπεια.

Αυτή θα ήταν μια σύγχρονη συνέχεια του ελληνικού οικουμενισμού: όχι η κατάργηση της πατρίδας, αλλά το άνοιγμά της στον άνθρωπο· όχι η διάλυση του έθνους, αλλά η μετατροπή της ιστορικής μνήμης σε δημοκρατική ευθύνη· όχι η απομόνωση της Ελλάδας, αλλά η ισότιμη συμμετοχή της στον κόσμο ως χώρα με αυτογνωσία και βούληση.

Η πατρίδα ως κοινή υπόσχεση

Η μεγάλη πολιτική σύγκρουση της εποχής μας δεν διεξάγεται ανάμεσα σε όσους αγαπούν την πατρίδα και σε όσους αγαπούν τον κόσμο. Διεξάγεται ανάμεσα σε εκείνους που θεωρούν την κοινωνία κοινότητα πολιτών και σε εκείνους που τη βλέπουν ως αγορά ατόμων.

Ανάμεσα σε όσους πιστεύουν ότι το κράτος υπηρετεί το δημόσιο συμφέρον και σε όσους το χρησιμοποιούν για να οργανώνουν ιδιωτικά οφέλη. Ανάμεσα σε μια δημοκρατία με ουσία και σε μια τεχνοκρατική διαχείριση που ζητά από τον πολίτη να εμπιστεύεται χωρίς να ελέγχει.

Ο μητσοτακικός εκσυγχρονισμός υποσχέθηκε ένα αποτελεσματικό ευρωπαϊκό κράτος. Εκεί όπου απέτυχε βαθύτερα ήταν ότι δεν κατόρθωσε —και συχνά δεν επιχείρησε— να μετατρέψει την ανάπτυξη σε κοινή ασφάλεια, την τεχνολογία σε λογοδοσία και τη διεθνή εικόνα σε εσωτερική αξιοπρέπεια. Γι’ αυτό η κρίση του δεν είναι μόνο εκλογική. Είναι κρίση νοήματος.

Η Καρυστιανού και ο Σαμαράς, από διαφορετικές αφετηρίες, έρχονται να καλύψουν τις δύο κεντρικές πλευρές αυτού του πολιτικού κενού. Η πρώτη υπενθυμίζει ότι κράτος χωρίς δικαιοσύνη είναι μηχανισμός. Ο δεύτερος ότι πολιτική χωρίς εθνική συνείδηση είναι απλή διαχείριση. Η Ελλάδα χρειάζεται και τα δύο αιτήματα, ενταγμένα όμως σε μια δημοκρατική σύνθεση που δεν θα θυσιάζει ούτε την κοινωνική αλληλεγγύη ούτε τις ελευθερίες και την ισότητα.

Το αν οι δύο αυτές κατευθύνσεις θα συναντηθούν κομματικά είναι δευτερεύον και σήμερα άγνωστο. Το ουσιώδες είναι ότι μετακινούν ήδη τον δημόσιο διάλογο προς ένα αίτημα που συναντάται πλέον διεθνώς: να ξαναγίνει η οικονομία υπηρέτης της κοινωνίας, το κράτος υπόλογο στον πολίτη και η πατρίδα κοινότητα αλληλεγγύης και κυριαρχίας.

Η πατρίδα δεν είναι κληρονομικό προνόμιο ούτε ιδιοκτησία μιας παράταξης. Είναι κοινή υπόσχεση: ότι κανένας δεν θα εγκαταλειφθεί, ότι η ιστορία δεν θα εκποιηθεί, ότι η εξουσία θα λογοδοτεί και ότι οι επόμενες γενιές θα παραλάβουν έναν τόπο ελεύθερο, βιώσιμο και δίκαιο. Μόνο τότε το έθνος παύει να είναι σύνθημα. Γίνεται κοινότητα ευθύνης.

EDITORIAL:  Η δουλική εξωτερική πολιτική της Αθήνας  

2

Η στήριξη προς μια χώρα που δέχθηκε εισβολή δεν συνεπάγεται την παραίτηση από την υπεράσπιση των ελληνικών συμφερόντων. Πολύ περισσότερο δεν επιβάλλει στην Ελλάδα να μετατραπεί σε άφωνο και δεδομένο σύμμαχο, ο οποίος προσφέρει στρατιωτική, οικονομική και ανθρωπιστική βοήθεια, αλλά διστάζει να απαιτήσει σεβασμό όταν πλήττονται ελληνόκτητα πλοία και απειλείται η ασφάλεια της ελληνικής ναυσιπλοΐας.

Τα πλήγματα σε δεξαμενόπλοια που εξυπηρετούσαν τον τερματικό σταθμό της Caspian Pipeline Consortium δεν αποτελούν μια αδιάφορη παρενέργεια του πολέμου. Ο συγκεκριμένος ενεργειακός διάδρομος μεταφέρει κατά κύριο λόγο πετρέλαιο του Καζακστάν προς ευρωπαϊκές χώρες, όπως γράφει ε ενδιαφέρο άρθρο του στις Ανιχνεύσεις ο Στρατηγός Κωνσταντίνος Κούσαντας. Οι επιθέσεις εναντίον πλοίων και υποδομών στην περιοχή πλήττουν, επομένως, όχι μόνο τη Ρωσία αλλά και την ευρωπαϊκή ενεργειακή ασφάλεια, την ελληνική ναυτιλία και τελικά τον Έλληνα καταναλωτή.

Η Ουκρανία έχει αναμφισβήτητα δικαίωμα να αμύνεται απέναντι στη ρωσική εισβολή. Δεν διαθέτει όμως απεριόριστο δικαίωμα να μεταφέρει τις συνέπειες των στρατιωτικών της επιχειρήσεων σε εμπορικά πλοία τρίτων χωρών. Ούτε η νομιμότητα της ουκρανικής άμυνας ούτε οι ευθύνες της Ρωσίας ακυρώνουν την υποχρέωση προστασίας της διεθνούς ναυσιπλοΐας.

Το ερώτημα, συνεπώς, δεν αφορά μόνο το Κίεβο. Αφορά πρωτίστως την Αθήνα: ποια ήταν η άμεση και δημόσια αντίδραση της ελληνικής κυβέρνησης; Ζητήθηκαν επίσημες εξηγήσεις; Απαιτήθηκαν εγγυήσεις ότι ελληνικά πλοία και πληρώματα δεν θα βρεθούν ξανά στο στόχαστρο; Τέθηκε το ζήτημα στα ευρωπαϊκά όργανα; Ή μήπως η κυβέρνηση προτίμησε για ακόμη μία φορά τη σιωπή, επειδή φοβάται ότι οποιαδήποτε κριτική προς την Ουκρανία θα διαταράξει την εικόνα του «προβλέψιμου συμμάχου»;

Το περιστατικό της Λευκάδας απέδειξε πόσο σοβαροί είναι οι κίνδυνοι. Ένα ουκρανικής προέλευσης μη επανδρωμένο σκάφος, φορτωμένο με εκρηκτικά, βρέθηκε σε μια από τις σημαντικότερες τουριστικές περιοχές της Ελλάδας. Έγινε τελικά διάβημα και ακολούθησε ουκρανική συγγνώμη. Αυτό, όμως, δεν αναιρεί το ουσιαστικό ερώτημα: πώς ένα πολεμικό μέσο έφθασε στα ελληνικά χωρικά ύδατα και τι θα μπορούσε να είχε συμβεί εάν είχε εκραγεί κοντά σε παραλία, λιμάνι ή επιβατικό πλοίο;

Η Ευρωπαϊκή Ένωση και τα κράτη-μέλη της έχουν διαθέσει συνολικά 216,7 δισεκατομμύρια ευρώ για τη στήριξη της Ουκρανίας. Μέρος αυτής της συνεισφοράς βαρύνει και τον Έλληνα φορολογούμενο. Η Ελλάδα έχει προσφέρει επιπλέον στρατιωτικό υλικό και ανθρωπιστική βοήθεια. Η αλληλεγγύη αυτή δεν μπορεί να είναι μονόδρομος. Δημιουργεί τουλάχιστον την εύλογη απαίτηση το Κίεβο να λαμβάνει σοβαρά υπόψη την ασφάλεια, την οικονομία και τη ναυτιλία μιας χώρας που το στηρίζει από την αρχή του πολέμου.

Η εξωτερική πολιτική δεν είναι διαγωνισμός ηθικών διακηρύξεων. Είναι η οργανωμένη υπεράσπιση των συμφερόντων του κράτους μέσα σε ένα πλαίσιο αρχών και διεθνούς δικαίου. Μια κυβέρνηση που αντιδρά δυναμικά μόνο όταν αυτό δεν έχει διπλωματικό κόστος δεν ασκεί υπεύθυνη πολιτική. Ασκεί πολιτική υποτέλειας.

Ο Κυριάκος Μητσοτάκης εγκατέλειψε από νωρίς κάθε προσπάθεια να διατηρήσει για την Ελλάδα έναν ενεργό διπλωματικό ρόλο. Υιοθέτησε μια μονοδιάστατη γραμμή απέναντι στη Ρωσία, φθάνοντας σε ρητορικές διατυπώσεις που υπερέβαιναν τις πραγματικές δυνατότητες και τα ιδιαίτερα συμφέροντα της χώρας.

Η Ελλάδα δεν αρκέστηκε να καταδικάσει την εισβολή και να στηρίξει την Ουκρανία. Εμφανίστηκε πρόθυμη να βρίσκεται στην πρώτη γραμμή μιας σύγκρουσης με τη Μόσχα, χωρίς προηγουμένως να έχει εξασφαλίσει ανταλλάγματα, εγγυήσεις ή ιδιαίτερο διπλωματικό κεφάλαιο.

Την ίδια στιγμή, όταν ανακύπτουν ζητήματα που αφορούν ελληνικά πλοία, ελληνικά πληρώματα, τον τουρισμό και την ενεργειακή ασφάλεια, η αποφασιστικότητα της κυβέρνησης εξανεμίζεται. Απέναντι στη Ρωσία υιοθετείται η πολεμική ρητορική. Απέναντι στην Ουκρανία επικρατούν η αμηχανία και τα χαμηλωμένα μάτια.

Η Ελλάδα δεν χρειάζεται να γίνει ούτε φιλορωσική ούτε αντιουκρανική. Χρειάζεται να είναι ελληνική. Να καταδικάζει την παραβίαση των συνόρων, αλλά συγχρόνως να υπερασπίζεται τα πλοία, τους πολίτες και την οικονομία της. Να στηρίζει την Ουκρανία, αλλά να απαιτεί λογοδοσία όταν ουκρανικές επιχειρήσεις δημιουργούν κινδύνους για ελληνικά συμφέροντα. Να συνομιλεί με τους συμμάχους της ως ισότιμο κράτος και όχι ως δεδομένος ακόλουθος.

Ο κ. Μητσοτάκης φαίνεται να αντιγράφει τη μαξιμαλιστική γραμμή της Κάγια Κάλας, σαν η υψηλή ένταση απέναντι στη Ρωσία να αποτελεί από μόνη της εξωτερική πολιτική. Η Ελλάδα, όμως, δεν έχει ούτε τη γεωγραφική θέση ούτε τις ίδιες ιστορικές προτεραιότητες με τις χώρες της Βαλτικής. Η μηχανική υιοθέτηση ξένων στρατηγικών δεν είναι ευρωπαϊσμός. Είναι παραίτηση από την εθνική στρατηγική.

Σοβαρή εξωτερική πολιτική σημαίνει αρχές χωρίς αφέλεια, συμμαχίες χωρίς υποτέλεια και αλληλεγγύη χωρίς λευκή επιταγή. Όταν η ελληνική κυβέρνηση δεν απαιτεί αμοιβαιότητα και σεβασμό, δεν εμφανίζεται ως πιστός σύμμαχος. Εμφανίζεται ως δεδομένος — και οι δεδομένοι σύμμαχοι είναι εκείνοι των οποίων τα συμφέροντα παραμερίζονται ευκολότερα.

Κ. Κούσαντας: ΕΚΤΙΜΑ Η ΟΥΚΡΑΝΙΑ ΤΗΝ ΒΟΗΘΕΙΑ ΤΗΣ ΕΛΛΆΔΑΣ ΚΑΙ ΤΗΣ ΕΕ?

1
του Κωνσταντίνου Κούσαντα, Αντιστρατήγου ε.α.
Πρόσφατα ουκρανικά drones χτύπησαν στη Μαύρη Θάλασσα, στο Νοβοροσίγκ, δύο Ελληνικά δεξαμενόπλοια  κατά την διαδικασία φόρτωσης πετρελαίου στον τερματικό σταθμό της Caspian Pipeline Consortium (CPC) που μεταφέρει πετρέλαιο κυρίως από το Καζακστάν, από όπου προμηθεύεται η Ελλάδα το 16% με 20% λόγω έλλειψης μεγάλων ποσοτήτων από τον Περσικό Κόλπο
1. Ο CPC αποτελεί διεθνή κοινοπραξία (Ρωσίας, Καζακστάν, Chevron, ExxonMobil, Shell, Eni)  με μήκος 1.511 χιλιόμετρα από το Δυτικό Καζακστάν → Νότια Ρωσία –  Νοβοροσίγκ (Μαύρη Θάλασσα) με δυνατότητες μεταφοράς max 80 εκατ. τόνων τον χρόνο, δηλαδη περίπου 1,6 εκατ.  βαρέλια την ημέρα
2. Οι πιθανοί λόγοι μιας τέτοιας επίθεσης των Ουκρανικών Ενόπλων Δυνάμεων στα 2 Ελληνικά δεξαμενόπλοια προφανώς είναι να πληγούν τα συμφέροντα της Ρωσίας ως μεγάλο διαμετακομιστικό κέντρο εφοδιαστικής αλυσίδας, να υπάρχει φόβος προσέγγισης στην Μαύρη Θάλασσα όλων των πλοίων ώστε να αυξηθούν τα ασφάλιστρα μεταφοράς.
3. Το Ελληνικό Υπουργείο Εξωτερικών δεν αντέδρασε με επίσημο διάβημα στην Ουκρανία, ενώ παρόμοιο περιστατικό έχει συμβεί στις 14 Μαρτίου 2026, όταν Ελληνικής Σημαίας δεξαμενόπλοιο επλήγει από drone, ενώ περίμενε να φορτώσει πετρέλαιο στον ίδιο τερματικό σταθμό του CPC στο Νοβοροσίσκ.
4. Η Ουκρανία έχει επιδοθεί σε έναν πόλεμο δολιοφθοράς με την Ρωσία και δικαίωμά της διότι έχει απολέσει 20% της επικρατείας της,  όμως δεν έχει κανένα δικαίωμα να βλάπτει τα Ελληνικά συμφέροντα που  αποτελούν και διεθνή συμφέροντα.
A. Δεν ήξεραν οι Ουκρανικές Ένοπλες Δυνάμεις ότι τα πλοία είναι Ελληνικών Συμφερόντων και ότι η Ελλάδα εισάγει μεγάλες ποσότητες από το Καζακστάν?
B. Δεν γνωρίζει η Ουκρανία ότι το 60% του πετρελαίου που έρχεται από το Καζακστάν μέσω του CPC πηγαίνει σε κράτη της ΕΕ (Ελλάδα, Ιταλία , Γαλλία, Ολλανδία, Ισπανία) εν μέσω κλειστών των Στενών του Ορμούζ?
Γ. Δεν θα έπρεπε η Ουκρανία να υπολογίζει, μέσα  στα 4,5 χρόνια πολέμου, την τεράστια οικονομική βοήθεια από την ΕΕ που φθάνει τα 216,7 δις ευρώ με Δάνεια, Έκτακτες Χορηγήσεις, Στρατιωτική Βοήθεια και Μη Επιστρεπτέα Βοήθεια, εκ των οποίων μέρος αποτελεί και  η Ελλάδα
Δ. Εκτιμά η Ουκρανία την μεγάλη  στρατιωτική και ανθρωπιστική βοήθεια που έχει δοθεί Άμεσα από την Ελλάδα από την αρχή του πολέμου?
5. Υπενθυμίζεται ότι οι Επίσημες Μυστικές Υπηρεσίες της Ουκρανίας, παρά λίγο να τινάξουν στον αέρα όλον τον Ελληνικό Τουρισμό του 2026, όταν ακυβέρνητο USV βρέθηκε στην Λευκάδα τον περασμένο Μάϊο με 100 κιλά εκρηκτικής ύλης, ενώ το Ελληνικό Υπουργείο Εξωτερικών περιμένει ακόμα εξηγήσεις από την Ουκρανία.

