Οι διαφωνίες για τις τιμές της ενέργειας και τον επταετή προϋπολογισμό της Ένωσης αποκαλύπτουν τη δυσαρέσκεια για τις επιδόσεις του προέδρου του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου.
ΒΕΛΓΙΟ – ΕΕ – ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΑ
Ο πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Αντόνιο Κόστα και ο πρόεδρος της Γαλλίας Εμανουέλ Μακρόν συνομιλούν πριν από συνεδρίαση στρογγυλής τραπέζης στις Βρυξέλλες, στις 15 Οκτωβρίου 2026. | Ludovic Marin/AFP μέσω Getty Images
16 Οκτωβρίου 2026, 2:03 π.μ. CET
Των Zoya Sheftalovich, Ben Makuch, Martina Sapio και Ben Munster
ΒΡΥΞΕΛΛΕΣ — Ο Αντόνιο Κόστα υποτίθεται ότι είναι ο διαπραγματευτής που ενώνει τους Ευρωπαίους ηγέτες. Όλο και συχνότερα, όμως, οι προσπάθειές του πέφτουν στο κενό.
Στη σύνοδο κορυφής των εθνικών ηγετών της Ένωσης την Πέμπτη, ο Κόστα —ο οποίος, σε αντίθεση με τα περισσότερα από τα ισχυρά πολιτικά πρόσωπα της ΕΕ σήμερα, είναι σοσιαλιστής— δέχτηκε την πιο σφοδρή κριτική από τότε που ανέλαβε την προεδρία του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, σχεδόν πριν από δύο χρόνια. Η δυσαρέσκεια επικεντρώθηκε στον χειρισμό δύο άσχετων μεταξύ τους διαπραγματεύσεων: για τη συγκράτηση των τιμών της ενέργειας και για τον επόμενο επταετή προϋπολογισμό της ΕΕ.
Οι κυβερνήσεις ήθελαν οι συζητήσεις και για τα δύο θέματα να σημειώσουν πρόοδο κατά τη διήμερη σύνοδο, η οποία ήταν προγραμματισμένο να συνεχιστεί την Παρασκευή. Αντί γι’ αυτό, το αποτέλεσμα ήταν, στην καλύτερη περίπτωση, στασιμότητα — και, στη χειρότερη, βαθύτερος διχασμός. Η πρώτη ημέρα συζητήσεων διήρκεσε 14 ώρες, αλλά απέφερε ελάχιστα.
Όσο περισσότερο παρατείνονται οι διαπραγματεύσεις για τον προϋπολογισμό, «τόσο περισσότερες δυσκολίες θα αντιμετωπίζουμε», είπε στο POLITICO ο πρωθυπουργός της Φινλανδίας, Πέτερι Όρπο. «Πρέπει, λοιπόν, να βρούμε λύση μέσα στη χρονιά. Καταλαβαίνω πολύ καλά ότι είναι δύσκολο. Είναι τεράστια πρόκληση».
Οι διακυβεύσεις δύσκολα θα μπορούσαν να είναι μεγαλύτερες. Η ΕΕ επιδιώκει επειγόντως να αντιμετωπίσει την κρίση του κόστους ζωής και να συμφωνήσει για τον προϋπολογισμό πριν από τις εθνικές εκλογές της επόμενης χρονιάς, που θα κάνουν την επίτευξη συμφωνίας ακόμη δυσκολότερη. Η έλλειψη ενότητας ανάμεσα στα 27 κράτη-μέλη γίνεται πιο εμφανής καθώς ο Ντόναλντ Τραμπ κάνει κινήσεις που ευνοούν τη Ρωσία στον πόλεμο της Ουκρανίας, η ευρωπαϊκή οικονομία δυσκολεύεται να ανταγωνιστεί την Κίνα και οι εθνικιστές που αντιτίθενται στην ΕΕ πλησιάζουν στην εξουσία στις μεγαλύτερες πρωτεύουσες της Ευρώπης.
Και οι 16 διπλωμάτες και αξιωματούχοι με τους οποίους μίλησε το POLITICO για αυτό το άρθρο ζήτησαν να μην κατονομαστούν, ώστε να μπορούν να μιλήσουν για ένα ευαίσθητο ζήτημα. Όλοι βρίσκονταν στην αίθουσα της συνόδου την Πέμπτη ή είχαν ενημερωθεί αμέσως μετά από ηγέτες που συμμετείχαν. Οι περισσότεροι άσκησαν κριτική στον Κόστα, αν και ορισμένοι μίλησαν πιο θετικά.
Ο εκπρόσωπος του Κόστα αρνήθηκε να σχολιάσει.
Ο πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Αντόνιο Κόστα, ο πρωθυπουργός του Βελγίου Μπαρτ Ντε Βέβερ, ο πρωθυπουργός της Ολλανδίας Ρομπ Γέτεν και ο πρόεδρος της Γαλλίας Εμανουέλ Μακρόν συνομιλούν στη σύνοδο κορυφής του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, στις 15 Οκτωβρίου 2026. | Nicolas Maeterlinck/Belga Mag/AFP μέσω Getty Images
Σε τέλμα
Ο Κόστα, πρώην πρωθυπουργός της Πορτογαλίας, επιλέγεται από τους ηγέτες για να προεδρεύει στις συνόδους τους και να τους οδηγεί σε συμφωνίες. Όπως ανέφερε την Πέμπτη το Brussels Playbook, αξιωματούχοι της ΕΕ εκτιμούν ότι εισέρχεται σε μια κρίσιμη περίοδο της προεδρίας του και ότι αγωνίζεται ενάντια στον χρόνο για να γεφυρώσει τις μεγάλες διαφορές ως προς τον προϋπολογισμό. Σύμφωνα με αξιωματούχους, θεωρείται ευρέως πιθανό να επιδιώξει την επανεκλογή του για δεύτερη θητεία δυόμισι ετών την επόμενη χρονιά.
