Κατάφερε να εξασφαλίσει ολόκληρο το δίκτυο έναντι του εξευτελιστικού συνολικού μισθώματος των 607.200 ευρώ! – Στο «πακέτο» περιλαμβάνονται κι άλλοι σπουδαίοι αρχαιολογικοί χώροι και μνημεία
Σε μια κίνηση που προκαλεί έντονα ερωτηματικά για τη διαχείριση της δημόσιας πολιτιστικής κληρονομιάς, τα χρυσοφόρα πωλητήρια των μεγαλύτερων αρχαιολογικών χώρων της χώρας παραχωρήθηκαν αντί πινακίου φακής από Οργανισμό του Υπουργείου Πολιτισμού.
Από τον ιερό βράχο της Ακρόπολης και τον Μινώταυρο της Μεγαλονήσου μέχρι τη Βεργίνα, τους Δελφούς, τις Μυκήνες και την Επίδαυρο, τα φιλέτα του ελληνικού πολιτισμού περνούν σε ιδιωτικά χέρια με όρους που παραπέμπουν σε σκανδαλώδη υποτίμηση.
Νέα ανάδοχος αναδείχθηκε η εταιρεία Space, η οποία εξαγόρασε πρόσφατα την Singlular Logic, εταιρεία που συνέλεγε και εξέδιδε τα αποτελέσματα των εθνικών εκλογών, καταφέρνοντας να εξασφαλίσει ολόκληρο το δίκτυο έναντι του εξευτελιστικού συνολικού μισθώματος των 607.200 ευρώ.
Ενδεικτικό της πρόκλησης είναι ότι το μηνιαίο μίσθωμα για το πωλητήριο της Ακρόπολης ορίστηκε μόλις στις 15.700 ευρώ!
Όσο δηλαδή κοστίζει το ενοίκιο ενός μέσου εμπορικού καταστήματος επί της οδού Ερμού, τη στιγμή μάλιστα που η προηγούμενη ανάδοχος εταιρεία, «Ελληνικά Αναμνηστικά Α.Ε.», πραγματοποιούσε έναν υγιή τζίρο της τάξης των 5 εκατομμυρίων ευρώ.
Ωστόσο, το μεγαλύτερο σκέλος της κριτικής εντοπίζεται στον όρο της διακήρυξης που προέβλεπε ως προϋπόθεση ο πλειοδότης να έχει υλοποιήσει έργο πληροφορικής αξίας 1 εκατ. ευρώ την τελευταία τριετία.
Γεγονός που γεννά εύλογες απορίες για το αν η εταιρεία κέρδισε τον διαγωνισμό χάρη στη σύμβαση για τις εκλογές, «φωτογραφίζοντας» εκ των προτέρων τον νικητή.
Πέρα από τις σκιές στη διαγωνιστική διαδικασία, η αποτίμηση των αρχαιολογικών χώρων έγινε στο πόδι και με λάθος στοιχεία.
Αποτέλεσμα; Το Δημόσιο παραιτήθηκε σε βάθος εξαετίας από έσοδα που υπολογίζονται μεταξύ 22 και 47 εκατομμυρίων ευρώ.
Αντί τα υπερκέρδη από την τουριστική κίνηση των μνημείων να ενισχύουν το κοινωνικό σύνολο και τον πολιτισμό, τα πολύτιμα έσοδα χαρίζονται σε ιδιώτες μέσω προνομιακών συμβάσεων, καθιστώντας επιτακτική την ανάγκη για άμεσες και ξεκάθαρες εξηγήσεις από τους αρμόδιους φορείς.
Έντονο παρασκήνιο και πρωτοφανείς φραστικές επιθέσεις από το Κίεβο έρχονται στο φως σχετικά με τις διαπραγματεύσεις για την αποστολή ελληνικών πυραύλων Patriot στην Ουκρανία.
Σύμφωνα με δηλώσεις του Ουκρανού βουλευτή της Verkhovna Rada, Ρουσλάν Γκορμπένκο, (ο οποίος πιθανότατα δε φαίνεται να βρίσκεται σε σταθερή ψυχολογική κατάσταση) το Κίεβο απέρριψε πρόταση της Αθήνας για την παροχή πυραύλων αεράμυνας, επειδή τέθηκε ως όρος η προστασία της ελληνικής ναυτιλίας.
Σύμφωνα με τον Ουκρανό αξιωματούχο:
Ο ελληνικός όρος: Η Αθήνα φέρεται να ζήτησε από το Κίεβο να σταματήσει τις επιθέσεις με drones σε ελληνόκτητα δεξαμενόπλοια που προσεγγίζουν ρωσικά λιμάνια, προσφέροντας ως αντάλλαγμα πυραύλους αναχαίτισης Patriot (μεταξύ των οποίων και ορισμένοι με ληγμένο όριο ζωής).
Η προκλητική απάντηση: Το Κίεβο απέρριψε τη συναλλαγή, με τον Γκορμπένκο να σχολιάζει με απαξιωτικό τρόπο:
Δεν θα μας θέτουν όρους οι Έλληνες. Είτε τους παραδίδουν είτε ας φτιάξουν κολιέ από αυτούς και να τα φοράνε στον λαιμό τους».
Παρά την οξεία άρνηση και την καταγεγραμμένη έλλειψη πυραύλων ικανών να αναχαιτίσουν ρωσικούς βαλλιστικούς πυραύλους, το θέμα παραμένει ανοιχτό.
Η Ουάσιγκτον ασκεί συνεχείς πιέσεις προς την Αθήνα, αφήνοντας ανοιχτό το ενδεχόμενο μιας παραχώρησης υπό διαφορετικό πλαίσιο όρων.
Πυρά Ζελένσκι στους Ευρωπαίους
Την ίδια στιγμή, ο πρόεδρος της Ουκρανίας Βολοντίμιρ Ζελένσκι άσκησε έντονη κριτική στις ευρωπαϊκές κυβερνήσεις, δηλώνοντας ότι είναι «υποχρεωμένες» να διαθέσουν τα αποθέματά τους σε Patriot.
Ο Ζελένσκι τόνισε πως οι ρυθμοί παραγωγής στις ΗΠΑ δεν επαρκούν για να καλύψουν άμεσα τις ανάγκες του μετώπου και υποστήριξε ότι οι Ευρωπαίοι σύμμαχοι διαθέτουν τα κατάλληλα αποθέματα, αλλά στερούνται της απαραίτητης πολιτικής βούλησης. Η απροθυμία αυτή, σύμφωνα με τον ίδιο, αφήνει την ουκρανική αεράμυνα εκτεθειμένη απέναντι στα ρωσικά βαλλιστικά πλήγματα.
Στο φωτογραφικό υλικό διακρίνεται ο εξοπλισμός που χρησιμοποιείται για την πλασμαφαίρεση
Μια φωτογραφία από το εσωτερικό του ιδιωτικού ιατρείου «Stem Cell» στην οδό Καρνεάδου, στο Κολωνάκι, όπου πραγματοποιήθηκε η διαδικασία πλασμαφαίρεσης από τους γιατρούς Ηλία Θεοδωρόπουλο και Ιωάννα Γιάκα, στον Γιώργο Μαζωνάκη, φέρνει στο «φως» η ΕΡΤ.
Στο φωτογραφικό υλικό διακρίνεται ο εξοπλισμός που χρησιμοποιείται για την πλασμαφαίρεση, καθώς και ο καναπές και το ιατρικό κρεβάτι του χώρου. Πρόκειται για το ιατρείο των δύο γιατρών που βρίσκονται στο επίκεντρο της έρευνας για τις συνθήκες κάτω από τις οποίες ο τραγουδιστής κατέρρευσε στις 9 Σεπτεμβρίου.
Νέα δεδομένα για τη διαδικασία προέκυψαν και από τον έλεγχο που πραγματοποίησε κλιμάκιο του Ιατρικού Συλλόγου Αθηνών στο ιατρείο. Η επικεφαλής της επιτροπής, Πολυτίμη Λεονάρδου, περιέγραψε στον ΣΚΑΪ τα ευρήματα που, όπως ανέφερε, προέκυψαν κατά την αυτοψία.
Όπως είπε, παρουσία των διωκτικών αρχών ζήτησε από τη γιατρό να ενεργοποιήσει το μηχάνημα και να παρουσιάσει βήμα προς βήμα τη διαδικασία της πλασμαφαίρεσης.
«Μπήκαμε στο ιατρείο μαζί με τις διωκτικές αρχές και ζήτησα να ανοίξει το μηχάνημα. Είδαμε λοιπόν ότι 09/09 είχε ξεκινήσει η λειτουργία 14:15», ανέφερε η κ. Λεονάρδου.
Στη συνέχεια, σύμφωνα με την ίδια, ζητήθηκε να γίνει επίδειξη της διαδικασίας, προκειμένου να ελεγχθεί η χρονική καταγραφή που υπήρχε στο μηχάνημα.
«Της ζήτησα να μου κάνει τη διαδικασία. Εκείνη επικαλείτο ότι τα 42 λεπτά που είχαν καταγραφεί είναι η διάρκεια της προετοιμασίας. Έβγαλε τα φίλτρα, έκανε όλη τη διαδικασία, ξεκίνησε 10.29 και 10.51 είχε τελειώσει η προετοιμασία. Όταν φτάσαμε στην έναρξη ασθενούς είχε πάει 11.01, άρα τα 42 λεπτά δεν καλύπτονται», υποστήριξε χαρακτηριστικά.