Η ομάδα υποδομών της Meta χρειάζεται ριζική αλλαγή νοοτροπίας

0

Πηγή: SemiAnalysis 

Η Meta Infrastructure έχει διογκωθεί υπερβολικά, με τα μεσαία διοικητικά στελέχη να σπαταλούν πόρους σε υπερβολικά περίπλοκες τεχνολογικές λύσεις, χάνοντας από τα μάτια τους τις ευρύτερες ανάγκες του οργανισμού.

Wayne Ma, Myron Xie, Julien Martin-Prin, Daniel Nishball και Dylan Patel
21 Ιουλίου

Σε πρόσφατο άρθρο του ενημερωτικού μας δελτίου σχετικά με τη Meta Superintelligence, εξηγήσαμε τους λόγους για τους οποίους είμαστε αισιόδοξοι για τη Meta AI. Η MSL διαθέτει πλέον πολλά από τα κατάλληλα συστατικά για να καλύψει την απόσταση από την Anthropic και την OpenAI και να επιστρέψει στην αιχμή της τεχνολογικής εξέλιξης. Ωστόσο, αναφερθήκαμε επίσης εν συντομία στα προβλήματα εταιρικής κουλτούρας που ταλανίζουν τις ομάδες υποδομών της Meta. Το παρόν άρθρο εξετάζει αναλυτικότερα τον τρόπο με τον οποίο αυτά τα προβλήματα έχουν οδηγήσει σε δαπανηρά λάθη —είτε πρόκειται για εξαγορές όπως εκείνη της Rivos είτε για παράξενες επιλογές στην αρχιτεκτονική του υλικού.

Πιστεύουμε ότι η Meta Infrastructure χρειάζεται ριζική αλλαγή νοοτροπίας, ώστε να εξυπηρετεί καλύτερα τον οργανισμό της Meta AI και, ειδικότερα, τους παγκόσμιας κλάσης ερευνητές που εργάζονται στη MSL. Αυτό αποκτά ακόμη μεγαλύτερη σημασία καθώς η Meta αρχίζει να διαθέτει την υπολογιστική της ισχύ σε εξωτερικούς πελάτες, αντί να εξυπηρετεί αποκλειστικά τους εσωτερικούς της χρήστες.

Η Meta Infrastructure έχει διογκωθεί υπερβολικά, με τα μεσαία διοικητικά στελέχη να δαπανούν πόρους σε υπερβολικά περίπλοκες τεχνολογικές λύσεις, οι οποίες παραβλέπουν τις ευρύτερες ανάγκες του οργανισμού. Η εταιρεία φαίνεται να επιβαρύνεται από υπερβολικά πολλές και ασύνδετες μεταξύ τους ομάδες, οι οποίες βελτιστοποιούν σε υπερβολικό βαθμό συγκεκριμένους δείκτες, αντί να παραδίδουν τεχνολογία που μπορεί να αξιοποιηθεί από το σύνολο της εταιρείας. Τα μεσαία διοικητικά στελέχη κάνουν ό,τι μπορούν για να δικαιολογήσουν τις προτάσεις τους και να προστατεύσουν τις θέσεις τους εντός της Meta, η οποία έχει εξελιχθεί σε έναν εξαιρετικά πολιτικοποιημένο οργανισμό.

Ένα σημαντικό πρόβλημα είναι ο εξαμηνιαίος κύκλος αξιολόγησης της απόδοσης στη Meta, κατά τον οποίο απομακρύνεται το κατώτερο 10% έως 15% των εργαζομένων σε κάθε γύρο αξιολόγησης. Το αποτέλεσμα είναι ένας οργανισμός στον οποίο οι εργαζόμενοι επιδιώκουν βραχυπρόθεσμες επιτυχίες αντί για μακροπρόθεσμες στρατηγικές. Ορισμένοι μάνατζερ προωθούν έργα μεγάλης προβολής, τα οποία μπορούν να ολοκληρωθούν γρήγορα —μια πρακτική γνωστή ως «window washing», δηλαδή επιφανειακός εξωραϊσμός— και στη συνέχεια αλλάζουν αμέσως κατεύθυνση ή τα εγκαταλείπουν. Ελάχιστοι αμφισβητούν ανοιχτά την ηγεσία, με αποτέλεσμα οι λανθασμένες αποφάσεις να μην διορθώνονται. Ολόκληρο το σύστημα αποθαρρύνει τη μακροπρόθεσμη σκέψη και οδηγεί σε συμπεριφορές αποφυγής του κινδύνου.

Στο εσωτερικό της Meta Infrastructure, οι ομάδες της εφοδιαστικής αλυσίδας έχουν επίσης ελάχιστο λόγο έναντι των ομάδων μηχανικών. Το αποτέλεσμα είναι οι τεχνολογικές αποφάσεις να υπαγορεύονται από πολιτικά κίνητρα και όχι από έναν προσεκτικό συνδυασμένο σχεδιασμό λογισμικού και υλικού, ο οποίος θα εξυπηρετούσε τις ευρύτερες ανάγκες της εταιρείας.

Οι συχνές αλλαγές κατεύθυνσης είναι επίσης συνηθισμένο φαινόμενο. Επειδή η Meta έχει τη φήμη μιας εταιρείας που αντιμετωπίζει τα προβλήματα δαπανώντας τεράστια χρηματικά ποσά και ενεργώντας με μεγάλη ταχύτητα, αυτές οι απότομες ανατροπές αποδεικνύονται περισσότερο δαπανηρές συγκριτικά με άλλες εταιρείες, οι οποίες ακολουθούν μια πιο πειθαρχημένη ή συντηρητική προσέγγιση. Οι προμηθευτές χάνουν επίσης την εμπιστοσύνη τους όταν τους ανατίθενται έργα σχεδιασμού τα οποία αργότερα ακυρώνονται. Αυτό έχει οδηγήσει σε χαμηλότερη προτεραιοποίηση των νέων σχεδίων της Meta από την εφοδιαστική αλυσίδα. Ορισμένοι προμηθευτές προτιμούν να επικεντρώνονται στα σχέδια της Amazon ή της Google, εξαιτίας των συχνών αναδιοργανώσεων της Meta.

Πολλά από τα προβλήματα της Meta προέρχονται από την έλλειψη οικονομικής πειθαρχίας, με τα διοικητικά στελέχη να δημιουργούν νέα έργα και θέσεις εργασίας, προκειμένου να αξιοποιήσουν και να δικαιολογήσουν τους τεράστιους προϋπολογισμούς που διατίθενται για πρωτοβουλίες όπως η τεχνητή νοημοσύνη. Πρόκειται για επανάληψη όσων συνέβησαν στο τμήμα Reality Labs της Meta, όπου δαπανήθηκαν δισεκατομμύρια δολάρια σε μηχανικούς και στην έρευνα και ανάπτυξη. Στη συνέχεια, οι απολύσεις —οι οποίες προκλήθηκαν εν μέρει από τη στροφή της εταιρείας προς την τεχνητή νοημοσύνη— περιόρισαν δραστικά την ομάδα και τα σχετικά έργα της, αρχής γενομένης από το 2022 και συνεχίζοντας μέχρι και φέτος.

Η εξαγορά της Rivos

Καταρχάς, ένα από τα πιο πρόσφατα λάθη της Meta ήταν η επένδυση άνω των 2,5 δισεκατομμυρίων δολαρίων, πέρυσι, για την εξαγορά της νεοφυούς εταιρείας κατασκευής μικροκυκλωμάτων Rivos.

Ελάχιστοι στο εσωτερικό του τμήματος μικροκυκλωμάτων της Meta κατανοούν πλήρως για ποιον λόγο η εταιρεία εξαγόρασε εξαρχής τη Rivos, ενώ εκείνοι που υποστήριξαν τη συμφωνία στο εσωτερικό της εταιρείας έχουν έκτοτε σιωπήσει. Η επικρατούσα θεωρία είναι ότι η Meta διέθετε τα χρήματα, ο τομέας των εξατομικευμένων μικροκυκλωμάτων αναπτυσσόταν ραγδαία και η εταιρεία είχε ήδη αδειοδοτήσει την πνευματική ιδιοκτησία της Rivos για ένα μελλοντικό μικροκύκλωμα. Έτσι, η ηγεσία θεώρησε ότι θα ήταν προτιμότερο να αποκτήσει πλήρως την τεχνολογία της Rivos, αντί να επιτρέψει σε κάποιον άλλον να την αποκτήσει.

Με την εξαγορά της Rivos, η Meta απέκτησε επίσης τη δυνατότητα να παρακάμπτει συνεργάτες όπως η Broadcom και να διαχειρίζεται η ίδια την κατασκευή και τις δοκιμές των εξατομικευμένων μικροκυκλωμάτων της —μια πρακτική γνωστή ως «customer-owned tooling» ή COT. Ωστόσο, ούτε η καταβολή περισσότερων από 2,5 δισεκατομμυρίων δολαρίων για την απόκτηση αυτής της δυνατότητας φαίνεται να έχει ιδιαίτερο νόημα, δεδομένου ότι μια ομάδα COT θα μπορούσε ενδεχομένως να δημιουργηθεί από το μηδέν με κόστος περίπου 100 εκατομμύρια δολάρια ετησίως ή και περισσότερο.

Παρότι η Meta ενδιαφερόταν μόνο για την ομάδα της Rivos που ασχολούνταν με τους επιταχυντές και τις μονάδες επεξεργασίας γραφικών (GPU), οι ιδρυτές της νεοφυούς επιχείρησης επέμειναν σε μια συμφωνία «όλα ή τίποτα». Η Meta εξαγόρασε ολόκληρη την εταιρεία και στη συνέχεια προχώρησε σε εκτεταμένες περικοπές προσωπικού στα τμήματα που δεν την ενδιέφεραν.

Πηγή: SemiAnalysis, Rivos

Ορισμένοι πρώην εργαζόμενοι στο τμήμα μικροκυκλωμάτων της Meta αναφέρουν ότι επικεφαλής της εξαγοράς ήταν ο Yee Jiun Song, επικεφαλής του τομέα πυριτίου της Meta. Σύμφωνα με τους ίδιους, προώθησε τη συμφωνία παρά τις αντιρρήσεις ορισμένων υφισταμένων του, αλλά έκτοτε έχει χάσει το ενδιαφέρον του. Το αποτέλεσμα είναι ένας οργανισμός που ουσιαστικά απέρριψε το «μόσχευμα», αφήνοντας το προσωπικό της Rivos να τα βγάλει πέρα μόνο του. Τα ήδη υπάρχοντα διοικητικά στελέχη του τμήματος μικροκυκλωμάτων της Meta αντιμετώπισαν την εξαγορά ως μια δεξαμενή δωρεάν ανθρώπινου δυναμικού: απέσπασαν μηχανικούς της Rivos για να επεκτείνουν τα δικά τους τμήματα και τράβηξαν την αρχική νεοφυή επιχείρηση προς διαφορετικές κατευθύνσεις, μέχρι που ελάχιστα στοιχεία της παρέμειναν ανέπαφα.

Οι τεχνολογικοί λόγοι που βρίσκονταν πίσω από τη συμφωνία εξαφανίστηκαν εξίσου γρήγορα. Ένα μέρος του αρχικού ενδιαφέροντος της Meta οφειλόταν στο γεγονός ότι η Rivos διέθετε πνευματική ιδιοκτησία για πυρήνες SIMT, η οποία, ως προς τη δυνατότητα προγραμματισμού, πλησίαζε περισσότερο την αρχιτεκτονική των GPU της Nvidia. Αντιθέτως, το MTIA της Meta βασίζεται στην αρχιτεκτονική SIMD. Μετά την ολοκλήρωση της συμφωνίας, όμως, η Meta ακύρωσε το μικροκύκλωμα που ήταν γνωστό ως Olympus και προοριζόταν να χρησιμοποιήσει την τεχνολογία GPU της Rivos. Αυτό συνέβη επειδή ο σχεδιασμός ήταν υπερβολικά φιλόδοξος ως προς την αρχιτεκτονική του συστήματος και της συσκευασίας του μικροκυκλώματος, ενώ το λογισμικό απείχε πολύ από το να είναι έτοιμο. Αντ’ αυτού, η Meta θα διατηρήσει την υπάρχουσα αρχιτεκτονική μικροκυκλωμάτων της έως και το MTIA 600.

