Δεν εκπλήσσομαι που ή Τουρκία ανακήρυξε τα δύο θαλάσσια πάρκα σε περιοχές ελληνικής δικαιοδοσίας (ένα στο βόρειο και ένα στο νότιο Αιγαίο), απομονώνοντας ουσιαστικά το ακριτικό σύμπλεγμα του Καστελόριζου. Όλα δείχνουν ότι έλαβε το πράσινο φως από τις ΗΠΑ. Ήδη τουρκικά αλιευτικά παραβιάζουν για μεγάλο διαστημα την ελληνική κυριαρχία (μέσα στα 6 ναυτικά μίλια των ελληνικών χωρικών υδάτων).
Υπερεπεκτείνει την υφαλοκρηπίδα της η Τουρκία και αμφισβητεί την ελληνική… Άμεση ανακήρυξη Αποκλειστικής Οικονομικής Ζώνης (ΑΟΖ), που είναι μονομερής ενέργεια.
Η Ελλάδα να προχωρήσει χωρίς φοβικά σύνδρομα. Η ελληνική διπλωματία να δράσει και οι ελληνικές ΕΔ να βρίσκονται σε ετοιμότητα για παν ενδεχόμενο αποτροπής. Στρατηγικός στόχος: Να εμποδίσουμε την γειτονική χώρα να πραγματοποιήσει επιπρόσθετους αναθεωρητικούς της σκοπούς. Τα ελληνικά νησιά είναι τα μόνα σε ολόκληρο τον πλανήτη που έχουν την ιδιαιτερότητα των 6 ν.μ. Ως πότε?
Συνέντευξη του καθηγητή Μπράνκο Μιλάνοβιτς* στη LeFigaro
LE FIGARO:Το βιβλίο σας έχει τίτλο «Ο Κόσμος στην Καπιταλιστική Εποχή». Έχοντας μεγαλώσει στην κομμουνιστική Γιουγκοσλαβία, πώς εξηγείτε την ευρεία υιοθέτηση του καπιταλισμού; Και την ικανότητά του να προσαρμόζεται σε τόσο διαφορετικά πολιτικά καθεστώτα;
ΜΠΡΑΝΚΟ ΜΙΛΑΝΟΒΙΤΣ: Ο κύριος λόγος για τον θρίαμβο του καπιταλισμού είναι η αποτυχία του κομμουνισμού – ή του πραγματικού σοσιαλισμού, όπως ονομαζόταν εκείνη την εποχή. Αυτή η αποτυχία οφείλεται κυρίως στην οικονομική αναποτελεσματικότητα αυτού του προτύπου. Μετά την κρίση του 1980, χώρες όπως η Ρουμανία, η Πολωνία, η Ουγγαρία και η Γιουγκοσλαβία χρεοκόπησαν: δεν μπορούσαν πλέον να αποπληρώσουν τα χρέη τους. Η ΕΣΣΔ δεν είχε ακόμη χρεοκοπήσει, αλλά το καθεστώς είχε εξαντληθεί εντελώς
από τις στρατιωτικές δαπάνες. Το καπιταλιστικό σύστημα, επομένως, εξαπλώθηκε παντού επειδή ήταν πιο οικονομικά αποδοτικό και απολάμβανε ευρεία υποστήριξη από τις διανοούμενες τάξεις και τον υπόλοιπο πληθυσμό. Μέσω μιας μορφής γκραμσιανής ηγεμονίας**, οι αρχές της αγοράς στις οποίες βασίζεται ο καπιταλισμός έχουν γίνει αποδεκτές από τις περισσότερες χώρες του κόσμου, συνειδητά ή ασυνείδητα.
Κίνα: Οι ιδιώτες αντιπροσωπεύουν το 70% του ΑΕΠ
Η συνέπεια είναι η εμφάνιση υβριδικών καθεστώτων, όπως ο «σοσιαλισμός της αγοράς» της Κίνας. Αναφέρεστε στην Κίνα ως «κομμουνισμό του Χάγιεκ». Τι περιλαμβάνει αυτή η παράδοξη έκφραση;
Στο Πεκίνο, παρακολούθησα ένα συνέδριο με αρκετούς επιχειρηματίες. Όλοι είχαν γίνει πολύ πλούσιοι και ακούγοντάς τους να αφηγούνται τις ιστορίες τους, είχε κανείς την εντύπωση ότι εφάρμοζαν κατά γράμμα τα μαθήματα των οικονομολόγων Λούντβιχ φον Μίζες και του Φρίντριχ Χάγιεκ. Ήταν χωρίς μόρφωση, γεννημένοι σε υπανάπτυκτες περιοχές, ξεκίνησαν σχεδόν από το τίποτα και από μια καλή ιδέα και έχτισαν τις επιχειρήσεις τους. Ήταν ένα πραγματικό καπιταλιστικό εγχείρημα σε μια κατ’ όνομα κομμουνιστική χώρα. Και αυτές οι ιστορίες του Χάγιεκ λέγονταν σε ένα συνέδριο υπό την προεδρία μελών του Κομμουνιστικού Κόμματος! Το καθεστώς γιορτάζει την επιτυχία και τον ιδιωτικό πλούτο διατηρώντας παράλληλα τον κεντρικό πολιτικό έλεγχο. Στην πραγματικότητα, σήμερα, ο ιδιωτικός τομέας αντιπροσωπεύει το 70% του ΑΕΠ της Κίνας.
Λέτε ότι αυτός ο «κομμουνισμός του Χάγιεκ» είναι «η μεγαλύτερη ιστορία οικονομικής επιτυχίας στη σύγχρονη ιστορία». Θα μπορούσε αυτός ο πολιτικός καπιταλισμός με τεχνοκρατικό πρόσωπο να εμπνεύσει άλλες χώρες;
Το κινεζικό σύστημα δεν είναι εύκολα να αναπαραχθεί επειδή περιλαμβάνει πολλές απρόβλεπτες καταστάσεις που αφορούν ειδικά την Κίνα. Είναι πολύ δύσκολο να καταρτιστεί μια λίστα με προτεραιότητες που θα έπρεπε να κάνουν άλλες χώρες για να την μιμηθούν. Σε αντίθεση με τη «Συναίνεση της Ουάσιγκτον***», η οποία είχε δέκα σαφείς και εύκολα εξαγώγιμες αρχές, οι Κινέζοι δεν έχουν σαφείς κανόνες, κάτι που περιορίζει επίσης την ήπια δύναμή τους.
Σε αντίθεση με όσα πίστευαν οι θεωρητικοί του «τέλους της ιστορίας», ο καπιταλισμός έχει επικρατήσει παντού, αλλά όχι η φιλελεύθερη δημοκρατία. Γιατί;
Αυτή η συσχέτιση μεταξύ φιλελευθερισμού και δημοκρατίας αφενός, και καπιταλισμού αφετέρου, έγινε αμέσως μετά την πτώση του Τείχους του Βερολίνου. Αλλά μου φαινόταν λάθος από την αρχή, ακόμη και ιστορικά. Σε όλη την ιστορία, υπήρξαν πολλές καπιταλιστικές χώρες που δεν ήταν καθόλου δημοκρατικές. Ξεκινώντας με την Αμερική: τον 19ο αιώνα, το 13% του πληθυσμού ήταν υποδουλωμένο. Ήταν ένα πολύ σαφές ολιγαρχικό καθεστώς. Στο Ηνωμένο Βασίλειο, η ψήφος δεν ήταν καθολική: το 1815, η Βιομηχανική Επανάσταση ήταν σε πλήρη εξέλιξη, αλλά λιγότερο από το 5% του πληθυσμού είχε δικαίωμα ψήφου. Το ίδιο ίσχυε για την Ισπανία, την Ελλάδα, τη Φασιστική Ιταλία, τη Γερμανία του Βιλχελμιστική και τη Χιτλερική, τη Γαλλία υπό τον Ναπολέοντα Γ΄ και την Αργεντινή.
Ο σκεπτικισμός μου σχετικά με αυτόν τον λόγο για την εξάπλωση της δημοκρατίας παγκοσμίως τροφοδοτήθηκε επίσης από δύο γεγονότα που έζησα: αφενός, τη διάλυση της Σοβιετικής Ένωσης και της Γιουγκοσλαβίας και αφετέρου, την ενοποίηση της Ευρώπης. Από τη μία πλευρά, η ευρωπαϊκή ολοκλήρωση γιόρταζε το γεγονός ότι άνθρωποι
από πολύ διαφορετικές εθνότητες και θρησκείες μπορούσαν να συνυπάρχουν, και από την άλλη, η ίδια αυτή Ευρώπη υποστήριζε την αποσύνθεση και τη διάλυση μιας χώρας όπου ζούσαν μαζί διαφορετικοί λαοί. Δεν υπήρχε σχεδόν καμία λογική σε τίποτα από όλα αυτά!
Καθηγητής Μιλάνοβιτς: «Η ιδέα ότι η δημοκρατία εξαπλώνεται παράλληλα με τον καπιταλισμό είναι ιστορικά λανθασμένη»
Στη συνέχεια, εργάστηκα για τη Ρωσία το 1982-1983. Η χώρα βίωνε μια εξαιρετική οικονομική ύφεση, αλλά και την καταστροφή της εκπαίδευσης, της υγειονομικής περίθαλψης και της κοινωνικής συνοχής: οι κοινωνικοί δεσμοί διαλύθηκαν εντελώς. Και μιλούσαν για δημοκρατία! Το είδα αυτό από την οπτική γωνία της Παγκόσμιας Τράπεζας, η οποία είναι διασπορέας αυτής της οικονομικής ιδεολογίας. Υπήρχε πραγματική έλλειψη ιστορικής προοπτικής κατά τη διάρκεια εκείνων των ετών και αδυναμία αναγνώρισης της πραγματικότητας, όπως ήταν στην πραγματικότητα.
Ο πλούτος ταξιδεύει… ανατολικά
Πώς μπορούμε να εξηγήσουμε ότι, σε έναν κόσμο αφοσιωμένο στην οικονομία της αγοράς, το ελεύθερο εμπόριο και η παγκοσμιοποίηση τώρα υποχωρούν;
Το καπιταλιστικό σύστημα, αν και αποδεκτό από τους περισσότερους ανθρώπους, προκαλεί τώρα μια πολιτική κρίση που προκαλείται από την ίδια την παγκοσμιοποίηση. Όπως εκτέθω στο «Ο Μεγάλος Παγκόσμιος Μετασχηματισμός», αυτό οφείλεται κυρίως στην οικονομική επιτυχία της Κίνας. Κανείς δεν περίμενε ότι η Κίνα θα πετύχαινε μια τέτοια ραγδαία επιτυχία και ότι αυτή η χώρα των 1,4 δισεκατομμυρίων ανθρώπων θα γινόταν μια οικονομική, και στη συνέχεια μια τεχνολογική και στρατιωτική δύναμη. Οι Αμερικανοί ξαφνικά συνειδητοποίησαν ότι η παγκοσμιοποίηση είχε ωφελήσει την Κίνα πολύ περισσότερο από άλλες χώρες ή τους ίδιους.
Η Κίνα βγήκε από την πολιτική και οικονομική απομόνωση με την επίσκεψη του Συμβούλου Ασφαλείας των ΗΠΑ Χένρι Κίσινγκερ το 1970. Από τότε οι πολυεθνικές κατέκλυσαν τη χώρα δίνοντας μισθό στους Κινέζους εργάτες μισθό 19ου αιώνα… «Ελντοράντο» για το κεφάλαιο.
Όσον αφορά το ατομικό εισόδημα, η εργατική τάξη, και ακόμη και μερικές φορές η μεσαία τάξη, στη Δύση τώρα υποχωρούν σε σχέση με την άνοδο της μεσαίας τάξης στην Κίνα, την Ινδία, την Ινδονησία και αλλού. Στο παρελθόν, ο δυτικός πληθυσμός βρισκόταν στο
ανώτερο 20% ή 30% παγκοσμίως, πράγμα που σημαίνει ότι ακόμη και οι σχετικά φτωχοί άνθρωποι στη Γαλλία βρίσκονταν πιθανώς στο 70%. Τώρα, εκτοπίζονται από τον ασιατικό πληθυσμό. Και όταν σε υπερβαίνει ο ασιατικός πληθυσμός, ξαφνικά σε υπερβαίνουν εκατομμύρια άνθρωποι. Οι δυτικές μεσαίες τάξεις θα το
συνειδητοποιήσουν αυτό πολύ γρήγορα, επειδή υπάρχουν διεθνή αγαθά που δεν μπορούν πλέον να αντέξουν οικονομικά ή ταξίδια που δεν είναι πλέον προσιτά για αυτές. Και ενώ οι λιγότερο εύποροι δυτικοί πληθυσμοί μειώνονταν σε παγκόσμιο επίπεδο, οι πλουσιότεροι στις ίδιες αυτές χώρες παρέμειναν στην κορυφή του κόσμου. Αυτό δημιουργεί εκτεταμένη δυσαρέσκεια και πολιτική αναταραχή. Η παγκοσμιοποίηση έχει δημιουργήσει συγκρούσεις σε επίπεδο εθνών-κρατών, μεταξύ Κίνας και Ηνωμένων Πολιτειών, αλλά και εντός των ίδιων των χωρών. Έτσι, αυτό το παράδοξο παραμένει: ενώ οι φιλελεύθερες οικονομικές πολιτικές ενισχύονται στο εσωτερικό, αντικαθίστανται πλήρως στην εξωτερική πολιτική, με την επιστροφή των δασμών, τον οικονομικό καταναγκασμό και την κατάσχεση περιουσιακών στοιχείων άλλων χωρών. Αυτή είναι η επιστροφή του μερκαντιλισμού σε διεθνές επίπεδο. Μπορούμε να μιλήσουμε για εθνικό φιλελευθερισμό ή φιλελευθερισμό της εθνικής αγοράς για να τονίσουμε αυτή την αμφιθυμία.
Η αποδιοργάνωση εγγίζει τη Δύση
Ως ένδειξη αυτών των διασταυρούμενων τροχιών, εξηγείτε ότι «η αποδιάρθρωση εξαπλώνεται προς τα βόρεια». Θα μπορούσατε να εξηγήσετε τι σημαίνει «αποδιάρθρωση»; Και μέσω ποιας διαδικασίας οι χώρες του Βορρά άρχισαν να μοιάζουν με εκείνες του Νότου;
Για πολύ καιρό, οι δυνάμεις του Βορρά εγκαθίδρυαν μόνο θύλακες νεωτερικότητας στις χώρες του Νότου (του πρώην Τρίτου Κόσμου) για να καλύψουν τις δικές τους ανάγκες – ιδιαίτερα την εξόρυξη πόρων. Αυτό γινόταν χωρίς να επιδιώκεται η ανάπτυξη μιας ολοκληρωμένης παραγωγικής δομής. Αυτή η εξορυκτική οικονομία ανατέθηκε σε μια
τοπική αστική τάξη, της οποίας τα συμφέροντα ήταν τα ίδια με αυτά των Δυτικών, ενώ ο υπόλοιπος πληθυσμός παρέμεινε σχετικά φτωχός. Υπήρχε έτσι μια αποσύνδεση μεταξύ της εξωστρεφούς οικονομικής σφαίρας και της πολιτικής σφαίρας.
Ωστόσο, τα τελευταία δέκα χρόνια, έχουμε αρχίσει να παρατηρούμε μια παρόμοια διαδικασία στη Δύση, και ιδιαίτερα στις Ηνωμένες Πολιτείες. Υπάρχει ένα τμήμα του πληθυσμού που είναι πλούσιο, μορφωμένο και σε μεγάλο βαθμό ενσωματωμένο στις πνευματικές και οικονομικές ανταλλαγές. Και ο υπόλοιπος πληθυσμός, αυτό που ονομάζεται «ενδοχώρα» στα αγγλικά, αποκόπηκε από αυτό. Γι’ αυτό μιλάμε για «διϊ-στάμενες» ελίτ στην Αμερική. Αυτοί είναι άνθρωποι που, καθοδηγούμενοι από το συμφέρον και την πεποίθηση, είναι πολύ υπέρ της παγκοσμιοποίησης. Τα πηγαίνουν πολύ καλά με τις ελίτ άλλων χωρών και έχουν ελάχιστο ενδιαφέρον για τους δικούς τους πολίτες.
