του Αχιλλέα Ταουξή, Υποστρατήγου ε.α.
Σε προηγούμενο άρθρο μου, με τίτλο «Η αυταπάτη του συμμάχου Καΐρου. Γιατί η Αίγυπτος δεν θα είναι ποτέ πυλώνας ασφάλειας για την Ελλάδα», είχα επισημάνει ότι η Αθήνα οφείλει να διακρίνει τα κοινά συμφέροντα από τη στρατηγική ταύτιση. Η Αίγυπτος αποτελεί σημαντικό συνομιλητή και αναγκαίο εταίρο στην Ανατολική Μεσόγειο, αλλά η εξωτερική της πολιτική φυσιολογικά καθορίζεται από τις δικές της επιδιώξεις και όχι από τις ελληνικές προσδοκίες.
Οι τελευταίες εξελίξεις ίσως να επιβεβαιώνουν αυτή την εκτίμηση. Μόλις λίγες ημέρες μετά την έντονη αιγυπτιακή αντίδραση στην επικύρωση του τουρκολιβυκού μνημονίου από τη Βουλή της ανατολικής Λιβύης, το Κάιρο προχωρά σε κοινή ναυτική άσκηση με την Τουρκία, ενώ παράλληλα ενισχύει τις επαφές του με την κυβέρνηση της Τρίπολης.
Μόλις χθες 4 Νοεμβρίου, αναπληρωτής υπουργός Άμυνας της κυβέρνησης της Λιβύης Αμπντουλσαλάμ Αλ Ζούμπι συναντήθηκε στο Κάιρο με τον επικεφαλής των αιγυπτιακών υπηρεσιών πληροφοριών, Χασάν Ρασάντ. Στο επίκεντρο βρέθηκαν η συνεργασία στους τομείς της ασφάλειας και της άμυνας, η ανταλλαγή εμπειριών και ο συντονισμός των δύο πλευρών!
Την ίδια περίοδο, από τις 4 έως τις 9 Νοεμβρίου, Αίγυπτος και Τουρκία πραγματοποιούν στην Αλεξάνδρεια την κοινή ναυτική άσκηση «Sea of Friendship 2026», με αντικείμενα που περιλαμβάνουν ναυτικές επιχειρήσεις, ανθυποβρυχιακό πόλεμο και επιχειρήσεις ειδικών δυνάμεων!
Οι κινήσεις αυτές δεν σημαίνουν ότι η Αίγυπτος εγκαταλείπει τις διαφωνίες της με την Τουρκία, αλλά αποκαλύπτουν τον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβάνεται τις διεθνείς σχέσεις. Το Κάιρο συνομιλεί με την Άγκυρα, συνεργάζεται με την κυβέρνηση της Τρίπολης και διατηρεί επαφές με την ανατολική Λιβύη. Δεν επιλέγει αποκλειστικά στρατόπεδο και διατηρεί ανοικτούς διαύλους και περιθώρια ελιγμών, επιδιώκοντας να αποκομίσει οφέλη από κάθε πλευρά.
Εξαιρετική σημασία έχει η στάση της απέναντι στο τουρκολιβυκό μνημόνιο. Η αιγυπτιακή αντίδραση όμως δεν προέκυψε επειδή το Κάιρο αποφάσισε να υπερασπιστεί τις ελληνικές θέσεις, αλλα επειδή θεωρεί ότι η συμφωνία Τουρκίας – Λιβύης θίγει τα δικά του θαλάσσια συμφέροντα. Η διάκριση αυτή είναι ουσιαστική. Η σύμπτωση θέσεων σε ένα ζήτημα δεν συνιστά από μόνη της στρατηγική συμμαχία.
Η Άγκυρα αντιλήφθηκε τη συγκυρία και επιχείρησε να την αξιοποιήσει. Στις 28 Οκτωβρίου, το τουρκικό υπουργείο Άμυνας επανέλαβε την πρόταση για συμφωνία οριοθέτησης θαλάσσιων ζωνών με την Αίγυπτο, υποστηρίζοντας ότι το Κάιρο θα μπορούσε να αποκτήσει περισσότερα από 15.000 τετραγωνικά χιλιόμετρα θαλάσσιας δικαιοδοσίας σε σχέση με όσα θα εξασφάλιζε από μια ενδεχόμενη συμφωνία με την Ελλάδα. Πρόκειται για τουρκικό ισχυρισμό και όχι για κατοχυρωμένο αιγυπτιακό δικαίωμα. Το πολιτικό μήνυμα, ωστόσο, είναι σαφές. Η Τουρκία προσφέρει στην Αίγυπτο ένα μεγαλύτερο υποτιθέμενο θαλάσσιο αντάλλαγμα, επιχειρώντας να την προσελκύσει σε μια συμφωνία που θα εξυπηρετεί τις δικές της επιδιώξεις στην Ανατολική Μεσόγειο.
