Η κυβέρνηση Τραμπ ετοιμάζεται να καταθέσει στο αμερικανικό Κογκρέσο συμφωνία πυρηνικής συνεργασίας με τη Σαουδική Αραβία, η οποία θα επιτρέψει σε αμερικανικές επιχειρήσεις να συμμετάσχουν στην ανάπτυξη του σαουδαραβικού πυρηνικού προγράμματος. Η απουσία, όμως, δύο κρίσιμων δικλίδων ασφαλείας προκαλεί ανησυχίες για ενδεχόμενη διάδοση πυρηνικών όπλων στη Μέση Ανατολή.
Σύμφωνα με δημοσιεύματα των New York Times, Reuters και Associated Press, ο Αμερικανός πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ ενέκρινε συμφωνία πυρηνικής συνεργασίας διάρκειας 30 ετών με τη Σαουδική Αραβία. Το κείμενο αναμένεται να υπογραφεί από τον υπουργό Ενέργειας των ΗΠΑ Κρις Ράιτ και τον Σαουδάραβα ομόλογό του, πρίγκιπα Αμπντουλαζίζ μπιν Σαλμάν, πριν διαβιβαστεί στο Κογκρέσο.
Πρόκειται για τη λεγόμενη «Συμφωνία 123», η οποία λαμβάνει την ονομασία της από το άρθρο 123 του αμερικανικού Νόμου περί Ατομικής Ενέργειας του 1954. Μια τέτοια συμφωνία αποτελεί απαραίτητη νομική προϋπόθεση ώστε η αμερικανική κυβέρνηση και οι επιχειρήσεις των ΗΠΑ να μπορούν να μεταφέρουν πυρηνική τεχνολογία, εξοπλισμό και υλικά σε άλλη χώρα για ειρηνικούς σκοπούς. Το αμερικανικό υπουργείο Ενέργειας εξηγεί εδώ το πλαίσιο των Συμφωνιών 123.
Δεν απαγορεύει τον εμπλουτισμό ουρανίου
Το πλέον αμφιλεγόμενο σημείο είναι ότι, σύμφωνα με δύο πηγές που γνωρίζουν το περιεχόμενό της, η συμφωνία δεν περιλαμβάνει τον αποκαλούμενο «Χρυσό Κανόνα» — τη ρητή παραίτηση της συνεργαζόμενης χώρας από:
- τον εγχώριο εμπλουτισμό ουρανίου,
- την επανεπεξεργασία χρησιμοποιημένων πυρηνικών καυσίμων.
Και οι δύο δραστηριότητες μπορούν να εξυπηρετήσουν ένα πολιτικό πρόγραμμα παραγωγής ενέργειας, αλλά αποτελούν παράλληλα τεχνολογικές οδούς προς την κατασκευή πυρηνικών όπλων.
Αυτό δεν σημαίνει ότι οι ΗΠΑ συμφώνησαν να παραδώσουν άμεσα στη Σαουδική Αραβία τεχνολογία εμπλουτισμού. Κατά τις διαθέσιμες πληροφορίες, το κείμενο δημιουργεί ένα νομικό πλαίσιο μελλοντικής συνεργασίας στον κύκλο του πυρηνικού καυσίμου, χωρίς να υποχρεώνει την Ουάσιγκτον να μεταφέρει συγκεκριμένες τεχνολογίες ή εγκαταστάσεις.
Η ουσιαστική διαφορά, επομένως, είναι ότι η συμφωνία φέρεται να μην απαγορεύει εκ των προτέρων στη Σαουδική Αραβία να αποκτήσει δυνατότητα εμπλουτισμού.
Απουσιάζει και το Πρόσθετο Πρωτόκολλο του ΔΟΑΕ
Κατά τις ίδιες πηγές, από το κείμενο απουσιάζει και το «Πρόσθετο Πρωτόκολλο» του Διεθνούς Οργανισμού Ατομικής Ενέργειας.
Το πρωτόκολλο αυτό παρέχει στους επιθεωρητές του Οργανισμού διευρυμένες εξουσίες ελέγχου, όπως μεγαλύτερη πρόσβαση σε πυρηνικές εγκαταστάσεις, πληρέστερη ενημέρωση για τις δραστηριότητες μιας χώρας και δυνατότητα ταχύτερων επιθεωρήσεων ακόμη και σε μη δηλωμένες τοποθεσίες.
Η απουσία του θεωρείται ιδιαίτερα σημαντική, επειδή περιορίζει τη δυνατότητα της διεθνούς κοινότητας να διαπιστώνει εγκαίρως εάν ένα πολιτικό πυρηνικό πρόγραμμα αποκτά στρατιωτική διάσταση. Το Reuters αναφέρει αναλυτικά τις προβλεπόμενες παραλείψεις.
Η διαφορετική περίπτωση των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων
Η συμφωνία συγκρίνεται ήδη με εκείνη που υπέγραψαν το 2009 οι ΗΠΑ με τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα. Το Άμπου Ντάμπι αποδέχθηκε τότε τον «Χρυσό Κανόνα», παραιτούμενο από τον εγχώριο εμπλουτισμό ουρανίου και την επανεπεξεργασία πυρηνικών αποβλήτων.