Στη σύνοδο της Πέμπτης κυριάρχησαν οι συζητήσεις που εκτροχιάστηκαν για τη δεύτερη φάση του συστήματος τιμολόγησης των εκπομπών άνθρακα της ΕΕ, γνωστή ως ETS2.
Η αντιπαράθεση για το Σύστημα Εμπορίας Δικαιωμάτων Εκπομπών —τόσο για το ισχύον σύστημα όσο και για τη δεύτερη εκδοχή του, η οποία έχει ήδη θεσμοθετηθεί και θα επιβάλει από το 2028 κόστος άνθρακα στη θέρμανση και στις μεταφορές— βάλτωσε τόσο πολύ, ώστε ο Κόστα αναγκάστηκε να ακυρώσει την προγραμματισμένη συνέντευξη Τύπου της συνόδου και να αναβάλει τις περαιτέρω συνομιλίες για μετά το δείπνο, επειδή είχαν γίνει «ένα χάος», όπως είπαν στο POLITICO τρεις διπλωμάτες της ΕΕ.
Οι διαπραγματεύσεις οξύνθηκαν, καθώς ο καγκελάριος της Γερμανίας Φρίντριχ Μερτς εξοργίστηκε με αυτό που το Βερολίνο θεωρούσε αδιαλλαξία της Ιταλίδας ομολόγου του, Τζόρτζια Μελόνι. Από τη μία πλευρά βρέθηκε ένας συνασπισμός Γερμανίας, Ισπανίας, Γαλλίας, Πορτογαλίας, των σκανδιναβικών χωρών και της Ολλανδίας· από την άλλη, ένα αμετακίνητο μπλοκ με επικεφαλής την Ιταλία και τη συμμετοχή της Ουγγαρίας, της Τσεχίας, της Σλοβακίας και της Πολωνίας —των χωρών της ομάδας του Βίσεγκραντ. Σύμφωνα με πέντε διπλωμάτες, η Ρώμη και οι χώρες της ομάδας του Βίσεγκραντ ήθελαν να αναβληθεί το ETS2 λόγω της επιβάρυνσης που θα επέφερε στους λογαριασμούς ενέργειας.
Δύο διπλωμάτες της ΕΕ από διαφορετικά κράτη-μέλη είπαν ότι οι ηγέτες ήταν έξαλλοι με τον Κόστα επειδή άφησε τις συνομιλίες να εκτροχιαστούν. Τα προσχέδια συμπερασμάτων πριν από τη σύνοδο δεν προέβλεπαν επανεξέταση του ETS2, όμως οι χώρες προσπάθησαν μέσα στην αίθουσα της συνόδου να ξηλώσουν τη νομοθεσία, αφήνοντας τον Κόστα αμήχανο, είπε ένας από τους διπλωμάτες.
«Ο Κόστα θέλει να έχουν διαμορφωθεί τα συμπεράσματα στις [προπαρασκευαστικές συναντήσεις των πρέσβεων] και να μην ανοίγουν εκ νέου στη σύνοδο του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου», είπε ο διπλωμάτης. «Δεν του αρέσει να συντάσσονται κείμενα επί τόπου».
Ένας άλλος έκανε λόγο για «τεράστια απογοήτευση» και χαρακτήρισε «απίστευτο χάος» τη διαμάχη για τη διατύπωση της ενεργειακής πολιτικής.
«Συνέχισαν απλώς με τα ιταλικά προσχέδια και αγνόησαν κείμενα που είχαν καταθέσει νωρίτερα άλλοι, σαν να μην κατανοούσαν τις πολιτικές λεπτές αποχρώσεις ολόκληρης της συζήτησης για το ETS», πρόσθεσε.
Ένας άλλος διπλωμάτης κατηγόρησε τον Κόστα ότι «έχασε τον έλεγχο της αίθουσας», λέγοντας πως δεν παρακολούθησε τις προτεινόμενες τροποποιήσεις ούτε τις παρουσίασε εγκαίρως στους ηγέτες της ΕΕ. Έτσι, οι ηγέτες συνέχισαν τη συζήτηση χωρίς να τις έχουν μπροστά τους, με αποτέλεσμα οι διαπραγματεύσεις να συνεχιστούν μετά τα μεσάνυχτα.
Ένας διπλωμάτης και ένας αξιωματούχος της ΕΕ συνέκριναν ξεχωριστά τον Κόστα με τους δύο άμεσους προκατόχους του: τον Σαρλ Μισέλ, τον οποίο οι κυβερνήσεις επέκριναν συχνά για έλλειψη διαπραγματευτικών ικανοτήτων, και τον Ντόναλντ Τουσκ, ο οποίος απολάμβανε ευρεία στήριξη σε όλη τη διάρκεια της θητείας του.
«Την Πέμπτη ο Κόστα τα πήγε χειρότερα από τον Σαρλ Μισέλ», είπε ο διπλωμάτης. Ο αξιωματούχος ανέφερε ότι «υπάρχει απογοήτευση επειδή τα πράγματα δεν αντιμετωπίζονται με λίγο πιο “τουσκικό” τρόπο».
Αμερόληπτος μεσολαβητής
Η δυσαρέσκεια δεν περιορίστηκε στη συζήτηση για την ενέργεια. Αν και οι κυβερνήσεις δεν περίμεναν να υπάρξει πρόοδος για τον προϋπολογισμό της ΕΕ την Πέμπτη, έχουν αρχίσει να θέτουν ερωτήματα και για τον χειρισμό του ζητήματος από τον Κόστα.