Η συμφωνία οριοθέτησης ΑΟΖ του 2020 με την Αίγυπτο ήταν αναγκαία για την Ελλάδα αποτελωντας σημαντικό βήμα απέναντι στις τουρκικές επιδιώξεις κατοχυρώνοντας ένα τμήμα της θαλάσσιας οριοθέτησης με την Αίγυπτο. Η συμφωνία αυτή όμως δεν ήταν αναίμακτη για μας και χωρίς συμβιβασμούς. Η γραμμή που συμφωνήθηκε δεν εξασφάλισε την πλήρη επήρεια που δικαιούνταν και θα μπορούσε να διεκδικήσει η Ελλάδα για τις νησιωτικές της περιοχές, ενώ η Κρήτη αποτέλεσε μέρος μιας διαπραγμάτευσης με συγκεκριμένους περιορισμούς. Το σημαντικότερο ήταν οτι η συμφωνία παρέμεινε μερική. Το ίδιο το κείμενό της προβλέπει ότι η ολοκλήρωση της οριοθέτησης θα γίνει, όπου αρμόζει, με περαιτέρω διαβουλεύσεις πέρα από τα δύο άκρα της συμφωνημένης γραμμής.
Έξι χρόνια μετά, η εκκρεμότητα παραμένει… Η αποφυγή έντασης με την Τουρκία δεν μπορεί να αποτελεί μόνιμη αιτιολογία για την αναβολή της ολοκλήρωσης μιας συμφωνίας που εμείς οι ίδιοι θεωρήσαμε στρατηγικής σημασίας. Η μερική οριοθέτηση δεν αποτελεί νομικό προηγούμενο που δεσμεύει την Ελλάδα σε άλλες συμφωνίες, αλλά δυστυχως αποτελεί έναν συμβιβασμό που η Τουρκία προσπαθει να αξιοποιήσει πολιτικά και διαπραγματευτικά. Η ελληνική αναβλητικότητα αφήνει χώρο στην Άγκυρα να εμφανίζεται ως την πλευρά , που προσφέρει καλύτερους όρους προς το Κάιρο.
Η Αθήνα δεν πρέπει να πέσει σε αυτή την παγίδα. Οφείλει να ζητήσει άμεσα και επίσημα από την αιγυπτιακή κυβέρνηση την επανέναρξη των διαβουλεύσεων για την ολοκλήρωση της οριοθέτησης, στη βάση του Διεθνούς Δικαίου και της Σύμβασης του ΟΗΕ για το Δίκαιο της Θάλασσας, με συγκεκριμένο πλαίσιο διαπραγμάτευσης και σαφές χρονοδιάγραμμα. Δεν χρειάζονται άλλες γενικές διακηρύξεις περί στρατηγικής συνεργασίας, ούτε αόριστες διαβεβαιώσεις για τις σχέσεις των δύο χωρών.
Μια τέτοια ελληνική πρωτοβουλία θα υποχρεώσει το Κάιρο να αποσαφηνίσει τη θέση του. Εάν η Αίγυπτος επιθυμεί πράγματι μια σταθερή στρατηγική σχέση με την Ελλάδα, έχει την ευκαιρία να το αποδείξει με την ολοκλήρωση της συμφωνίας. Εάν επιλέξει να παρατείνει την εκκρεμότητα, διατηρώντας παράλληλα ανοικτή την τουρκική πρόταση, θα έχουμε μια πολύ πιο καθαρή εικόνα των πραγματικών της προτεραιοτήτων. Δεν χρειάζεται να μαντεύουμε τις προθέσεις της, μόνο να της ζητήσουμε να τις αποδείξει.
Η Ελλάδα δεν έχει λόγο να διακόψει τη συνεργασία με την Αίγυπτο, ούτε να υποτιμήσει τη γεωπολιτική της σημασία. Όμως έχει την υποχρέωση να μην επενδύει την εθνική της ασφάλεια σε προσδοκίες που δεν συνοδεύονται από δεσμεύσεις. Η φιλία μεταξύ κρατών δεν κρίνεται στις κοινές φωτογραφίες και στις δηλώσεις, αλλά όταν έρχεται η ώρα των αποφάσεων.
Η Αίγυπτος δικαιούται να επιδιώκει ότι θεωρεί συμφέρον της. Η Ελλάδα όμως οφείλει να διεκδικεί όσα δικαιούται και να μην αφήνει άλλους να διαπραγματεύονται για λογαριασμό της. Υπογραφές, όχι λόγια.
Υποστράτηγος ε.α. Αχιλλεύς Ταούξης
Απόφοιτος της Σχολής Ευελπίδων και με 43 χρόνια υπηρεσίας στις Ένοπλες Δυνάμεις, υπηρέτησε σε επιχειρησιακές και επιτελικές θέσεις στην Ελλάδα, στο ΝΑΤΟ και σε διεθνείς αποστολές. Διετέλεσε Εκπαιδευτής και Διευθυντής Σπουδών στη ΣΕΘΑ, Διευθυντής Κέντρου Επιχειρήσεων στο ΝΑΤΟϊκό Στρατηγείο Σκοπίων και στέλεχος του ΓΕΣ, του ΓΕΕΘΑ και του Υπουργείου Εθνικής Άμυνας, με αντικείμενο την άμυνα, την αμυντική πολιτική, την Ευρωπαϊκή Ένωση και τις διεθνείς σχέσεις.
Είναι κάτοχος μεταπτυχιακού τίτλου στην Εφαρμοσμένη Στρατηγική και Διεθνείς Σχέσεις από το University of Plymouth και έχει συμμετάσχει ως ομιλητής σε ημερίδες και εκδηλώσεις. Αρθρογραφεί για θέματα εθνικής ασφάλειας, άμυνας, στρατηγικής και γεωπολιτικής.