Η Meta εξακολουθεί να επιθυμεί την ανάπτυξη ενός μικροκυκλώματος που θα ενσωματώνει την τεχνολογία της Rivos και έχει δημιουργήσει ένα νέο έργο, γνωστό ως Phoebe, του οποίου η ολοκλήρωση του σχεδιασμού και η αποστολή για κατασκευή έχουν πλέον προγραμματιστεί για το 2028. Ωστόσο, δεν επικρατεί αισιοδοξία για το έργο σε ολόκληρη τη Meta, ενώ ορισμένοι πιστεύουν ότι μπορεί τελικά να ακυρωθεί και αυτό. Ενημερώνουμε τους συνδρομητές του Accelerator Model σχετικά με όλες τις διαφορετικές αρχιτεκτονικές, τις διατάξεις των μικροκυκλωμάτων και τους όγκους παραγωγής των διαφόρων εξατομικευμένων επεξεργαστών.

Στο μεταξύ, οι εργαζόμενοι που προέρχονται από τη Rivos έχουν λάβει ένα εντατικό μάθημα πάνω στην εσωτερική κουλτούρα της Meta. Σε αντίθεση με πιο ώριμους οργανισμούς υλικού, όπως η Apple, οι οδικοί χάρτες ανάπτυξης υλικού της Meta μπορούν να αλλάξουν τόσο γρήγορα όσο και εκείνοι του λογισμικού της. Οι συνεχείς αλλαγές κατεύθυνσης σημαίνουν ότι κάτι πάνω στο οποίο εργάζεται κάποιος σήμερα μπορεί να είναι εντελώς άχρηστο σε έξι μήνες. Πολλοί στο τμήμα μικροκυκλωμάτων της Meta υποστηρίζουν ότι δεν υπάρχει σαφής οργανωτική δομή, ξεκάθαρη διαδικασία λήψης αποφάσεων ή σαφής κατανομή αρμοδιοτήτων μεταξύ των ομάδων.

Ένα χαρακτηριστικό —και κάπως κωμικό— παράδειγμα αυτής της δυσλειτουργίας, το οποίο μπορούν εύκολα να αντιληφθούν ακόμη και όσοι δεν γνωρίζουν τις τεχνικές λεπτομέρειες, είναι ότι η Meta δεν παραχωρεί μόνιμο γραφείο στους περισσότερους εργαζομένους της. Άνθρωποι που εργάζονται εκεί περισσότερο από έναν χρόνο εξακολουθούν να ψάχνουν καθημερινά έναν διαθέσιμο χώρο εργασίας. Ορισμένες φορές το γραφείο διαθέτει οθόνη, άλλες φορές η οθόνη έχει λάθος καλώδιο και κάποιες φορές δεν υπάρχει καθόλου οθόνη. Εργαζόμενοι έχουν υποβάλει επίσημα αιτήματα για να τους παραχωρηθεί συγκεκριμένο γραφείο και τα αιτήματά τους έχουν απορριφθεί, παρότι παντού υπάρχουν άδεια γραφεία.

Τέλος, η εξαγορά της Rivos έχει προκαλέσει δυσαρέσκεια στην προϋπάρχουσα ομάδα πυριτίου της Meta. Πολλοί μηχανικοί της Rivos προσλήφθηκαν με υψηλότερες αποδοχές και ανώτερους τίτλους, χωρίς να έχουν τις αντίστοιχες αρμοδιότητες που θα δικαιολογούσαν αυτά τα προνόμια, και τοποθετήθηκαν κάτω από ήδη υπάρχοντες εργαζομένους του τμήματος πυριτίου της Meta. Αυτό οδήγησε σε πτώση του ηθικού τόσο στην προϋπάρχουσα ομάδα όσο και στο προσωπικό που προήλθε από τη Rivos, το οποίο δεν διαθέτει εξουσία λήψης αποφάσεων. Από τις αρχές του έτους, αρκετοί μηχανικοί πυριτίου της Meta έχουν αποχωρήσει για να εργαστούν σε νεοφυείς επιχειρήσεις ή σε άλλες καταξιωμένες εταιρείες, όπως η Arm και η Nvidia.

Όπως αναφέραμε πρώτοι στους πελάτες μας, περίπου το 30% των μηχανικών της Rivos που εντάχθηκαν στη Meta στο πλαίσιο της εξαγοράς απολύθηκε κατά τις πρόσφατες περικοπές προσωπικού. Ο συνιδρυτής της Rivos, Mark Hayter, έχει ήδη αποχωρήσει. Αρκετοί πρώην εργαζόμενοι της Rivos εγκατέλειψαν έκτοτε τη Meta για να ενταχθούν στη Nuvacore, τη νέα νεοφυή εταιρεία μικροκυκλωμάτων του Gerard Williams, αφού κατοχύρωσαν την πρώτη δόση των περιορισμένων μετοχικών μονάδων τους (RSU) τον Μάιο.

Πιστεύουμε ότι ο διευθύνων σύμβουλος και συνιδρυτής της Rivos, Puneet Kumar, εξετάζει επίσης το ενδεχόμενο αποχώρησης μέσα στα επόμενα ένα ή δύο χρόνια, όταν θα έχει κατοχυρώσει πλήρως τις μετοχές του στη Meta. Υπάρχουν εικασίες ότι θα μπορούσε να ενταχθεί στη Rosaic Labs, μια νέα νεοφυή εταιρεία μικροκυκλωμάτων που συνίδρυσε ο Amarjit Gill, επενδυτής στη Rivos και επί χρόνια συνεργάτης του Puneet Kumar στις SiByte, P.A. Semi, Apple και Agnilux.

Grand Teton

Ας μιλήσουμε τώρα για τα σχέδια των διακομιστών τεχνητής νοημοσύνης της Meta. Οι αποφάσεις της εταιρείας σχετικά με το υλικό βασίζονται σε μεγάλο βαθμό σε μια ανάλυση συνολικού κόστους ιδιοκτησίας (TCO). Στο πλαίσιο αυτής της ανάλυσης συγκρίνεται ένα σύνολο φόρτων εργασίας —όπως η κατάταξη και οι προτάσεις περιεχομένου, καθώς και η παραγωγική τεχνητή νοημοσύνη— με τις λύσεις που προσφέρουν προμηθευτές όπως η Nvidia και η AMD, αλλά και με τους εξατομικευμένους επεξεργαστές της ίδιας της Meta.

Ο διευθύνων σύμβουλος της Meta, Mark Zuckerberg, έχει δώσει εντολή τα συστήματα που σχεδιάζονται να μπορούν να εξυπηρετούν το σύνολο των δραστηριοτήτων της εταιρείας. Αυτό σημαίνει ότι πρέπει να υποστηρίζουν όχι μόνο φόρτους εργασίας παραγωγικής τεχνητής νοημοσύνης, αλλά και τα βασικά συστήματα κατάταξης και προτάσεων.

Ωστόσο, η Meta έχει επιλέξει αρκετές «βελτιστοποιήσεις» για τους διακομιστές GPU της. Όλες αποτελούν παράξενες επιλογές, οι οποίες συχνά αποδεικνύονται χειρότερες από τις τυποποιημένες διαμορφώσεις που αγοράζουν άλλοι πάροχοι υπολογιστικών υποδομών υπερκλίμακας. Μέρος του προβλήματος οφείλεται στο γεγονός ότι οι ομάδες διακομιστών της εταιρείας ανήκουν σε εντελώς διαφορετικούς οργανισμούς από τις ομάδες δικτύων, με διαφορετικούς στόχους και απόψεις. Οι μηχανικοί της Meta παρακινούνται επίσης από την επιθυμία να διαθέτουν το δικό τους λειτουργικό σύστημα και τον δικό τους εξοπλισμό δικτύου, αντί να εξαρτώνται από άλλες εταιρείες.

Για να ανακεφαλαιώσουμε, ο διακομιστής H100 HGX της Meta ονομαζόταν «Grand Teton» και ο σχεδιασμός του έχει συνεισφερθεί στο Open Compute Project (OCP). Η σημαντικότερη διαφορά του από έναν τυπικό διακομιστή HGX είναι η προσθήκη μιας συστοιχίας μεταγωγέων, πέρα από την καθιερωμένη διαμόρφωση με GPU και κεντρικό κόμβο CPU. Η συστοιχία αυτή περιλαμβάνει τέσσερις μεταγωγείς PCIe της Broadcom, 16 μονάδες SSD και οκτώ κάρτες δικτύου (NIC). Σκοπός της είναι να παρέχει πρόσθετες γραμμές PCIe, ώστε ο Grand Teton να μπορεί να διαθέτει περισσότερες μονάδες SSD ανά διακομιστή.

Κατά τη γενιά Hopper, η Nvidia ουσιαστικά εξάλειψε την ανάγκη για αυτόνομους μεταγωγείς PCIe, ενσωματώνοντας τη λειτουργία μεταγωγής PCIe στην κάρτα δικτύου ConnectX-7.

Με 80 διαθέσιμες γραμμές PCIe στον κεντρικό επεξεργαστή Intel Sapphire Rapids, η Meta θα μπορούσε να είχε σχεδιάσει ένα σύστημα που θα συνέδεε τις δύο κάρτες δικτύου των 200G στο εμπρόσθιο δίκτυο, χρησιμοποιώντας οκτώ γραμμές για καθεμία, τέσσερις γραμμές για διάφορες λειτουργίες διαχείρισης και ελέγχου και 16 γραμμές για καθεμία από τις οκτώ κάρτες δικτύου ConnectX-7. Έτσι, θα απέμεναν 32 γραμμές για τη σύνδεση οκτώ μονάδων SSD τύπου E1.S.

Επομένως, με τον Grand Teton, η Meta κατάφερε τελικά να προσθέσει οκτώ επιπλέον μονάδες SSD ανά διακομιστή. Αυτό, όμως, συνοδεύτηκε από υψηλότερο κόστος υλικών για τον διακομιστή, μεγαλύτερη κατανάλωση ενέργειας και αυξημένη πολυπλοκότητα ενσωμάτωσης.

Γιατί η Meta επιθυμούσε όλον αυτόν τον πρόσθετο άμεσα συνδεδεμένο αποθηκευτικό χώρο; Η ομάδα υποδομών τον συμπεριέλαβε στον σχεδιασμό επειδή πίστευε ότι χρειαζόταν περισσότερη χωρητικότητα για την αποθήκευση σημείων ελέγχου κατά την εκπαίδευση των μοντέλων. Στην πράξη, όμως, ο αποθηκευτικός χώρος δεν χρησιμοποιήθηκε από τις ομάδες μοντέλων στον βαθμό που αναμενόταν. Γι’ αυτό και ο συγκεκριμένος σχεδιασμός τελικά ακυρώθηκε. Πρόκειται για ένα από τα πολλά παραδείγματα όπου η απουσία συνδυασμένου σχεδιασμού υλικού και λογισμικού οδήγησε σε σπατάλη πόρων.

Η Meta προέβαλε επίσης ως δικαιολογία ότι ο συγκεκριμένος σχεδιασμός διευκόλυνε τη συντήρηση και της παρείχε την ευελιξία να χρησιμοποιεί κάρτες δικτύου άλλων κατασκευαστών, πέραν της Nvidia. Οι μηχανικοί της ήθελαν να αποφύγουν την παραχώρηση ακόμη περισσότερων εργασιών στη Nvidia, ιδίως στον τομέα των δικτύων, δεδομένου ότι υπήρχε ήδη ισχυρή εξάρτηση από την εταιρεία για τις GPU.

Ωστόσο, ούτε οι μεταγωγείς της Broadcom μπορούσαν στην πραγματικότητα να συντηρηθούν, ενώ η στοίβα λογισμικού της Meta εξακολουθούσε να εξαρτάται από την εκδοχή του RoCE της Nvidia —του πρωτοκόλλου δικτύωσης που χρησιμοποιείται για την κυκλοφορία δεδομένων μεταξύ των GPU. Συνεπώς, δεν υπήρχε ποτέ ρεαλιστική πιθανότητα η Meta να αλλάξει προμηθευτή καρτών δικτύου.

Τελικά, η Meta πλήρωσε περισσότερα, πέτυχε χειρότερο συνολικό κόστος ιδιοκτησίας, δεν περιόρισε την εξάρτησή της από τον δικτυακό εξοπλισμό της Nvidia και, παράλληλα, αύξησε την εξάρτησή της από την Broadcom.

Ariel

Ο Grand Teton δεν αποτέλεσε μεμονωμένο λάθος στον σχεδιασμό διακομιστών. Η ίδια κατάσταση συνεχίστηκε και στη γενιά Blackwell, με την εξατομικευμένη συστοιχία GB200 Catalina της Meta, η οποία είναι επίσης γνωστή ως «Ariel».

Το Ariel διαθέτει μία GPU Nvidia B200 σε συνδυασμό με έναν επεξεργαστή Grace, αντί για την τυπική διαμόρφωση των δύο GPU B200 με έναν επεξεργαστή Grace, η οποία χρησιμοποιείται στη συνηθισμένη έκδοση του GB200 που αγόρασαν όλοι οι υπόλοιποι πελάτες.

Η υλοποίηση ήταν απλή: το Ariel χρησιμοποιούσε την τυπική υπολογιστική πλακέτα Bianca του GB200, με τη μία από τις δύο GPU να έχει αφαιρεθεί από κάθε πλακέτα.

Οι μηχανικοί της Meta ανησυχούσαν για τη σταθερότητα του GB200 NVL72 σε διαμόρφωση ενός μόνο rack. Τα συστήματα NVL72 είναι πολύπλοκα, καθώς περιλαμβάνουν στοιχεία όπως μια χάλκινη πλακέτα διασύνδεσης, η οποία λειτουργεί ως κεντρικός κόμβος όπου συνδέονται όλα τα μικροκυκλώματα, χιλιόμετρα πυκνά τοποθετημένων χάλκινων καλωδίων και χιλιάδες συνδέσεις μεταξύ των μικροκυκλωμάτων και της πλακέτας διασύνδεσης.

Η ομάδα υποδομών της Meta εκτίμησε αρχικά ότι μια διαμόρφωση NVL36×2 θα ήταν σταθερότερη από τη λειτουργία του NVL72 εξ ολοκλήρου μέσω της κεντρικής πλακέτας διασύνδεσης.

Επειδή το Ariel διαθέτει 36 GPU σε ένα rack, για να φτάσει την κλίμακα ενός ενιαίου συστήματος 72 μικροκυκλωμάτων έπρεπε να χρησιμοποιηθεί η διάταξη 36×2. Καλώδια ACC μεταξύ των rack συνέδεαν τις συστοιχίες μεταγωγέων των δύο rack. Αυτό σήμαινε ότι απαιτούνταν διπλάσιος αριθμός μεταγωγέων, ενώ παράλληλα προστιθέταν ακόμη ένα ενδιάμεσο στάδιο στη διαδρομή των δεδομένων, αυξάνοντας την καθυστέρηση.