Προτιμούν να προσλαμβάνουν έναν Κινέζο ή Βιετναμέζο εργάτη, πληρώνοντάς τον πολύ λιγότερο από έναν αντίστοιχο Αμερικανό. Αυτή η απόκλιση ήταν χαρακτηριστική των χωρών του Τρίτου Κόσμου.
Πριν από είκοσι χρόνια, οι δυτικές ελίτ έβλεπαν όλα τα πλεονεκτήματα, ιδεολογικά και οικονομικά, της παγκοσμιοποίησης. Δεν κατάλαβαν ότι ο υπόλοιπος πληθυσμός δεν το έκανε. Πολλοί δεν συνειδητοποίησαν ότι η εγχώρια διαφωνία επρόκειτο να αποκτήσει δυναμική. Αυτό συνέβη πριν από το Brexit, πριν από την πρώτη εκλογή του Ντόναλντ Τραμπ, αλλά αυτές οι υπόγειες δυνάμεις υπήρχαν ήδη.
Οι εργατικές και μεσαίες τάξεις στις πλούσιες χώρες δεν βλέπουν τα εισοδήματά τους να αυξάνονται επειδή «εξαρτώνται κυρίως από το εισόδημα από την εργασία τους και δεν έχουν σημαντικό εισόδημα από κεφάλαιο», γράφετε. Θα επιδεινωθεί αυτό με την Τεχνητή Νοημοσύνη;
Στις χώρες της Λατινικής Αμερικής, το 90% έως 95% των ανθρώπων δεν έχουν εισόδημα από κεφάλαιο. Στη Γαλλία, περίπου το ήμισυ του πληθυσμού δεν έχει εισόδημα από κεφάλαιο. Στις Ηνωμένες Πολιτείες, είναι 60%, και σε άλλες ανεπτυγμένες χώρες, μερικές φορές ακόμη περισσότερο. Είναι ακόμα δύσκολο να εκτιμηθούν οι συνέπειες της
τεχνολογικής επανάστασης που αντιπροσωπεύει η Τεχνητή Νοημοσύνη. Εάν αντικαταστήσει έναν μεγάλο αριθμό επαγγελμάτων, φυσικά, με το ΑΕΠ να παραμένει το ίδιο, θα υπάρξει αύξηση του εισοδήματος από κεφάλαιο, επειδή αυτά τα χρήματα θα πάνε στις τσέπες των ιδιοκτητών τεχνολογικών εταιρειών. Και το εισόδημα από την εργασία θα
διαβρωθεί ακόμη περισσότερο. Όλα θα εξαρτηθούν στη συνέχεια από το πώς θα αναδιανεμηθεί αυτό το κεφάλαιο. Θα πάρουμε χρήματα από όσους έχουν γίνει πλούσιοι μέσω της Τεχνητής Νοημοσύνης και θα τα διανείμουμε σε όλους ως εγγυημένο μηνιαίο εισόδημα; Είναι μια πιθανότητα.
Αλλά, κατά τη γνώμη σας, τα εργαλεία του 20ού αιώνα δεν μπορούν να χρησιμοποιηθούν για την καταπολέμηση της ανισότητας εισοδήματος στον 21ο αιώνα. Γιατί;
Τον 20ό αιώνα, τα τρία κύρια εργαλεία για τη μείωση της ανισότητας στη Δύση ήταν τα συνδικάτα, η εκπαίδευση και η κρατική παρέμβαση. Ωστόσο, τα ποσοστά συμμετοχής σε συνδικάτα έχουν μειωθεί παγκοσμίως. Η φύση της εργασίας έχει αλλάξει εντελώς. Υπάρχουν λιγότερες μεγάλες εταιρείες που απασχολούν χιλιάδες άτομα με παρόμοια ενδιαφέροντα. Πολύ συχνά, οι εργαζόμενοι δεν εργάζονται πλέον στον ίδιο φυσικό χώρο, γεγονός που καθιστά κάθε οργανισμό, συνδικαλιστικό ή άλλο, πιο δύσκολο.
Δεύτερον, το επίπεδο εκπαίδευσης. Εκτοξεύτηκε τον 20ό αιώνα. Η πορεία συνεχίζεται. Οι άνθρωποι εξακολουθούν να είναι πιο μορφωμένοι, αλλά είναι διαφορετικό. Το κέρδος που αποκομίζετε μεταβαίνοντας από έναν πληθυσμό με μέσο όρο 7 ετών εκπαίδευσης σε 13 χρόνια είναι εξαιρετικό. Αλλά υπάρχει ένα φυσικό μέγιστο. Μετά από 13 χρόνια, δεν μπορούμε να φτάσουμε σε 23 χρόνια εκπαίδευσης. αυτό δεν θα είχε νόημα!
Τέλος, ο ρόλος του κράτους. Οι φόροι έγιναν πολύ υψηλοί τον 20ό αιώνα επειδή ήταν αποδεκτό ότι το κράτος έπαιζε πολύ σημαντικό ρόλο, ιδιαίτερα στη Γαλλία. Τώρα, αυτό είναι λιγότερο αποδεκτό. Οι άνθρωποι πιστεύουν ότι οι φόροι είναι υπερβολικοί. Οι άνθρωποι έχουν μια πολύ πιο κυνική άποψη για τον ρόλο του κράτους. Αν λάβουμε υπόψη
αυτές τις τρεις πτυχές – τον συνδικαλισμό, την εκπαίδευση και την κοινή γνώμη για το κράτος – τα εργαλεία του 20ού αιώνα είναι ξεπερασμένα για τη μείωση της ανισότητας.
(Συνέντευξη δόθηκε στον δημοσιογράφο Martin Bernier )
**Η γκραμσιανή ηγεμονία (ή πολιτισμική ηγεμονία) είναι μια από τις πιο επιδραστικές θεωρίες της πολιτικής επιστήμης και της κοινωνιολογίας. Διαμορφώθηκε από τον Ιταλό μαρξιστή φιλόσοφο Αντόνιο Γκράμσι μέσα από τα περίφημα «Τετράδια της Φυλακής» κατά τη διάρκεια του εγκλεισμού του από το φασιστικό καθεστώς του Μουσολίνι.
***Η Συναίνεση της Ουάσιγκτον είναι ένα σύνολο δέκα οικονομικών μεταρρυθμίσεων που προτάθηκαν τη δεκαετία του 1980 από το ΔΝΤ και την Παγκόσμια Τράπεζα και αφορούν την «συνταγή» ανάπτυξης για τις αναπτυσσόμενες χώρες:: Περιορισμό των κρατικών ελλειμμάτων, ιδιωτικοποιήσεις, κ.ά.
Προστρέχοντας στα επίσημα στοιχεία της Ελληνικής Στατιστικής Αρχής (ΕΛΣΤΑΤ) και του Οργανισμού Διαχείρισης Δημοσίου Χρέους (ΟΔΔΗΧ), και όχι στα δημοκοπικά και ελαφρώς παραπλανητικά non papers της κυβέρνησης που, δυστυχώς, μία πλειοψηφία οικονομικών συντακτών αναπαράγει αυτούσια και κριτικά ασχολίαστα, μπορούν να συναχθούν κάποια συμπεράσματα για το ζήτημα της διαχείρισης του δημοσίου χρέους. Συμπεράσματα που δεν είναι ακριβώς σύμφωνα με τις κυβερνητικές διακηρύξεις, αλλά και τους πολιτικούς κομπασμούς για το θέμα.
Το χρέος δεν “προεξοφλείται” αλλά ανακυκλώνεται
Ενίοτε δημιουργείται στους πιό θερμούς οπαδούς της κυβερνητικής πολιτικής, (βοηθούσης και της αμφισημίας στον λόγο “σοβαρών” Υπουργών), η εντύπωση ότι μέσω της διαδικασίας “πρόωρης αποπληρωμής” το συνολικό χρέος μειώνεται λόγω της “καταστροφής” ενός μέρους του.Μόνο που αυτό δεν είναι αλήθεια, δοθέντος ότι ενώ από το 2019 έως το τέλος του 2025 η Ελλάδα προχώρησε σε πρόωρες αποπληρωμές ύψους 36 δισεκατομμυρίων ευρώ, (κυρίως προς το ΔΝΤ και για διμερή δάνεια GLF), το χρέος όχι μονο δεν υποχώρησε αλλά, -βοηθούσης βέβαια και της πανδημίας- από 339 δισεκατομμύρια το 2019 αυξήθηκε στα 363 το 2021, ανέβηκε στα 369 το 2023 και υποχώρησε στα 363 το 2025-εκεί δηλαδή περίπου που βρισκόταν και το 2021. Για τον λόγο αυτό στις πιό σοβαρές εκδοχές του κυβερνητικού λόγου εξηγείται στο κοινό πως η πολιτική που εφαρμόζει η χώρα είναι να προσπαθεί να υποκαταστήσει ακριβότερα δάνεια όσον αφορά την εξυπηρέτησή τους με φθηνότερα,
Βεβαίως οι χώρες δεν διαχειρίζονται συνήθως το χρέος τους με τέτοιο τρόπο. (Αυτό συμβαίνει κάποτε αλλά πολύ σπάνια). Οι χώρες πάντα ανακυκλώνουν το χρέος τους, δηλαδή το αναχρηματοδοτούν στην λήξη του με νέες εκδόσεις χρέους,, επιδιώκοντας ή ελπίζοντας στην μείωση της σχετικής σημασίας του σε σχέση με το συνολικό εισόδημά τους και τον συνολικό πλούτο τους. Ενίοτε, βεβαίως, οι χώρες θα επιθυμούσαν να μην ανακυκλώσουν τα ομόλογά τους στην λήξη τους, αλλά πριν από αυτήν, σε στιγμές που το κόστος του δανεισμού έχει μειωθεί, εκδίδοντας νέα ομόλογα και εξαγοράζοντάς τα παλαιά, προκειμένου να επωφεληθούν από τα επικρατούντα χαμηλότερα επιτόκια. Σε αυτήν την περίπτωση, όμως, οι ιδιώτες επενδυτές που διακρατούν τα εθνικά ομόλογα συνήθως δεν έχουν κίνητρο να ανταποκριθούν σε τυχόν κάλεσμα της εκδότριας χώρας γιατί αυτό θα τους ήταν επιζήμιο, αφού θα έπρεπε μετά να τοποθετήσουν τα έσοδα της επαναγοράς-επαναπώλησης σε νέους τίτλους με χαμηλότερες αποδόσεις. Η Ελλάδα, όμως, επιτυγχάνει κατά καιρούς κάποιες αλλαγές χρέους και τότε η κυβέρνηση δεν χάνει την ευκαιρία να συγχαρεί τον εαυτό της για την επιτυχία της.
Μόνο που ο λόγος για τον οποίο η Ελλάδα είναι σε διαφορετική θέση, από τις άλλες χώρες, και σε αντίθεση με αυτές μπορεί και αποπληρώνει πρόωρα τμήματα του χρέους της, οφείλεται στο γεγονός πως, σε αντίθεση με τις “κανονικές” οικονομίες, που το μεγαλύτερο μέρος του χρέους τους αποτελείται από ομολογα τα οποία είναι αντικείμενα διαπραγμάτευσης στην αγορά, το ελληνικό χρέος, στο μεγαλύτερο ποσοστό του, δηλαδή στο 73% του συνόλου, δεν βρίσκεται στην αγορά υπό μορφή ομολόγων, αλλά αποτελείται από διμερή δάνεια προς αυτήν εκ μέρους θεσμικών εταίρων . Οι θεσμικοί εταίροι, όμως, ,δεν είναι επενδυτές και δεν μας δάνεισαν με σκοπό το κέρδος. Μας δάνεισαν με σκοπό, στην αρχή, να σωθούν αυτοί από την καταστροφή που τους επιφυλάσσαμε και, στην συνέχεια, όταν σώθηκαν, για να σώσουν και εμάς από την καταστροφή που μας απειλούσε, όσο και δεν το έχουμε ακόμη αντιληφθεί.Για τον λόγο αυτό συμφωνούν στις αποπληρωμές.
Μία μικρή λεπτομέρεια, πάντως, είναι πως παρά την κυβερνητικη αφήγηση, τα στοιχεία του ΟΔΔΗΧ μέχρι τώρα δεν δείχνουν τάση μείωσης του κόστους εξυπηρέτησης του χρέους.
Στο πρόσφατο δελτίο του οργανισμού μάλιστα, παρά τις πρόσφατες αποπληρωμές του 2026, οι δύο δείκτες εξυπηρέτησης του χρέους κινούνται ως εξής στο τελευταίο εξάμηνο: ο πρώτος από 1,33% σε 1,38% και μετά σε 1,43% και ο δεύτερος από 1,79% σε 1,84% και μετά σε 1,94%.
Ο υψηλός πληθωρισμός είναι ο κύριος ευεργετικός παράγοντας για την σχετική απομείωση του χρέους.
Επειδή εκείνο που κυρίως ενδιαφέρει τους επίδοξους η δυνητικούς δανειστές , καθώ;ς και τίς χρηματοπιστωτικές αγορές είναι η δυνατότητα του ελληνικού Δημοσίου, και του κάθε Δημοσίου, να εξυπηρετεί το χρέος του, ο δείκτης που έχει την μεγαλύτερη σημασία σε αυτό το ζήτημα είναι ο λόγος του χρέους προς το ονομαστικό ΑΕΠ της χώρας. Για την Ελλάδα ο συγκεκριμένος δείκτης έχει πράγματι, βελτιωθεί εντυπωσιακά τα τελευταία χρόνια και η δυναμική του, αν συνεχιστεί, δείχνει να οδηγεί μεσοπρόθεσμα την ελληνική οικονομία έξω από την κατάσταση της επικίνδυνης υπερχρέωσης. Για του λόγου το αληθές μπορεί να δει κανείς το εξής: το 2021 το ονομαστικό ΑΕΠ ηταν 185 δισεκατομμύρια ευρώ, ενώ το χρέος ανερχόταν σε 364 δισεκατομμύρια. Αυτό σημαίνει πως ποσοστιαία το χρέος ήταν το 197% του ΑΕΠ της χώρας.Το 2025, όμως, το ονομαστικό ΑΕΠ της χώρας ήταν 248 δισεκατομμύρια ευρώ ενώ το χρέος παρέμενε σχεδόν το ίδιο στα 363 δισεκατομμύρια ευρώ, πράγμα που σημαίνει πως η αναλογία του χρέους προς το ΑΕΠ είχε μειωθεί κατά 51 ολόκληρες ποσοστιαίες μονάδες και είχε φτάσει στο 146%. Πόσο. όμως, από την μείωση αυτή οφείλεται στην πραγματική αύξηση του ΑΕΠ και πόσο οφείλεται στον πληθωρισμό; Αν λάβουμε ως έτος βάσης το 2021 και υπολογίσουμε την πραγματική αύξηση του ΑΕΠ, σε όγκο, ή σε “σταθερές τιμές” με την παλαιότερη ορολογία, δηλαδή αν υπολογίσουμε πόσο θα αυξανόταν το ονομαστικό ΑΕΠ από το 2021 έως το 2025, εάν ο σωρευτικός πληθωρισμός της περιόδου αυτής ήταν 0%, βρίσκουμε πως το ΑΕΠ θα είχε φτάσει στο επίπεδο των 207 εκατομμυρίων ευρώ. Δοθέντος πως το ύψος του χρέους ήταν σχεδόν το ίδιο το 2025 με εκείνο του 2021, δηλαδή 363 δισεκατομμύρια ευρώ, (ένα μόνο δισεκατομμύριο λιγότερο από το 2021), βλέπουμε ότι εάν δεν υπήρχε ο πληθωρισμός ο λόγος χρέους προς ΑΕΠ θα είχε μειωθεί και πάλι, αλλά πολύ λιγότερο: αντί από το 197% του 2021 να έχει φτάσει στο σημερινό 146% , θα βρισκόταν στο 175%.