Η πρόεδρος της επιτροπής στάθηκε ιδιαίτερα και στην ώρα έναρξης της διαδικασίας που αφορά τον Γιώργο Μαζωνάκη, λέγοντας: «Ο χρόνος που ξεκίνησε αυτή η διαδικασία με βάση το φωτογραφικό υλικό για τον κ. Μαζωνάκη ήταν 14:14. Αυτά έχω δει η ίδια».
Την ίδια ώρα, σύμφωνα με όσα έχουν γίνει γνωστά, η γιατρός φέρεται να δίνει διαφορετική εκδοχή για το συγκεκριμένο χρονικό σημείο. Υποστηρίζει ότι η κατάσταση που καταγράφηκε συνέβη όταν τοποθετούσε δεύτερο φλεβοκαθετήρα στον τραγουδιστή και αρνείται ότι εκείνη τη στιγμή είχε ξεκινήσει η πλασμαφαίρεση.
Η Πολυτίμη Λεονάρδου αποκάλυψε παράλληλα ένα ακόμα στοιχείο από τον έλεγχο στο ιατρείο, σχετικά με τους προληπτικούς ελέγχους που προηγούνταν της συγκεκριμένης θεραπείας.
Όπως ανέφερε, όταν ρώτησε την κατηγορούμενη γιατρό εάν πραγματοποιούνταν καρδιογράφημα και καρδιολογικός έλεγχος στους ασθενείς πριν από την πλασμαφαίρεση, η απάντηση ήταν αρνητική.
«Τη ρώτησα εγώ η ίδια προσωπικά, αν κάνετε καρδιογράφημα και καρδιολογικούς ελέγχους. Άνοιξα φακέλους, είδα ότι δεν υπήρχε για κανέναν ασθενή… της λέω “καρδιογράφημα κάνετε;” και μου έγνεψε “όχι”», δήλωσε.
Τα συγκεκριμένα ευρήματα περιλαμβάνονται στην έρευνα που βρίσκεται σε εξέλιξη και εξετάζονται στο πλαίσιο της διερεύνησης των συνθηκών υπό τις οποίες ο Γιώργος Μαζωνάκης κατέρρευσε στο ιατρείο.
ΟΙσραηλινός υπουργός Πολιτισμού ανακοίνωσε ότι θέλει να αφαιρέσει την ιθαγένεια από τους σκηνοθέτες του ντοκιμαντέρ «NAZA», στο οποίο στρατιωτικοί κατηγορούν τον ισραηλινό στρατό ότι σκοτώνει πολλούς αμάχους στη Γάζα, καταγγέλλοντας τους δημιουργούς για «προδοσία του κράτους».
«Θα ενεργήσω αμέσως για να αφαιρέσω την ισραηλινή ιθαγένεια» από τους σκηνοθέτες Γιουβάλ Aμπραχάμ και Ρέιτσελ Σορ, το ντοκιμαντέρ των οποίων κέρδισε το Σάββατο το ειδικό βραβείο της κριτικής επιτροπής στο Φεστιβάλ Κινηματογράφου της Βενετίας, ανέφερε μέσω της πλατφόρμας X ο υπουργός Πολιτισμού Μίκι Ζοχάρ.
הזכייה של הסרט הנבזי נז״א בפסטיבל ונציה מזעזעת. השנאה העצמית היוקדת של היוצרים שמוכנים לפגוע במולדתם כדי לקבל מחיאות כפיים מהאנטישמים בעולם בלתי נתפסת ומהווה בגידה במדינה.
זו בדיוק הסיבה שהובלתי את הרפורמה החשובה בקולנוע כדי שאזרחי ישראל לא ישלמו יותר מכיסם על הפגיעה בחיילי צה״ל…
Ο υπουργός κατηγόρησε τους δημιουργούς της ταινίας ότι θέλουν να «βλάψουν την πατρίδα τους προκειμένου να λάβουν τα χειροκροτήματα των αντισημιτών σε όλο τον κόσμο», κάτι που, όπως λέει, συνιστά «προδοσία κατά του κράτους».
Και άλλοι υπουργοί εξαπέλυσαν επίθεση στους δημιουργούς του ντοκιμαντέρ, δύο ερευνητές δημοσιογράφους που είχαν συνεργαστεί στο παρελθόν και για βραβευμένο με Όσκαρ ντοκιμαντέρ «No Other Land» (2024), που αφορούσε τη βία των ισραηλινών αρχών και των εποίκων στην κατεχόμενη Δυτική Oχθη. «Είστε ντροπή και πηγή αμηχανίας για ολόκληρο τον λαό του Ισραήλ. Φύγετε!», έγραψε στο X ο υπουργός Εθνικής Ασφάλειας Ιταμάρ Μπεν Γκβιρ. «Είμαι βέβαιος ότι οι φίλοι σας, δηλαδή οι εχθροί μας η Χαμάς στη Γάζα, θα σας υποδεχτούν με ανοιχτές αγκαλιές», συνέχισε ο ακροδεξιός υπουργός.
Η αφαίρεση της ιθαγένειας είναι νομικά δυνατή στο Ισραήλ, αν και σπάνια εφαρμόζεται. Το Ανώτατο Δικαστήριο επικύρωσε το 2022 τη δυνατότητα του κράτους να αφαιρεί την ιθαγένεια από άτομα που έδειξαν έλλειψη «νομιμοφροσύνης», διαπράττοντας για παράδειγμα πράξεις κατασκοπείας ή προδοσίας.
Επιπλέον, ο νόμος διευρύνθηκε το 2023 ώστε να αφορά και άτομα που έχουν καταδικαστεί για «τρομοκρατία». Συγκεκριμένα, απαιτείται ο υπουργός Εσωτερικών να υποβάλει σχετικό αίτημα, ο υπουργός Δικαιοσύνης να το εγκρίνει και τα δικαστήρια να το επικυρώσουν.
Το ντοκιμαντέρ «NAZA» βασίζεται στις ανώνυμες μαρτυρίες 24 μελών του ισραηλινού στρατού και των υπηρεσιών πληροφοριών, οι οποίοι αποκαλύπτουν τον τρόπο με τον οποίο οι ισραηλινές δυνάμεις σκοτώνουν αμάχους στο πλαίσιο του πολέμου εναντίον της Χαμάς στη Γάζα. Στην 80λεπτη ταινία, οι μάρτυρες περιγράφουν πώς διάφορα τεχνολογικά συστήματα, τα οποία χρησιμοποιούν μεταξύ άλλων Τεχνητή Νοημοσύνη, επέτρεψαν στον ισραηλινό στρατό να εντοπίζει, μέσω των κινητών τους τηλεφώνων, ύποπτα μέλη της Χαμάς και τις οικογένειές τους, και στη συνέχεια να τα πλήττει αδιακρίτως στα σπίτια τους.
Σύμφωνα με το ντοκιμαντέρ, το «NAZA» είναι ένα ακρωνύμιο που χρησιμοποιείται εντός του ισραηλινού στρατού για να δηλώσει τον εκτιμώμενο αριθμό αμάχων που σκοτώνονται κατά τη διάρκεια ενός πλήγματος. Eνας από τους μάρτυρες εξήγησε ότι οι στρατιωτικοί έχουν πρόσβαση σε ένα εργαλείο που τους επιτρέπει να γνωρίζουν, για κάθε κατοικία στη Γάζα, πόσα άτομα βρίσκονται σε αυτήν και συνεπώς θα πληγούν σε περίπτωση βομβαρδισμού.
Μετά την προβολή της ταινίας στη Βενετία, όπου καταχειροκροτήθηκε για 25 λεπτά, ο ισραηλινός στρατός υπερασπίστηκε τη θέση του απορρίπτοντας «κατηγορηματικά» τις κατηγορίες περί μαζικής θανάτωσης αμάχων στη Γάζα.
Με μια ιδιαίτερα σημαντική παρέμβαση, η Ιερά Κοινότητα του Αγίου Όρους προειδοποιεί ότι η διασφάλιση της χρήσης της Μονής Αγίας Αικατερίνης από τη Σιναϊτική Αδελφότητα δεν μπορεί να θεωρηθεί ισοδύναμη με τη διατήρηση της κυριότητας και του ιστορικού περιουσιακού καθεστώτος της.
Η επιστολή απευθύνεται στον νεοεκλεγέντα Αρχιεπίσκοπο Σινά, Φαράν και Ραϊθώ και ηγούμενο της Μονής, κ. Συμεών. Αφού τον συγχαίρει για την εκλογή του, η Ιερά Κοινότητα εκφράζει τη βαθιά ανησυχία της για τις πληροφορίες που αναφέρονται στη διαμόρφωση ενός νέου καθεστώτος «διττής κυριότητας». Σύμφωνα με όσα επισημαίνει, υπάρχει το ενδεχόμενο η κυριότητα της Μονής και της περιουσίας της να περιέλθει στο αιγυπτιακό κράτος, ενώ στη μοναστική Αδελφότητα να παραμείνει μόνο το δικαίωμα χρήσης.
Αυτό αποτελεί και το κεντρικό σημείο της αγιορείτικης παρέμβασης: άλλο κυριότητα και άλλο χρήση. Η κυριότητα αφορά τον νομικό τίτλο επί ενός ακινήτου και τη δυνατότητα του κυρίου να το διαθέτει και να καθορίζει το καθεστώς του. Η χρήση ή επικαρπία, ακόμη και όταν παραχωρείται για μεγάλο ή απροσδιόριστο χρονικό διάστημα, αποτελεί διαφορετικό και σαφώς περιορισμένο δικαίωμα. Επομένως, η αντικατάσταση ενός ιστορικού δικαιώματος κυριότητας από ένα δικαίωμα χρήσης δεν συνιστά απλή διευθέτηση, αλλά ουσιαστική μεταβολή του υφιστάμενου καθεστώτος.