Η Meta ήταν ο μοναδικός πελάτης αυτής της έκδοσης Ariel. Ο λόγος ήταν η εμμονή της εταιρείας με μια υψηλότερη αναλογία CPU προς GPU για τα συστήματα προτάσεων περιεχομένου, γνωστά ως RecSys, τα οποία προτείνουν εξατομικευμένες διαφημίσεις και αναρτήσεις στις ροές των χρηστών.

Το σκεπτικό ήταν ότι τα συστήματα RecSys χρησιμοποιούν πολλούς πίνακες ενσωματώσεων, στους οποίους αποθηκεύονται αριθμητικές αναπαραστάσεις χρηστών, διαφημίσεων και περιεχομένου. Οι συγκεκριμένες εργασίες απαιτούν σημαντική επεξεργαστική ισχύ από τη CPU, ενώ η πρόσθετη μνήμη LPDDR που συνοδεύει κάθε επεξεργαστή Grace μπορεί να αποθηκεύει αυτές τις ενσωματώσεις. Επειδή η πρόσβαση σε αυτές πραγματοποιείται μέσω μικρών και διάσπαρτων αναγνώσεων, το εύρος ζώνης δεν είναι τόσο σημαντικό όσο κατά την εξυπηρέτηση μεγάλων γλωσσικών μοντέλων (LLM).

Η άλλη πλευρά, όμως, είναι ότι η αύξηση της αναλογίας των CPU, σε συνδυασμό με τον πρόσθετο εξοπλισμό δικτύωσης NVLink που απαιτεί η διαμόρφωση 36×2, αυξάνει την κεφαλαιουχική δαπάνη του διακομιστή ανά GPU. Το αποτέλεσμα είναι πολύ υψηλότερο κόστος ανά μονάδα υπολογιστικής ισχύος ($/FLOP), καθώς και ανά μονάδα χωρητικότητας και εύρους ζώνης της μνήμης HBM, σε σύγκριση με το τυπικό GB200.

Πρόκειται για κρίσιμους δείκτες για τους φόρτους εργασίας μεγάλων γλωσσικών μοντέλων και παραγωγικής τεχνητής νοημοσύνης. Κατά συνέπεια, το Ariel ήταν πολύ χειρότερο για την εκπαίδευση και την εξαγωγή συμπερασμάτων των LLM. Συνολικά, οι υπολογισμοί μας δείχνουν ότι το συνολικό κόστος ιδιοκτησίας του διακομιστή Ariel NVL36×2 ήταν κατά 14% υψηλότερο από εκείνο του τυπικού GB200 NVL72.

Όπως αναφέρθηκε, αυτή η πρόσθετη δαπάνη αφορούσε περισσότερες CPU και μεγαλύτερη ποσότητα μνήμης DRAM, οι οποίες δεν αξιοποιούνταν από τις ομάδες των μεγάλων γλωσσικών μοντέλων. Η συγκεκριμένη απόφαση κόστισε στη Meta δισεκατομμύρια δολάρια.

Σε αυτά δεν περιλαμβάνονται η πρόσθετη πολυπλοκότητα του δικτύου και τα προβλήματα αξιοπιστίας που προέκυψαν από την κλιμάκωση δύο σταδίων, μέσω των καλωδίων ACC μεταξύ των rack. Εξαιτίας αυτών των προκλήσεων, ένας περιορισμένος αριθμός συστημάτων 36×2 παραδόθηκε σε ορισμένους παρόχους υποδομών υπερκλίμακας μόνο για το GB200, ενώ η διαμόρφωση 36×2 εγκαταλείφθηκε πλήρως στη γενιά GB300.

Κατά ειρωνικό τρόπο, η ομάδα υποδομών της Meta είχε αρχικά εκτιμήσει ότι μια διαμόρφωση NVL36×2 θα ήταν σταθερότερη από ένα NVL72 που λειτουργούσε εξ ολοκλήρου μέσω της κεντρικής πλακέτας διασύνδεσης. Παρότι η πλακέτα αυτή αποτέλεσε αρχικά πηγή προβλημάτων αξιοπιστίας, πλέον έχει ωριμάσει σε σημαντικό βαθμό και τελικά επικράτησε έναντι της καλωδίωσης μεταξύ διαφορετικών rack.

Η εταιρεία υποτίμησε τα προβλήματα της καλωδίωσης μεταξύ των rack στον σχεδιασμό 36×2 και υπερεκτίμησε τη δυσκολία αξιόπιστης λειτουργίας της κεντρικής πλακέτας διασύνδεσης στο NVL72. Η τοποθέτηση 36 GPU σε ένα rack δεν παρείχε κανένα πλεονέκτημα αξιοπιστίας ως προς την πλακέτα διασύνδεσης.

Καθώς, σύμφωνα με όσα γνωρίζουμε, ολόκληρος ο στόλος συστημάτων GB200 της Meta αποτελούνταν από αυτή την έκδοση Ariel, η συγκεκριμένη «βελτιστοποίηση» επιβάρυνε τις ομάδες LLM της εταιρείας με ένα σύστημα κατώτερο από την τυπική έκδοση που αγόρασαν οι ανταγωνιστές της. Αυτό ήταν ιδιαίτερα επιζήμιο, καθώς την εποχή εκείνη το GB200 αποτελούσε το κορυφαίο σύστημα για εφαρμογές παραγωγικής τεχνητής νοημοσύνης.

Όπως ήταν αναμενόμενο, το Ariel δεν χρησιμοποιείται πλέον στους διακομιστές της Meta που βασίζονται στη γενιά GB300 και η εταιρεία αγοράζει πλέον την κανονική διαμόρφωση.

Η επερχόμενη καταστροφική απόφαση για την AMD

Ωστόσο, βλέπουμε τώρα το ίδιο φαινόμενο να επαναλαμβάνεται με το MI450X της AMD. Κατά την τηλεδιάσκεψη για τα οικονομικά αποτελέσματα του πρώτου τριμήνου του 2026, η Lisa Su επιβεβαίωσε ότι η AMD προμηθεύει τη Meta με μια εξατομικευμένη GPU που βασίζεται στο MI450. Εμείς αναφέρουμε αυτή την εξέλιξη εδώ και πολλούς μήνες στο Accelerator Model.

Το εξατομικευμένο MI450 της Meta αποτελεί μια υποβαθμισμένη έκδοση του πλήρους MI450X, με τη μισή ποσότητα υπολογιστικού πυριτίου ανά συσκευασία μικροκυκλώματος και τον μισό αριθμό συστοιχιών μνήμης HBM. Η μνήμη HBM4 είναι επίσης υποβαθμισμένη σε HBM οκτώ στρώσεων (8-Hi), αντί για τη μνήμη 12 στρώσεων (12-Hi) της τυπικής έκδοσης.

Δεδομένου ότι το rack Helios της Meta διαθέτει τον ίδιο αριθμό μεταγωγέων, υποθέτουμε ότι και η διαθέσιμη δυνατότητα εισόδου και εξόδου δεδομένων παραμένει ίδια.

Πηγή: AMD, SemiAnalysis

Με τον υποδιπλασιασμό του υπολογιστικού πυριτίου και της μνήμης, ο στόχος είναι να επιτευχθεί υψηλότερη αναλογία υπολογιστικής ισχύος CPU προς υπολογιστική ισχύ GPU, όπως συνέβη και με το Ariel.

Το AMD MI450 θα είναι η πιο προηγμένη GPU στην αγορά από πλευράς σχεδιασμού πυριτίου: τεχνολογία κατασκευής 2 νανομέτρων, υβριδική συγκόλληση, 12 συστοιχίες μνήμης HBM και τη μεγαλύτερη επιφάνεια διασύνδεσης CoWoS που διατίθεται στην αγορά. Όλα αυτά προσφέρουν την υψηλότερη πυκνότητα υπολογιστικής ισχύος και μνήμης ανά μικροκύκλωμα.

Η επιλογή της Meta να περικόψει στο μισό αυτό το τεχνολογικό επίτευγμα ακυρώνει ουσιαστικά ολόκληρη την αξία του. Η συγκεκριμένη διαμόρφωση προορίζεται για φόρτους εργασίας συστημάτων προτάσεων και αποφασίστηκε από τις ομάδες υποδομών RecSys. Ωστόσο, η απόφαση ελήφθη προτού δημιουργηθεί το TBD Lab ή προλάβει να εκφράσει την άποψή του.

Δεδομένων των σημαντικών ελλείψεων σε υπολογιστική ισχύ και μνήμη HBM, το TBD δεν ενδιαφέρεται για αυτό το σύστημα, το οποίο δεν είναι ελκυστικό ούτε για εξωτερικούς πελάτες.

Η συγκεκριμένη απόφαση πρόκειται να εκμηδενίσει τον όγκο πωλήσεων της AMD προς τη Meta, καθώς το TBD θα προτιμήσει σε συντριπτικό βαθμό το Rubin, εφόσον επιλεγεί ο σχεδιασμός του «μισού» MI450. Η AMD πρέπει να παρέμβει, να αναλάβει δυναμικά τις ευθύνες της και να συνεργαστεί απευθείας με τις ομάδες του TBD, ώστε να διασφαλίσει ότι θα αποκτήσουν το κανονικό MI450 και όχι την υποβαθμισμένη, εξατομικευμένη έκδοση της Meta, η οποία είναι εξαιρετικά ακατάλληλη για εφαρμογές παραγωγικής τεχνητής νοημοσύνης. Το κανονικό MI450 θα μπορούσε πράγματι να ανταγωνιστεί το Vera Rubin της Nvidia.

Αυτή είναι μια δημόσια έκκληση από την πλευρά μας προς τη Meta και την AMD να μη σπαταλήσουν τις δυνατότητες του συγκεκριμένου μικροκυκλώματος και να δημιουργήσουν υποδομές τεχνητής νοημοσύνης που θα είναι αποτελεσματικότερες, αποδοτικότερες και οικονομικά συμφερότερες. Εάν πραγματοποιηθεί αυτή η αλλαγή, πιστεύουμε ότι το TBD θα εξέταζε σοβαρά τη χρήση του MI450, ενισχύοντας σημαντικά τη ζήτηση και τις εμπορικές δραστηριότητες της AMD.

Τόσο πολύ, λοιπόν, εφαρμόστηκε η εντολή του Zuckerberg…

Στη συνέχεια θα εξετάσουμε την περίπλοκη και δαπανηρή αρχιτεκτονική δικτύωσης DSF της Meta, καθώς και τους λόγους για τους οποίους η εταιρεία την εγκατέλειψε τόσο γρήγορα. Θα συζητήσουμε επίσης πώς θα μπορούσε να διορθωθεί αυτή η εταιρική κουλτούρα…

Οι Πέρσαι τού Δαρείου, οι απόγονοί του Ιρανοί τών Αγιατολάχ,ο διδάσκαλός των Μέγας Αλέξανδρος καί αι λανθάνοντες ΗΠΑ-ΙΣΡΑΗΛ σήμερον.

0

 

Γράφει ο Επίλαρχος ε.α ΙΩΑΝΝΗΣ ΑΛΜΠΑΝΗΣ.

Αναμφιβόλως η παρά πάσαν πρόβλεψιν και κατά λίαν ικανοποιητικόν  τρόπον αντιμετώπισις τών ΗΠΑ-ΙΣΡΑΗΛ τών εχουσών ασυγκρίτως υπερ-τέρας Δυνάμεις,υπό τών απογόνων τού Δαρείου σήμερον Ιρανών τών Μουλάδων,προκαλεί κατάπληξιν εις τούς Διεθνείς Στρατιωτικούς κύκ-λους και οι οποίοι κύκλοι αποπειρώνται να ερμηνεύσουν το φαινόμενον χωρίς όμως θα έλεγον μεγάλην επιτυχίαν αφού πολλαί τών Δαρείου-Αλεξάνδρου παράμετροι τής μάχης είτε δεν υπάρχουν είτε είναι διάφοροι σήμερον.Ούτω πώς:

1.Η τότε τακτική τού Μεγ.Αλεξανδρου όταν επρόκειτο ν’ αντιμετωπίση αφαντάστως υπερτέρους εις αριθμόν στρατούς τών Περσών συνίστατο εις το:

«Νά μή εμπλέκηται εις αποφασιστικήν μάχην μετά τού κυρίως όγκου και εξωφρενικώς μεγαλυτέρου εις αριθμόν Περσικού Στρατού αλλά να στρέφηται ο ίδιος επικεφαλής τού επιλέκτου ίππικού του μετά πρω-τοφανούς θάρρους,ορμής και αποφασιστικότητος κατά τού ιδίου τού Δαρείου παρασύραντος δειλίας ένεκεν διά τής φυγής του και όλον τον γιγαντιαίον εις όγκον στρατόν του χωρίς να ριφθή υπό τού ιδίου και τής φρουράς του έστω και ένα βέλος ή ακόντιον».

Σήμερον λοιπόν αι ΗΠΑ-ΙΣΡΑΗΛ νομίσαντες ότι στρεφόμενοι κι’ αυτοί κατά τής ηγεσίας τών Ιρανών (Αγιατολάχ) και εξωντώνοντες αυτήν θα τούς διέλυον.Ομως ελάνθανον καίτοι αι Υπηρεσίαι Πληροφοριών αμ-φοτέρων ΗΠΑ=CIA και ιδία των Ισραηλινών ΜΩΣΑΝΤ δέν διακρίνονται εις τήν διάπραξιν τόσον μεγάλων λαθών.Καταδήλως όμως επί τού προ-κειμένου και έκ τού αποτελέσματος δεικνύεται ότι δέν εφήρμοσαν καλώς το δόγμα «Εάν ο εχθρός εγνώριζεν τί πράττει ο εχθρός,ο εχθρός θα ενίκα πάντα τον εχθρόν» καθό οι Ιρανοί μελετήσαντες εις βάθος τά λάθη τού Δαρείου δέν έχουν μίαν μόνον Διοίκησιν τούς Μουλάδες (Δαρείου τότε) ώστε εξαφανιζομένης αυτής να επέλθη η κατάρρευσις τού ΙΡΑΝ αλλά πολλά,Αποκεντρωμένα,Ανεξάρτητα αλλήλων Κέντρα και Επίπεδα Διοικήσεως εξ ίσου ικανά τοσούτον και τοιούτον ώστε η απώ-λεια τής ηγεσίας ενός Επιπέδου ή Κέντρου Διοικήσεως ουδόλως να επη-ρεάζη τήν όλην κατάστασιν καθό αντικαθίσταται ακαριαίως υπό ετέρας και ετοίμης πρός τούτο ηγεσίας άνευ ουσιαστικής επιδράσεως ούτε επί τού αξιομάχου τών μαχομένων Δυνάμεων ούτε επί τής πτώσεως τού ηθικού αυτών.Ως ουδέν να έχη συμβή.