Δηλαδή η πραγματική εικόνα είναι πως στην περίοδο 2021-2025, αφ’ ενός οι πρόωρες αποπληρωμές δεν μείωσαν σχεδόν καθόλου το απόλυτο επίπεδο του χρέους, (ούτε, συνεπώς, και το σχετικό), αφ’ ετέρου δε πως στην πραγματική αύξηση του ΑΕΠ οφείλονται μόνο τα ⅖ περίπου της μείωσης του λόγου χρέος προς ΑΕΠ, ενώ το μεγαλύτερο ποσοστό της βελτίωσης του δείκτη αυτού έχει προκληθεί από τον πληθωρισμό. Κάτι για το οποίο δεν μπορεί να επαίρεται η κυβερνητική πολιτική αφού συνέβη ερήμην αυτής, ή ακόμη και παρά αυτήν, εφ’ όσον μέλημά της ήταν, και έπρεπε να είναι, η καταπολέμηση του πληθωρισμού!
Γενική Κυβέρνηση-Κεντρική Διοίκηση: μία ουσιώδης διαφορά
Πολύ συχνά, σε απόψεις και κείμενα αντιπολιιτευομένων την κυβέρνηση, γίνεται αναφορά όχι στο χρέος της Γενικής Κυβέρνησης αλλά στο χρέος της Κεντρικής Διοίκησης, το οποίο είναι διαφορετικό ως προς την σύνθεσή του και συνήθως, όπως συμβαίνει και σήμερα, μεγαλύτερο από εκείνο της Γενικής Κυβέρνησης. Σύμφωνα με τον ΟΔΔΗΧ, ενώ το χρέος της Γενικής Κυβέρνησης μετά τις πρόσφατες πρόωρες πληρωμές, από 363 δισεκατομμύρια ευρώ που ήταν στο τέλος του 2025 έχει μειωθεί, το καλοκαίρι του 2026 σε 357.5 δισεκατομμύρια ευρώ, το αντίστοιχο χρέος της Κεντρικής Διοίκησης βρίσκεται στα 402,5 δισεκατομμύρια ευρώ. Αυτό θεωρείται μία πολύ μεγάλη επιβάρυνση του συνολικού χρέους η οποία μάλιστα, σύμφωνα με τους επικριτές της κυβέρνησης, τεχνηέντως αποκρύπτεται από την κοινή γνώμη και αντιπροσωπεύει μία προοπτική εξαιρετικών δυσκολιών για την ελληνική οικονομία τόσο σχετικά με την αποπληρωμή του όσο και με την διαχείριση του. Είναι όμως ακριβώς έτσι; Η απάντηση σε αυτό θα μπορούσε να είναι και ναι, και όχι!
Το χρέος της Κεντρικής Διοίκησης, που δεν είναι ο δείκτης με τον οποίον η ΕΕ εκτιμά το ύψος του εθνικού χρέους μίας χώρας, αφορά το σύνολο του χρέους όλων προς αλλήλους, τόσο στο εξωτερικό όσο και στο εσωτερικό της χώρας. Αντίθετα το χρέος της Γενικής Κυβέρνησης, το οποίο είναι ο δείκτης που χρησιμοποιεί η ΕΕ για την εκτίμηση του ύψους του χρέους της κάθε χώρας, αφορά χρέος προς “τρίτους” εκτός ελληνικού Δημοσίου, Έλληνες και ξένους, ενώ ο εσωτερικός δανεισμός εντός του Δημοσίου έχει συμψηφιστεί και έχει απαλειφθεί.
Ο εσωτερικός δανεισμός της κυβέρνησης γίνεται μέσω ενός ειδικού λογαριασμού στην Τράπεζα της Ελλάδας ο οποίος συγκεντρώνει όλα τα διαθέσιμα των Νομικών Προσώπων Δημοσίου Δικαίου και των Ασφαλιστικών Φορέων. Τα ποσά αυτά διατίθενται στο ΟΔΔΗΧ ο οποίος τα δανείζεται προς χάριν της κυβερνήσεως, -βραχυπρόθεσμα υποτίθεται-, εκδίδοντας repos, δηλαδή υποσχέσεις βραχείας επαναγοράς. Ο δανεισμός και η επαναγορά, όμως, για τα ίδια ποσά επαναλαμβάνονται συνεχώς, ενώ προστίθενται και νέα ποσά με αποτέλεσμα το σύνολο του εσωτερικού δανεισμού της κυβέρνησης όλο και να διογκώνεται. Έτσι ενώ στις αρχές της δεκαετίας του 2020, το ύψος του δανεισμού με repos ήταν περίπου 30 δισεκατομμύρια ευρώ, τώρα, το καλοκαίρι του 2026, έχει φτάσει τα 65 δισεκατομμύρια.
Είναι γεγονός πως η χρησιμοποίηση των διαθεσίμων των οργανισμών και των φορέων, κατά την διάρκεια της κρίσης, αλλά και της πανδημίας, προσέφερε σημαντική βοήθεια στην προσπάθεια αντιμετώπισης των προβλημάτων της ελληνικής οικονομίας. Οι επικριτές, όμως, του πράγματι ακραίου αυτού τρόπου εσωτερικού δανεισμού, θεωρούν πως η αποστράγγιση των διαθεσίμων εγκυμονεί υψηλούς κινδύνους για την ελληνική οικονομία, και η συνέχισή της πρέπει πάση θυσία να αποφευχθεί. Διότι είναι γεγονός πως η χρήση του βραχυχρόνιου δανεισμού σε ποσοστό που αντιστοιχεί στο 25% του ΑΕΠ μίας χώρας, είναι κάτι που συναντάται, σε κανονικές οικονομίες, μόνο σε περιόδους πολέμου-ήταν για παράδειγμα η περίπτωση των ΗΠΑ στη διάστημα 1941-1945. Σε κανονικές συνθήκες ο βραχυχρόνιος δανεισμός του κράτους δεν φτάνει καν το 10% του ΑΕΠ. Και άλλωστε, ο βραχυχρόνιος δανεισμός του κράτους, στις περισσότερες ανεπτυγμένες χώρες δεν γίνεται με repos, αλλά με προσφυγή στην αγορά. (Τα repos, χρησιμοποιούνται περισσότερο από την κεντρική τράπεζα για τις ανάγκες της νομισματικής πολιτικής). Συνεπώς, για να είμαστε πιό κοντά στην πραγματικότητα θα πρέπει να πούμε πως τα 65 δισεκατομμύρια ευρώ που έχει δανεισθεί η ελληνική κυβέρνηση από τους οργανισμούς και τους φορείς, με repos, δεν είναι πλέον “βραχυχρόνιος δανεισμός”. Είναι ένα ποσόν που δεν υπάρχει περίπτωση να αποπληρωθεί, ή τουλάχιστον να μειωθεί το ειδικό του βάρος στην οικονομία της χώρας, πριν περάσουν δεκαετίες. Στην πραγματικότητα πρόκειται για μακροχρόνιο δανεισμό, ο οποίος δεν γνωρίζουμε τις είδους επιπτώσεις μπορεί να έχει στην λειτουργία της οικονομίας, όταν αυτά τα χρήματα θα λείπουν από τους φορείς από τους οποίους αφαιρέθηκαν και η κυβέρνηση θα πρέπει να τους χρηματοδοτήσει με άλλον τρόπο.
Εκείνο, πάντως, που δεν μπορεί να συμβεί είναι να υπάρξει “εσωτερική χρεοκοπία” ή “πιστωτικό γεγονός” λόγω αδυναμίας εξυπηρετήσεως του χρέους της κυβέρνησης προς τους οργανισμούς και τους φορείς. Από νομικής πλευράς, δεν υπάρχει κίνδυνος. Ο κίνδυνος βρίσκεται στην ανισορροπία που είναι ενδεχόμενο να προκαλέσει στην ελληνική οικονομία, ή αλλού, όπως είναι η εθνική ασφάλεια, ο υπερβολικός εσωτερικός δανεισμός του κράτους. Καθώς και στο ότι ο “αφανής”, αλλά και ασφαλής αυτός δανεισμός του Δημοσίου, υποκρύπτει μία ελλειμματική λειτουργία του, η οποία όμως, με βάση και τους κανονισμούς της Eurostat, μπορεί και εμφανίζεται ως πλεονασματική.
Μάλλον δεν υπάρχει πλέον καθόλου αποθεματικό για την αντιμετώπιση κάποιας κρίσης
Στην πρόσφατη πρόωρη αποπληρωμή χρέους, (GLF), όπου χρησιμοποιήθηκαν κάποια συγκεκριμένα “ρευστά διαθέσιμα” ο αρμόδιος Υπουργός έσπευσε να διευκρινίσει πως “αυτό δεν σημαίνει πως θα λείψει η ρευστότητα από την ελληνική οικονομία”. Δηλωση παντελώς άστοχη και αποπροσανατολιστική διότι η Ελλάδα δεν χρειάζεται μόνο την ρευστότητα των συνήθων συναλλαγών.Η έννοια της ρευστότητας αναφέρεται σε κάτι που είναι απολύτως απαραίτητο για την λειτουργία της οικονομίας αλλά και του Δημόσιου τομέα. Περιγράφει μία διαδικασία συνεχούς και αδιάκοπης ροής χρηματικών μέσων που διευκολύνουν τις οικονομικές συναλλαγές των παραγόντων της οικονομίας. Με αυτή την έννοια ρευστότητα είναι όλα τα εισοδήματα που θα δημιουργηθούν στις συναλλαγές της οικονομίας στην διάρκεια ενός έτους και κατά πάσα πιθανότητα τόσο η ελληνική οικονομία όσο και το ελληνικό Δημόσιο, εφ΄όσον η οικονομική δραστηριότητα συνεχιστεί ομαλά θα έχουν στην διάθεση τους την αναγκαία ρευστότητα. Όμως υπάρχει και μία άλλη ελάσσουσα έννοια ρευστότητας που είναι εκείνη των “ρευστών διαθεσίμων” και δεν αφορά γενικά τα χρηματικά μέσα που εμφανίζονται σε μία χρονική περίοδο αλλά χρηματικά μέσα που είναι αποταμιευμένα και άμεσα διαθέσιμα. (Γνωστά και ως “αποθεματικό”). Αποθεματικό μπορεί να διατηρεί μία οικονομική μονάδα ή το Δημόσιο για να αντιμετωπίσει έκτακτες ανάγκες ή μία περίπτωση κρίσης, δηλαδή μία κατάσταση κατά την οποία για κάποιον λόγο ο ρυθμός των οικονομικών συναλλαγών έχει ανακοπεί ή επιβραδυνθεί και έτσι δεν μπορούν να εξασφαλιστούν τα απαραίτητα χρηματικά μέσα για την κάλυψη ζωτικών λειτουργιών της οικονομικής μονάδας ή και της χώρας ολόκληρης.
Η Ελλάδα που δεν είναι Ισλανδία, Βέλγιο η Αυστρία, πρέπει να διαθέτει ρευστά διαθέσιμα, ανά πάσα στιγμή, με την μορφή αποθέματος ασφαλείας. Διότι μπορεί να βρεθεί αιφνιδίως σε μία πολεμική κατάσταση η οποία δεν ξέρουμε πόσο θα διαρκέσει και πιθανόν στην διάρκειά της να χρειαστεί χρήματα για να προμηθευτεί είτε πυρομαχικά, είτε καύσιμα, είτεο τρόφιμα είτε φάρμακα από το εξωτερικό. Για τον λόγο αυτό επιβάλλεται να διαθέτε ανά πάσα στιγμή, ι κάποια πραγματικά ρευστα διαθέσιμα.
Τώρα, όμως, μετά την περήφανη εξόντωση και του cash buffer των 6,94 δισεκατομμυρίων ευρώ για την πρόωρη αποπληρωμή μέρους των δανείων GLF, δεν υπάρχει πλέον κανένα τέτοιο αποθεματικό διαθέσιμο. Αυτό δεν είναι μία εθνικά υπεύθυνη διαχείριση των δημοσίων οικονομικών και του δημοσίου χρέους.
Δυστυχώς, μάλιστα, πρέπει να σημειωθεί πως η “θυσία” αυτή του ελάχιστου εναπομείναντος αποθεματικού έγινε μόνο για λόγους εντυπωσιασμού και χωρίς κανένα ουσιαστικό κέρδος για την οικονομία. Διότι η συγκεκριμένη δαπάνη για την προπληρωμή των δανείων GLF δεν σημαίνει ότι η πραγματική χρεωστική επιβάρυνση της χώρας μειώθηκε, Και μιλάμε για την χρεωστική επιβάρυνση όπως πρέπει να την μετράμε εμείς και όχι όπως την μετράει στην λογιστική της η Ευρωπαϊκή Ένωση. Διότι η Eurostat, ως γνωστόν, μετράει το χρέος κάθε χώρας μόνο ως παθητικό (liability). Υπολογίζει, δηλαδή, μόνο το ακαθόριστο χρέος (Gross debt) και όχι το καθαρό χρέος (Net debt), όπως θα πρέπει να κάνει μία χώρα αλλά και κάθε οικονομική μονάδα για να έχει σωστότερη εικόνα της πραγματικότητας και των προοπτικών της. Για να δώσουμε ένα παράδειγμα, ας υποθέσουμε ότι έχουμε μία οικονομική μονάδα η οποία έχει συνολικό χρέος 10 ευρώ και δανείζεται άλλα 5 ευρώ τα οποία τοποθετεί στο ταμείο της ως ρευστά διαθέσιμα. Σύμφωνα με την λογιστική της Eurostat, που υπολογίζει μόνο την πλευρά του παθητικού το συνολικό χρέος της μονάδας αυτής είναι 15 ευρώ. Σύμφωνα με τον οποιοδήποτε διαχειριστή ή λογιστή της οικονομικής μονάδας, όμως, εκείνο που έχει σημασία δεν είναι το ακαθάριστο χρέος αλλά το καθαρο, το οποίο είναι μόνο 10 ευρώ, διότι το ύψος τους δανείου έχει συμψηφιστεί με τα ρευστά διαθέσιμα. Αυτό λοιπόν αποκρύπτεται στην πρόσφατη πανηγυρική ρητορική της κυβέρνησης για την πρόωρη αποπληρωμή των διμερών δανείων. Διότι εκεί, με σύμφωνη γνώμη και του δανειστή, δηλαδή του EFSF, ξοδέψαμε για να προπληρώσουμε τα σχετικά δανεια GLF, και τα τελευταία 6,94 δισεκατομμύρια ευρώ που είχαμε σε αποθεματικό. Πλην όμως, στην πραγματικότητα, το καθαρό χρέος παρέμεινε διότι τα 6,94 δισεκατομμύρια που χρησιμοποιήσαμε τα έχουμε δανεισθεί από τον ESM και το EFSF και θα συνεχίσουμε να τα πληρώνουμε μέχρι και μετά το 2050. Αυτό, η μηδενική, δηλαδή, μείωση του καθαρού χρέους της χώρας, φαίνεται και από τα στοιχεία του ΟΔΔΗΧ, σύμφωνα με τα οποία το καθαρό χρέος, (Καθαρό αποτέλεσμα χρέους Γενικής Κυβέρνησης-που είναι το ακαθάριστο χρέος της Γενικής Κυβέρνησης μείον τα “ρευστά διαθέσιμα”, τα οποία είναι όλα πλέον repos), ήταν 323 δισεκατομμύρια ευρώ στις 31.12.2025, 321 δισεκατομμύρια στις 31.03.2026 και 326 δισεκατομμύρια στις 31.06.2026!
Είναι αυτό σοβαρό πρόβλημα; Ναι είναι. Όχι τόσο πολύ για την μικρή επιβάρυνση του καθαρού χρέους αλλά για την πλήρη εξάλειψη κάθε πραγματικού αποθεματικού ρευστών διαθεσίμων. Αυτό επιβεβαιώνει ακόμη μία φορά την ακηδία της αυτοσυγχαιρόμενης και δημοκοπούσας κυβέρνησης, η διαχείριση του χρέους από την οποία, στηρίχθηκε περισσότερο στην καλή της τύχη να κυριαρχήσουν στην παγκόσμια οικονομία οι πληθωριστικές πιέσεις, παρά σε σχεδιασμό και υπευθυνότητα.
