EDITORIAL:  Η δουλική εξωτερική πολιτική της Αθήνας  

Η στήριξη προς μια χώρα που δέχθηκε εισβολή δεν συνεπάγεται την παραίτηση από την υπεράσπιση των ελληνικών συμφερόντων. Πολύ περισσότερο δεν επιβάλλει στην Ελλάδα να μετατραπεί σε άφωνο και δεδομένο σύμμαχο, ο οποίος προσφέρει στρατιωτική, οικονομική και ανθρωπιστική βοήθεια, αλλά διστάζει να απαιτήσει σεβασμό όταν πλήττονται ελληνόκτητα πλοία και απειλείται η ασφάλεια της ελληνικής ναυσιπλοΐας.

Τα πλήγματα σε δεξαμενόπλοια που εξυπηρετούσαν τον τερματικό σταθμό της Caspian Pipeline Consortium δεν αποτελούν μια αδιάφορη παρενέργεια του πολέμου. Ο συγκεκριμένος ενεργειακός διάδρομος μεταφέρει κατά κύριο λόγο πετρέλαιο του Καζακστάν προς ευρωπαϊκές χώρες, όπως γράφει ε ενδιαφέρο άρθρο του στις Ανιχνεύσεις ο Στρατηγός Κωνσταντίνος Κούσαντας. Οι επιθέσεις εναντίον πλοίων και υποδομών στην περιοχή πλήττουν, επομένως, όχι μόνο τη Ρωσία αλλά και την ευρωπαϊκή ενεργειακή ασφάλεια, την ελληνική ναυτιλία και τελικά τον Έλληνα καταναλωτή.

Η Ουκρανία έχει αναμφισβήτητα δικαίωμα να αμύνεται απέναντι στη ρωσική εισβολή. Δεν διαθέτει όμως απεριόριστο δικαίωμα να μεταφέρει τις συνέπειες των στρατιωτικών της επιχειρήσεων σε εμπορικά πλοία τρίτων χωρών. Ούτε η νομιμότητα της ουκρανικής άμυνας ούτε οι ευθύνες της Ρωσίας ακυρώνουν την υποχρέωση προστασίας της διεθνούς ναυσιπλοΐας.

Το ερώτημα, συνεπώς, δεν αφορά μόνο το Κίεβο. Αφορά πρωτίστως την Αθήνα: ποια ήταν η άμεση και δημόσια αντίδραση της ελληνικής κυβέρνησης; Ζητήθηκαν επίσημες εξηγήσεις; Απαιτήθηκαν εγγυήσεις ότι ελληνικά πλοία και πληρώματα δεν θα βρεθούν ξανά στο στόχαστρο; Τέθηκε το ζήτημα στα ευρωπαϊκά όργανα; Ή μήπως η κυβέρνηση προτίμησε για ακόμη μία φορά τη σιωπή, επειδή φοβάται ότι οποιαδήποτε κριτική προς την Ουκρανία θα διαταράξει την εικόνα του «προβλέψιμου συμμάχου»;

Το περιστατικό της Λευκάδας απέδειξε πόσο σοβαροί είναι οι κίνδυνοι. Ένα ουκρανικής προέλευσης μη επανδρωμένο σκάφος, φορτωμένο με εκρηκτικά, βρέθηκε σε μια από τις σημαντικότερες τουριστικές περιοχές της Ελλάδας. Έγινε τελικά διάβημα και ακολούθησε ουκρανική συγγνώμη. Αυτό, όμως, δεν αναιρεί το ουσιαστικό ερώτημα: πώς ένα πολεμικό μέσο έφθασε στα ελληνικά χωρικά ύδατα και τι θα μπορούσε να είχε συμβεί εάν είχε εκραγεί κοντά σε παραλία, λιμάνι ή επιβατικό πλοίο;

Η Ευρωπαϊκή Ένωση και τα κράτη-μέλη της έχουν διαθέσει συνολικά 216,7 δισεκατομμύρια ευρώ για τη στήριξη της Ουκρανίας. Μέρος αυτής της συνεισφοράς βαρύνει και τον Έλληνα φορολογούμενο. Η Ελλάδα έχει προσφέρει επιπλέον στρατιωτικό υλικό και ανθρωπιστική βοήθεια. Η αλληλεγγύη αυτή δεν μπορεί να είναι μονόδρομος. Δημιουργεί τουλάχιστον την εύλογη απαίτηση το Κίεβο να λαμβάνει σοβαρά υπόψη την ασφάλεια, την οικονομία και τη ναυτιλία μιας χώρας που το στηρίζει από την αρχή του πολέμου.