2.Πέραν τούτου επειδή ναί μέν οι απόγονοι τού Δαρείου σήμερον είναι Ισλαμισταί αλλά δεν παύουν ώς και ημείς οι Ελληνες να είναι ανά-δελφον Εθνος υπερτέρων διανοητικών ικανοτήτων τών Αράβων.

Δέν είναι Αραβες διό και αφ’ εαυτών και οπλισμόν σύγχρονον παράγουν και ανθεκτικάς οχυρώσεις και σύραγγας κατασκευάζουν αλλά και τακτικήν τού πολέμου κατ’ άριστον τρόπον εφαρμόζουν.λ.χ.Διϊδόντες ότι θα εβομβαρδίζοντο κρίσιμαι γέφυραι είχον μελετήσει,σχεδιάσει και κατασκευάσει έκ τών προτέρων έτοιμα ελαφρά ΜΠΛΟΚ έκ τσιμέντου και σιδηρά πλαίσια τά οποία άμα τώ βομβαρδισμώ τάχιστα εντός 48 ωρών τοποθετούμενα βάσει τού σχεδίου είχον ετοίμην τήν λειτουργίαν τής νέας γεφύρας σχεδόν ώς πρότερον.

3.Τό τρίτον ότι είναι υπερήφανοι,αγαπούν τήν πατρίδα των και είναι ενωμένοι έναντι τού εξωτερικού εχθρού αδιαφόρως εάν μέρος αυτών ενδεχομένως να είναι εναντίον τού Θεοκρατικού Καθεστώτος.Υπεράνω όλων η Πατρίς των,τήν οποίαν θεωρούν ότι τούς ανήκει και ότι οί ίδιοι είναι μέρος αυτής ενώ τότε «εθεωρείτο Βασίλειον τού Δαρείου» ξένον τής εννοίας ώς ίδικής των κυριότητος.

Σημείωσις:Μετ’ Εθνικής θλίψεως σημειώ ότι κατά τήν Κυπριακήν κρίσιν το 1974 και κατ’ αντίθεσιν τών σημερινών Ιρανών προσωπικότητες τού τότε ημετέρου παλαιοπολιτικού και Μ.Μ.Ε Ελληνικού κατεστημένου εδήλουν ανερυθριάστως ο μέν Ευαγ.Αβέρωφ «Επι τέλους ήλθε Εθνική καταστροφή διά ν’ανατραπούν οι Συνταγματάρχαι»,η δε εκδότης τής εφημ.ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗΣ Ελ.Βλάχου «Εγώ δεν είμαι εναντίον τών Τούρκων,

είμαι εναντίον τών Συνταγματαρχών».Αιδώς Αργείοι θ’ ανέκραζεν ο Αγαμέμνων και έξεστιν τοίς πολιτικάντοις εξαπατείν και ανθελληνίζειν παραφράζων τούς Αρχαίους προγόνους μας διά τούς Κλαζομενίους ασχημονείν……..

4.Καί τέταρτον ημπορεί μέν οι Μουλάδες να ευρίσκωνται τρόπον τινά εις τήν ηγεσίαν αλλά ο λαός δέν τούς πιστεύει και προσκυνά ώς Θεούς πού ελάτρευον και επροσκύνουν τον Δαρείον οι πρόγονοί των ώς Θεόν. Ούτω πώς λοιπόν απωλεσθέντος ενός Αγιατολάχ το Κράτος συνεχίζει αδιαταράκτως να λειτουργή διότι δέν απώλλυτο ο ΘΕΟΣ ώς επί Δαρείου αλλά είς θρησκευτικός ηγέτης.

Μή παροράται τί απήντησαν οι τότε απεσταλμένοι τών Ελλήνων πρός τον Δαρείον όταν δέν τον επροσκύνησαν.«Ημείς οι Ελληνες δέν έχομεν μάθει να προσκυνώμεν θνητούς εί μη μόνον Θεούς και ο Δαρείος δεν είναι Θεός αλλά άνθρωπος».Ε λοιπόν αυτό τηρούν σήμερον οι Ιρανοί.

Σέβονται τούς Αγιοταλάχ ώς θρησκευτικά πρόσωπα αλλά πόρω απέ-χουσιν από το να τούς θεωρούν Θεούς ώς άλλοτε ώστε απολυσθέντων αυτών να καταρρεύση η χώρα των.

Πάντα ταύτα δεν τά έλαβον υπ’ όψιν αι ΗΠΑ-ΙΣΡΑΗΛ μ’ αποτέλεσμα ν’ αποπειρώνται πλήγματα κατά τού ΙΡΑΝ κατ’ ασφαλή τρόπον εξ αέρος.

Ομως ο πόλεμος δεν κερδίζεται μόνον όταν νικάς εις τήν αεροπορίαν.

Απαιτείται να πατήση το «άρβυλον» τού στρατιώτου.λ.χ.Αι ΗΠΑ εις το Βιετνάμ κι’ Αφγανιστάν ενώ εβομβάρδιζον ακαταπαύστως επί μίαν 10ετίαν με τά γιγαντιαία Β-52 δεν εκέρδισαν τον πόλεμον.Τό Ισραήλ αρχάς τού 2000 με πρωθυπουργόν τον Ολμερτ και ΥΠΕΞ τήν Τζίπι Λίβνι έχασαν τον πόλεμον μέ τήν Χέζμπολάχ επειδή ο τότε αρχηγός τών Ενόπλων Δυνάμεων τού Ισραήλ Πτέραρχος ών επίστευεν ότι μέ τούς βομβαρδισμούς θα εκέρδιζεν.Αμέσως μετά αγανακτισμένοι οι Ισραη-λινοί απεφάσισαν και έκρινον ότι τού λοιπού ο εκάστοτε αρχηγός τών Ενόπλων Δυνάμεων να προέρχηται πάντοτε έκ τού Στρατού Ξηράς όπερ κι’ εγένετο.

Ευκαιρίας δοθείσης λοιπόν και τιμής ένεκεν πρός τήν μεγάλην Στρα-τιωτικήν φυσιογνωμίαν τού Μεγάλου Αλεξάνδρου θ’ αποπειραθώ έν σχεδιογραφήμματι και πολύ αδρομερώς να δείξω το πώς ο Μεγ.Αλέξαν-δρος αντεμετώπισεν και ενίκησεν τάς αφαντάστως υπερτέρας τού Δαρείου Δυνάμεις εις τήν μεγαλυτέραν και τελευταίαν μάχην διεξαχθεί-σαν εις τήν περιοχήν των Γαυγαμήλων.(Ανατολικώς τής σημερινής Αρμπίλ τού Βορείου ΙΡΑΚ).

Η ανυπέρβλητος στρατιωτική μεγαλοφυία τού Μεγ.Αλεξανδρου,η πα-ράταξις τών δυνάμεών του και η όλη διεξαγωγή τής μάχης των Γαυ-γαμήλων μέχρι σήμερον αποτελούν αντικείμενον μελέτης και θαυμασ-μού υπό των μεγαλυτέρων στρατιωτικών μελετητών.

.Ο Αλέξανδρος έχων υπ’ όψιν τήν τεραστίαν διαφοράν δυνάμεων παρέ-ταξεν τάς Δυνάμεις του κατά τοιούτον τρόπον ώστε να μή καλύπτη όλον το τεράστιον μέτωπον τού Δαρείου αλλά επροτίμησεν να τάς έχη συμπεπυκνωμένας και τρόπον τινά «δεμένας» ώστε ν’ αποτελούν μίαν αδιάσπαστον ισχυράν ενότητα καλύπτουσαν το ήμισυ τής παρατάξεως τού Δαρείου.Η αποθέωσις τής τακτικής τού Μεγ.Αλεξάνδρου έναντι τού εξωφρενικώς υπερτέρου εις αριθμόν Στρατού τού Δαρείου έχετε τήν ευκαιρίαν να ίδητε χονδρικώς ευθύς αμέσως κατωτέρω:

Ο Μεγ.Αλέξανδρος παρέταξεν :

40.000 Πεζεταίρους:(29.000 Σαρισσοφόροι και 11.000 ελαφροί πελτασταί) και 7.000 Ιππείς.(Θεσσαλοί κυρίως και Μακεδόνες)

Ο Δαρείος παρέταξεν:

.α.700.000 Πεζικόν βαρύ+Ιππικόν εις τρείς (3) Στρατιάς ήτοι τής Περσίας=200.000,τής Μηδίας=200.000 τής Βαβύλωνος=200.000 και 100.000 η εκλεκτή Προεδρική φρουρά τού Δαρείου

.β.200 δρεπανηφόρα άρματα.(Οι Ελληνες τα’ αντεμετώπισαν ευκο-λώτατα δι’ ευελέκτου τακτικής τής αφέσεως να διέλθουν μέσα απο τά τάξεις των φονεύοντες τούς ηνιόχους αυτών)

γ.15.Πολεμικοί ελέφαντες.(Αντεμετωπίσθησαν δια κρούσεως τών ασπίδων και κραυγών μ’ αποτέλεσμα οι ελέφαντες να εξαγριωθούν και επιφέρουν ακόμη και απωλείας εις τούς ιδίους τούς Περσας ιδία εις τήν διάλυσιν τής παρατάξεώς των).

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

ΜΙΑ ΟΔΥΣΣΕΙΑ ΤΗΣ ΟΔΥΣΣΕΙΑΣ 

3

Της ΑΡΙΑΔΝΗΣ ΧΑΤΖΗΓΙΩΡΓΗ

Φωτογραφία: O Δούρειος ίππος στον λαιμό αρχαϊκού αμφορέα του 650 π.Χ., στο Μουσείο Μυκόνου.  

Την Οδύσσεια του Κρίστοφερ Νόλαν την είδα στον θερινό της γειτονιάς καθισμένη σε καρέκλα του κυλικείου, που μου έδωσε συνωμοτικά ο ευγενέστατος κύριος που κόβει τα εισιτήρια, καθώς τυγχάνω τακτική πελάτισσα. Ο κυλικειάρχης ήταν πανευτυχής -τέτοια πούληση δεν έχει ξανακάνει όλα τα χρόνια- ο υπεύθυνος προβολής επίσης, επηρεασμένος από τις εισπράξεις του κυλικειάρχη και από ένα σημάδι αλάνθαστο, κατά την πείρα του, ότι κάποιοι βρίσκονται να χειροκροτήσουν στο τέλος. Η προβολή, χωρίς την τεχνολογία με την οποία έχει γυριστεί η ταινία και μπορεί να αποδώσει μόνο στους κλειστούς κινηματογράφους με τα αντίστοιχα μηχανήματα, ήταν επίπεδη, χωρίς την ψευδαίσθηση των τριών διαστάσεων, που υποτίθεται κάνει τον θεατή να μπαίνει μέσα στη δράση. Ήμασταν όλοι απέξω, οι πολλοί στις κανονικές, βουλιαγμένες και τριζάτες καρέκλες σκηνοθέτη και οι ολίγοι μιλημένοι στις ψάθινες του κυλικείου. Ήχοι της νύχτας. Αερόπλανα που περνούν, μακρινά λαϊκά τραγούδια, σκνίπες που βουίζουν ετοιμάζοντας επίθεση, πατατάκια που θρυμματίζονται κάτω από τις σιαγόνες.

Και να, βαράει με άχτι το ραβδί του ο ραψωδός, σαν να θέλει να διώξει τα ποντίκια, κι αρχίζει ν’ απαγγέλλει άνευρα, χωρίς κι ο ίδιος να δίνει πολλή σημασία. Βαράει το ραβδί σαν να λέει στους μνηστήρες, «ακούστε ρεμάλια»! Ντουπ, ντουπ, ξαναλέω: «ρεμάλια σκάστε και ακούστε». Τα ρεμάλια, ντιπ. Βαράει για μας, αλλά η φωνή του χωρίς μέτρο, χωρίς παύσεις, αδυνατεί να ερμηνεύσει τα λόγια. Ντουπ, ντουπ, απορία ψάλτου, ντουπ!

Κι ύστερα άρχισαν να ξετυλίγονται τα προσωπικά ευρήματα του σκηνοθέτη. Η μιγάδα Αθηνά-Ζεντάγια ακολουθεί παρά πίσω και στο πλάι τον Οδυσσέα και δεν του μιλάει σαν τρομερή θεά, αλλά σαν έμπιστη υπηρέτρια που απέκτησε θάρρητα με τα χρόνια. Ο Πολύφημος παρουσιάζεται άτριχος και κακόμοιρος γίγαντας. Ο Οδυσσέας δεν έχει καμία ευκαιρία να κοροϊδέψει τον αγροίκο, παίζοντας με τη γλώσσα και θρυλικά ονομάζοντας τον εαυτό του Κανένα. Η Κίρκη ιδρωκοπάει για να στραβώσει τα πρόσωπα των συντρόφων και να τραβήξει από αυτά μουσούδες χοίρων. Αμ’αν είχαν τόσο κόπο τα μαγικά, δεν θα υπήρχαν μάγισσες, κυρ-σκηνοθέτη, μασατζούδες θα υπήρχαν, στα ανθυγιεινά και βαρέα! Δεν θα σχολιάσω την σούπα που σερβίρει η Κίρκη, γιατί είναι για να σιχαθείς το φαγητό και να αρχίσεις να τρέφεσαι με άγρια χόρτα σαν τον Άγιο Γιάννη τον νηστευτή.

Η Ελένη, όπως ήταν γνωστό πολλούς μήνες πριν κυκλοφορήσει η ταινία, είναι μαύρη, κινηματογραφημένη καθόλου όμορφη -αν και η ηθοποιός που την υποδύεται είναι καλή ηθοποιός και μάλλον εμφανίσιμη- και έχει φυσικά μαύρη και ασκημότατη κι αυτή, την αδελφή της Κλυταιμνήστρα, που έχει όλα τα κακά μαζωμένα, μια και ραδιούργα και στυγερή φόνισσα. Το πώς έγινε τόσο κακό γι’ αυτήν την ωραία Ελένη, ουδείς μπορεί να καταλάβει, εκτός από τον χρηματοδοτικό μηχανισμό της παραγωγής, που λογαριάζει τις ποσοστώσεις υπο-εκπροσωπούμενων ομάδων της αμερικανικής κοινωνίας στις ταινίες του Χόλυγουντ και το αναμενόμενο και τόσο επιθυμητό σκάνδαλο υποτιθέμενης ιεροσυλίας. Άρα, μιγάδα και η Ηλέκτρα, μιγάς και ο Ορέστης, μιγάς ο οίκος των Ατρειδών και απορίας άξιον, τι περιμένουν και δεν διαμαρτύρονται οι Πελοποννήσιοι.