ΙΩΑΝΝΟΥ ΔΗΜΗΤΡΗΣ Α
Ο Δημήτρης Α. Ιωάννου γεννήθηκε στην Αθήνα το 1956 και είναι οικονομολόγος. Έχει ασχοληθεί με θέματα της ελληνικής και ευρωπαϊκής αγοράς εργασίας, καθώς και με θέματα νομισματικής πολιτικής, εξωτερικού εμπορίου και διεθνών οικονομικών σχέσεων. Τα τελευταίο διάστημα μελετά τις πτυχές ασυμμετρίας και τους μηχανισμούς ανισορροπίας της ελληνικής οικονομίας κατά την περίοδο της συμμετοχής της Ελλάδας στην Ευρωζώνη.
As the Pact of the Mecca Three is poised to gather momentum, STRAVON s eyes turn, in
the heels of CIA Director s mission to Moscow, to the static battle line in Ukraine. A lot
there depends on British conduct. London masters as no other the art of brinkmanship.
Time is coming to give peace a new try and the FCOffice possesses specific know-how
and carries certain responsibilities. In London they realize by now that a repetition of a
Crimean war style outcome is this time not in the books. For all social pressure within
Russia, no change in the resolve of the Russian state apparatus to carry on war effort in
the plains of eastern Ukraine is palpable. Instead, it is in western Europe, in France and
Germany that the social fabric is being weakening to the benefit of populist political
forces. Presumably, nobody beyond the old continent’s shoreline, toys with the idea of
eroding the foundation of continental political harmony, that is the European Union. On
the other hand, to be sure, Russia will not succeed in their maximalist goals, e.g.
withdrawal without further fight of Kiev s military forces from the still contested part of
Donbas. It might be opportune to revamp peace initiatives, be it involving political third
parties, like India, be it by coopting ecclesiastical figures from within the world of
Orthodoxy. It is realistic to assume that Russia, out of the static war theater, edges
toward a presentable military success against which the collective West will be left with
few options other than to perilously escalate or to come in terms.
Balkans
The coalition οf Croatia and Albania, two NATO member countries, with Kosovo, a NATO
protectorate, technically the trilateral security cooperationMOU of Tirana (March 2025),
does not reinforce sense of stability in the Balkans. Τhis initiative signals an
unnecessary posturing against Serbia (and latently against Republic of North
Macedonia, Montenegro and Bosnia s Republika Srpska), with Croatia aspiring to act as
a benevolent sherpa, in the line of Central European predilections, for the two state
structures of the Albanian nation. This is perhaps the most consequential move in the
Western Balkans since the Thessaloniki June 2003 Agenda charting the way towards
accession to the EU. The move is viewed in Belgrade as exerting pressure on Serbia to
give up rights and claims on Kosovo. The tripartite endeavor carries the potential of
escalating tensions rather than reducing them and is not conducive to the lofty program
of the said Thessaloniki agenda.
Greece-Τurkey-Ιsrael
Stravon has not a lot to offer towards addressing the gathering storm in the Eastern
Mediterranean. We note the written response of Defense Minister Guler to the
parliamentary interpellation of an opposition CHP deputy (mid-August 2026), not
excluding even recourse to war to safeguard Turkey s interests in the Mediterranean. The
written testimony of mr Guler, became known just a few days after Turkey proclaimed
two marine environment protection parks at the mouth of the Dardanelles and around
Aksaz naval base stretching to the gulf of Antalya, both extending beyond respective
territorial sea and thus intruding into the non-declared potential Greek exclusive
economic zone, disregarding established rules of the Law of the Sea. Turkey moves
beyond the bounds of UNCLOS and Greece ruminates how to act/react.
Turkey feels emboldened in the aftermath of the Mecca Pact, having drawn its close
friend and erstwhile CENTO ally Pakistan into it and inducing Saudi Arabia, its
antagonist within Islamic Umma to it. Syria has evolved from a buffer state under Assad,
to a battle ground rather than a condominium between Turkey and Israel, the latter
paying a price for US change of policy vis a vis the Kurds of Rozawa. Israel has not
benefitted from the advent of former Al Nusra Islamic terrorists to Damascus. Under the
circumstances it is bound to count more on Greece s and Cyprus s moral and material
support as these two EU republics offer strategic depth and psychological relief. In the
present geopolitical set up Israel is called to revamp as pragmatically as possible links
with Egypt, key holder in the Read Sea and by necessity partner of Somalia and Eritrea.
With all that said, both Greece and Egypt got to favor important for European economies
operation of Suez Kanal and Port of Piraeus as transit route and outlet respectively for
made in China products.
Η ιδρυτική διακήρυξη της 3ης του Σεπτέμβρη, ήταν ένα σύντομο σχετικά κείμενο, αλλά πολύ πυκνό σε περιεχόμενο.
Είχε:
Μια σαφή αξιακή ταυτότητα με τον “Μη προνομιούχο” της εποχής άνθρωπο και τις ανάγκες του στο επίκεντρο.
Μια σαφή ανάλυση για το διεθνές περιβάλλον, στην κορύφωση του “Ψυχρού Πολέμου”, τον αναθεωρητισμό της Τουρκίας, λίγες ημέρες μετά την τουρκική εισβολή στην Κύπρο και, την Ειρήνη ως πανανθρώπινο αίτημα.
Μια προοδευτική πολιτική και κοινωνική στρατηγική για την ανάπτυξη την κοινωνική δικαιοσύνη και την κοινωνική απελευθέρωση.
Μια σαφή επιλογή για την στήριξη των δημόσιων αγαθών, ως μοχλό ανάπτυξης και ευημερίας.
Φυσικά είχε και την αθωότητα του νέου Κινήματος-κόμματος και των πρώτων μελών του, που ήταν κυρίως νέοι.
Το ΠΑΣΟΚ στην πορεία του χρόνου ήταν πάντα χρήσιμο, γιατί μπορούσε, κρατώντας το βασικό αξιακό του πυρήνα, να προσαρμόζεται θετικά στις διεθνείς και εσωτερικές αλλαγές.
Όμως, η πολύπλευρη κρίση, που άρχισε να εκδηλώνεται στην χώρα μας το 2008, για να ξεσπάσει το 2010, το τραυμάτισε θανάσιμα. Την ίδια στιγμή ουσιαστικά ακυρώθηκε και η εμπιστοσύνη των πολιτών και ειδικά των νέων στα κόμματα και σε στους θεσμούς της κοινωνικής και πολιτικής εκπροσώπησης.
Δυστυχώς, μέχρι σήμερα, δεν φαίνεται να το κατανοούν αυτό οι ηγεσίες των κομμάτων, είτε διεκδικούν να την εκφράσουν σήμερα είτε ήταν αντίπαλοί της.
Δυστυχώς, δεν το κατανοούν ούτε οι ηγεσίες των φορέων της κοινωνικής εκπροσώπησης.
Η γενικευμένη απογοήτευση των πολιτών, ειδικότερα των νέων, έχει οδηγήσει στην παραίτηση από κάθε συλλογικό όραμα και διεκδίκηση.
Οι πελατειακές κομματικές πρακτικές και οι προσωπικές λύσεις, μέσα από ένα έντονο ατομικισμό έχουν κυριαρχήσει.
Κάτι ανάλογο έχει κυριαρχήσει και στο λεγόμενο “Δυτικό κόσμο”, γιαυτό και οι εξελίξεις δεν είναι αισιόδοξες.
Όμως, πάντα οι άνθρωποι μπορούν να αλλάξουν την πορεία των εξελίξεων.
Καθώς το Σύμφωνο των Τριών της Μέκκας φαίνεται έτοιμο να αποκτήσει δυναμική, το βλέμμα του ΣΤΡΑΒΩΝΑ στρέφεται —στον απόηχο της αποστολής του διευθυντή της CIA στη Μόσχα— προς το ακινητοποιημένο μέτωπο της Ουκρανίας.
Πολλά εξαρτώνται εκεί από τη στάση της Βρετανίας. Το Λονδίνο γνωρίζει όσο κανείς άλλος την τέχνη της διπλωματίας στα όρια της σύγκρουσης. Έρχεται η ώρα να δοθεί στην ειρήνη μια νέα ευκαιρία, και το Φόρεϊν Όφις διαθέτει τόσο την απαιτούμενη τεχνογνωσία όσο και ορισμένες συγκεκριμένες ευθύνες.
Στο Λονδίνο αντιλαμβάνονται πλέον ότι μια έκβαση ανάλογη με εκείνη του Κριμαϊκού Πολέμου δεν είναι αυτή τη φορά πιθανή. Παρά τις κοινωνικές πιέσεις στο εσωτερικό της Ρωσίας, δεν διακρίνεται καμία μεταβολή στην αποφασιστικότητα του ρωσικού κρατικού μηχανισμού να συνεχίσει την πολεμική προσπάθεια στις πεδιάδες της ανατολικής Ουκρανίας.
Αντίθετα, στη Δυτική Ευρώπη —και ειδικότερα στη Γαλλία και τη Γερμανία— ο κοινωνικός ιστός αποδυναμώνεται προς όφελος λαϊκιστικών πολιτικών δυνάμεων. Κατά πάσα πιθανότητα, κανείς πέρα από τις ακτές της γηραιάς ηπείρου δεν παίζει με την ιδέα της διάβρωσης των θεμελίων της πολιτικής αρμονίας της ηπειρωτικής Ευρώπης, δηλαδή της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Από την άλλη πλευρά, είναι βέβαιο ότι η Ρωσία δεν θα επιτύχει τους μαξιμαλιστικούς της στόχους — για παράδειγμα, την αποχώρηση των ουκρανικών στρατιωτικών δυνάμεων, χωρίς περαιτέρω μάχη, από τα τμήματα του Ντονμπάς που εξακολουθούν να αποτελούν αντικείμενο διεκδίκησης.
Θα ήταν ίσως σκόπιμο να ανανεωθούν οι ειρηνευτικές πρωτοβουλίες, είτε με τη συμμετοχή τρίτων πολιτικών δυνάμεων, όπως η Ινδία, είτε με την αξιοποίηση εκκλησιαστικών προσωπικοτήτων από τον ορθόδοξο κόσμο.
Είναι ρεαλιστικό να υποθέσουμε ότι η Ρωσία, μέσα από το στατικό πολεμικό μέτωπο, πλησιάζει σε μια στρατιωτική επιτυχία την οποία θα μπορεί να παρουσιάσει ως νίκη. Απέναντι σε μια τέτοια εξέλιξη, η συλλογική Δύση θα έχει ελάχιστες επιλογές: είτε να προχωρήσει σε μια επικίνδυνη κλιμάκωση είτε να αποδεχθεί έναν συμβιβασμό.
Βαλκάνια
Η σύμπραξη της Κροατίας και της Αλβανίας —δύο κρατών-μελών του ΝΑΤΟ— με το Κόσοβο, το οποίο αποτελεί προτεκτοράτο του ΝΑΤΟ, δεν ενισχύει το αίσθημα σταθερότητας στα Βαλκάνια. Τυπικά πρόκειται για το Μνημόνιο Τριμερούς Συνεργασίας στον τομέα της ασφάλειας, το οποίο υπογράφηκε στα Τίρανα τον Μάρτιο του 2025.
Η πρωτοβουλία αυτή σηματοδοτεί μια περιττή επίδειξη ισχύος απέναντι στη Σερβία —και, εμμέσως, απέναντι στη Δημοκρατία της Βόρειας Μακεδονίας, το Μαυροβούνιο και τη Σερβική Δημοκρατία της Βοσνίας—, ενώ η Κροατία φιλοδοξεί να λειτουργήσει ως καλοπροαίρετος καθοδηγητής, σύμφωνα με τις κεντροευρωπαϊκές της προτιμήσεις, για τις δύο κρατικές δομές του αλβανικού έθνους.
Πρόκειται ίσως για την κίνηση με τις σημαντικότερες συνέπειες στα Δυτικά Βαλκάνια μετά την Ατζέντα της Θεσσαλονίκης του Ιουνίου του 2003, η οποία χάραξε την πορεία των χωρών της περιοχής προς την ένταξη στην Ευρωπαϊκή Ένωση.
Στο Βελιγράδι η κίνηση αυτή θεωρείται μέσο άσκησης πίεσης προς τη Σερβία, ώστε να παραιτηθεί από τα δικαιώματα και τις διεκδικήσεις της στο Κόσοβο. Η τριμερής πρωτοβουλία ενέχει τον κίνδυνο να κλιμακώσει τις εντάσεις αντί να τις περιορίσει και δεν συμβάλλει στην επίτευξη των υψηλών στόχων της Ατζέντας της Θεσσαλονίκης.
Ελλάδα – Τουρκία – Ισραήλ
Ο ΣΤΡΑΒΩΝ δεν έχει πολλά να προσθέσει ως προς την αντιμετώπιση της καταιγίδας που συγκεντρώνεται στην Ανατολική Μεσόγειο.
Επισημαίνουμε τη γραπτή απάντηση του υπουργού Άμυνας Γιασάρ Γκιουλέρ σε κοινοβουλευτική ερώτηση βουλευτή της αντιπολίτευσης από το Ρεπουμπλικανικό Λαϊκό Κόμμα (CHP), στα μέσα Αυγούστου του 2026. Στην απάντησή του δεν απέκλεισε ακόμη και την προσφυγή στον πόλεμο για την προάσπιση των συμφερόντων της Τουρκίας στη Μεσόγειο.
Η γραπτή τοποθέτηση του κ. Γκιουλέρ έγινε γνωστή λίγες μόλις ημέρες μετά την ανακήρυξη από την Τουρκία δύο θαλάσσιων πάρκων περιβαλλοντικής προστασίας: του πρώτου στις εκβολές των Δαρδανελλίων και του δεύτερου γύρω από τη ναυτική βάση του Ακσάζ, με επέκταση έως τον Κόλπο της Αττάλειας.
Και τα δύο πάρκα εκτείνονται πέρα από τα αντίστοιχα χωρικά ύδατα και, συνεπώς, εισέρχονται στη δυνητική —αν και μη ανακηρυγμένη— ελληνική αποκλειστική οικονομική ζώνη, παραγνωρίζοντας τους καθιερωμένους κανόνες του Δικαίου της Θάλασσας.
Η Τουρκία κινείται πέρα από τα όρια της Σύμβασης των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας, ενώ η Ελλάδα εξακολουθεί να συλλογίζεται πώς πρέπει να ενεργήσει ή να αντιδράσει.
Η Τουρκία αισθάνεται ενισχυμένη μετά το Σύμφωνο της Μέκκας, καθώς κατόρθωσε να εντάξει σε αυτό το Πακιστάν —στενό της φίλο και παλαιό σύμμαχο στο CENTO— και να προσελκύσει τη Σαουδική Αραβία, ανταγωνίστριά της στο εσωτερικό της ισλαμικής Ούμα.
Η Συρία μεταβλήθηκε από κράτος-ανάχωμα υπό τον Άσαντ σε πεδίο αντιπαράθεσης, αντί να εξελιχθεί σε χώρο συγκυριαρχίας μεταξύ Τουρκίας και Ισραήλ. Το Ισραήλ πληρώνει παράλληλα το τίμημα της αλλαγής της αμερικανικής πολιτικής απέναντι στους Κούρδους της Ροζάβα.
Το Ισραήλ δεν ωφελήθηκε από την άνοδο στην εξουσία, στη Δαμασκό, πρώην ισλαμιστών τρομοκρατών της Αλ Νούσρα. Υπό αυτές τις συνθήκες, είναι αναγκασμένο να στηριχθεί περισσότερο στην ηθική και υλική υποστήριξη της Ελλάδας και της Κύπρου, καθώς οι δύο αυτές δημοκρατίες της Ευρωπαϊκής Ένωσης του προσφέρουν στρατηγικό βάθος και ψυχολογική ανακούφιση.
Στο σημερινό γεωπολιτικό περιβάλλον, το Ισραήλ καλείται επίσης να αναδιαμορφώσει, με όσο το δυνατόν πιο πραγματιστικό τρόπο, τις σχέσεις του με την Αίγυπτο — χώρα-κλειδί στην Ερυθρά Θάλασσα και αναγκαίο εταίρο της Σομαλίας και της Ερυθραίας.