Η υπόθεση επανήλθε δραματικά στην επικαιρότητα τον Μάιο του 2025, όταν απόφαση αιγυπτιακού δικαστηρίου έκρινε ότι η γη ανήκει στο αιγυπτιακό κράτος, αναγνωρίζοντας παράλληλα στους μοναχούς τη δυνατότητα να χρησιμοποιούν τη Μονή και τους θρησκευτικούς και αρχαιολογικούς χώρους. Η απόφαση αφορούσε επίσης εκτάσεις, κήπους και άλλα ακίνητα που η Μονή χρησιμοποιούσε επί αιώνες, προκαλώντας έντονες αντιδράσεις και διπλωματικές διαβουλεύσεις μεταξύ Ελλάδας και Αιγύπτου. (gr.euronews.com)
Τους μήνες που ακολούθησαν, Αθήνα και Κάιρο ανακοίνωσαν ότι εργάζονται για την προστασία του νομικού και θρησκευτικού καθεστώτος της Μονής. Τον Οκτώβριο του 2025 έγινε γνωστό ότι είχε διαμορφωθεί πλαίσιο εξωδικαστικής συμφωνίας, η οποία θα έπρεπε να υπογραφεί από τη μοναστική Αδελφότητα και τις αιγυπτιακές αρχές. Ωστόσο, οι μεταγενέστερες πληροφορίες για τους όρους της διευθέτησης διατήρησαν ζωντανή την ανησυχία γύρω από το κρίσιμο ζήτημα της ιδιοκτησίας. (reuters.com)
Η Ιερά Κοινότητα τοποθετεί το ζήτημα σε ευρύτερο ιστορικό πλαίσιο. Η Μονή της Αγίας Αικατερίνης, που ιδρύθηκε τον 6ο αιώνα και συγκαταλέγεται στα αρχαιότερα εν λειτουργία χριστιανικά μοναστήρια, διατήρησε επί αιώνες την αυτοδιοίκηση, τη θεσμική αυτονομία και τα περιουσιακά της δικαιώματα κάτω από διαφορετικές πολιτικές και θρησκευτικές εξουσίες. Η μακραίωνη αυτή συνέχεια αποτελεί, σύμφωνα με την αγιορείτικη θέση, συστατικό μέρος της ταυτότητας της Μονής και όχι μια προσωρινή παραχώρηση, εξαρτώμενη από τις εκάστοτε πολιτικές συνθήκες.
Γι’ αυτό και το Άγιο Όρος ζητεί να μη μετατραπεί ένα ιστορικά κατοχυρωμένο καθεστώς κυριότητας σε δικαίωμα απλής χρήσης. Μια τέτοια εξέλιξη, τονίζει, δεν θα αφορούσε αποκλειστικά τη Μονή του Σινά, αλλά θα μπορούσε να δημιουργήσει επικίνδυνο προηγούμενο και για άλλα αρχαία Πατριαρχεία, μοναστικά ιδρύματα και χριστιανικούς ιερούς τόπους της Ανατολής.
Η θέση της Ιεράς Κοινότητας διατυπώνεται χωρίς περιθώρια παρερμηνείας: το ιστορικό, μοναστικό, θεσμικό, νομικό και περιουσιακό καθεστώς της Μονής του Θεοβαδίστου Όρους Σινά πρέπει να παραμείνει αναλλοίωτο. Η απρόσκοπτη συνέχιση της λατρείας και της μοναστικής ζωής είναι θεμελιώδης, αλλά δεν αρκεί από μόνη της εάν συνοδεύεται από απώλεια της κυριότητας.
Ακολουθεί ολόκληρη η ανακοίνωση της Ιεράς Κοινότητας του Αγίου Όρους:
Συμφωνία για τη Μέση Ανατολή, εναλλακτικές πληρωμές και κινεζική πρωτοβουλία για την τεχνητή νοημοσύνη
Η Σύνοδος Κορυφής των BRICS στο Νέο Δελχί ολοκληρώθηκε με μια επίδειξη ενότητας απέναντι στον οικονομικό προστατευτισμό, στις μονομερείς κυρώσεις και στη συνεχιζόμενη κυριαρχία των δυτικών χωρών στους διεθνείς θεσμούς. Ταυτόχρονα, όμως, ανέδειξε τις διαφορετικές προτεραιότητες και τους υπόγειους ανταγωνισμούς ανάμεσα στην Κίνα, στην Ινδία και στα υπόλοιπα μέλη της διευρυμένης ομάδας.
Η σημαντικότερη επιτυχία της συνόδου ήταν η ομόφωνη υιοθέτηση της «Διακήρυξης του Νέου Δελχί». Η συμφωνία αποκτά ιδιαίτερη πολιτική βαρύτητα επειδή στους BRICS συμμετέχουν κράτη με πολύ διαφορετικές γεωπολιτικές σχέσεις και συμφέροντα – μεταξύ αυτών το Ιράν και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα.
Το μήνυμα που επιχείρησαν να στείλουν οι ηγέτες ήταν ότι οι BRICS δεν θέλουν πλέον να λειτουργούν μόνο ως ένα χαλαρό φόρουμ αναδυόμενων οικονομιών. Φιλοδοξούν να εξελιχθούν σε μηχανισμό συντονισμού του λεγόμενου Παγκόσμιου Νότου και σε αντίβαρο προς τους θεσμούς και τους κανόνες που διαμορφώθηκαν υπό δυτική, κυρίως αμερικανική, επιρροή.
Η δύσκολη συμφωνία για τη Μέση Ανατολή
Η κοινή διακήρυξη εκφράζει «βαθιά ανησυχία» για την κλιμάκωση των εντάσεων στη Μέση Ανατολή και καλεί όλες τις εμπλεκόμενες πλευρές να επιδείξουν τη μέγιστη δυνατή αυτοσυγκράτηση. Οι ηγέτες τάχθηκαν υπέρ της επίλυσης των διεθνών διαφορών μέσω του διαλόγου, των διαβουλεύσεων και της διπλωματίας.
Η επίτευξη συμφωνίας ήταν κάθε άλλο παρά αυτονόητη. Η συμμετοχή του Ιράν και κρατών του Κόλπου που διατηρούν στενές σχέσεις με την Ουάσιγκτον καθιστούσε εξαιρετικά δύσκολη τη διατύπωση μιας κοινής θέσης. Στο περιθώριο της συνόδου πραγματοποιήθηκε, μάλιστα, συνάντηση του Ιρανού προέδρου με τον διάδοχο του θρόνου του Άμπου Ντάμπι, με αντικείμενο την αποκλιμάκωση και την περιφερειακή σταθερότητα.
Η διακήρυξη αναφέρθηκε επίσης στις συγκρούσεις στο Σουδάν και επανέλαβε την αντίθεση των BRICS στις οικονομικές κυρώσεις που δεν έχουν εγκριθεί από τον ΟΗΕ. Αυτό αποτέλεσε έμμεση αλλά σαφή κριτική προς τις Ηνωμένες Πολιτείες και τους συμμάχους τους.
Αντίδραση στους δασμούς και στις οικονομικές πιέσεις
Οι BRICS καταδίκασαν την αύξηση των μονομερών δασμών, των μη δασμολογικών περιορισμών και των μέτρων οικονομικού εξαναγκασμού. Σύμφωνα με τη διακήρυξη, τέτοιες πολιτικές διαταράσσουν το διεθνές εμπόριο και αποσταθεροποιούν τις παγκόσμιες εφοδιαστικές αλυσίδες.
Παρότι οι Ηνωμένες Πολιτείες δεν κατονομάζονται πάντοτε ευθέως, το πολιτικό μήνυμα είναι σαφές. Η διευρυμένη ομάδα επιχειρεί να παρουσιάσει τον εαυτό της ως υπερασπιστή ενός περισσότερο πολυκεντρικού οικονομικού συστήματος, στο οποίο οι αναπτυσσόμενες χώρες δεν θα εξαρτώνται αποκλειστικά από τις αποφάσεις της Ουάσιγκτον ή των δυτικών χρηματοπιστωτικών θεσμών.
Στην ίδια κατεύθυνση κινείται η συμφωνία για μεγαλύτερη χρήση των εθνικών νομισμάτων στις μεταξύ τους εμπορικές συναλλαγές, καθώς και για ανάπτυξη αποτελεσματικότερων διασυνοριακών συστημάτων πληρωμών. Οι αποφάσεις αυτές δεν ισοδυναμούν με δημιουργία κοινού νομίσματος των BRICS. Αποτελούν, όμως, ένα ακόμη βήμα στην προσπάθεια περιορισμού της εξάρτησης από το δολάριο και από το δυτικό χρηματοπιστωτικό δίκτυο.
Η κινεζική προσφορά για τεχνητή νοημοσύνη
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζουν οι ανακοινώσεις του Κινέζου προέδρου Σι Τζινπίνγκ, στις οποίες επικεντρώνεται και το δημοσίευμα του South China Morning Post.