Δεν θα σταθώ στο υφαντό της Πηνελόπης, σκέτο κι απλούστατο σαν γύφτικο. Αυτό, καλέ μου, δεν το ξηλώνεις για να το ξαναφτιάξεις, το δίνεις στις αρχάριες για να μάθουν κι ύστερα το βάζεις στην κουζίνα για πατάκι. Ας πούμε μόνο ότι η Πηνελόπη μοιάζει με Πηνελόπη. Από τις κατακτήσεις του Οδυσσέα, η άπραγη Ναυσικά κόπηκε και η έμπειρη Καλυψώ που έμεινε, περιφέρεται βαριεστημένη με διχτυωτό φόρεμα παραλίας σαν σε διαφήμιση για εξωτικά ταξίδια. Σαν έρωτας του Σαββατοκύριακου που παρατράβηξε και πρέπει ο εραστής να βρει τρόπο να το σκάσει.

Το σημείο όμως, που η φαντασία του σκηνοθέτη έφτασε στο αποκορύφωμά της, ήταν ο Δούρειος ίππος. Τον σκέφτηκε σε στάση καλπασμού, παραγεμισμένο με τους πολεμιστές, που είναι ένα θαύμα πώς στέκονταν τις μακρές ώρες μέχρι να αποφασίσουν οι Τρώες, τί ήταν το παράξενο κατασκεύασμα κι αν θα το μπάσουν μέσα στα τείχη. Οι γλύπτες για να στηρίξουν άγαλμα σε καλπασμό, έπρεπε να εφεύρουν κορμούς δέντρων, κολώνες κάτω από την κοιλιά, μορφές που στέκονται δίπλα και δημιουργούσαν μια κάποια βάση. Ο σκηνοθέτης πρωτοπόρησε. Έβαλε το άλογο σούζα και τους πολεμιστές σαν τα τσαμπιά να χτυπιούνται με κάθε πτώση και τραμπάλισμα, ενώ οι Τρώες παιδεύονταν να τραβήξουν το θηριώδες ομοίωμα με κατρακύλια. Η αρχαϊκή εικονογραφία είχε λύσει το ζήτημα πολύ βολικά, βάζοντας ρόδες στα πόδια του ίππου, μέχρι και παραθυράκια για να βλέπουμε εμείς το εσωτερικό και να παίρνουν και μια ανάσα οι εγκλωβισμένοι. Ευκολία για τους Τρώες, άνεση για τους πονηρούς Έλληνες. Αλλά είπαμε, ο σκηνοθέτης προκαλεί τη βαρύτητα και τις συμβάσεις. Σε μια από τις αμέτρητες συνεντεύξεις που έδωσαν οι συντελεστές της ταινίας, κάποιοι αναγνώρισαν την τόλμη του, γιατί μπήκε μέσα κι αυτός μαζί με τους ηθοποιούς και για να τους βάλει στο κλίμα τους ζήτησε να αναλογιστούν τι σημαίνει στενή συνύπαρξη για πολλές μέρες, το πόσο ευώδης από τις φυσικές ανάγκες και καλαίσθητη μπορεί να είναι η συνύπαρξη αυτή. Σε κανονικές συνθήκες, έξω από τον ποιητικό χώρο, αυτό που οραματίστηκε ο σκηνοθέτης ως ακραία ταλαιπωρία για τον ιερό σκοπό της άλωσης, θα μπορούσε να περιγραφεί ως κτηνωδία, ή σύμφωνα με κάποιες κακές γλώσσες, διαδρομή του πρώην ΟΑΣΘ, όταν κλείνει ο περιφερειακός και το μετρό ταυτοχρόνως.

Μία σχολή σκέψης πιστεύει ότι, ό,τι ντόρος γίνεται για κάτι ελληνικό, είναι καλό για τον τουρισμό, ασχέτως αν πρόκειται για κακοποίηση ή επικοινωνιακή σαπουνόφουσκα. Και επικοινωνιακή στρατηγική υπήρξε, καλοσχεδιασμένη και πολυδάπανη, ίσως περισσότερο κι από την ίδια την παραγωγή της ταινίας. Δεν καταλαβαίνω ωστόσο στα καθ’ ημάς, γιατί ο τουρισμός πρέπει να παίζει τέτοιο ρυθμιστικό ρόλο στη ζωή και τη σκέψη μας. Η Οδύσσεια του Κρίστοφερ Νόλαν δεν είναι τίποτα περισσότερο από τις ιδέες που κατέβασε η κεφαλή του Νόλαν με αφορμή ένα ελληνικό ποίημα αξεπέραστης απλότητας, δύναμης και ομορφιάς, που και αγράμματος να είσαι, καταλαβαίνεις το μεγαλύτερο μέρος των λέξεων που διαβάζεις στο πρωτότυπο, ακόμα και σήμερα. Πόσα επίθετα, πόσες εικόνες, πόση μαστοριά στην αφήγηση, που σ’ αρπάζει και σε κρατάει. Ο Νόλαν χρειάζεται τα ειδικά εφέ, χρειάζεται τα σκάνδαλα και τη χοντροκοπιά για να καταλαβαίνει ο μέσος θεατής της χώρας του και όλων των χωρών, στο βαθμό που επηρεάζονται από την αμερικανική βιομηχανία του θεάματος. Από την άλλη, μπορούν οι σημερινοί Έλληνες σκηνοθέτες να φτιάξουν κάτι το ίδιο θεαματικό πάνω στην Οδύσσεια και ν΄ ακουστούν σε τέτοια έκταση; Θέαμα δεν μπορούν να φτιάξουν. Ακροατήριο μεγάλο δεν μπορούν να εξασφαλίσουν. Μπορούν όμως να ερμηνεύσουν ποιητικά το αξεπέραστο ποίημα, διότι, σε αντίθεση με τον σκηνοθέτη που ξεπουλάει, ο Οδυσσέας ζει ακόμα μέσα στη γλώσσα μας, το πολύτροπο και πολυμήχανο πνεύμα του υπάρχει, όχι συχνά, όμως υπάρχει. Τον Οδυσσέα τον ξέρουμε, τον αναγνωρίζουμε στα πιο απίθανα σημεία του κόσμου και όπου μανιασμένη θάλασσα και θεοί ενάντιοι, βρίσκει τη λύση και παλεύει. Υπάρχει κι ένας λόγος ακόμα. Όλη η ηλιθιότητα και η ανικανότητα της φυλής μας μαζεύτηκε σαν από κακό μάτι τα τελευταία χρόνια και κοντεύει να μας σβήσει από το χάρτη. Ο Οδυσσέας είναι κι η ελπίδα. Δεν μπορούμε κατά βάθος να πιστέψουμε ότι δεν θα ξυπνήσει κι ότι είναι δυνατόν να καταστραφούμε για τα καλά. Για τους ξένους, είναι ένας ήρωας σε ταινία δράσης. Για τους Έλληνες είναι ποίηση και πίστη.

 

 

 

ΗΠΑ–Σαουδική Αραβία: Συμφωνία για πυρηνική συνεργασία ανοίγει τον δρόμο στον εμπλουτισμό ουρανίου

0

Η κυβέρνηση Τραμπ ετοιμάζεται να καταθέσει στο αμερικανικό Κογκρέσο συμφωνία πυρηνικής συνεργασίας με τη Σαουδική Αραβία, η οποία θα επιτρέψει σε αμερικανικές επιχειρήσεις να συμμετάσχουν στην ανάπτυξη του σαουδαραβικού πυρηνικού προγράμματος. Η απουσία, όμως, δύο κρίσιμων δικλίδων ασφαλείας προκαλεί ανησυχίες για ενδεχόμενη διάδοση πυρηνικών όπλων στη Μέση Ανατολή.

Σύμφωνα με δημοσιεύματα των New York Times, Reuters και Associated Press, ο Αμερικανός πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ ενέκρινε συμφωνία πυρηνικής συνεργασίας διάρκειας 30 ετών με τη Σαουδική Αραβία. Το κείμενο αναμένεται να υπογραφεί από τον υπουργό Ενέργειας των ΗΠΑ Κρις Ράιτ και τον Σαουδάραβα ομόλογό του, πρίγκιπα Αμπντουλαζίζ μπιν Σαλμάν, πριν διαβιβαστεί στο Κογκρέσο.

Πρόκειται για τη λεγόμενη «Συμφωνία 123», η οποία λαμβάνει την ονομασία της από το άρθρο 123 του αμερικανικού Νόμου περί Ατομικής Ενέργειας του 1954. Μια τέτοια συμφωνία αποτελεί απαραίτητη νομική προϋπόθεση ώστε η αμερικανική κυβέρνηση και οι επιχειρήσεις των ΗΠΑ να μπορούν να μεταφέρουν πυρηνική τεχνολογία, εξοπλισμό και υλικά σε άλλη χώρα για ειρηνικούς σκοπούς. Το αμερικανικό υπουργείο Ενέργειας εξηγεί εδώ το πλαίσιο των Συμφωνιών 123.

Δεν απαγορεύει τον εμπλουτισμό ουρανίου

Το πλέον αμφιλεγόμενο σημείο είναι ότι, σύμφωνα με δύο πηγές που γνωρίζουν το περιεχόμενό της, η συμφωνία δεν περιλαμβάνει τον αποκαλούμενο «Χρυσό Κανόνα» — τη ρητή παραίτηση της συνεργαζόμενης χώρας από:

  • τον εγχώριο εμπλουτισμό ουρανίου,
  • την επανεπεξεργασία χρησιμοποιημένων πυρηνικών καυσίμων.

Και οι δύο δραστηριότητες μπορούν να εξυπηρετήσουν ένα πολιτικό πρόγραμμα παραγωγής ενέργειας, αλλά αποτελούν παράλληλα τεχνολογικές οδούς προς την κατασκευή πυρηνικών όπλων.

Αυτό δεν σημαίνει ότι οι ΗΠΑ συμφώνησαν να παραδώσουν άμεσα στη Σαουδική Αραβία τεχνολογία εμπλουτισμού. Κατά τις διαθέσιμες πληροφορίες, το κείμενο δημιουργεί ένα νομικό πλαίσιο μελλοντικής συνεργασίας στον κύκλο του πυρηνικού καυσίμου, χωρίς να υποχρεώνει την Ουάσιγκτον να μεταφέρει συγκεκριμένες τεχνολογίες ή εγκαταστάσεις.

Η ουσιαστική διαφορά, επομένως, είναι ότι η συμφωνία φέρεται να μην απαγορεύει εκ των προτέρων στη Σαουδική Αραβία να αποκτήσει δυνατότητα εμπλουτισμού.

Απουσιάζει και το Πρόσθετο Πρωτόκολλο του ΔΟΑΕ

Κατά τις ίδιες πηγές, από το κείμενο απουσιάζει και το «Πρόσθετο Πρωτόκολλο» του Διεθνούς Οργανισμού Ατομικής Ενέργειας.

Το πρωτόκολλο αυτό παρέχει στους επιθεωρητές του Οργανισμού διευρυμένες εξουσίες ελέγχου, όπως μεγαλύτερη πρόσβαση σε πυρηνικές εγκαταστάσεις, πληρέστερη ενημέρωση για τις δραστηριότητες μιας χώρας και δυνατότητα ταχύτερων επιθεωρήσεων ακόμη και σε μη δηλωμένες τοποθεσίες.

Η απουσία του θεωρείται ιδιαίτερα σημαντική, επειδή περιορίζει τη δυνατότητα της διεθνούς κοινότητας να διαπιστώνει εγκαίρως εάν ένα πολιτικό πυρηνικό πρόγραμμα αποκτά στρατιωτική διάσταση. Το Reuters αναφέρει αναλυτικά τις προβλεπόμενες παραλείψεις.

Η διαφορετική περίπτωση των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων

Η συμφωνία συγκρίνεται ήδη με εκείνη που υπέγραψαν το 2009 οι ΗΠΑ με τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα. Το Άμπου Ντάμπι αποδέχθηκε τότε τον «Χρυσό Κανόνα», παραιτούμενο από τον εγχώριο εμπλουτισμό ουρανίου και την επανεπεξεργασία πυρηνικών αποβλήτων.

Έτσι, τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα ανέπτυξαν το πυρηνικό εργοστάσιο της Μπαράκα, αλλά προμηθεύονται το καύσιμό τους από το εξωτερικό. Η Ουάσιγκτον είχε παρουσιάσει εκείνη τη συμφωνία ως πρότυπο ασφαλούς πυρηνικής συνεργασίας για ολόκληρη τη Μέση Ανατολή.

Η παραχώρηση διαφορετικών όρων στο Ριάντ ενδέχεται να δημιουργήσει προηγούμενο, επιτρέποντας και σε άλλες χώρες της περιοχής να απαιτήσουν αντίστοιχα δικαιώματα.

Οι δηλώσεις Μοχάμεντ μπιν Σαλμάν

Οι ανησυχίες εντείνονται από παλαιότερη δημόσια τοποθέτηση του πρίγκιπα διαδόχου Μοχάμεντ μπιν Σαλμάν. Το 2018 είχε δηλώσει ότι η Σαουδική Αραβία δεν επιθυμεί να αποκτήσει πυρηνική βόμβα, αλλά θα επιδιώξει να κάνει το ίδιο εάν το Ιράν κατασκευάσει πυρηνικό όπλο.

Το Ριάντ υποστηρίζει ότι χρειάζεται πυρηνική ενέργεια για να καλύψει τις αυξανόμενες ενεργειακές του ανάγκες, να μειώσει την κατανάλωση πετρελαίου στην εγχώρια ηλεκτροπαραγωγή και να υποστηρίξει το πρόγραμμα οικονομικού μετασχηματισμού «Vision 2030». Παράλληλα, έχει επιμείνει ότι διαθέτει το δικαίωμα να αξιοποιήσει τα εγχώρια κοιτάσματα ουρανίου και να αναπτύξει τον δικό του κύκλο πυρηνικού καυσίμου.

Η διαδικασία στο Κογκρέσο

Μετά την επίσημη κατάθεσή της, η συμφωνία θα εξεταστεί από το Κογκρέσο για περίπου 90 ημέρες συνεχούς κοινοβουλευτικής λειτουργίας.