Με όλα αυτά δεδομένα, τόσο η Ελλάδα όσο και η Αίγυπτος οφείλουν να υποστηρίξουν την απρόσκοπτη λειτουργία της Διώρυγας του Σουέζ και του λιμανιού του Πειραιά. Οι δύο αυτές υποδομές είναι σημαντικές για τις ευρωπαϊκές οικονομίες, καθώς λειτουργούν αντιστοίχως ως οδός διαμετακόμισης και ως πύλη εισόδου για τα προϊόντα που κατασκευάζονται στην Κίνα.
Έζησα στη Μυτιλήνη τέσσερα χρόνια, σε δύο διαφορετικές μεταθέσεις. Εκεί έκανα πιστούς φίλους, από τους οποιους οι περισσότεροι είναι μικροί ελαιοπαραγωγοί. Αρκετές φορές με καλούσαν να δω από κοντά τη δουλειά τους.
Θυμάμαι βραδιές που με πήγαιναν στο ελαιοτριβείο μετά τις οχτώ. Η μυρωδιά του λαδιού γέμιζε τον αέρα. Τους έβλεπα κουρασμένους αλλά όρθιους, να μετράνε δοχεία, να συζητάνε για οξύτητα, να γελάνε με πειράγματα που μόνο αυτοί καταλάβαιναν. Άνθρωποι με καταπληκτικό χαρακτήρα. Περήφανοι. Φιλόξενοι. Δεν παραπονιούνται, δουλεύουν.
Αυτή η εικόνα με ακολουθεί κάθε φορά που ακούω λέξεις σαν ανταγωνιστικότητα, εκσυγχρονισμός, αλλαγή μοντέλου.
Γι’ αυτό με ενοχλεί βαθιά η φράση που κυκλοφορεί, ότι τάχα πρέπει να κλείσουν τα ελαιοτριβεία για να γίνουμε ανταγωνιστικοί. Ο πρωθυπουργός δεν το είπε έτσι. Έψαξα λέξη προς λέξη αυτά που είπε. Υποστήριξε ότι η Ελλάδα πρέπει να στηρίξει τη μεταποίηση, την καινοτομία και την εξωστρέφεια. Όμως η παρεξήγηση δεν είναι αθώα. Δείχνει πόσο εύκολα η συζήτηση για αλλαγή μοντέλου, γίνεται απειλή για τον μικρό παραγωγό, για το οικογενειακό ελαιοτριβείο, για ολόκληρα χωριά που ζουν από την ελιά. Αυτό πρέπει να το αποφύγουμε.
Ανταγωνιστικότητα δεν σημαίνει κλείστε τους μικρούς για να μεγαλώσουν οι λίγοι. Σημαίνει να μειωθεί το κόστος παραγωγής. Να προστατευτεί το ελληνικό προϊόν. Να μείνει η υπεραξία εκεί που παράγεται. Σημαίνει ο παραγωγός να μην είναι το τελευταίο τροχάκι στην αλυσίδα, αλλά ο πρώτος που θα ωφεληθεί.
Επίσης υπάρχει και μια πραγματικότητα που δεν μπορώ να την ανεχτώ. Χιλιάδες τόνοι ελληνικού ελαιολάδου φεύγουν χύμα, συσκευάζονται σε Ιταλία και Ισπανία και επιστρέφουν στην Ελλάδα και στην Ευρώπη σαν δική τους παραγωγή, σε πολύ υψηλότερες τιμές. Εμείς παράγουμε. Αυτοί συσκευάζουν και κερδίζουν. Εμείς ρισκάρουμε με την καλλιεργητική χρονιά. Αυτοί καθορίζουν την τιμή. Πόσο ανταγωνιστική μπορεί να είναι μια χώρα που πουλάει την πρώτη ύλη της φθηνά και αγοράζει το ίδιο της το προϊόν ακριβά, με ξένη ετικέτα;
Αυτή η λογική πρέπει να σταματήσει.
Η ελιά δεν σώζεται με διλήμματα μικρά ή μεγάλά. Σώζεται με πολιτική που στηρίζει την τυποποίηση και το branding στην Ελλάδα, ώστε το λάδι να φεύγει ως ελληνικό προϊόν υψηλής αξίας. Που ενισχύει συνεταιρισμούς και συλλογικά σχήματα, για να αποκτήσουν μεγαλύτερη διαπραγματευτική δύναμη. Που μειώνει το ενεργειακό και λειτουργικό κόστος των ελαιοτριβείων και χτυπά τις ελληνοποιήσεις.
Ο σεβασμός και η στήριξη δεν είναι προνόμιο μιας περιοχής. Το οφείλουμε σε όλους τους ελαιοπαραγωγούς, σε όλη την Ελλάδα, από τη Λέσβο και τη Χίο μέχρι την Κρήτη, την Πελοπόννησο, την Ήπειρο, το Αιγαίο. Ο μόχθος είναι ο ίδιος. Η περηφάνια ίδια. Και δυστυχώς, η αδικία επίσης ίδια.
Οι ίδιοι άνθρωποι που κρατούν όρθια την ύπαιθρο δοκιμάζονται τραγικά και από αλλού. Από τον αφθώδη πυρετό που χτυπά τα κοπάδια. Από μια πολιτεία που απαντά με σφαγές ζώων, δηλαδή με καταστροφή του πόλου επιβίωσής τους. Όταν η απάντηση στην κρίση είναι σφάξε και μετά βλέπουμε, κάτι βαθιά λάθος υπάρχει στη σχέση κράτους και παραγωγού.
Η ελιά κράτησε την Ελλάδα όρθια αιώνες. Δεν θα την παραδώσουμε σε ξένες συσκευασίες που την επιστρέφουν ως δική τους. Ο παραγωγός δεν είναι εμπόδιο. Εμπόδιο είναι μια πολιτική που βλέπει την ύπαιθρο σαν επιχείρηση προς εκκαθάριση.
Η Ελλάδα δεν χρειάζεται λιγότερους παραγωγούς και λιγότερα ελαιοτριβεία. Χρειάζεται λιγότερη αλαζονεία από όσους σχεδιάζουν χωρίς να γνωρίζουν τη γη και τον άνθρωπο που τη δουλεύει. Χρειάζεται πολιτική που θα μετρά την επιτυχία όχι από το πόσοι έκλεισαν, αλλά από το πόσοι έμειναν όρθιοι και αξιοπρεπείς.
Η ελιά δεν είναι βάρος. Το ελαιοτριβείο δεν είναι πρόβλημα. Ο παραγωγός δεν είναι εμπόδιο. Εμπόδιο είναι ο φόβος να αλλάξουμε με δικαιοσύνη. Και η Ελλάδα δεν αντέχει άλλο ξεπούλημα της παραγωγής της, της γης της και του μέλλοντος των παιδιών της.
Αχιλλεύς Ταουξής
Ο Αχιλλέας Ταουξής είναι Υποστράτηγος ε.α. του Ελληνικού Στρατού, με πολυετή εμπειρία στους τομείς της αμυντικής πολιτικής, της στρατηγικής και των διεθνών σχέσεων. Έχει διατελέσει Αναπληρωτής Γενικός Διευθυντής Πολιτικής Εθνικής Άμυνας και Διεθνών Σχέσεων του Υπουργείου Εθνικής Άμυνας, καθώς και Διευθυντής της ελληνικής Προεδρίας της Συντονιστικής Επιτροπής της Διαβαλκανικής Υπουργικής Άμυνας (SEDM-CC/PMSC). Το 2023, ως στέλεχος του ΓΕΕΘΑ, διηύθυνε τη Γραμματεία Συντονισμού Διασκέψεων Διεθνών Οργανισμών και εκπροσώπησε τον Αρχηγό ΓΕΕΘΑ στην έναρξη του NATO Training Technology Conference στην Αθήνα. Έχει επίσης συμμετάσχει ως ομιλητής σε ημερίδες για τη διεθνή ασφάλεια, το ΝΑΤΟ, την Ευρωπαϊκή Ένωση και την ελληνική εξωτερική πολιτική.
1) Οι ουκρανικές δυνάμεις ανακατέλαβαν το χωριό Χρεκίβκα, στην κατεύθυνση Μπόροβα, στην περιφέρεια Λουχάνσκ (περιοχή Σβάτοβε). Προπολεμικός πληθυσμός: ~53. Συνολική έκταση γης: ~0,40 km². Οι μάχες για τη Χρεκίβκα διήρκεσαν περίπου 8 μήνες.
2) Οι ουκρανικές δυνάμεις ανακατέλαβαν το χωριό Ζαπορίζια, στην κατεύθυνση Κομάρ, στην περιφέρεια Ντόνετσκ (περιοχή Βολνόβαχα). Προπολεμικός πληθυσμός: ~106. Συνολική έκταση γης: ~0,72 km². Η δεύτερη μάχη για τη Ζαπορίζια διήρκεσε περίπου 3 εβδομάδες.
3) Oi ουκρανικές ομάδες εφόδου επιχειρούν να διασπάσουν περαιτέρω νότια προς το #Σεβτσένκο, κάτω από βαριά κάλυψη πυροβολικού και MLRS.
4) Συνεχιζονται οι ουκρανικές επιθέσεις πέρα από τον ποταμό Mokri Yaly προς τη δυτική πλευρά του #Komar.
5) Οι ουκρανικές δυνάμεις ανακατέλαβαν την πόλη Νοβοσελίβκα, στην κατεύθυνση Λάιμαν, στην περιφέρεια Ντόνετσκ (περιφέρεια Κραμτόρσκ). Προπολεμικός πληθυσμός: 1.390. Συνολική έκταση γης: ~3,06 km². Η δεύτερη μάχη για τη Νοβοσελίβκα διήρκεσε περίπου 6 μήνες και 20 ημέρες.
#Οι_ρωσικες_προελασεις
1) Οι Ρωσικές Ένοπλες Δυνάμεις κατελαβαν το# Ρουμπεζνόγιε προς την κατεύθυνση του Μπελοζέρσκ.
2) Ο ρωσικός στρατός κατελαβε την #Νοβοαντρίγιεφκα
3) Οι ρωσικές δυνάμεις έχουν προχωρήσει 800 μέτρα προς το κέντρο της πόλης #Orehov και έχουν καταλάβει νέες θέσεις στον ιδιωτικό τομέα.
4) Οι μονάδες εφόδου των Ρωσικών Ενόπλων Δυνάμεων έχουν προχωρήσει στο Ντομπροπόλιε και τις γύρω περιοχές του, και έχουν επίσης εισέλθει στον οικισμό του #Σβιατοχίρκα.
5) οι ρωσικές ένοπλες δυνάμεις εκδίωξαν τους Ουκρανούς μαχητές από το χωριό #Νοβογκρίσινο ,
6) Μαχητές της ομάδας “Σέβερ” κατελαβαν το χωριό Χραπόβτσινα στην περιοχή Σούμι!
7) Οι ρωσικές δυνάμεις κατελαβαν την Νοβονικολαεβκα.
8) Οι ρωσικές δυνάμεις κατέλαβαν το χωριό Σεφτσένκο, στην κατεύθυνση Ντομπροπίλια, στην περιφέρεια Ντόνετσκ (περιφέρεια Ποκρόβσκ). Προπολεμικός πληθυσμός: ~552. Συνολική έκταση γης: ~1,66 km². Οι μάχες για τον Σεφτσένκο διήρκεσαν περίπου 2 μήνες.
9) Οι ρωσικές δυνάμεις κατελαβαν τo Sadky.
10) Οι ρωσικές δυνάμεις κατέλαβαν το χωριό Velykyi Prykil.
11) Οι ρωσικές δυνάμεις Vostok κατέλαβαν το χωριό Chervonaya Krinitsa.
12) Κατεύθυνση Ντρουζκόβκα. Οι ρωσσοι στρατιώτες έχουν προωθηθεί και έχουν καταλάβει θέσεις στο δυτικό τμήμα του οικισμού Ράισκογιε.
13) Οι ρωσικές δυνάμεις Vostok κατέλαβαν το χωριό Novopavlovka.
14) Οι ρωσικες δυναμεις Βορας κατελαβαν την Πολη Καζατσια Λοπαν κοντα στο Χαρκοβο.
15) Οι ρωσικες δυναμεις Δυση κατελαβαν την πολη Σβιατογκορσκ στο Ντονεσκ.
#Οι_ρωσικες_προελασεις
16) Στην περιοχή του Χαρκόβου, οι μαχητές της ομάδας «Βορράς» έχουν κλείσει τον «Καζάνι του Βόλτσανσκ», καταλαμβανοντας τα χωριά Βασίλιεβκα, Μπλαγκοδάτνοε, Ντόλζανκα και Σλίζνεβο.Το αποτελεσμα ειναι οτι 2000 ουκρανοι στρατιωτες και πανω απο 20 χωρια ειναι σε θυλακα πλεον περικυκλωμενα.
17) Oι ρωσικες δυναμεις κατελαβαν την Νοβοντανιλοβκα διπλα απ το Οrehov.
18) Η ομαδα δυναμεων “Νοτος” κατελαβε την Ιζεβκα ,διπλα απ την Αλεκσεεβο Ντρουζκοβκα στην περιοχη Ντονεσκ.
Όσοι θέλετε να κοινοποιείτε την σελίδα διότι η κρατική ΕΡΤ και τα λεγόμενα μεγάλα κανάλια δεν τα δείχνουν αυτά προς το παρόν. “Ουδέν νεότερον από το( #Ukraine_War ) Ανατολικό Μέτωπο”.
Εκλογικό τμήμα στη Γερμανία το 1932, κατά την τελευταία περίοδο της Δημοκρατίας της Βαϊμάρης.
ΕΙΔΙΚΟΥ ΣΥΝΕΡΓΑΤΗ
Η σκιά μιας αποτυχημένης δημοκρατίας
Η άνοδος της Εναλλακτικής για τη Γερμανία (AfD) προκαλεί αναπόφευκτα συγκρίσεις με τη Δημοκρατία της Βαϊμάρης. Οι συγκρίσεις αυτές είναι χρήσιμες μόνον εφόσον δεν μετατρέπονται σε εύκολες ιστορικές αναλογίες. Η σημερινή Ομοσπονδιακή Γερμανία δεν είναι η Γερμανία του 1933. Διαθέτει ισχυρό Σύνταγμα, ομοσπονδιακούς θεσμούς, ανεξάρτητη Δικαιοσύνη, βαθιά ενσωμάτωση στην Ευρώπη και μια κοινωνία που έχει αναμετρηθεί συστηματικά με το ναζιστικό παρελθόν.
Ωστόσο, η ιστορία της Βαϊμάρης εξακολουθεί να θέτει ένα κρίσιμο ερώτημα: τι συμβαίνει όταν οι δημοκρατικές δυνάμεις αδυνατούν να συνδέσουν τη θεσμική σταθερότητα με την κοινωνική ασφάλεια και όταν ένα αυξανόμενο τμήμα της κοινωνίας παύει να αισθάνεται ότι εκπροσωπείται;
Η Δημοκρατία της Βαϊμάρης δεν κατέρρευσε απλώς επειδή υπήρχε ο Χίτλερ. Κατέρρευσε επειδή συνέπεσαν η ήττα στον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, η Συνθήκη των Βερσαλλιών, ο υπερπληθωρισμός, η κρίση του 1929, η μαζική ανεργία, η διάλυση των πολιτικών συμμαχιών και η εχθρότητα σημαντικού μέρους των παραδοσιακών ελίτ προς την κοινοβουλευτική δημοκρατία.
Η Σοσιαλδημοκρατία ιδρύει τη Δημοκρατία — και πληρώνει το τίμημα
Η SPD υπήρξε η βασική πολιτική δύναμη της γερμανικής εργατικής τάξης και ένας από τους σημαντικότερους φορείς εκδημοκρατισμού της αυτοκρατορικής Γερμανίας. Η πρώτη μεγάλη ρωγμή στην ιστορία της εμφανίστηκε το 1914, όταν η κοινοβουλευτική της ομάδα υπερψήφισε τις πολεμικές πιστώσεις. Η επιλογή αυτή προκάλεσε τη διάσπαση ανάμεσα στη μεταρρυθμιστική Σοσιαλδημοκρατία, την Ανεξάρτητη Σοσιαλδημοκρατία και την επαναστατική Αριστερά.