Έτσι, τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα ανέπτυξαν το πυρηνικό εργοστάσιο της Μπαράκα, αλλά προμηθεύονται το καύσιμό τους από το εξωτερικό. Η Ουάσιγκτον είχε παρουσιάσει εκείνη τη συμφωνία ως πρότυπο ασφαλούς πυρηνικής συνεργασίας για ολόκληρη τη Μέση Ανατολή.
Η παραχώρηση διαφορετικών όρων στο Ριάντ ενδέχεται να δημιουργήσει προηγούμενο, επιτρέποντας και σε άλλες χώρες της περιοχής να απαιτήσουν αντίστοιχα δικαιώματα.
Οι δηλώσεις Μοχάμεντ μπιν Σαλμάν
Οι ανησυχίες εντείνονται από παλαιότερη δημόσια τοποθέτηση του πρίγκιπα διαδόχου Μοχάμεντ μπιν Σαλμάν. Το 2018 είχε δηλώσει ότι η Σαουδική Αραβία δεν επιθυμεί να αποκτήσει πυρηνική βόμβα, αλλά θα επιδιώξει να κάνει το ίδιο εάν το Ιράν κατασκευάσει πυρηνικό όπλο.
Το Ριάντ υποστηρίζει ότι χρειάζεται πυρηνική ενέργεια για να καλύψει τις αυξανόμενες ενεργειακές του ανάγκες, να μειώσει την κατανάλωση πετρελαίου στην εγχώρια ηλεκτροπαραγωγή και να υποστηρίξει το πρόγραμμα οικονομικού μετασχηματισμού «Vision 2030». Παράλληλα, έχει επιμείνει ότι διαθέτει το δικαίωμα να αξιοποιήσει τα εγχώρια κοιτάσματα ουρανίου και να αναπτύξει τον δικό του κύκλο πυρηνικού καυσίμου.
Η διαδικασία στο Κογκρέσο
Μετά την επίσημη κατάθεσή της, η συμφωνία θα εξεταστεί από το Κογκρέσο για περίπου 90 ημέρες συνεχούς κοινοβουλευτικής λειτουργίας.
Εάν δεν εγκριθεί από τα δύο σώματα κοινό ψήφισμα απόρριψης μέσα σε αυτό το διάστημα, η συμφωνία μπορεί να τεθεί σε ισχύ. Ακόμη όμως και αν εγκριθεί ψήφισμα απόρριψης, ο πρόεδρος μπορεί να ασκήσει βέτο. Για την υπέρβαση του βέτο απαιτείται πλειοψηφία δύο τρίτων, γεγονός που καθιστά πολιτικά δύσκολη την ακύρωση της συμφωνίας.
Ήδη Δημοκρατικοί αλλά και ορισμένοι Ρεπουμπλικανοί έχουν ζητήσει αυστηρότερους περιορισμούς. Μεταξύ εκείνων που στο παρελθόν υποστήριζαν ισχυρές δικλίδες ασφαλείας ήταν και ο σημερινός υπουργός Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο, όταν υπηρετούσε στη Γερουσία.
Τι γνωρίζουμε και τι δεν έχει επιβεβαιωθεί
Μέχρι τη δημοσίευση του επίσημου κειμένου δεν μπορεί να θεωρηθεί επιβεβαιωμένο ότι η Σαουδική Αραβία αποκτά αυτομάτως άδεια εμπλουτισμού ουρανίου. Αυτό που προκύπτει από τις διαθέσιμες πληροφορίες είναι ότι:
- η συμφωνία δεν φαίνεται να περιλαμβάνει ρητή σαουδαραβική παραίτηση από τον εμπλουτισμό,
- δεν προβλέπει, σύμφωνα με τις πηγές, την εφαρμογή του Πρόσθετου Πρωτοκόλλου του ΔΟΑΕ,
- δημιουργεί τη νομική βάση για συμμετοχή αμερικανικών επιχειρήσεων στο σαουδαραβικό πυρηνικό πρόγραμμα,
- οποιαδήποτε μεταφορά ευαίσθητης τεχνολογίας θα απαιτούσε πρόσθετες αποφάσεις και εγκρίσεις.
Ο Λευκός Οίκος και το αμερικανικό υπουργείο Ενέργειας δεν είχαν δώσει επίσημη απάντηση για τις συγκεκριμένες πληροφορίες κατά τη δημοσίευση του ρεπορτάζ. Επομένως, ο ακριβέστερος δημοσιογραφικός τίτλος είναι ότι η συμφωνία «ενδέχεται να ανοίξει τον δρόμο» στον εμπλουτισμό ουρανίου και όχι ότι οι ΗΠΑ έχουν ήδη παραχωρήσει στη Σαουδική Αραβία ανεπιφύλακτη άδεια να τον πραγματοποιήσει.