Ο Σι πρότεινε τη δημιουργία μιας ανοιχτής ζώνης τεχνητής νοημοσύνης των BRICS, υπό κινεζική πρωτοβουλία. Στόχος θα είναι η συνεργασία σε μεγάλα γλωσσικά μοντέλα, η εκπαίδευση συστημάτων AI και η ανάπτυξη ενός οικοσυστήματος τεχνολογίας ανοιχτού κώδικα.
Η Κίνα υποσχέθηκε ακόμη να βοηθήσει τα κράτη της ομάδας:
στην ανάπτυξη «έξυπνων» εργοστασίων και προηγμένης μεταποίησης,
στην εκπαίδευση νέων επιστημόνων και στελεχών,
στην εφαρμογή της τεχνητής νοημοσύνης στη βιομηχανία,
στη διασύνδεση των παραγωγικών και εφοδιαστικών αλυσίδων,
και στη δημιουργία μιας περισσότερο ενοποιημένης αγοράς των BRICS.
Ο Κινέζος πρόεδρος πρότεινε επίσης μια σύμπραξη ειδικών οικονομικών ζωνών και ανακοίνωσε ότι η Κίνα θα διοργανώσει φόρουμ για το εμπόριο υπηρεσιών το 2027.
Η προσφορά αυτή έχει σαφή αναπτυξιακή διάσταση, καθώς αρκετές χώρες των BRICS επιθυμούν πρόσβαση σε τεχνολογία χωρίς τους περιορισμούς και το κόστος των δυτικών συστημάτων. Παράλληλα, όμως, εξυπηρετεί τη στρατηγική φιλοδοξία του Πεκίνου να καταστήσει τις κινεζικές πλατφόρμες, προδιαγραφές και τεχνολογικές υποδομές βασικό σημείο αναφοράς για τον Παγκόσμιο Νότο.
Η προειδοποίηση του Μόντι για τα κρίσιμα ορυκτά
Η ομιλία του Ινδού πρωθυπουργού Ναρέντρα Μόντι αποκάλυψε και τα όρια της ενότητας. Ο Μόντι προειδοποίησε ότι η τεχνολογία και τα κρίσιμα ορυκτά δεν πρέπει να μετατρέπονται σε οικονομικά ή γεωπολιτικά όπλα.
Η αναφορά αυτή μπορεί να διαβαστεί ως κριτική τόσο προς τις δυτικές απαγορεύσεις εξαγωγής προηγμένης τεχνολογίας όσο και προς την κυρίαρχη θέση της Κίνας στην επεξεργασία σπάνιων γαιών και άλλων κρίσιμων πρώτων υλών. Το South China Morning Post επισημαίνει ακριβώς αυτή την αντίθεση: ενώ ο Σι παρουσίασε την Κίνα ως πάροχο τεχνολογίας, η Ινδία εξέφρασε την ανησυχία της για τη δυνατότητα των ισχυρότερων κρατών να ελέγχουν την πρόσβαση στην τεχνολογία και στα ορυκτά.
Επομένως, πίσω από την κοινή γλώσσα περί συνεργασίας εξακολουθεί να υπάρχει ανταγωνισμός για την τεχνολογική ηγεσία, τον έλεγχο των εφοδιαστικών αλυσίδων και την πολιτική επιρροή στις αναπτυσσόμενες χώρες.
Υγεία, ενέργεια και κλιματική πολιτική
Στα πιο πρακτικά αποτελέσματα της συνόδου περιλαμβάνεται η συμφωνία για τη δημιουργία ολοκληρωμένου συστήματος έγκαιρης προειδοποίησης για λοιμώδη νοσήματα. Στόχος είναι η ταχύτερη ανταλλαγή πληροφοριών και η καλύτερη προετοιμασία απέναντι σε μελλοντικές πανδημίες.
Οι ηγέτες συμφώνησαν επίσης να ενισχύσουν τη συνεργασία στους τομείς:
της επισιτιστικής ασφάλειας,
της ενέργειας,
της ψηφιακής γεωργίας,
των ψηφιακών δημόσιων υποδομών,
της τεχνητής νοημοσύνης,
της αντιμετώπισης φυσικών καταστροφών
και της κλιματικής δράσης.
Στο ενεργειακό πεδίο υποστήριξαν μια «δίκαιη, ομαλή και χωρίς αποκλεισμούς» μετάβαση. Αναγνώρισαν, ωστόσο, ότι τα ορυκτά καύσιμα θα εξακολουθήσουν να έχουν σημαντικό ρόλο, ιδιαίτερα στις αναδυόμενες και αναπτυσσόμενες οικονομίες. Η θέση αυτή δείχνει ότι οι BRICS δεν υιοθετούν ενιαίο, αυστηρό χρονοδιάγραμμα απεξάρτησης από τα ορυκτά καύσιμα.
Αίτημα μεταρρύθμισης του ΟΗΕ και των διεθνών οργανισμών
Η διακήρυξη επανέφερε το αίτημα για μεταρρύθμιση του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ, αλλά και για μεγαλύτερη εκπροσώπηση των αναπτυσσόμενων χωρών στο Διεθνές Νομισματικό Ταμείο και στην Παγκόσμια Τράπεζα.
Αυτή είναι μία από τις βασικές θέσεις που συγκρατούν τους BRICS ως ομάδα: η πεποίθηση ότι η σημερινή κατανομή ισχύος στους διεθνείς οργανισμούς δεν αντανακλά πλέον το δημογραφικό και οικονομικό βάρος του Παγκόσμιου Νότου. (AP News)
Τι αποφασίστηκε πραγματικά – και τι παραμένει εξαγγελία
Η Σύνοδος του Νέου Δελχί είχε ουσιαστική πολιτική σημασία, κυρίως επειδή κατάφερε να παραγάγει κοινή διακήρυξη παρά τις μεγάλες διαφορές μεταξύ των μελών. Σημαντικές είναι επίσης η συμφωνία για το σύστημα υγειονομικής προειδοποίησης, η επέκταση των πληρωμών σε εθνικά νομίσματα και οι κινεζικές πρωτοβουλίες για την τεχνητή νοημοσύνη και τη βιομηχανική συνεργασία.
Ωστόσο, τα περισσότερα συμπεράσματα της συνόδου αποτελούν πολιτικές δεσμεύσεις και όχι νομικά δεσμευτικές αποφάσεις. Δεν ανακοινώθηκαν συγκεκριμένα χρονοδιαγράμματα, προϋπολογισμοί ή μηχανισμοί εφαρμογής για όλες τις πρωτοβουλίες. Δεν δημιουργήθηκε κοινό νόμισμα, ούτε επιτεύχθηκε μια πλήρως κοινή εξωτερική πολιτική.
Η πραγματική δοκιμασία θα είναι αν οι εξαγγελίες για πληρωμές, τεχνολογία, εμπόριο και ανάπτυξη μετατραπούν σε εφαρμόσιμα προγράμματα. Όπως παραδέχθηκε και ο Ναρέντρα Μόντι στο κλείσιμο της συνόδου, οι συμφωνίες πρέπει να περάσουν «από τα αρχεία στην πραγματική ζωή».
Το βασικό συμπέρασμα είναι ότι οι BRICS εμφανίστηκαν περισσότερο ενωμένοι απέναντι στις εξωτερικές πιέσεις, χωρίς όμως να έχουν ξεπεράσει τους εσωτερικούς ανταγωνισμούς τους. Η ομάδα δεν αποτελεί ακόμη συνεκτικό γεωπολιτικό συνασπισμό. Αποτελεί, όμως, ένα ολοένα σημαντικότερο πεδίο στο οποίο η Κίνα, η Ινδία, η Ρωσία και οι μεγάλες αναδυόμενες οικονομίες διαπραγματεύονται τη θέση τους στην παγκόσμια τάξη που διαμορφώνεται.
Μετά την Δ.Ε.Θ. -τα πράγματα γίνονται πιο ξεκάθαρα:
-Η ”ΝΔ”/ο Μητσοτάκης δεν κερδίζει,
-Το ΠΑΣΟΚ/ο Ανδρουλάκης γυρίζει το παιχνίδι,
-Για τον Τσίπρα/ΕΛΑΣ το momentum εκτονώνεται,
-Η Καρυστιανού/ΕΛΠΙΔΑ χάνει πριν τερματίσει,
-Και αναμένεται ο Σαμαράς, με τον χρόνο να μην είναι πια σύμμαχός του…
>> Στις 24 Μαίου 2026 είχα γράψει και προειδοποιήσει με την παρακάτω λιτή, ψύχραιμη και στοχευμένη ανάρτηση.
Διαβάστε την. Έχει την αξία της. Τώρα που τα πράγματα αρχίζουν, όπως έγραφα, να λαμβάνουν τις πραγματικές τους διαστάσεις, μπορείτε να κάνετε και τις δικές σας εκτιμήσεις/αξιολογήσεις και να πάρετε θέση. (Και σας παρακαλώ: πάρτε και θέση αγώνα -όπως, εξάλλου, μας πρέπει)!
Στο τέλος (μετά το κείμενο της ανάρτησης της 24ης/5.) δείτε και τον συναρτημένο, σχετικό σχολιασμό μετά την ολοκλήρωση των επισκέψεων, ομιλιών & συνεντεύξεων των αρχηγών των κομμάτων στην 90η ΔΕΘ.
Η ανάρτηση της 24ης/5. :
” Παιχνίδι με το χρόνο & την χειραγώγηση. Η αξία σταθερού Κοινωνικού Προσανατολισμού!
Θα υπάρξει ένα παιχνίδι!
Τα νέα κόμματα θα εμφανιστούν σχετικά ψηλά στο κύμα δημοσκοπήσεων που θα έρθει.