Το 1918 η SPD βρέθηκε στο κέντρο της γερμανικής επανάστασης. Υπό τον Φρίντριχ Έμπερτ επέλεξε την κοινοβουλευτική δημοκρατία και όχι το σύστημα των εργατικών και στρατιωτικών συμβουλίων. Η κυβέρνησή της καθιέρωσε θεμελιώδεις ελευθερίες, την καθολική ψηφοφορία και το δικαίωμα ψήφου των γυναικών.
Ταυτόχρονα, όμως, προκειμένου να αποτρέψει μια επανάσταση μπολσεβικικού τύπου, η σοσιαλδημοκρατική ηγεσία συνεργάστηκε με τον παλαιό στρατιωτικό μηχανισμόκαι χρησιμοποίησε τα εθνικιστικά Freikorps εναντίον της επαναστατικής Αριστεράς.
Η δολοφονία της Ρόζας Λούξεμπουργκ και του Καρλ Λίμπκνεχτσφράγισε το ρήγμα ανάμεσα σε Σοσιαλδημοκράτες και Κομμουνιστές. Η γερμανική Αριστερά δεν κατόρθωσε πλέον να συγκροτήσει κοινό μέτωπο απέναντι στον ναζισμό.
Αυτό είναι και το τραγικό παράδοξο της SPD στη Βαϊμάρη: υπήρξε ο συνεπέστερος υπερασπιστής της Δημοκρατίας, αλλά συνέβαλε στη διατήρηση θεσμών —στρατού, Δικαιοσύνης, διοίκησης— των οποίων σημαντικά τμήματα παρέμειναν μοναρχικά, εθνικιστικά και αντιδημοκρατικά.
Μετά το 1930, οι κυβερνήσεις άρχισαν να στηρίζονται όλο και περισσότερο στα προεδρικά διατάγματα του άρθρου 48. Ο κοινοβουλευτισμός αποδυναμώθηκε πριν ακόμη ο Χίτλερ γίνει καγκελάριος.
Η οικονομική κατάρρευση μετέτρεψε τους Ναζί από περιθωριακή δύναμη σε μαζικό κόμμα, ενώ οι συντηρητικές ελίτ πίστεψαν ότι μπορούσαν να χρησιμοποιήσουν και να ελέγξουν τον Χίτλερ. Στην πραγματικότητα, του παρέδωσαν το κράτος.
Ο σοσιαλδημοκράτης Φρίντριχ Έμπερτ, πρώτος πρόεδρος της Δημοκρατίας της Βαϊμάρης.
Οι ρίζες της «γερμανικής ιδεολογίας»
Ο όρος «γερμανική ιδεολογία» χρειάζεται προσοχή. Δεν πρέπει να σημαίνει ότι οι Γερμανοί διαθέτουν κάποια έμφυτη ροπή προς τον αυταρχισμό, τον μιλιταρισμό ή τον φασισμό. Μια τέτοια ερμηνεία θα ήταν ιστορικά λανθασμένη και θα αντέγραφε την ίδια ουσιοκρατική λογική που χρησιμοποιεί ο εθνικισμός.
Υπήρξε, όμως, μια συγκεκριμένη ιστορική διαδρομή. Η Γερμανία συγκροτήθηκε ως ενιαίο κράτος αργότερα από τη Γαλλία και τη Βρετανία. Η φιλελεύθερη επανάσταση του 1848 απέτυχε και η ενοποίηση πραγματοποιήθηκε το 1871 από την Πρωσία του Μπίσμαρκ, μέσα από πολέμους και υπό την κυριαρχία της μοναρχίας, του στρατού και της γραφειοκρατίας. Η οικονομική νεωτερικότητα προχώρησε ταχύτερα από τον πολιτικό εκδημοκρατισμό.
Αυτός είναι ο πυρήνας της θεωρίας του γερμανικού Sonderweg, του «ιδιαίτερου δρόμου»:μια βιομηχανικά προηγμένη κοινωνία συνυπήρξε με ισχυρές προκαπιταλιστικές ελίτ και αυταρχικούς πολιτικούς θεσμούς. Η θεωρία έχει δεχθεί σοβαρή κριτική, κυρίως επειδή παρουσιάζει τη βρετανική ή τη γαλλική ιστορία ως υποχρεωτικό κανόνα. Παραμένει, όμως, χρήσιμη εάν αντιμετωπιστεί ως ερμηνεία συγκεκριμένων θεσμικών ανισορροπιών και όχι ως μοιραία πορεία προς τον Χίτλερ.
Στο πνευματικό επίπεδο, ο γερμανικός Ρομαντισμός αντέδρασε στην αφηρημένη καθολικότητα του Διαφωτισμού, προβάλλοντας τη γλώσσα, την ιστορία, την παράδοση και την οργανική κοινότητα.Ο Χέρντερ, ωστόσο, δεν μπορεί απλώς να χαρακτηριστεί πρόδρομος του ναζισμού, ούτε το ενδιαφέρον για την πολιτισμική ιδιαιτερότητα οδηγεί αναγκαστικά στον φυλετισμό.
Η κρίσιμη μετάλλαξη συντελέστηκε όταν η έννοια του Volk αποσπάστηκε από τον πολιτισμό και συνδέθηκε με το αίμα, τη φυλή και το έδαφος.
Το Volk δεν σημαίνει απλώς «πολίτες». Περιγράφει την αντίληψη του έθνους ως ενιαίου οργανικού σώματος, το οποίο υποτίθεται ότι υπερέχει του ατόμου και των δικαιωμάτων του. Από το Volk προέρχεται και το επίθετο völkisch, που αποδίδεται ως εθνοφυλετικός, λαϊκιστικά εθνικιστικός ή φυλετικο-εθνικιστικός.
Η völkisch ιδεολογία του ύστερου 19ου αιώνα συνδύασε επιθετικό εθνικισμό, αντισημιτισμό, κοινωνικό δαρβινισμό, φυλετική «καθαρότητα» και, συχνά, αποκρυφισμό. Κατά τη Βαϊμάρη οι οργανώσεις αυτές απέκτησαν μαζικότερη επιρροή και προσέφεραν στο ναζιστικό κίνημα μεγάλο μέρος του λεξιλογίου του: φυλή, εθνική αναγέννηση, «εσωτερικός εχθρός» και ζωτικός χώρος.
Δίπλα τους αναπτύχθηκε η λεγόμενη «Συντηρητική Επανάσταση», με στοχαστές όπως ο Όσβαλντ Σπένγκλερ, ο Άρτουρ Μέλερ φαν ντεν Μπρουκ, ο Ερνστ Γιούνγκερ και ο Καρλ Σμιτ. Δεν ταυτίζονταν όλοι με τον ναζισμό, αλλά συμμερίζονταν την περιφρόνηση προς τον φιλελευθερισμό, τον κοινοβουλευτισμό, τον συμβιβασμό και την ισότητα. Αντιπαρέθεταν στη «χαλαρότητα» της δημοκρατίας την απόφαση, την ιεραρχία, τον ηρωισμό, τον πόλεμο και ένα μυθοποιημένο εθνικό σύνολο.
Ο καγκελάριος Βίλι Μπραντ γονατίζει μπροστά στο Μνημείο του Γκέτο της Βαρσοβίας, στις 7 Δεκεμβρίου 1970.
Η γοητεία του ανορθολογισμού
Το βιβλίο του Ρίτσαρντ Γουόλιν, Η γοητεία του ανορθολογισμού, βοηθά να κατανοήσουμε τη διανοητική απονομιμοποίηση του δημοκρατικού Λόγου. Η κεντρική του θέση δεν είναι ότι η φιλοσοφία «προκάλεσε» τον φασισμό. Είναι ότι ένα μέρος της ευρωπαϊκής διανόησης γοητεύτηκε από την υπέρβαση του ορθολογισμού, της καθολικής ηθικής και της φιλελεύθερης δημοκρατίας, αναζητώντας αυθεντικότητα στη βούληση, στον μύθο, στην αισθητική της βίας και στην κυριαρχική απόφαση.
Ο Νίτσεαποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα της ανάγκης για διάκριση. Δεν ήταν ναζί —πέθανε το 1900— ούτε μπορεί να αναχθεί σε απλό προάγγελο του Χίτλερ. Περιφρονούσε τον γερμανικό εθνικισμό και τον αντισημιτισμό. Παράλληλα, όμως, η πολεμική του κατά της ισότητας, η αριστοκρατική του περιφρόνηση προς τη μαζική δημοκρατία και η γλώσσα της δύναμης επέτρεψαν επιλεκτικές πολιτικές ιδιοποιήσεις. Η αδελφή του, Ελίζαμπετ, αλλοίωσε την εικόνα και τμήματα του έργου του για να τον εντάξει στον εθνικιστικό και αντισημιτικό χώρο.
Διαφορετική είναι η περίπτωση του Μάρτιν Χάιντεγκερ,ο οποίος εντάχθηκε στο ναζιστικό κόμμα και ως πρύτανης το 1933 συνέδεσε δημόσια τη φιλοσοφική του γλώσσα με τη νέα εξουσία.
Ο Καρλ Σμιτ, από την πλευρά του, θεωρητικοποίησε την κυριαρχία ως δυνατότητα απόφασης για την «κατάσταση εξαίρεσης» και την πολιτική ως διάκριση φίλου και εχθρού. Εδώ η σχέση με τον αυταρχισμό δεν είναι μεταγενέστερη παρανόηση αλλά ιστορική πολιτική στράτευση.
Ο ανορθολογισμός γίνεται πολιτικά επικίνδυνος όταν η δυσπιστία απέναντι στον Λόγο μετατρέπεται σε απόρριψη της αποδεικτικής διαδικασίας, της κοινής πραγματικότητας και της δημοκρατικής διαβούλευσης. Σήμερα αυτή η τάση δεν εμφανίζεται με το ίδιο φιλοσοφικό λεξιλόγιο. Εκφράζεται μέσα από θεωρίες συνωμοσίας, ψηφιακή παραπληροφόρηση, καλλιέργεια φόβου και την ιδέα ότι η προσωπική ή εθνική ταυτότητα απειλείται από αόρατες ελίτ, μετανάστες ή υπερεθνικούς θεσμούς.
Η μεταπολεμική Δημοκρατία και η αναγέννηση της SPD
Μετά το 1945, η Δυτική Γερμανία οικοδομήθηκε συνειδητά ως αντι-Βαϊμάρη. Ο Θεμελιώδης Νόμος του 1949 περιόρισε τις δυνατότητες προεδρικού αυταρχισμού, ενίσχυσε το Κοινοβούλιο και το Συνταγματικό Δικαστήριο και καθιέρωσε την αρχή της «μαχόμενης δημοκρατίας», η οποία δικαιούται να προστατεύεται από όσους επιδιώκουν να την καταλύσουν.
Η SPD, υπό τον Κουρτ Σουμάχερ, επανιδρύθηκε ως δημοκρατικό και αντιολοκληρωτικό κόμμα. Η μεγάλη τομή ήρθε με το Πρόγραμμα του Μπαντ Γκόντεσμπεργκ το 1959. Το κόμμα εγκατέλειψε τη θέση ότι η μετάβαση στον σοσιαλισμό αποτελεί ιστορική αναγκαιότητα, αποδέχθηκε την οικονομία της αγοράς και μετασχηματίστηκε από εργατικό κόμμα σε ευρεία λαϊκή παράταξη.
Υπό τον Βίλι Μπραντ η Σοσιαλδημοκρατία συνδέθηκε με τον εκδημοκρατισμό της κοινωνίας, τη διεύρυνση της εκπαίδευσης και την Ostpolitik. Με τον Χέλμουτ Σμιτ εξέφρασε περισσότερο τον τεχνοκρατικό ρεαλισμό και τη σταθερότητα. Για δεκαετίες, το γερμανικό κοινωνικό κράτος, η ισχυρή συνδικαλιστική εκπροσώπηση και η κοινωνική οικονομία της αγοράς περιόρισαν τον χώρο στον οποίο μπορούσε να αναπτυχθεί η άκρα Δεξιά.
Η ακροδεξιά δεν εξαφανίστηκε από τη μεταπολεμική Γερμανία, αλλά για πολλές δεκαετίες παρέμεινε κατακερματισμένη και πολιτικά απομονωμένη. Το Εθνικοσοσιαλιστικό Γερμανικό Εργατικό Κόμμα (Nationalsozialistische Deutsche Arbeiterpartei – NSDAP) ήταν το ναζιστικό κόμμα του Αδόλφου Χίτλερ, το οποίο κατέλυσε τη Δημοκρατία της Βαϊμάρης, εγκαθίδρυσε την ολοκληρωτική δικτατορία του Τρίτου Ράιχ και αποτέλεσε τον πολιτικό φορέα του φυλετικού αντισημιτισμού, του επεκτατικού πολέμου και του Ολοκαυτώματος. Μετά την ήττα της ναζιστικής Γερμανίας το 1945, το NSDAP διαλύθηκε και απαγορεύθηκε από τις Συμμαχικές Δυνάμεις. Το Σοσιαλιστικό Κόμμα του Ράιχ (Sozialistische Reichspartei – SRP), ένα απροκάλυπτα νεοναζιστικό κόμμα που θεωρούσε τον εαυτό του πολιτικό διάδοχο του NSDAP, απαγορεύθηκε το 1952 από το Ομοσπονδιακό Συνταγματικό Δικαστήριο. Το 1964 ιδρύθηκε το Εθνικοδημοκρατικό Κόμμα Γερμανίας (Nationaldemokratische Partei Deutschlands – NPD), το οποίο τοποθετήθηκε στην άκρα Δεξιά, συνδυάζοντας εθνικισμό, ξενοφοβία και ιδεολογικές αναφορές στον ιστορικό εθνικοσοσιαλισμό· το 2023 μετονομάστηκε σε Die Heimat («Η Πατρίδα»). Στη δεκαετία του 1980 εμφανίστηκαν οι Ρεπουμπλικανοί (Die Republikaner – REP), ένα εθνικιστικό, αντιμεταναστευτικό και δεξιό λαϊκιστικό κόμμα, το οποίο κινήθηκε μεταξύ της ριζοσπαστικής Δεξιάς και της άκρας Δεξιάς και σημείωσε πρόσκαιρες επιτυχίες σε κρατιδιακές και ευρωπαϊκές εκλογές. Στον ίδιο χώρο δραστηριοποιήθηκε η Γερμανική Λαϊκή Ένωση (Deutsche Volksunion – DVU), ένα ακροδεξιό, εθνικιστικό και ξενοφοβικό κόμμα με ιδιαίτερη παρουσία σε ορισμένα ανατολικά κρατίδια, το οποίο συγχωνεύθηκε τελικά με το NPD το 2011. Όλες αυτές οι οργανώσεις πέτυχαν κατά περιόδους την είσοδό τους σε κρατιδιακά κοινοβούλια, αλλά δεν κατόρθωσαν να εδραιωθούν σε ομοσπονδιακό επίπεδο. Η ιστορική τομή που επέφερε η AfD είναι ακριβώς ότι, σε αντίθεση με τους προκατόχους της, μετέτρεψε τη ριζοσπαστική και ακροδεξιά πολιτική από περιθωριακό φαινόμενο σε πανγερμανική εκλογική δύναμη με μαζική κοινωνική βάση.
Συγκέντρωση της Εναλλακτικής για τη Γερμανία, του κόμματος που εδραίωσε για πρώτη φορά την Ακροδεξιά σε ομοσπονδιακό επίπεδο.
Από την Agenda 2010 στην κρίση εκπροσώπησης
Η μεγάλη καμπή για τη μεταπολεμική SPD ήρθε επί Γκέρχαρντ Σρέντερ. Η Agenda 2010 και οι μεταρρυθμίσεις Hartz επιδίωξαν να αντιμετωπίσουν την ανεργία και να ενισχύσουν την ανταγωνιστικότητα. Περιόρισαν, όμως, την κοινωνική προστασία, ενοποίησαν την ανεργιακή και κοινωνική βοήθεια σε χαμηλότερο επίπεδο και διεύρυναν τον τομέα χαμηλών αμοιβών. Οι αλλαγές προκάλεσαν εκλογικές ήττες και διάσπαση ενός τμήματος της συνδικαλιστικής και κοινωνικής βάσης της SPD.