Εάν δεν εγκριθεί από τα δύο σώματα κοινό ψήφισμα απόρριψης μέσα σε αυτό το διάστημα, η συμφωνία μπορεί να τεθεί σε ισχύ. Ακόμη όμως και αν εγκριθεί ψήφισμα απόρριψης, ο πρόεδρος μπορεί να ασκήσει βέτο. Για την υπέρβαση του βέτο απαιτείται πλειοψηφία δύο τρίτων, γεγονός που καθιστά πολιτικά δύσκολη την ακύρωση της συμφωνίας.

Ήδη Δημοκρατικοί αλλά και ορισμένοι Ρεπουμπλικανοί έχουν ζητήσει αυστηρότερους περιορισμούς. Μεταξύ εκείνων που στο παρελθόν υποστήριζαν ισχυρές δικλίδες ασφαλείας ήταν και ο σημερινός υπουργός Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο, όταν υπηρετούσε στη Γερουσία.

Τι γνωρίζουμε και τι δεν έχει επιβεβαιωθεί

Μέχρι τη δημοσίευση του επίσημου κειμένου δεν μπορεί να θεωρηθεί επιβεβαιωμένο ότι η Σαουδική Αραβία αποκτά αυτομάτως άδεια εμπλουτισμού ουρανίου. Αυτό που προκύπτει από τις διαθέσιμες πληροφορίες είναι ότι:

  • η συμφωνία δεν φαίνεται να περιλαμβάνει ρητή σαουδαραβική παραίτηση από τον εμπλουτισμό,
  • δεν προβλέπει, σύμφωνα με τις πηγές, την εφαρμογή του Πρόσθετου Πρωτοκόλλου του ΔΟΑΕ,
  • δημιουργεί τη νομική βάση για συμμετοχή αμερικανικών επιχειρήσεων στο σαουδαραβικό πυρηνικό πρόγραμμα,
  • οποιαδήποτε μεταφορά ευαίσθητης τεχνολογίας θα απαιτούσε πρόσθετες αποφάσεις και εγκρίσεις.

Ο Λευκός Οίκος και το αμερικανικό υπουργείο Ενέργειας δεν είχαν δώσει επίσημη απάντηση για τις συγκεκριμένες πληροφορίες κατά τη δημοσίευση του ρεπορτάζ. Επομένως, ο ακριβέστερος δημοσιογραφικός τίτλος είναι ότι η συμφωνία «ενδέχεται να ανοίξει τον δρόμο» στον εμπλουτισμό ουρανίου και όχι ότι οι ΗΠΑ έχουν ήδη παραχωρήσει στη Σαουδική Αραβία ανεπιφύλακτη άδεια να τον πραγματοποιήσει.

Ανάλυση CT: Απόσταση ανάμεσα στην κινητικότητα και την πρόοδο στο Κυπριακό. Η μεγάλη δοκιμασία της διπλωματίας

0

Πλησιάζει το μεγάλο ξεκαθάρισμα;

Η απόσταση που χωρίζει την πρόοδο από την κινητικότητα στο Κυπριακό – Εβδομάδα εξελίξεων και προσδοκίες για ξεμπλοκάρισμα – Η επίσκεψη Γκουτέρες, η… διαδρομή της Ολγκίν και η… άγνωστη επόμενη μέρα
Μετά το ναυάγιο στο Κραν Μοντανά, για εννέα χρόνια το Κυπριακό παρέμενε μεταξύ στασιμότητας και διαχείρισης του αδιεξόδου. Αυτές τις μέρες, για πρώτη φορά μετά από αρκετό καιρό, καταγράφεται μια αλληλουχία πρωτοβουλιών που δημιουργεί την αίσθηση ότι η πλειοψηφία των εμπλεκομένων και ολόκληρη η διεθνής κοινότητα επιχειρεί να μετατρέψει την… απλή διαχείριση σε πολιτική διαδικασία.

Αυτό δεν σημαίνει ότι οι διαφορές έχουν γεφυρωθεί. Δεν σημαίνει ούτε ότι οι συνομιλίες βρίσκονται προ των πυλών. Σημαίνει όμως ότι (τουλάχιστον) η ελληνοκυπριακή πλευρά, ο ΟΗΕ και η Ευρωπαϊκή Ένωση επιχειρούν να εκμεταλλευτούν ένα παράθυρο ευκαιρίας, πριν αυτό κλείσει οριστικά.

Η επικείμενη επίσκεψη του Αντόνιο Γκουτέρες στο νησί δεν πρέπει να θεωρείται ως εθιμοτυπική. Είναι μια πολιτική παρέμβαση υψηλού συμβολισμού. Ο Γενικός Γραμματέας του ΟΗΕ αναλαμβάνει προσωπικά την προσπάθεια να κρατήσει ζωντανή τη διαδικασία που ο ίδιος είχε οδηγήσει μέχρι το Κραν Μοντανά το 2017.

Η σημασία της επίσκεψης δεν βρίσκεται μόνο στις συναντήσεις που θα πραγματοποιήσει, αλλά κυρίως στο μήνυμα που εκπέμπει. Ότι ο ΟΗΕ δεν θεωρεί ότι έχουν εξαντληθεί οι δυνατότητες επανέναρξης των συνομιλιών και ότι ο ίδιος ο Γενικός Γραμματέας είναι διατεθειμένος να επενδύσει προσωπικό πολιτικό κεφάλαιο ώστε να μη χαθεί η δυναμική που δημιουργήθηκε μετά τις άτυπες συναντήσεις των τελευταίων μηνών.

Εξίσου αποκαλυπτική είναι και η διαδρομή που ακολουθεί η Προσωπική Απεσταλμένη του, Μαρία Άνχελα Ολγκίν. Σήμερα βρίσκεται για επαφές στις Βρυξέλλες και πριν επιστρέψει στην Κύπρο θα βρεθεί ξανά στην Άγκυρα. Η επιλογή αυτή δεν είναι τυχαία. Στην πραγματικότητα αποτυπώνει τη νέα εξίσωση του Κυπριακού. Το πρόβλημα δεν αντιμετωπίζεται πλέον αποκλειστικά ως διακοινοτική διαφορά, αλλά ως ένα θέμα που συνδέεται με τις σχέσεις Ευρωπαϊκής Ένωσης και Τουρκίας, την ενεργειακή ασφάλεια, τις γεωπολιτικές ισορροπίες στην Ανατολική Μεσόγειο και τη συνολική αρχιτεκτονική ασφάλειας στην περιοχή.

Οι Βρυξέλλες αποκτούν, έτσι, πιο ενεργό ρόλο. Όχι ως υποκατάστατο του ΟΗΕ, αλλά ως ο μοναδικός διεθνής παίκτης που διαθέτει απτά πολιτικά και οικονομικά εργαλεία απέναντι στην Τουρκία. Η συζήτηση για την αναβάθμιση της τελωνειακής ένωσης, τη φιλελευθεροποίηση των θεωρήσεων εισόδου και τη συνολική αναβάθμιση των ευρωτουρκικών σχέσεων δημιουργεί ένα πλαίσιο μέσα στο οποίο η πρόοδος στο Κυπριακό μπορεί να αποκτήσει πρακτική αξία και για την Άγκυρα.

Το κρίσιμο ερώτημα είναι αν οι πρωτοβουλίες αυτές μπορούν να οδηγήσουν σε μια νέα άτυπη διάσκεψη με πραγματικό πολιτικό περιεχόμενο ή αν θα εξαντληθούν σε έναν ακόμη γύρο διπλωματικών επαφών χωρίς συνέχεια. Η Άγκυρα δεν έχει ακόμη μεταβάλει τις βασικές της θέσεις περί κυριαρχικής ισότητας και λύσης δύο κρατών. Αυτό εξακολουθεί να αποτελεί το μεγαλύτερο εμπόδιο για πρόοδο. Καθώς επίσης η πηγή της αντίληψης που ακούγεται πιο έντονα τις τελευταίες εβδομάδες ότι «όλοι θα κριθούν στο τραπέζι».

cyprustimes.com

Το τελεσίγραφο του Βορρά: Το Γ΄ Σώμα, ο Ντάβος και η πτώση της Χούντας

2

του Δημητρίου-Μερκουρίου Κόντη* 

Το μεσημέρι της 22ας Ιουλίου, ο Αμερικανός πρεσβευτής Henry Tasca κατέγραφε την ανησυχία που επικρατούσε στην Αθήνα μετά την επίσημη ανακοίνωση (στις 11:30) ότι είχε επιτευχθεί η εκεχειρία με την Τουρκία. Ο Tasca θεωρούσε ότι η ανακοίνωση θα οδηγούσε «ορισμένα στρατιωτικά στοιχεία» να κινηθούν εναντίον του ταξίαρχου Δημήτρη Ιωαννίδη και του καθεστώτος της 25ης Νοεμβρίου. Οι φήμες για πραξικόπημα του Γ’ Σώματος και επιστροφής του Κωνσταντίνου Καραμανλή μεταδίδονταν κυρίως από το ραδιόφωνο του Deutsche Welle. Οι πληροφορίες που έφταναν από τη Θεσσαλονίκη επιβεβαίωναν τις ίδιες φήμες για επιστροφή του Καραμανλή, κάνοντας λόγο για «αποστασία» του Γ’ Σώματος Στρατού. Υπήρξε μάλιστα τηλεφώνημα εν ενεργεία ταξίαρχου της ελληνικής αεροπορίας προς το νομικό σύμβουλο της αμερικανικής βάσης του Ελληνικού (7206 Air Base), για να ενημερώσει τους Αμερικανούς ότι το πραξικόπημα είχε (δήθεν) ξεκινήσει. Η αμερικανική πρεσβεία ερεύνησε το ζήτημα και κατέληξε ότι όλες οι κινήσεις του στρατού εντάσσονταν στο πλαίσιο της γενικής επιστράτευσης, η οποία ήταν ακόμα σε ισχύ και ότι δεν υπήρχε πραξικόπημα.

Στις 22 Ιουλίου, ο Henry Kissinger είχε συνομιλήσει στο τηλέφωνο με τον Βρετανό υπουργό των Εξωτερικών James Callaghan για να συζητήσουν για τις εξελίξεις στην Ελλάδα και τον διοικητή του Γ΄ Σώματος, αντιστράτηγο Ιωάννη Ντάβο. Μάλιστα ο Kissinger θεωρούσε ότι ο Ντάβος θα επικρατούσε στο «πραξικόπημα» και, καθώς ήταν μετριοπαθής, οι εξελίξεις στην Ελλάδα ήταν θετικές, ενώ ο Callaghan ανησυχούσε γιατί είχε ακούσει ότι ήταν «αντιτούρκος».

Η διαμάχη Ντάβου-Ιωαννίδη

Με το όλο ζήτημα είχε ασχοληθεί η Υπηρεσία Πληροφοριών Άμυνας (DIA), η οποία είχε ετοιμάσει μια αναφορά σχετικά με τις φήμες για το πραξικόπημα του Ντάβου. Από τη συνομιλία του Kissinger με τον αναπληρωτή διευθυντή της CIA αντιστράτηγο Vernon A. Walters προκύπτει ότι ο Αμερικανός υπουργός των Εξωτερικών είχε διαβάσει την αναφορά της DIA, όμως το μεγαλύτερο τμήμα της συνομιλίας παραμένει διαβαθμισμένο, οπότε και δεν μπορούμε να γνωρίζουμε τι ακριβώς συζητήθηκε.

Είναι πιθανόν ο Walters να επισήμανε στον Kissinger ότι το ζήτημα ενός πραξικοπήματος από τον Ντάβο είχε απασχολήσει στο παρελθόν την DIA, όπως προκύπτει από το αποχαρακτηρισμένο τμήμα του εγγράφου.  Η DIA εκτιμούσε από τον Απρίλιο του 1974 ότι μια απειλή πραξικοπήματος από το Γ’ Σώμα προς τον Ιωαννίδη θα οδηγούσε σε πτώση του καθεστώτος, ενώ ανησυχούσε μήπως κάποια παράτολμη ενέργεια του Ντάβου οδηγούσε την Ελλάδα σε έναν νέο εθνικό διχασμό, με δύο διακριτές κυβερνήσεις Αθήνας-Θεσσαλονίκης. Σε κάθε περίπτωση, η αναφορά της DIA ανέφερε ότι η δύναμη ενός (στρατιωτικού) καθεστώτος θα έπρεπε να απορρέει και από τη Θεσσαλονίκη, ενώ η στήριξη των αξιωματικών του Γ’ Σώματος προς το καθεστώς των Αθηνών ήταν αμφισβητήσιμη. Επίσης, η ευκολία με την οποία ο Ιωαννίδης είχε ρίξει τον Παπαδόπουλο τον Νοέμβριο του 1973, είχε δείξει τον δρόμο για τους νέους επίδοξους πραξικοπηματίες.

Ο Αμερικανός γενικός πρόξενος Θεσσαλονίκης Edward T. Brennan παρακολουθούσε πολύ στενά την κατάσταση και τις κινήσεις του στρατού στη Β. Ελλάδα την άνοιξη του 1974, καθώς ο Ιωαννίδης είχε υποσχεθεί στους μετριοπαθείς ότι ανέτρεψε τον Γεώργιο Παπαδόπουλο, ώστε να ανοίξει ο δρόμος για την επιστροφή του Καραμανλή. Η κίνηση αυτή έγινε σύμφωνα με τον Tasca για να εξασφαλίσει την υποστήριξή τους στο πραξικόπημα της 25ης Νοεμβρίου.  Οι μετριοπαθείς αξιωματικοί όμως κατάλαβαν γρήγορα ότι ο Ιωαννίδης δεν είχε καμία πρόθεση να προβεί στην πολιτικοποίηση του καθεστώτος. Η δυσαρέσκεια του Ντάβου εκδηλώθηκε τον Μάρτιο του 1974, όταν και δεν επέτρεψε στον Ιωαννίδη να απευθυνθεί στους αξιωματικούς του. Το γεγονός ότι μέσα στον Φεβρουάριο και τον Μάρτιο του 1974 είχαν πραγματοποιηθεί πολλαπλές επισκέψεις του αρχηγού των ελληνικών Ενόπλων Δυνάμεων, Γρηγόριου Μπονάνου και του αρχηγού του στρατού, αντιστράτηγου Ανδρέα Γαλατσάνου, παλιού συνεργάτη του Στυλιανού Παττακού, στη Θεσσαλονίκη καταδείκνυε στους Αμερικανούς της Υπηρεσίας Πληροφοριών Άμυνας (DIA) ότι υπήρχε διχόνοια στον ελληνικό στρατό. Οι πληροφορίες της DIA ήταν ότι ο Ντάβος σε συνεργασία με τον Γαλατσάνο, σχεδίαζε να ανατρέψει τον Ιωαννίδη και ότι ο Μπονάνος ήταν ενήμερος αλλά ταυτόχρονα διστακτικός στο να επιλέξει στρατόπεδο.