Αυτό θα εξακολουθήσει για ορισμένο χρονικό διάστημα, πριν τα πράγματα λάβουν τις πραγματικές τους διαστάσεις.
Το παιχνίδι αυτό σχετίζεται με σκοπιμότητες, καθώς -και κυρίως -με τα σχέδια οικονομικών ομάδων και κέντρων δύναμης που στηρίζουν (μέχρι και έχουν ενθαρρύνει τον σχηματισμό) ορισμένων εγχειρημάτων και, βεβαίως, με το καθεστωτικό κατεστημένο (της τελευταίας 7ετίας).
Με κάποια επιβράδυνση η κατάσταση θα εμφανισθεί -και θα ξανακαταγραφεί -στην πραγματική της εικόνα: εκτεταμένη κρίση μαζί με στοιχεία θυμού, απογοήτευσης και απορρίψεων.
Όμως, δεν πρέπει να λησμονείται ότι η κοινωνία -παρά την καθημερινή, συστηματική προσπάθεια χειραγώγησής της, καθώς και την παραζάλη της- βιώνει ακραίες συνθήκες: οικονομικής κρίσης (ακρίβεια, στέγη, βασικά κοινωνικά αγαθά), απαξίωσης κάθε έννοιας και θεσμού (δικαιοσύνης, κοινοβουλίου, διοίκησης) και πνευματικής, αξιακής απονεύρωσης. Βιώνει, θυμώνει, αναζητεί, σταθμίζει και …τοποθετείται!
Η κοινωνία θα τιμωρήσει! Και θα τιμωρήσει σκληρά (και -για όλους αυτούς που μετράνε την ”κοινή γνώμη” της -με μή προβλεπτό τρόπο…)!
Η κοινωνία θα στραφεί -θα υποστηρίξει και μπορεί να συμπαραταχθεί- με όσους δείχνουν και θα δείξουν σταθερότητα, ήθος, σχέδιο και συνέπεια σε Κοινωνική Ατζέντα, με κοινωνικά -λαϊκά προτάγματα, στόχους και δεσμεύσεις, σε ουσιαστική, ειλικρινή -κι όχι εικονική- σχέση με την ίδια την κοινωνία και τις δημιουργικές της δυνάμεις.
Η Πολιτική παρά την φθορά της -και την βαθιά διαφθορά των κυρίαρχων -δεν έχασε το ρόλο και τη σημασία της όταν μάλιστα σχεδιασθεί, ιεραρχηθεί και ασκηθεί με την κοινωνία και για την κοινωνία, τις ανάγκες και το μέλλον της. ”
………………………………………………..
>> Και, τώρα, ο σχετικός σχολιασμός, μετά την 90η ΔΕΘ και όσα ειπώθηκαν από του αρχηγούς των κομμάτων. Τα σημαντικότερα κατά την εκτίμησή μου συμπεράσματα είναι τα παρακάτω:
Είναι αδιαμφισβήτητο ότι ο Ανδρουλάκης και με την ομιλία του (παρουσίαση της προγραμματικής πλατφόρμας του ΠΑΣΟΚ) και με την συνέντευξή του (όπου παρείχε πρόσθετα στοιχεία και διευκρινήσεις) επιβεβαίωσε την προγραμματική υπέροχη του ΠΑΣΟΚ, αναβαθμίζοντας σημαντικά και την δική του ηγετική εικόνα.
Το ΠΑΣΟΚ μέσα από τον πολιτικό-προγραμματικό λόγο του, το έμμεσα προβαλλόμενο, πλην σαφές, ιδεολογικό του προφίλ και την πολλαπλά υπογραμμισμένη, τονισμένη ”πολιτική του αυτονομία”, όπως όλα αυτά αναπτύχθηκαν από τον Ν. Ανδρουλάκη (στις δυο -πιο ολοκληρωμένες από ποτέ- δημόσιες παρεμβάσεις του) αποτελεί, και επιδιώκει κυρίαρχα να αποτελέσει, δύναμη που εκπροσωπεί μια νέα -αδιαμόρφωτη ακόμα, πλην όμως υλικά υπαρκτή- μεγάλη κοινωνική συμμαχία των σημερινών μη προνομιούχων. Εκπροσώπηση κοινωνικής συμμαχίας, η οποία νοείται και κινείται διεκδικητικά και αντιπαραθετικά προς τους ”οικονομικά ισχυρούς, τα ολιγοπώλια, τα καρτέλ, τα κατευθυνόμενα media”, δηλαδή προς την υπάρχουσα, επικαρπώτρια οικονομική ολιγαρχία της οποίας την κύρια εκπροσώπηση/εξυπηρέτηση φέρει ο Κ. Μητσοτάκης και η υπ΄ αυτόν ”ΝΔ”.
Η συνολική (ολιστική, κατά την προσφιλή έκφραση) πρόταση του ΠΑΣΟΚ περί ”πολιτικής αλλαγής”, στη φιλοσοφία της, στο περιεχόμενο, στους στόχους και τις επιλογές της, δεν αφορά αποκλειστικά στην δημοκρατική (εν)αλλαγή με ήττα και απομάκρυνση του Κ. Μητσοτάκη και της ”ΝΔ” από την κυβερνητική εξουσία, αλλά σχετίζεται βαθύτερα με Αλλαγή Πορείας και ουσιαστικά με αλλαγή κοινωνικού-οικονομικού Υποδείγματος, στοιχείο όμως που δεν είναι βέβαιο πως έχει συνειδητοποιηθεί στο αναγκαίο βάθος από το ευρύτερο στελεχιακό δυναμικό του ΠΑΣΟΚ. Ο δύσκολος πάντως αλλά και φιλόδοξος αγώνας προς τις εκλογές μπαίνει πλέον στην τελευταία, κρισιμότερη φάση του…
Ο Κ. Μητσοτάκης, παρά τις πολλές προσδοκίες που είχαν αντικειμενικά καλλιεργηθεί, και λόγω της έντασης των προβλημάτων και των πολλών ζωτικών αναγκών, αλλά και λόγω των επικείμενων εκλογών, φαίνεται ότι, μολονότι προσέφερε κάποιες παροχές, τελικά δεν ικανοποίησε κανέναν. Ακόμα και εκείνες οι ομάδες για τους οποίες υποτίθεται ότι είχε κατάλληλα προετοιμαστεί έδειξαν την μη ικανοποίησή τους και ορισμένες, μάλιστα, την απογοήτευσή τους. Σε όλες δε τις περιπτώσεις η διαβρωτική ακρίβεια σε όλα τα προϊόντα και τις υπηρεσίας (δηλαδή, τα πραγματικά διαθέσιμα εισοδήματα των πολιτών, η πραγματική αγοραστική τους δύναμη) λειτούργησαν -και εξακολουθούν να λειτουργούν- σαρωτικά απέναντι σε κάθε ανακοίνωση και κάθε επίδομα Μητσοτάκη. Από την άλλη, είναι εξαιρετικά δύσκολο -δείχνει ανυπέρβλητο- να πείσει ο ίδιος και οι υπουργοί του πως, πέρα από τη βεβαρυμμένη κυβερνητική τους θητεία και μετά τα 36 δισ. € του Ταμείου Ανάκαμψης, ό,τι δεν μπορέσαν να κάνουν σε 7 χρόνια (!) θα το κάνουν τώρα!…
Ο Α. Τσίπρας παρότι επεδίωξε να καθορίσει το παιχνίδι με την πρόωρη (πρώτη) άνοδο και παρουσίαση των προτάσεών του, και παρά το γεγονός της ύπαρξης στο πλάσιο των προτάσεών του στόχων και επιλογών με ενδιαφέρον και κοινωνικό περιεχόμενο, η συνολική τελικά πρότασή του στερούνταν τη δομή και το χαρακτήρα μιας εναλλακτικής στρατηγικής. Ο Τσίπρας και η ΕΛΑΣ δείχνουν ότι σταδιακά χάνoυν το θετικό τους momentum. Ωστόσο είναι σχετικά νωρίς να διατυπωθεί με βεβαιότητα η τελική έκβαση στο χώρο των δυνάμεων της Κεντροαριστεράς…
Η Μ. Καρυστιανού και η ΕΛΠΙΔΑ εμφανίζουν μια ραγδαία -για ορισμένους ανέλπιστη- υποχώρηση. Γεγονός, που όπως έχω και άλλες φορές γράψει, προέρχεται από την αποδέσμευση της ίδιας και της ”διευθυντικής ομάδας” της από την έννοια, τις αρχές, τις πρακτικές και την ανάδειξη ανοιχτού, αντισυμβατικού, κοινωνικού, Κινήματος (κι όχι της μετάπτωσης σε ”κόμμα” παραδοσιακού χαρακτήρα).
Υπάρχει, τέλος, η αναμονή του κόμματος Σαμαρά… Το οποίο φρόντισε -και πάλι ο Κ. Μητσοτάκης- με την ”τεχνογνωσία του άγχους του”, να ανεβάσει ψηλά στις δημόσιες συζητήσεις και μάλιστα σε στιγμή ανακοινώσεων των μέτρων με τα οποία ο ίδιος επιχειρούσε την επανακυριαρχία του. Σημειώνουμε, εδώ, ότι πλέον ο χρόνος λειτουργεί αντίστροφα για τον Α. Σαμαρά. Με την έννοια ότι από σύμμαχός του μεταβάλλεται σε αντίπaλό του, καθώς έχουν εξαντληθεί τα διαθέσιμα περιθώρια, ιδιαίτερα, αν τώρα δεν κινηθεί άμεσα, συντονισμένα και πανελλαδικά.