Η Σοσιαλδημοκρατία δεν έχασε μόνον ψήφους. Έχασε τη σαφήνεια της κοινωνικής της λειτουργίας. Συμμετέχοντας επανειλημμένα σε μεγάλους συνασπισμούς με τη Χριστιανοδημοκρατία, εμφανίστηκε ως υπεύθυνος διαχειριστής του υπάρχοντος συστήματος και όχι ως φορέας κοινωνικού μετασχηματισμού.Η παραδοσιακή εργατική της βάση κατακερματίστηκε: άλλοι ψηφοφόροι κατευθύνθηκαν προς την Αριστερά, άλλοι απείχαν και ένα τμήμα —ιδίως σε περιοχές οικονομικής και δημογραφικής παρακμής— στράφηκε στην AfD.
Δεν υπάρχει, βεβαίως, μια απλή ευθεία από την Agenda 2010 προς την Ακροδεξιά. Η οικονομική ανασφάλεια από μόνη της δεν παράγει εθνικισμό. Όταν όμως συνδυάζεται με αίσθημα πολιτισμικής απώλειας, περιφρόνηση από τις ελίτ και απουσία αξιόπιστης κοινωνικής εκπροσώπησης, μπορεί να μεταφραστεί πολιτικά σε απόρριψη του «συστήματος».
Η AfD: από το ευρώ στην εθνοτική πολιτική
Η AfD ιδρύθηκε το 2013 ως ευρωσκεπτικιστικό κόμμα οικονομολόγων, συντηρητικών και αντιπάλων των ευρωπαϊκών προγραμμάτων διάσωσης. Στην αρχική της φάση ήταν οικονομικά φιλελεύθερη και δεν είχε ακόμη αποκτήσει τη σημερινή ακροδεξιά φυσιογνωμία. Από το 2014 και κυρίως μετά την προσφυγική κρίση του 2015, το κέντρο βάρους μετατοπίστηκε προς τη μετανάστευση, το Ισλάμ, την εθνική ταυτότητα και την καταγγελία των πολιτικών ελίτ. Οι εθνικιστικές και εξτρεμιστικές πτέρυγες επικράτησαν σταδιακά των ιδρυτικών στελεχών.
Η επιτυχία της είναι ιδιαίτερα έντονη στην ανατολική Γερμανία. Οι αιτίες δεν μπορούν να αποδοθούν σε μία υποτιθέμενη «αυταρχική ψυχή» των Ανατολικογερμανών. Συνδέονται με την αποβιομηχάνιση μετά την επανένωση, τη δημογραφική συρρίκνωση, τη μετακίνηση των νέων, τη μικρότερη παρουσία ισχυρών κομματικών και συνδικαλιστικών οργανώσεων και το επίμονο αίσθημα ότι οι κάτοικοι της Ανατολής αντιμετωπίζονται ως πολίτες δεύτερης κατηγορίας.
Στις ομοσπονδιακές εκλογές του 2025 η AfD διπλασίασε το ποσοστό της, φθάνοντας στο 20,8%, και έγινε δεύτερο κόμμα. Η SPD περιορίστηκε στο 16,4%, από 25,7% το 2021. Στις αρχές Σεπτεμβρίου 2026, η AfD εμφανίζεται σε δημοσκόπηση στη Σαξονία-Άνχαλτ στο 40%, έναντι 23% της CDU και 9% της SPD.
Επιστρέφει η Βαϊμάρη;
Η απάντηση είναι όχι — αλλά η προειδοποίησή της επιστρέφει.
Η AfD δεν είναι η NSDAP και η Ομοσπονδιακή Δημοκρατία δεν βρίσκεται σε κατάσταση εμφυλίου πολέμου, υπερπληθωρισμού ή θεσμικής κατάρρευσης.
Η επικίνδυνη ομοιότητα βρίσκεται αλλού: στην κανονικοποίηση της περιφρόνησης προς το Κοινοβούλιο, στη μετατροπή της πολιτικής σε σύγκρουση φίλων και εχθρών, στην εθνική θυματοποίηση, στην υπόσχεση μιας αυταρχικής αποκατάστασης της «τάξης» και στην πεποίθηση των συντηρητικών ότι μπορούν να δανειστούν τη γλώσσα της Ακροδεξιάς χωρίς να ενισχύσουν την ίδια.
Το λεγόμενο Brandmauer, το τείχος αποκλεισμού της AfD, είναι αναγκαίο αλλά ανεπαρκές. Εάν περιορίζεται σε κοινοβουλευτικούς χειρισμούς, μπορεί να ενισχύσει την εικόνα της AfD ως μοναδικής αντισυστημικής δύναμης. Η δημοκρατική απάντηση πρέπει να είναι ταυτόχρονα θεσμική, κοινωνική και πολιτισμική.
Εδώ βρίσκεται και το μεγάλο πρόβλημα της SPD. Δεν αρκεί να επικαλείται την ιστορική της προσφορά στη Δημοκρατία. Πρέπει να ξαναγίνει η δύναμη που μετατρέπει την κοινωνική ανασφάλεια σε δημοκρατική διεκδίκηση και όχι σε εθνικιστικό φόβο. Χρειάζεται να εκπροσωπήσει τους εργαζομένους της βιομηχανίας και των υπηρεσιών, τις υποβαθμισμένες περιφέρειες, τους νέους και όσους αισθάνονται ότι οι μεγάλες αλλαγές —πράσινη μετάβαση, ψηφιοποίηση, μετανάστευση— πραγματοποιούνται χωρίς αυτούς.
Το γερμανικό παράδοξο
Η Γερμανία δεν είναι μόνον η χώρα του πρωσικού μιλιταρισμού, του völkisch εθνικισμού και του Χάιντεγκερ. Είναι επίσης η χώρα του Καντ, του Μαρξ, του εργατικού κινήματος, της Ρόζας Λούξεμπουργκ, του Βίλι Μπραντ και μιας από τις βαθύτερες μεταπολεμικές δημοκρατικές μεταμορφώσεις.
Δεν υπάρχει μία ενιαία «γερμανική ιδεολογία». Υπάρχει μια μακρά σύγκρουση ανάμεσα σε δύο Γερμανίες: την αυταρχική και την κοινοβουλευτική, την εθνικιστική και την οικουμενική, τη φυλετική κοινότητα και την ισότιμη πολιτειότητα, τον μύθο της δύναμης και τον δημόσιο Λόγο.
Η σημερινή άνοδος της AfD δεν αποδεικνύει ότι ο ναζισμός ήταν κρυμμένος μέσα στον γερμανικό χαρακτήρα. Αποδεικνύει ότι καμία κοινωνία δεν αποκτά μόνιμη ανοσία στον αυταρχισμό.
Όταν η δημοκρατία παύει να προσφέρει ασφάλεια, αξιοπρέπεια, συμμετοχή και μια πειστική εικόνα του μέλλοντος, ο ανορθολογισμός επιστρέφει ως πολιτική πρόταση.
Και αυτό είναι ίσως το ουσιαστικότερο μάθημα της Βαϊμάρης: τη Δημοκρατία δεν τη σώζει μόνο το Σύνταγμα. Τη σώζουν οι κοινωνικές δυνάμεις που έχουν λόγο να την υπερασπιστούν.
Η γερμανική ακροδεξιά ενδέχεται να βρίσκεται κοντά στην ανάληψη του ελέγχου μιας περιφερειακής κυβέρνησης για πρώτη φορά μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο. Σύμφωνα με τις δημοσκοπήσεις, το κόμμα Εναλλακτική για τη Γερμανία (AfD) αναμένεται να συγκεντρώσει περίπου το 40% των ψήφων στις κοινοβουλευτικές εκλογές της Κυριακής στη Σαξονία-Άνχαλτ. Ο πλησιέστερος αντίπαλός του, η Χριστιανοδημοκρατική Ένωση (CDU), προβλέπεται να λάβει μόλις 23%.
Ο Εντ Τέρνερ, ειδικός στη γερμανική πολιτική στο Πανεπιστήμιο Άστον, αναλύει σε άρθρο του την πιθανή πορεία της AfD προς την εξουσία και παρουσιάζει τον τρόπο με τον οποίο σχεδιάζει να κυβερνήσει, εφόσον εξασφαλίσει απόλυτη πλειοψηφία.
Ορισμένες από τις προτάσεις της, όπως η κατάργηση του δικαιώματος στο άσυλο, δεν θα μπορούσαν να εφαρμοστούν σε επίπεδο κρατιδίου στη Σαξονία-Άνχαλτ. Άλλες δεσμεύσεις της, μεταξύ των οποίων η αλλαγή του σχολικού προγράμματος ώστε να υποβαθμιστεί η σημασία της ναζιστικής περιόδου, έχουν περισσότερες πιθανότητες να υλοποιηθούν.
Σαμ Φελπς
Υπεύθυνος ανάθεσης θεμάτων Διεθνών Υποθέσεων, Λονδίνο The Conversation
Είναι έτοιμη η ακροδεξιά AfD να αναλάβει για πρώτη φορά την κυβέρνηση ενός γερμανικού κρατιδίου;
Δημοσιεύθηκε στις 2 Σεπτεμβρίου 2026, στις 16:34 ώρα Βρετανίας
Οι Γερμανοί στο ανατολικό κρατίδιο της Σαξονίας-Άνχαλτ θα προσέλθουν στις κάλπες στις 7 Σεπτεμβρίου για να εκλέξουν νέο κοινοβούλιο.
Οι προβλέψεις δείχνουν ότι η Εναλλακτική για τη Γερμανία (AfD) βρίσκεται σε τροχιά κατάκτησης περίπου του 40% των ψήφων, διπλασιάζοντας έτσι την εκλογική της δύναμη στο κρατίδιο σε σύγκριση με πριν από πέντε χρόνια. Υπάρχει επομένως πραγματική πιθανότητα το ακροδεξιό κόμμα να αναλάβει για πρώτη φορά τη διακυβέρνηση ενός κρατιδίου.
Η πρώην Ανατολική Γερμανία, η οποία βρισκόταν υπό κομμουνιστική διακυβέρνηση από το 1949 έως το 1989, έχει αποδειχθεί ιδιαίτερα πρόσφορο έδαφος για την ακροδεξιά. Στις ομοσπονδιακές εκλογές του 2025, η AfD συγκέντρωσε στην ανατολική Γερμανία το 34,6% των ψήφων, ενώ στη Σαξονία-Άνχαλτ το ποσοστό της έφθασε το 37,1%. Οι επιδόσεις αυτές ήταν πολύ υψηλότερες από εκείνες των κυρίαρχων κομμάτων τόσο της Αριστεράς όσο και της Δεξιάς.
Έχουν γραφτεί πολλά για τους λόγους της επιτυχίας της ακροδεξιάς στην ανατολική Γερμανία. Η αποβιομηχάνιση, οι δημογραφικές μεταβολές και η μείωση του πληθυσμού —ιδιαίτερα στις αγροτικές περιοχές— αποτελούν βασικούς παράγοντες.
Σημαντικό ρόλο διαδραματίζει επίσης το γεγονός ότι στην ανατολική Γερμανία καταγράφεται πολύ εντονότερη διαφωνία σε σχέση με τη δυτική ως προς την υποστήριξη που παρέχει η χώρα στην Ουκρανία στον πόλεμό της με τη Ρωσία. Παράλληλα, στην ανατολική πλευρά σημειώνονται υψηλότερα επίπεδα αντίθεσης στην υποδοχή προσφύγων.
Πάνω απ’ όλα, ίσως, υπάρχει στην ανατολική Γερμανία ένα έντονο αίσθημα ότι οι κάτοικοί της αντιμετωπίζονται ως «πολίτες δεύτερης κατηγορίας» στη σύγχρονη Γερμανία, ακόμη και περισσότερες από τρεις δεκαετίες μετά την επανένωση.
Η ανεργία στη Σαξονία-Άνχαλτ βρίσκεται πάνω από τον γερμανικό μέσο όρο. Τον Αύγουστο διαμορφώθηκε στο 8,2%, έναντι 6,5% σε εθνικό επίπεδο.
Ο διάμεσος ετήσιος μισθός για τους εργαζομένους πλήρους απασχόλησης ανερχόταν επίσης σε περίπου 48.300 ευρώ —41.400 λίρες— και βρισκόταν χαμηλότερα από τον εθνικό διάμεσο, ο οποίος ήταν περίπου 52.000 ευρώ.
Οι εκλογές στη Σαξονία-Άνχαλτ διεξάγονται σε μια περίοδο κατά την οποία η AfD προηγείται ήδη στις δημοσκοπήσεις σε εθνικό επίπεδο, ενώ η ομοσπονδιακή κυβέρνηση και ο καγκελάριος Φρίντριχ Μερτς είναι εξαιρετικά αντιδημοφιλείς. Περίπου το 85% των ψηφοφόρων δηλώνει δυσαρεστημένο.
Η αναμέτρηση πραγματοποιείται, επιπλέον, σε μια περιοχή της χώρας όπου η ακροδεξιά σημειώνει παραδοσιακά τις καλύτερες εκλογικές της επιδόσεις.
Ο καγκελάριος της Γερμανίας Φρίντριχ Μερτς, αριστερά, και ο πρωθυπουργός της Σαξονίας-Άνχαλτ Σβεν Σούλτσε παραχωρούν συνέντευξη Τύπου στο Κβέντλινμπουργκ στις 31 Αυγούστου, έπειτα από προεκλογική εκδήλωση ενόψει των περιφερειακών εκλογών. Φωτογραφία: Filip Singer/EPA
Η AfD έχει αναδειχθεί πρώτη σε εκλογές κρατιδίου και στο παρελθόν, στη Θουριγγία το 2024. Δεν εξασφάλισε, όμως, την πλειοψηφία των εδρών. Τα κυρίαρχα κόμματα συσπειρώθηκαν και σχημάτισαν κυβέρνηση συνασπισμού μεταξύ της κεντροδεξιάς Χριστιανοδημοκρατικής Ένωσης της Γερμανίας (CDU), της αριστερής λαϊκιστικής Συμμαχίας Ζάρα Βάγκενκνεχτ (BSW) και του Σοσιαλδημοκρατικού Κόμματος της Γερμανίας (SPD).
Για να λειτουργήσει και να ψηφίζει νομοθετήματα, η κυβέρνηση αυτή βασίζεται στην υποστήριξη του Die Linke, του Κόμματος της Αριστεράς.
Η CDU απέκλειε επί μακρόν οποιαδήποτε συνεργασία με το Κόμμα της Αριστεράς, τόσο σε επίπεδο κρατιδίου όσο και σε εθνικό επίπεδο, εξαιτίας των ιστορικών δεσμών του τελευταίου με το κομμουνιστικό καθεστώς της Ανατολικής Γερμανίας και των συνεχιζόμενων ιδεολογικών διαφορών τους. Στην πράξη, όμως, τόσο στη Θουριγγία όσο και στο ομοσπονδιακό κοινοβούλιο, αυτή η απαγόρευση συνεργασίας έχει χαλαρώσει.
Στη Σαξονία-Άνχαλτ, όπως και στα περισσότερα γερμανικά κρατίδια, τα κόμματα πρέπει να συγκεντρώσουν τουλάχιστον το 5% των ψήφων για να κερδίσουν έδρες στο τοπικό κοινοβούλιο. Εάν παραμείνουν κάτω από αυτό το όριο, δεν εκλέγουν κανέναν βουλευτή.
Επομένως, η προσοχή δεν θα στραφεί μόνο στα αποτελέσματα της AfD, της CDU —η οποία, σύμφωνα με τις δημοσκοπήσεις, αναμένεται να λάβει το 23%— και του Κόμματος της Αριστεράς, που προβλέπεται να συγκεντρώσει 13%, αλλά και στις επιδόσεις των μικρότερων κομμάτων.