Το Γραφείο Πληροφοριών και Έρευνας του Υπουργείου Εξωτερικών των ΗΠΑ (INR) πάντως θεωρούσε απίθανη μια ανοικτή εμφύλια σύγκρουση: παρά την πόλωση που διακρινόταν ανάμεσα στην ομάδα Ιωαννίδη στην Αθήνα και στους ανώτερους αξιωματικούς στη Βόρεια Ελλάδα, η νωπή μνήμη του Εμφυλίου απέτρεπε την κλιμάκωση, ενώ το INR σημείωνε πως κανένα μη κομμουνιστικό στοιχείο δεν θα κατέφευγε  σε εκτεταμένη βία, η οποία θα έθετε σε κίνδυνο την ίδια τη χώρα.

Η επιστολή του Γ’ Σώματος Στρατού

Σε κάθε περίπτωση, στις 22 Ιουλίου του 1974 ούτε οι σκληροπυρηνικοί «Μικροί» του Ιωαννίδη, ούτε οι αποκαλούμενοι «Κανταφικοί» δεν επιχείρησαν να καταλάβουν την εξουσία, γνωρίζοντας πως αυτή τη φορά συντεταγμένες ομάδες μέσα στον ελληνικό στρατό θα αντιδρούσαν ενεργά. Αποτρεπτικό ρόλο έπαιξε η ανώνυμη προκήρυξη των 250 αξιωματικών του Γ’ Σώματος, που αναμεταδόθηκε από τα ξένα δημοσιογραφικά πρακτορεία στις 22 Ιουλίου, στο να καταστήσει σαφές ότι αν γινόταν και πάλι πραξικόπημα, οι βορειοελλαδίτες αξιωματικοί δεν θα παρέμεναν άπραγοι.

Στην επιστολή/τελεσίγραφο προς τη Χούντα, 250 αξιωματικοί του Γ’ Σώματος Στρατού από τον βαθμό του ανθυπολοχαγού μέχρι και του ταξίαρχου ζητούσαν από τον Πρόεδρο της Δημοκρατίας Φαίδωνα Γκιζίκη να συγκαλέσει άμεσα «συμβούλιο εθνικής σωτηρίας» για τη συγκρότηση πολιτικής κυβέρνησης Καραμανλή:

«Αποτεινόμενοι προς τον στρατηγόν Φαίδωνα Γκιζίκην και την ηγεσίαν των ενόπλων δυνάμεων, τους καλούμεν παρά το γεγονός ότι δεν έχομεν ελπίδας να εισακουσθώμεν όπως:

Ευθύς αμέσως συγκαλέσουν συμβούλιον εθνικής σωτηρίας, εις το οποίον να κληθούν να μετάσχουν πλην του στρατηγού Γκιζίκη, των αρχηγών των ενόπλων δυνάμεων του στρατού, του ναυτικού και της αεροπορίας ως και του διοικητού του Γ΄ Σώματος Στρατού, στρατηγού Ντάβου, ο Κωνσταντίνος, ως τέως βασιλεύς, μέχρι τελικής ρυθμίσεως του θέματός του υπό του κυριάρχου αλλά και ελευθέρου ελληνικού λαού, ο πρώην πρωθυπουργός Κων. Καραμανλής, ως και ανά είς εκπρόσωπος των δύο μεγάλων παρατάξεων της χώρας και των νέων πολιτικών δυνάμεών της, που ανεδείχθησαν κατά την διάρκειαν της τελευταίας εξαετίας.

Ως πρόεδρος του συμβουλίου τούτου θα πρέπη να ορισθή εξουσιοδοτημένος με όλας τας αρμοδιότητας αρχηγού του κράτους και πρωθυπουργού ο Κων. Καραμανλής, ως συγκεντρώνων την εμπιστοσύνην της μεγάλης πλειοψηφίας λαού και στρατού.»

Ενδιαφέρον παρουσιάζει ότι εκτός από τους Κανταφικούς, που οι Αμερικανοί ανέμεναν να αντιδράσουν μετά την επίτευξη της εκεχειρίας, δυσαρεστημένοι εμφανίζονται και οι μετριοπαθείς, φοβούμενοι μια επικείμενη εθνική προδοσία στη Γενεύη:

«Άπαντες από κοινού μόνιμοι και έφεδροι αξιωματικοί, υπαξιωματικοί και οπλίται οφείλομεν την στιγμήν που οι υπεύθυνοι διά την εθνικήν μας ταπείνωσιν κηρύξουν το τέλος της επιφυλακής του έθνους, με σκοπόν προφανώς να υποχωρήσουν εις τας πιέσεις ξένων και να δεχθούν απαραδέκτους διά την Ελλάδα λύσεις, να κατέλθωμεν οπλισμένοι εις τας Αθήνας διά να τους ανατρέψωμεν. Ουδεμία ολιγωρία θα επιτραπή την στιγμήν εκείνην και τούτο διότι δεν θα είμεθα ημείς εκείνοι οι οποίοι θα θέσωμεν εν κινδύνω την εσωτερικήν ειρήνην, αλλά οι επιμένοντες να σφετερίζωνται παρά την προδοσίαν των την εξουσίαν.»

Οι αξιωματικοί του Βορρά δεν θα επέτρεπαν μια «απαράδεκτη λύση» στη Γενεύη, κατόπιν πιέσεων των ξένων. Κατ’ αυτόν τον τρόπο, οι αξιωματικοί απευθυνόντουσαν γενικά σε αυτούς που ασκούσαν πλέον την εξουσία στην Αθήνα, καθώς θεωρούσαν ότι το κατάλληλο πρόσωπο για να εκπροσωπήσει την Ελλάδα στις επικείμενες διαπραγματεύσεις για το Κυπριακό ήταν ο Καραμανλής.

Υπήρξε άμεση παρέμβαση της Ουάσιγκτον προς τον Ντάβο;

Ο ιστορικός Σωτήρης Ριζάς επισημαίνει ότι ο ρόλος του Ντάβου και οι διεργασίες που συντελέστηκαν στο εσωτερικό του στρατεύματος την περίοδο 20-23 Ιουλίου του 1974 δεν έχουν ακόμα αποσαφηνιστεί πλήρως.  Επίσης δεν γνωρίζουμε ποιος ήταν ο συντάκτης της ανώνυμης επιστολής, που απεστάλη και διαβάστηκε από τα ξένα δημοσιογραφικά πρακτορεία στις 22 Ιουλίου.  Σίγουρα όμως τα ξένα πρακτορεία δεν θα αναμετέδιδαν μια τόσο σημαντική εξέλιξη αν δεν είχε προέλθει από κάποια αξιόπιστη πηγή.

Το μεσημέρι, ώρα Ουάσιγκτον, της 21ης Ιουλίου, ο Kissinger συνομίλησε τηλεφωνικά με τον διευθυντή της CIA William Colby για τις εναλλακτικές της αμερικανικής πολιτικής στην Ελλάδα και την ανάγκη να αποτραπεί η απομάκρυνση της χώρας από την αμερικανική σφαίρα επιρροής. Σε έναν χαρακτηριστικό, σχεδόν σκωπτικό διάλογο, ο Kissinger παρατηρούσε ότι η απώλεια της Ελλάδας θα ήταν σοβαρότερη από την παραχώρηση «τριακοσίων πυραύλων», υπογραμμίζοντας τη γεωστρατηγική σημασία της χώρας για τις Ηνωμένες Πολιτείες. Στη συνέχεια, ο Kissinger σημείωνε με ειρωνεία ότι πολλοί μιλούσαν για την Ελλάδα «σαν να μπορεί κανείς να αρχίσει μια επανάσταση και κατόπιν να ελέγξει τη χώρα». Ο Colby απάντησε λακωνικά ότι αυτό «ίσως να μπορούσε να γίνει» και εισηγήθηκε να αναζητηθεί λύση μέσω των στρατηγών —«όχι των συνταγματαρχών ή των λοχαγών, αλλά των στρατηγών».

Απαντώντας στην απορία του Kissinger για το τι θα σήμαινε μια τέτοια επιλογή, ο Colby εξήγησε ότι θα οδηγούσε σε μια κατάσταση όπου «οι στρατηγοί θα κυβερνούσαν τη χώρα». Κατά τη διατύπωσή του, θα επρόκειτο ουσιαστικά για το ίδιο καθεστώς, με τη διαφορά ότι τη διακυβέρνηση δεν θα ασκούσαν πλέον οι συνταγματάρχες, αλλά οι στρατηγοί. Όταν ο Kissinger παρατήρησε ότι και ο Ιωαννίδης ήταν στρατηγός, ο Colby διευκρίνισε ότι δεν εννοούσε τυπικά τον βαθμό, αλλά την «υπεύθυνη ηγεσία» των Ενόπλων Δυνάμεων: αξιωματικούς που διατηρούσαν δίαυλους με τον Καραμανλή και άλλους πολιτικούς παράγοντες και που, κατά την εκτίμησή του, δεν θα οδηγούσαν υποχρεωτικά τη χώρα προς μια κατεύθυνση τύπου Καντάφι ή προς την Αριστερά.

Όταν ο Kissinger ρώτησε πότε και με ποιον τρόπο θα έπρεπε να ληφθεί μια τέτοια απόφαση, ο Colby απάντησε ότι αυτή έπρεπε να ληφθεί σύντομα, εφόσον η Ουάσιγκτον σκόπευε πράγματι να ακολουθήσει αυτή την κατεύθυνση. Προσέθεσε δε ότι ο Tasca είχε ήδη ορισμένες ιδέες επί του ζητήματος και «διερευνούσε» εδώ και καιρό τις σχετικές δυνατότητες. Ο Kissinger ζήτησε τότε να του διαβιβασθούν οι εκτιμήσεις του Tasca.

Από τα έως σήμερα αποχαρακτηρισμένα έγγραφα δεν προκύπτει κάτι περισσότερο ως προς τον τρόπο με τον οποίο θα μπορούσε να υλοποιηθεί αυτή η επιλογή. Ειδικότερα, δεν υπάρχουν τεκμήρια που να αποδεικνύουν ότι κάποιος Αμερικανός στρατηγός ή άλλος αξιωματούχος επικοινώνησε απευθείας με τον Ντάβο, ούτε ότι ο ίδιος και οι αξιωματικοί του Γ΄ Σώματος ενήργησαν κατόπιν αμερικανικής παρότρυνσης ή συντονισμού. Παραμένει, συνεπώς, ανοικτό το ερώτημα αν οι κινήσεις και οι διαθέσεις που αποδίδονταν στο Γ΄ Σώμα αποτελούσαν προϊόν αυτόνομης πρωτοβουλίας των βορειοελλαδιτών αξιωματικών ή αν υπήρξε άμεση αμερικανική παρέμβαση.

Υπάρχουν, ωστόσο, σοβαρές ενδείξεις ότι ο Ντάβος διατηρούσε θετική προδιάθεση έναντι των Ηνωμένων Πολιτειών. Οι δύο συναντήσεις του με τον Brennan τον Δεκέμβριο του 1973 δείχνουν ότι υπήρχαν δίαυλοι επικοινωνίας και αμοιβαία εξοικείωση. Αυτό δεν αποδεικνύει αμερικανική καθοδήγηση των ενεργειών του τον Ιούλιο του 1974, επιτρέπει όμως να ενταχθεί ο Ντάβος στους αξιωματικούς τους οποίους οι Αμερικανοί θεωρούσαν μετριοπαθείς και άρα προσεγγίσιμους.

Ο ρόλος του Ντάβου στην αποκατάσταση της Δημοκρατίας

Σε μια διαφορετική εκδοχή των γεγονότων της 23ης Ιουλίου —η οποία αποδίδει στον Ντάβο ενεργότερο ρόλο από εκείνον που συνήθως του αναγνωρίζεται— ο Ευάγγελος Αβέρωφ, όπως τα αφηγήθηκε στον Tasca στις 26 Ιουλίου, μνημονεύει ρητά το όνομα του Ντάβου. Σύμφωνα με τον Αβέρωφ, η αρχική πρωτοβουλία για τον σχηματισμό πολιτικής κυβέρνησης ανήκε στον Πρόεδρο της Δημοκρατίας, Γκιζίκη, ο οποίος είχε την υποστήριξη των αρχηγών των τριών Όπλων, αλλά και του Ντάβου. Ο Αβέρωφ θεωρούσε, επίσης, ότι ο Γαλατσάνος παρέμενε διστακτικός και βρισκόταν πλησιέστερα στις θέσεις του Ιωαννίδη, αντιτιθέμενος στην πολιτικοποίηση.

Τέλος, σε σημείωμα της CIA της 19ης Αυγούστου 1974, το οποίο ενσωματώθηκε στο President’s Daily Brief της επόμενης ημέρας με αφορμή την προαγωγή του Ντάβου σε επικεφαλής του Ελληνικού Στρατού, αναφερόταν ότι ο Αβέρωφ είχε μεταφέρει στους Αμερικανούς πως ο Ντάβος διαδραμάτισε κομβικό ρόλο στην αποκατάσταση της δημοκρατίας. Ο Ντάβος παρουσιαζόταν, επίσης, ως επικριτής της Χούντας και ως πρόσωπο που θεωρούνταν καθοριστικό για την επάνοδο του Καραμανλή στην εξουσία.

Ο Tasca σχολίαζε, επίσης, την επιλογή του απόστρατου Διονύσιου Αρμπούζη ως αρχηγού των Ελληνικών Ενόπλων Δυνάμεων. Ο Αρμπούζης είχε εξαναγκασθεί σε παραίτηση αμέσως μετά το πραξικόπημα της 21ης Απριλίου, αλλά, σύμφωνα με τον Tasca, δεν υπήρξε «ενεργός αντίπαλος» των καθεστώτων του Παπαδόπουλου και του Ιωαννίδη. Ο Αμερικανός πρεσβευτής άφηνε να εννοηθεί ότι ο Ντάβος δεν επιλέχθηκε για τη θέση αυτή ακριβώς επειδή η δυσανεξία του απέναντι στον Ιωαννίδη ήταν γνωστή πριν από τη Μεταπολίτευση. Κατά συνέπεια, ο Tasca εκτιμούσε ότι η επιλογή Αρμπούζη δεν θα προκαλούσε δυσαρέσκεια στους κόλπους του στρατεύματος, σε αντίθεση με την ενδεχόμενη επιλογή του Ντάβου. 

*Ο Δημήτριος-Μερκούριος Κόντης είναι υποψήφιος διδάκτορας διπλωματικής ιστορίας της Νομικής Σχολής του Α.Π.Θ.