Όταν έχεις περισσότερα από δέκα χρόνια να επισκεφθείς τη Θεσσαλονίκη, ο
πειρασμός να αρχίσεις τις επιπόλαιες συγκρίσεις καιροφυλακτεί. Αλλωστε
οι Αθηναίοι έχουμε μεγάλη παράδοση στις εξιδανικεύσεις.
Ωστόσο υπάρχουν πράγματα που αξίζει να ειπωθούν. Η Θεσσαλονίκη υποδέχεται
πλέον τους όλο και περισσότερους επισκέπτες της χωρίς τα εργοτάξια του μετρό
κατά μήκος της Εγνατίας. Αυτή είναι από μόνη της μια συναρπαστική αλλαγή,
καθώς το κέντρο της πόλης έχει αποκτήσει ξανά την παλιά του συνέχεια και
συνοχή. Επιπλέον, η χρήση του μετρό προκαλεί συγκίνηση σε οποιονδήποτε
εύχεται το καλό του τόπου. Το τραυματικό παρασκήνιο της εξέλιξης του έργου
ξεχνιέται αυτοστιγμεί, καθώς ο υπερσύγχρονος συρμός σε μεταφέρει από τη μια
άκρη της πόλης στην άλλη μέσα σε δέκα λεπτά. Προφανώς απαιτείται πρόνοια για
την άμεση επέκταση του δικτύου, μη λέμε τα αυτονόητα.
Τα παραδοσιακά πλεονεκτήματα της Θεσσαλονίκης είναι όλα εκεί (εγγύτητα με τη
θάλασσα, συνεκτικό εμπορικό κέντρο κ.λπ.) και κάθε αντικειμενικός παρατηρητής
πιστώνει τα βήματα προόδου στην εικόνα του κέντρου της πόλης στη δημοτική
αρχή που προέκυψε από τις τελευταίες αυτοδιοικητικές εκλογές.
Σε αντίθεση με την Αθήνα, περπατώντας στους δρόμους της Θεσσαλονίκης αντιλαμβάνεσαι ένα
περιβάλλον επένδυσης στο μέλλον. Τα νέα πλατάνια στην πεζοδρομημένη, πλέον,
Αγίας Σοφίας εκπέμπουν ένα πολύ συγκεκριμένο σήμα, ενώ προγραμματίζονται ή
βρίσκονται σε εξέλιξη σημαντικά έργα υποδομής στον άξονα της Αριστοτέλους,
στο ξύλινο ντεκ στην παλιά παραλία και στις πλατείες Ελευθερίας και
Δημοκρατίας.
Το γεγονός ότι η δεύτερη μεγαλύτερη πόλη της χώρας δυσκολεύεται
να κρατήσει εν μέρει το δημιουργικό κεφάλαιό της συνιστά συλλογική
ήττα.
Αλλά η Θεσσαλονίκη είναι ελληνική πόλη. Η ασυδοσία των γκράφιτι, η
παντοκρατορία των Ι.Χ., οι αυθαιρεσίες εις βάρος του δημόσιου χώρου
δημιουργούν κι εδώ τα γνωστά αναχώματα σε κάθε κίνηση προς το μέλλον.
Κυρίως, όμως, σε πλημμυρίζει η αίσθηση ότι οι παραγωγικοί βραχίονες της πόλης
εξαντλούνται στα συνήθη: τουρισμός και αναψυχή.
Κι αν στην Αθήνα τα οικονομικά μεγέθη ενθαρρύνουν μια ελάχιστη προσδοκία ευημερίας, η
Θεσσαλονίκη βρίσκεται αντιμέτωπη εδώ και χρόνια με καταγεγραμμένη
μετανάστευση εξειδικευμένων, μορφωμένων και εν γένει ταλαντούχων ατόμων
προς την Αθήνα, σε αναζήτηση καλύτερων αμοιβών και συνθηκών επαγγελματικής
εξέλιξης.
Το γεγονός ότι η δεύτερη μεγαλύτερη πόλη της χώρας δυσκολεύεται να κρατήσει
εν μέρει το δημιουργικό κεφάλαιό της συνιστά συλλογική ήττα. Η διαπίστωση
γίνεται ακόμη πιο οδυνηρή αν σκεφθεί κανείς την άμεση πρόσβαση της
Θεσσαλονίκης σε μια τεράστια φυσική ενδοχώρα, από τις ακτές της Αδριατικής
μέχρι την Κωνσταντινούπολη. Εδώ πληρώνουμε διαχρονικά λάθη της ελληνικής
εξωτερικής πολιτικής που μας αποξένωσε από δυνητικούς συμμάχους σχεδόν
κατά μήκος όλου του βαλκανικού τόξου. Ομως, ποτέ δεν είναι αργά.
Η τεχνητή νοημοσύνη κατακτά τα μαθηματικά — αλλά τι μπορεί να χαθεί;
Στέφανι Στούντερ Ανώτερη ψηφιακή συντάκτρια
Photograph: Graham Dickie/The New York Times/
Το δημοσίευμα του Economist εξετάζει μια διαμάχη που ξεπερνά κατά πολύ ένα δύσκολο μαθηματικό πρόβλημα. Στο επίκεντρο βρίσκεται η ανακοίνωση της OpenAI ότι ένα πειραματικό σύστημά της παρήγαγε προτεινόμενη λύση για το πρόβλημα ύπαρξης και ομαλότητας των εξισώσεων Navier–Stokes, ένα από τα επτά περίφημα «Προβλήματα της Χιλιετίας».
Η εξέλιξη παρουσιάζεται ως εντυπωσιακή απόδειξη των νέων ικανοτήτων της τεχνητής νοημοσύνης. Ταυτόχρονα, όμως, προκάλεσε την έντονη αντίδραση κορυφαίων μαθηματικών, οι οποίοι φοβούνται ότι ο τρόπος με τον οποίο οι εταιρείες χρησιμοποιούν τα μαθηματικά ως πεδίο ανταγωνισμού μπορεί να υπονομεύσει τις ίδιες τις βάσεις της επιστημονικής δραστηριότητας.
Τι είναι οι εξισώσεις Navier–Stokes
Οι εξισώσεις Navier–Stokes περιγράφουν την κίνηση των ρευστών. Χρησιμοποιούνται για τη μοντελοποίηση φαινομένων όπως:
η ροή του αέρα γύρω από τα φτερά ενός αεροπλάνου,
τα θαλάσσια ρεύματα και η κυκλοφορία της ατμόσφαιρας,
η κίνηση του αίματος,
ο καπνός και οι αναταράξεις,
η συμπεριφορά του πλάσματος στο εσωτερικό άστρων.
Το ανοιχτό μαθηματικό πρόβλημα δεν είναι εάν οι εξισώσεις λειτουργούν πρακτικά —χρησιμοποιούνται ήδη ευρύτατα— αλλά εάν, υπό τις συνθήκες που ορίζει το πρόβλημα, οι λύσεις τους παραμένουν πάντοτε ομαλές ή μπορούν να αναπτύξουν μια «ανωμαλία» σε πεπερασμένο χρόνο. Με απλά λόγια, οι μαθηματικοί αναζητούν εάν υπάρχει περίπτωση ορισμένες ποσότητες να παύσουν να συμπεριφέρονται κανονικά και να οδηγηθούν θεωρητικά στο άπειρο.
Η OpenAI ανακοίνωσε ότι το σύστημά της παρήγαγε μια απόδειξη σύμφωνα με την οποία οι εξισώσεις μπορούν να εμφανίσουν τέτοια ανωμαλία. Παρουσίασε τόσο το μαθηματικό κείμενο όσο και μια τυπική απόδειξη στη γλώσσα Lean, η οποία επιτρέπει τον μηχανικό έλεγχο των λογικών βημάτων. Η ίδια η εταιρεία χρησιμοποιεί προσεκτικότερη διατύπωση από αρκετά δημοσιεύματα: μιλά για «προτεινόμενη λύση», η οποία πρέπει να αξιολογηθεί από την επιστημονική κοινότητα. (OpenAI)
Μια εντυπωσιακή επίδοση, όχι ακόμη οριστικά κατοχυρωμένη λύση
Η ύπαρξη μιας τυπικής απόδειξης σε Lean αποτελεί σημαντικό στοιχείο, διότι περιορίζει την πιθανότητα να υπάρχουν απλά λογικά κενά. Δεν λύνει όμως αυτόματα όλα τα ζητήματα.
Πρέπει να εξακριβωθεί ότι:
Η τυπική διατύπωση αντιστοιχεί ακριβώς στο αρχικό πρόβλημα του Clay Mathematics Institute.
Οι υποθέσεις που χρησιμοποιούνται δεν αλλάζουν ουσιωδώς το ερώτημα.
Η απόδειξη είναι μαθηματικά σημαντική και όχι αποτέλεσμα κάποιας τεχνικής παράκαμψης.
Οι ειδικοί του πεδίου μπορούν να την εξετάσουν, να την κατανοήσουν και να την εντάξουν στην υπάρχουσα γνώση.