Οι δημοσκοπήσεις έδειχναν το SPD να κινείται γύρω από το όριο του 5%, αν και η υποστήριξή του φαίνεται να έχει ενισχυθεί. Το ίδιο ισχύει για τους Πράσινους, ενώ το φιλελεύθερο Ελεύθερο Δημοκρατικό Κόμμα (FDP) φαίνεται πιθανό να μείνει εκτός κοινοβουλίου.
Εάν τα μόνα κόμματα που ξεπεράσουν το 5% είναι η AfD, η CDU και το Κόμμα της Αριστεράς, η AfD θα μπορούσε να εξασφαλίσει την απόλυτη πλειοψηφία των εδρών. Η BSW, η οποία επίσης κινείται γύρω από το εκλογικό όριο, έχει καταστήσει σαφές ότι δεν θα εμπόδιζε την είσοδο της AfD στην κυβέρνηση.
Οι προτάσεις της AfD
Το εκλογικό πρόγραμμα της AfD στη Σαξονία-Άνχαλτ είναι ακραία δεξιό. Προτάσεις όπως η κατάργηση του δικαιώματος στο άσυλο και η επιβολή μορατόριουμ στη μετανάστευση από χώρες εκτός Ευρωπαϊκής Ένωσης δεν θα μπορούσαν να εφαρμοστούν από την περιφερειακή κυβέρνηση. Πρόκειται για αρμοδιότητες της ομοσπονδιακής και όχι της κρατιδιακής εξουσίας.
Άλλες προτάσεις της AfD είναι, ωστόσο, νομικά εφαρμόσιμες. Μεταξύ αυτών περιλαμβάνεται η αλλαγή του σχολικού προγράμματος ώστε να υποβαθμιστεί η σημασία της ναζιστικής περιόδου. Ο πολιτικός της AfD Χανς-Τόμας Τίλσνάιντερ συνοψίζει το σχετικό πρόγραμμα με τη φράση: «Περισσότερος Μπίσμαρκ, λιγότερος Χίτλερ». Πρόκειται για αναφορά στον Ότο φον Μπίσμαρκ, υπό την ηγεσία του οποίου ολοκληρώθηκε η ενοποίηση της Γερμανίας το 1871.
Η AfD έχει προτείνει επίσης την καθιέρωση της τακτικής ανάκρουσης και ομαδικής απόδοσης του γερμανικού εθνικού ύμνου στις σχολικές συγκεντρώσεις. Παράλληλα, επιδιώκει τον τερματισμό αυτού που αποκαλεί «συμπερίληψη» των παιδιών με ειδικές ανάγκες στο γενικό εκπαιδευτικό σύστημα.
Πραγματική πιθανότητα θα αποτελούσε επίσης η διακοπή της χρηματοδότησης της Προτεσταντικής Εκκλησίας, την οποία η AfD κατηγορεί ότι επικεντρώνεται υπερβολικά σε κοινωνικά ζητήματα και όχι σε θεολογικά θέματα.
Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλεί το ζήτημα της γερμανικής Υπηρεσίας Προστασίας του Συντάγματος, δηλαδή των υπηρεσιών εσωτερικών πληροφοριών. Εξετάζεται το ενδεχόμενο δημιουργίας παράλληλων υπηρεσιακών δομών στη Σαξονία-Άνχαλτ, ώστε να προστατευτούν ευαίσθητες επιχειρήσεις σε περίπτωση σχηματισμού κυβέρνησης υπό την AfD.
Πολλά παραρτήματα και τμήματα της AfD βρίσκονται υπό την παρακολούθηση των γερμανικών υπηρεσιών πληροφοριών λόγω υποψιών για εξτρεμιστική δράση.
Εάν η AfD αναδειχθεί πρώτο κόμμα —και ακόμη περισσότερο εάν αποκτήσει τον πλήρη έλεγχο της κρατιδιακής κυβέρνησης— οι εκλογές είναι σχεδόν βέβαιο ότι θα προκαλέσουν ευρύτερους πολιτικούς κλυδωνισμούς.
Οποιεσδήποτε σημαντικές ανακατατάξεις στην κορυφή της γερμανικής πολιτικής πιθανότατα θα περιμένουν μέχρι να ολοκληρωθούν, αργότερα μέσα στον μήνα, οι εκλογές στο Βερολίνο και στο Μεκλεμβούργο-Δυτική Πομερανία.
Τα κυρίαρχα κόμματα θα επιδιώξουν έως τότε να διατηρήσουν τουλάχιστον μια επίφαση ενότητας, φοβούμενα ότι διαφορετικά θα χάσουν ακόμη περισσότερους ψηφοφόρους. Τουλάχιστον, όμως, είναι πιθανό να ενταθούν οι φήμες περί πρόωρης αμφισβήτησης της ηγεσίας του Μερτς.
Καλωσορίζουμε τον πρώτο μήνα του φθινοπώρου μελωδικά, με μια συναυλία μουσικής δωματίου. Ο Κύριλλος Βολκώβ στη βιόλα και η Jasmin Arushanyan στο πιάνο παρουσιάζουν έργα των H. Gal, R. Schumann, C. Debussy, G. Enescu και Ν. Σκαλκώτα.
Από τη ρομαντική ευαισθησία και την εκφραστικότητα του Schumann, έως τις λεπτές αποχρώσεις και την ατμοσφαιρικότητα του Debussy, και από τη λυρικότητα του Gal και το ιδιαίτερο μουσικό ιδίωμα του Enescu έως τη σύγχρονη, προσωπική γραφή του Σκαλκώτα, η βιόλα και το πιάνο συναντιούνται σε ένα πρόγραμμα γεμάτο χρώματα, αντιθέσεις και μελωδική ομορφιά.
Δήλωση συμμετοχής στο 2313310201 (Δευτ.- Παρασκευή 09:00 έως 14:00 και Σάββατο 09:00 έως 17:00). Θα τηρηθεί σειρά προτεραιότητας.
Είναι εντυπωσιακό το πώς οι πολιτικές ελίτ στην Αθήνα συνεχίζουν να υπνοβατούν, την ώρα που στην απέναντι μεριά του Αιγαίου εκτελείται μια μεθοδική, ψυχρή και απόλυτα συντονισμένη προπαρασκευή. Όσοι αρέσκονται να επενδύουν στο αφήγημα των «ήρεμων νερών» και των διπλωματικών διακηρύξεων, επιλέγουν να αγνοούν μια θεμελιώδη αλήθεια της ρεαλπολιτίκ: οι πόλεμοι σπάνια ξεσπούν εν αιθρία. Προαναγγέλλονται μέσα από αθόρυβες δομικές αλλαγές, τις οποίες το υποψήφιο θύμα προτιμά να υποτιμά μέχρι να είναι πολύ αργά.
Η επιχειρησιακή λαβίδα: Οι 40 Ταξιαρχίες και το ορμητήριο της Ίμβρου
Τα στοιχεία που έρχονται στην δημοσιότητα δεν αφήνουν περιθώρια για αυταπάτες. Η Τουρκία δεν ανασυντάσσει απλώς τις Ένοπλες Δυνάμεις της. Οικοδομεί έναν στρατιωτικό μηχανισμό άμεσου πλήγματος. Η συγκρότηση 40 Ταξιαρχιών Ειδικών Δυνάμεων και Αμφίβιων Δυνάμεων, σε συνδυασμό με το επίσημο έγγραφο του τουρκικού Υπουργείου Άμυνας της 10ης Αυγούστου 2026 που κάνει ρητή αναφορά σε προετοιμασία για πόλεμο, αποκαλύπτει τον πραγματικό σχεδιασμό της Άγκυρας.
-Ο άξονας Δαρδανελίων – Ίμβρου: Η σύσταση του νέου Αμφίβιου Σώματος στη Νάρα του Τσανάκκαλε και η μεταφορά ταγμάτων πεζοναυτών στην Ίμβρο —σε συνδυασμό με την αναβάθμιση του εκεί 5ου Συντάγματος Καταδρομών σε Ταξιαρχία— δημιουργούν έναν επιθετικό βατήρα σε απόσταση αναπνοής (μόλις 25 χιλιομέτρων) από τη Λήμνο και τη Σαμοθράκη και 70 χιλιομέτρων από την Αλεξανδρούπολη.
-Η κλειδωμένη πύλη: Όποιος ελέγχει την είσοδο των Στενών και διαθέτει ισχυρές αμφίβιες δυνάμεις στην Ίμβρο, αποκτά τη δυνατότητα να «σφραγίσει» τις θαλάσσιες οδούς που συνδέουν τον Μαρμαρά με το Κεντρικό Αιγαίο.
-Η συνέχεια του τόξου: Από τη Φώκαια απέναντι από τη Χίο και τη Σάμο, μέχρι την Αλεξανδρέττα απέναντι από την Κύπρο, η Τουρκία αναπτύσσει ένα πλέγμα ισχύος σχεδιασμένο για ταχεία προβολή δυνάμεων.
Ο ακήρυκτος υβριδικός πόλεμος στην καθημερινότητα
Την ίδια ώρα, η αναθεωρητική στρατηγική της γείτονος δεν περιορίζεται στα στρατόπεδα. Έχει εισβάλει βίαια στην καθημερινότητά μας. Ζούμε ήδη έναν ακήρυκτο υβριδικό πόλεμο, στον οποίο η Αθήνα απαντά με την συνήθη απάθεια:
-Ψηφιακή και αεροπορική παρεμβολή: Τουρκικά drones πετούν πάνω από κατοικημένες περιοχές στον Έβρο, αναγκάζοντας την Πολιτική Αεροπορία να αλλάζει τα σχέδια πτήσης των πολιτικών αεροσκαφών στην Αλεξανδρούπολη για να αποφευχθεί η —σκοπούμενη;— τραγωδία.
-Επικοινωνιακή και θαλάσσια εισβολή: Τουρκικοί ραδιοφωνικοί σταθμοί «καταλαμβάνουν» τις ελληνικές συχνότητες από το Πήλιο και τη Μαγνησία μέχρι την Αλόννησο και την Κρήτη, ενώ τουρκικά αλιευτικά λεηλατούν ανενόχλητα τις ελληνικές θάλασσες.
-Ψυχολογικές επιχειρήσεις στη Θράκη: Από τις προκλητικές παρελάσεις των «Γκρίζων Λύκων» στους δρόμους της Κομοτηνής μέχρι τις πολιτικές δηλώσεις στην Ξάνθη, η Άγκυρα τεστάρει διαρκώς τα αντανακλαστικά της ελληνικής κυβέρνησης.
Και ποια είναι η αντίδραση της Αθήνας; Μία διαρκής υποχώρηση. Όταν το 2024 τα ελληνικά σκάφη αποσύρθηκαν από την Κάσο κατόπιν τουρκικών τετελεσμένων ή όταν η Άγκυρα έστελνε διαβήματα για την πόντιση καλωδίων μεταξύ Σάμου και Χίου, κάποιοι στην πρωτεύουσα «σήκωναν τα φρύδια τους αδιάφορα». Σήμερα, η αδιαφορία αυτή έχει μετατραπεί σε αποδοχή μιας αόρατης —κατά άλλους «σκιώδους»— τουρκικής συγκυριαρχίας.
Το γεωπολιτικό πλαίσιο: Το «Μεγάλο Παιχνίδι» και η ελληνική αφασία
Σε ένα διεθνές περιβάλλον όπου η Μέση Ανατολή φλέγεται και η αντιπαράθεση μεταξύ Τουρκίας και Ισραήλ κλιμακώνεται στη Συρία, η Άγκυρα αισθάνεται πιο ανενόχλητη από ποτέ. Με τις ΗΠΑ να παρακολουθούν αποστασιοποιημένες και την Ευρώπη εγκλωβισμένη στη γραφειοκρατική της ανεπάρκεια, ο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν εκτελεί το δόγμα του «Αιώνα της Τουρκίας».
Η επικείμενη θεσμοθέτηση της «Γαλάζιας Πατρίδας» στο εσωτερικό δίκαιο της Τουρκίας δεν είναι ρητορικό πυροτέχνημα. Είναι η έμπρακτη ακύρωση της Συνθήκης της Λωζάννης. Και η Αθήνα; Η ελληνική πλευρά εξακολουθεί να επενδύει σε άτυπες συνεργασίες χωρίς θεσμικές εγγυήσεις, συμπεριφερόμενη ως ο αδύναμος κρίκος που κινδυνεύει να γίνει το θύμα σε έναν νέο περιφερειακό πόλεμο.
Το κρίσιμο διακύβευμα
Το χειρότερο που μπορεί να συμβεί σε μια χώρα δεν είναι απλώς να δεχθεί επίθεση. Είναι να μην καταλαβαίνει ότι η επίθεση έχει ήδη ξεκινήσει και, κυρίως, να αγνοεί τον ρόλο που της έχουν ετοιμάσει ερήμην της. Η ψευδαίσθηση ότι η Τουρκία θα εξημερωθεί με γενναιόδωρες ελληνικές χειρονομίες —όπως η διευκόλυνση της βίζας στα νησιά— την ώρα που η Ουάσιγκτον την αντιμετωπίζει ανοιχτά ως τον αναντικατάστατο «Περιφερειακό Κόμβο», συνιστά εθνική αφέλεια. Στον κυνικό κόσμο του 2026, το δόγμα του δεδομένου και «προβλέψιμου συμμάχου» είναι πλέον και ξεπερασμένο και θανάσιμα επικίνδυνο.
Ας κοιταχτούμε στον καθρέφτη. Το Αιγαίο και η Ανατολική Μεσόγειος κινδυνεύουν άμεσα να μετατραπούν σε πολεμικό θέατρο για αλλότρια συμφέροντα. Όταν εγχώριοι και ξένοι μανδαρίνοι μας αντιμετωπίζουν απλώς ως ένα «λειτουργικό αντίβαρο» —ένα βολικό ανάχωμα που εξοπλίζεται κυρίως για να πιέζεται η Άγκυρα όποτε παρεκτρέπεται— τότε το να παραμένεις το πειθήνιο εξάρτημα της Δύσης ισοδυναμεί με αυτοκτονία. Όταν μαλώνουν οι ελέφαντες, το διεθνές δίκαιο δεν σώζει τα βατράχια.
Η ιστορία δεν γυρίζει πίσω, αλλά ούτε και συγχωρεί όσους ομφαλοσκοπούν μέσα στη γυάλα τους. Για την Αθήνα και τη Λευκωσία, η σωτηρία δεν κρύβεται σε δακρύβρεχτες επικλήσεις νομικών κειμένων ούτε σε διπλωματικά ανακοινωθέντα καταδίκης. Απαιτείται άμεση γεωστρατηγική ενηλικίωση: άσκηση επιθετικής, συναλλακτικής διπλωματίας, επένδυση στην αυτόνομη εγχώρια παραγωγή ασύμμετρων οπλικών συστημάτων και ταχύτατη μετάλλαξη της επικρατείας σε έναν αναντικατάστατο εφοδιαστικό και ενεργειακό κόμβο.
Στην εποχή του πολυκεντρικού χάους και των ρευστών συνόρων, κανείς δεν θα μας χαρίσει την ελευθερία μας επειδή έχουμε το δίκιο με το μέρος μας. Η ασφάλεια και η ειρήνη δεν κατοχυρώνονται με διακηρύξεις και ευχολόγια αλλά ανήκουν αποκλειστικά στα έθνη που διαθέτουν την ωμή ισχύ για να τις επιβάλουν — και τη στρατηγική διορατικότητα για να μη γίνουν ποτέ τα αναλώσιμα πιόνια κανενός.
Το απευκταίο συμπέρασμα
Για την Άγκυρα η νέα ελληνοϊσραηλινή εξοπλιστική συμφωνία ήταν το κερασάκι στην τούρτα. Ότι θα βλέπουμε από εδώ και πέρα θα είναι απλώς τα προοίμια στο απευκταίο, το οποίο έχουμε λίγο χρόνο για να αποτρέψουμε!
του Δρ. Γιώργου Κωνσταντινίδη, Οικονομολόγου
Δημήτρης Α. Ιωάννου*
By Stravon
του Αχιλλέα Ταουξή, Υποτρατήγου ε.α.