Η εξωτερική πολιτική δεν είναι διαγωνισμός ηθικών διακηρύξεων. Είναι η οργανωμένη υπεράσπιση των συμφερόντων του κράτους μέσα σε ένα πλαίσιο αρχών και διεθνούς δικαίου. Μια κυβέρνηση που αντιδρά δυναμικά μόνο όταν αυτό δεν έχει διπλωματικό κόστος δεν ασκεί υπεύθυνη πολιτική. Ασκεί πολιτική υποτέλειας.

Ο Κυριάκος Μητσοτάκης εγκατέλειψε από νωρίς κάθε προσπάθεια να διατηρήσει για την Ελλάδα έναν ενεργό διπλωματικό ρόλο. Υιοθέτησε μια μονοδιάστατη γραμμή απέναντι στη Ρωσία, φθάνοντας σε ρητορικές διατυπώσεις που υπερέβαιναν τις πραγματικές δυνατότητες και τα ιδιαίτερα συμφέροντα της χώρας.

Η Ελλάδα δεν αρκέστηκε να καταδικάσει την εισβολή και να στηρίξει την Ουκρανία. Εμφανίστηκε πρόθυμη να βρίσκεται στην πρώτη γραμμή μιας σύγκρουσης με τη Μόσχα, χωρίς προηγουμένως να έχει εξασφαλίσει ανταλλάγματα, εγγυήσεις ή ιδιαίτερο διπλωματικό κεφάλαιο.

Την ίδια στιγμή, όταν ανακύπτουν ζητήματα που αφορούν ελληνικά πλοία, ελληνικά πληρώματα, τον τουρισμό και την ενεργειακή ασφάλεια, η αποφασιστικότητα της κυβέρνησης εξανεμίζεται. Απέναντι στη Ρωσία υιοθετείται η πολεμική ρητορική. Απέναντι στην Ουκρανία επικρατούν η αμηχανία και τα χαμηλωμένα μάτια.

Η Ελλάδα δεν χρειάζεται να γίνει ούτε φιλορωσική ούτε αντιουκρανική. Χρειάζεται να είναι ελληνική. Να καταδικάζει την παραβίαση των συνόρων, αλλά συγχρόνως να υπερασπίζεται τα πλοία, τους πολίτες και την οικονομία της. Να στηρίζει την Ουκρανία, αλλά να απαιτεί λογοδοσία όταν ουκρανικές επιχειρήσεις δημιουργούν κινδύνους για ελληνικά συμφέροντα. Να συνομιλεί με τους συμμάχους της ως ισότιμο κράτος και όχι ως δεδομένος ακόλουθος.

Ο κ. Μητσοτάκης φαίνεται να αντιγράφει τη μαξιμαλιστική γραμμή της Κάγια Κάλας, σαν η υψηλή ένταση απέναντι στη Ρωσία να αποτελεί από μόνη της εξωτερική πολιτική. Η Ελλάδα, όμως, δεν έχει ούτε τη γεωγραφική θέση ούτε τις ίδιες ιστορικές προτεραιότητες με τις χώρες της Βαλτικής. Η μηχανική υιοθέτηση ξένων στρατηγικών δεν είναι ευρωπαϊσμός. Είναι παραίτηση από την εθνική στρατηγική.

Σοβαρή εξωτερική πολιτική σημαίνει αρχές χωρίς αφέλεια, συμμαχίες χωρίς υποτέλεια και αλληλεγγύη χωρίς λευκή επιταγή. Όταν η ελληνική κυβέρνηση δεν απαιτεί αμοιβαιότητα και σεβασμό, δεν εμφανίζεται ως πιστός σύμμαχος. Εμφανίζεται ως δεδομένος — και οι δεδομένοι σύμμαχοι είναι εκείνοι των οποίων τα συμφέροντα παραμερίζονται ευκολότερα.