Επομένως, η ανακοίνωση δεν πρέπει να συγχέεται με την οριστική αναγνώριση μιας λύσης. Στα μαθηματικά, ιδιαίτερα σε προβλήματα αυτού του μεγέθους, η αποδοχή απαιτεί εκτενή ανεξάρτητο έλεγχο. Η ανακοίνωση της OpenAI, πάντως, ισχυρίζεται συγκεκριμένα ότι η απόδειξη κατασκευάζει ανωμαλία χωρίς εξωτερική εξαναγκαστική δύναμη, διαφοροποιώντας την από συγγενές αποτέλεσμα των Levent Alpöge και Tristan Buckmaster που περιλάμβανε εξωτερική forcing. (OpenAI)
Η αντίδραση των μαθηματικών
Η αντιπαράθεση δεν περιορίζεται στο εάν η απόδειξη είναι σωστή. Είκοσι πέντε κάτοχοι του Μεταλλίου Fields —μεταξύ τους ο Terence Tao— υπέγραψαν δημόσια δήλωση προειδοποιώντας για μια «σοβαρή αναντιστοιχία» ανάμεσα στους στόχους των εταιρειών τεχνητής νοημοσύνης και στους στόχους της μαθηματικής κοινότητας.
Το Μετάλλιο Fields θεωρείται η σημαντικότερη διάκριση στα μαθηματικά. Επομένως, μια κοινή παρέμβαση τόσων βραβευμένων επιστημόνων έχει ιδιαίτερο βάρος.
Οι υπογράφοντες δεν υποστηρίζουν απλώς ότι η τεχνητή νοημοσύνη κάνει λάθη. Η ανησυχία τους είναι βαθύτερη: ακόμη και όταν ένα σύστημα παράγει σωστές αποδείξεις, μπορεί να αλλάξει τη μαθηματική έρευνα με τρόπο που υποβαθμίζει την κατανόηση, την εκπαίδευση, τη συνεργασία και την πνευματική συνέχεια του κλάδου. (lemonde.fr)
Η κορυφή του Έβερεστ
Ο Economist μεταφέρει μια χαρακτηριστική παρομοίωση: άλλο είναι να ανέβει κανείς στην κορυφή του Έβερεστ και άλλο να μεταφερθεί εκεί με ελικόπτερο ή να ριχτεί με αλεξίπτωτο.
Και στις δύο περιπτώσεις βρίσκεται στο ίδιο σημείο. Μόνο στην πρώτη, όμως, έχει διανύσει τη διαδρομή, έχει αντιμετωπίσει τα εμπόδια και έχει αποκτήσει τη γνώση που προσφέρει η ανάβαση.
Με τον ίδιο τρόπο, μια τελική μαθηματική απόδειξη μπορεί να είναι σωστή αλλά να μην προσφέρει στους ανθρώπους την κατανόηση που προκύπτει από τη διαδικασία της ανακάλυψης. Για τους επικριτές, τα μαθηματικά δεν είναι ένας κατάλογος προβλημάτων που περιμένουν απλώς μια σωστή απάντηση. Είναι μια ανθρώπινη δραστηριότητα δημιουργίας εννοιών, ανάπτυξης μεθόδων και μετάδοσης γνώσης.
Από τη σπανιότητα στην πληθώρα αποδείξεων
Μέχρι σήμερα, ένα μεγάλο μέρος της μαθηματικής προόδου περιοριζόταν από τη δυσκολία παραγωγής αποδείξεων. Οι ερευνητές μπορούσαν να αφιερώσουν χρόνια ή και δεκαετίες σε ένα μόνο πρόβλημα.
Η τεχνητή νοημοσύνη μπορεί να αντιστρέψει αυτή την κατάσταση. Ο Terence Tao έχει μιλήσει για πιθανή μετάβαση από μια εποχή «σπανιότητας αποδείξεων» σε μια εποχή «αφθονίας αποδείξεων». Τα συστήματα θα μπορούν ενδεχομένως να παράγουν περισσότερα αποτελέσματα από όσα οι άνθρωποι μπορούν να ελέγξουν, να κατανοήσουν και να αξιοποιήσουν. (axios.com)
Αυτό δημιουργεί ένα παράδοξο: μπορεί να αποκτήσουμε περισσότερη μαθηματική γνώση σε τυπικό επίπεδο, αλλά μικρότερη πραγματική κατανόηση. Η επιστημονική κοινότητα κινδυνεύει να κατακλυστεί από ορθές αλλά αδιαφανείς αποδείξεις, χωρίς να διαθέτει αρκετούς ειδικούς για να εξηγήσουν γιατί είναι σημαντικές ή πώς συνδέονται μεταξύ τους.
Ο κίνδυνος για τους νέους ερευνητές
Η εξέλιξη επηρεάζει ιδιαίτερα τους διδακτορικούς φοιτητές και τους νέους πανεπιστημιακούς. Η επιλογή ενός δύσκολου προβλήματος αποτελεί ήδη μεγάλο επαγγελματικό ρίσκο: ένας ερευνητής μπορεί να εργαστεί για χρόνια χωρίς αποτέλεσμα.
Εάν μια εταιρεία με τεράστια υπολογιστική ισχύ μπορεί ξαφνικά να αναπτύξει χιλιάδες πράκτορες τεχνητής νοημοσύνης πάνω στο ίδιο πρόβλημα, ο νέος μαθηματικός κινδυνεύει να δει την εργασία του να ξεπερνιέται πριν προλάβει να τη δημοσιεύσει. Αυτό μπορεί να αποθαρρύνει τους ανθρώπους από την ενασχόληση με φιλόδοξα ερωτήματα και να τους οδηγήσει σε ασφαλέστερες αλλά λιγότερο δημιουργικές επιλογές.
Συνεργασία ή αγώνας δρόμου;
Η μαθηματική έρευνα βασίζεται παραδοσιακά στη σταδιακή ανταλλαγή ιδεών. Οι ερευνητές παρουσιάζουν ημιτελή αποτελέσματα σε σεμινάρια, συζητούν αποτυχημένες προσεγγίσεις και μοιράζονται εικασίες με συναδέλφους.
Εάν οι συνομιλίες με εργαλεία AI ή τα μη δημοσιευμένα προσχέδια μπορούν να συμβάλουν στην εκπαίδευση ή στη λειτουργία εταιρικών συστημάτων, οι επιστήμονες μπορεί να γίνουν περισσότερο επιφυλακτικοί. Η εμπιστοσύνη υποχωρεί και η ανοιχτή συνεργασία αντικαθίσταται από μυστικότητα.
Στη συγκεκριμένη υπόθεση διατυπώθηκαν ερωτήματα για τη σχέση της ανακοίνωσης της OpenAI με προηγούμενη, μη δημοσιευμένη εργασία των Alpöge και Buckmaster. Η OpenAI υποστηρίζει ότι το αποτέλεσμά της είναι διαφορετικό. Η διαμάχη, όμως, ανέδειξε την ανάγκη για πολύ σαφέστερους κανόνες σχετικά με:
την προέλευση των ιδεών,
την πρόσβαση σε μη δημοσιευμένο υλικό,
την αναγνώριση της ανθρώπινης συμβολής,
τη χρήση συνομιλιών και δεδομένων ερευνητών,
και την ευθύνη για μια απόδειξη που παράγεται κυρίως από μηχανή.
Ποιος θεωρείται συγγραφέας;
Μια επιστημονική δημοσίευση δεν είναι μόνο ένα σύνολο σωστών προτάσεων. Οι συγγραφείς αναλαμβάνουν ευθύνη για το αποτέλεσμα, εξηγούν τη μέθοδο, απαντούν σε ενστάσεις και τοποθετούν την εργασία τους μέσα στην ιστορία του πεδίου.
Ένα σύστημα AI δεν μπορεί να αναλάβει αυτή την κοινωνική και επιστημονική ευθύνη. Επομένως, προκύπτουν δύσκολα ερωτήματα: Ποιος πρέπει να υπογράφει μια απόδειξη που κατασκευάστηκε από χιλιάδες αυτοματοποιημένους πράκτορες; Οι μηχανικοί του συστήματος, οι μαθηματικοί που έλεγξαν το αποτέλεσμα, η εταιρεία ή όλοι μαζί; Και ποιος φέρει την ευθύνη εάν αργότερα εντοπιστεί θεμελιώδες σφάλμα;
Η Διακήρυξη του Λέιντεν για την Τεχνητή Νοημοσύνη και τα Μαθηματικά επιχειρεί να δημιουργήσει αρχές για τέτοια ζητήματα. Τονίζει την ανάγκη διαφάνειας, σωστής αναγνώρισης της συμβολής, ανθρώπινης ευθύνης και προστασίας της συλλογικής φύσης της μαθηματικής γνώσης. (leidendeclaration.ai)
Η αισιόδοξη πλευρά
Οι αντιδράσεις δεν σημαίνουν ότι η τεχνητή νοημοσύνη δεν μπορεί να ωφελήσει τα μαθηματικά. Οι δυνατότητες είναι τεράστιες.
Ένα αξιόπιστο σύστημα θα μπορούσε:
να ελέγχει περίπλοκες αποδείξεις,
να βρίσκει αντιπαραδείγματα,
να εξερευνά χιλιάδες πιθανές διαδρομές,
να συνδέει απομακρυσμένα πεδία,
να μετατρέπει ανεπίσημα επιχειρήματα σε τυπικά επαληθεύσιμες αποδείξεις,
να επιταχύνει εφαρμογές στη φυσική, την ιατρική, τη μηχανική και την πληροφορική.
Η OpenAI έχει ήδη παρουσιάσει σειρά αποτελεσμάτων σε γεωμετρία, κρυπτογραφία, θεωρία πολυπλοκότητας, θεωρία ομάδων και άλλα πεδία. Σε ορισμένες περιπτώσεις, διακεκριμένοι μαθηματικοί έχουν χαρακτηρίσει τις ιδέες των μοντέλων πρωτότυπες και ουσιαστικές. (openai.com)
Το ουσιαστικό ερώτημα, επομένως, δεν είναι εάν πρέπει να απαγορευτεί η AI στα μαθηματικά. Είναι ποιον σκοπό πρέπει να υπηρετεί.
Το πραγματικό δίλημμα
Ο Economist τοποθετεί τη διαμάχη μέσα σε ένα ευρύτερο πρόβλημα της εποχής: τι συμβαίνει όταν μια τεχνολογία μάς δίνει το αποτέλεσμα χωρίς να απαιτεί να κατανοήσουμε τη διαδικασία;
Το ίδιο ερώτημα εμφανίζεται στην εκπαίδευση. Αν οι μαθητές χρησιμοποιούν την AI για να γράφουν κείμενα ή να λύνουν προβλήματα πριν αποκτήσουν τις βασικές δεξιότητες, μπορεί να παρουσιάζουν σωστές απαντήσεις χωρίς να έχουν αναπτύξει κρίση. Η υπόθεση ότι αυτό δεν πειράζει, επειδή θα έχουν πάντοτε στη διάθεσή τους έναν ψηφιακό βοηθό, παραβλέπει ότι για να αξιολογήσει κανείς μια απάντηση πρέπει ήδη να διαθέτει γνώση.
Το PISA καταγράφει υποχώρηση των επιδόσεων των 15χρονων στις ανεπτυγμένες χώρες: σύμφωνα με το newsletter, οι σημερινοί δεκαπεντάχρονοι αποδίδουν στην ανάγνωση περίπου στο επίπεδο δεκατετράχρονων πριν από μία δεκαετία. Η AI μπορεί να καλύψει επιφανειακά αυτό το κενό, αλλά μπορεί επίσης να το διευρύνει εάν αντικαταστήσει την προσπάθεια που απαιτείται για να οικοδομηθεί πραγματική κατανόηση.
Συμπέρασμα
Η ανακοίνωση για τις Navier–Stokes μπορεί να αποτελεί ιστορική στιγμή. Δεν γνωρίζουμε ακόμη εάν η προτεινόμενη απόδειξη θα επικυρωθεί πλήρως ούτε ποια θα είναι η μακροπρόθεσμη σημασία της. Είναι όμως ήδη σαφές ότι τα συστήματα τεχνητής νοημοσύνης πλησιάζουν —ή έχουν ήδη εισέλθει— σε πεδία πρωτότυπης μαθηματικής έρευνας.
Η προειδοποίηση των κορυφαίων μαθηματικών δεν αφορά μόνο την προστασία ενός επαγγέλματος. Αφορά τον κίνδυνο να συγχέουμε την παραγωγή σωστών αποτελεσμάτων με την ανθρώπινη γνώση. Μπορεί μια μηχανή να μας μεταφέρει στην κορυφή. Εάν όμως δεν γνωρίζουμε τη διαδρομή, δεν μπορούμε να είμαστε βέβαιοι ότι έχουμε πραγματικά κατανοήσει πού βρισκόμαστε.
Πηγή:The Economist, «OpenAI’s apparent maths breakthrough raises profound questions» και newsletter The Economist Today, 13 Σεπτεμβρίου 2026. Συμπληρωματικές πηγές: επίσημη ανακοίνωση της OpenAI και δημόσιες δηλώσεις των μαθηματικών.
Η παγκόσμια τάξη καταρρέει: Η πρόταση του Charles Kupchan για τον κόσμο που έρχεται
Η διεθνής τάξη που οικοδομήθηκε μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο και κυριάρχησε, υπό την ηγεσία των Ηνωμένων Πολιτειών, μετά το τέλος του Ψυχρού Πολέμου βρίσκεται σε διαδικασία αποσύνθεσης. Το ερώτημα δεν είναι πλέον εάν ο κόσμος εισέρχεται σε μια νέα εποχή, αλλά ποιο σύστημα μπορεί να αντικαταστήσει το παλαιό χωρίς η μετάβαση να οδηγήσει σε γενικευμένη σύγκρουση.
Αυτό είναι το κεντρικό θέμα του δοκιμίου του καθηγητή Διεθνών Σχέσεων στο Πανεπιστήμιο Georgetown, Charles A. Kupchan, που δημοσιεύθηκε στο περιοδικό Foreign Policy με τίτλο «The World’s Only Real Hope of Maintaining Order». Ο Kupchan υποστηρίζει ότι η επιστροφή στην παλιά, δυτικοκεντρική φιλελεύθερη τάξη δεν είναι πλέον ρεαλιστική. Προτείνει, αντίθετα, ένα πιο ευέλικτο και πολυκεντρικό σύστημα παγκόσμιας διακυβέρνησης, το οποίο θα συνδυάζει την περιφερειακή αυτονομία με τη συνεννόηση μεταξύ των σημαντικότερων διεθνών δυνάμεων. (foreignpolicy.com)
Το τέλος της δυτικής κυριαρχίας
Κατά τον Kupchan, η σημερινή κρίση δεν αποτελεί μια προσωρινή παρέκκλιση που μπορεί να διορθωθεί με την εκλογή διαφορετικών κυβερνήσεων ή με την αναβίωση της παραδοσιακής αμερικανικής ηγεσίας. Πρόκειται για μια βαθύτερη, διαρθρωτική αλλαγή, η οποία οφείλεται στη σταδιακή διάχυση της οικονομικής, πολιτικής και στρατιωτικής ισχύος.
Η Δύση εξακολουθεί να διαθέτει τεράστιες δυνατότητες, αλλά δεν απολαμβάνει πλέον τη σχεδόν αδιαμφισβήτητη υπεροχή που είχε μετά την κατάρρευση της Σοβιετικής Ένωσης. Η άνοδος της Κίνας, η ενίσχυση της Ινδίας, η επανεμφάνιση της Ρωσίας ως αναθεωρητικής δύναμης και η αυξανόμενη αυτοπεποίθηση χωρών του Παγκόσμιου Νότου δημιουργούν ένα διεθνές σύστημα με περισσότερα κέντρα ισχύος.
Η μετατόπιση αυτή πραγματοποιείται τόσο από τη Δύση προς την Ανατολή όσο και από τον ανεπτυγμένο Βορρά προς τον Νότο. Το αποτέλεσμα είναι ένας αποκεντρωμένος κόσμος, στον οποίο καμία δύναμη δεν μπορεί να επιβάλλει μόνη της κανόνες με καθολική ισχύ.
Οι Ηνωμένες Πολιτείες παραμένουν εξαιρετικά ισχυρές, αλλά δεν μπορούν πλέον να λειτουργούν ως ο μοναδικός εγγυητής της διεθνούς τάξης. Ταυτόχρονα, η Κίνα, η Ρωσία και οι αναδυόμενες δυνάμεις δεν έχουν ούτε τη δυνατότητα ούτε την κοινή βούληση να αναλάβουν συλλογικά αυτόν τον ρόλο. Έτσι δημιουργείται ένα επικίνδυνο κενό ανάμεσα στην παρακμή του παλαιού συστήματος και στην απουσία ενός συμφωνημένου νέου.
Η εσωτερική κρίση των δυτικών δημοκρατιών
Η γεωπολιτική μετατόπιση αποτελεί μόνο τη μία πλευρά του προβλήματος. Η δεύτερη αφορά τις μεγάλες οικονομικές και κοινωνικές ανατροπές στο εσωτερικό των δυτικών κοινωνιών.
Ο συνδυασμός αυτοματοποίησης και ελεύθερου εμπορίου αποδυνάμωσε το κοινωνικό συμβόλαιο της βιομηχανικής εποχής. Εκατομμύρια θέσεις εργασίας στη μεταποίηση μεταφέρθηκαν σε χώρες χαμηλότερου κόστους, ενώ η τεχνολογική πρόοδος περιόρισε την ανάγκη για ανθρώπινη εργασία σε παραδοσιακούς κλάδους. Πολλοί εργαζόμενοι μετακινήθηκαν προς τον τομέα των υπηρεσιών, συχνά με χαμηλότερους μισθούς και μικρότερη εργασιακή ασφάλεια.
Η τεχνητή νοημοσύνη ενδέχεται να επεκτείνει αυτή την αναστάτωση σε επαγγέλματα που μέχρι πρόσφατα θεωρούνταν σχετικά ασφαλή. Δεν απειλούνται πλέον μόνο οι χειρωνακτικές και βιομηχανικές εργασίες, αλλά και θέσεις στον διοικητικό, επιστημονικό και δημιουργικό τομέα.
Η οικονομική ανασφάλεια, η διεύρυνση των ανισοτήτων και η υποχώρηση της μεσαίας τάξης υπονόμευσαν το πολιτικό κέντρο που στήριζε τη φιλελεύθερη διεθνή πολιτική. Παράλληλα, τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης ενίσχυσαν την πόλωση, μετατρέποντας τις οικονομικές και κοινωνικές δυσαρέσκειες σε πολιτική οργή.
Από τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο μέχρι και τις πρώτες δεκαετίες του 21ου αιώνα, η αμερικανική εξωτερική πολιτική στηριζόταν σε μια ευρεία διακομματική συναίνεση. Δημοκρατικοί και Ρεπουμπλικανοί διαφωνούσαν σε επιμέρους επιλογές, αλλά αποδέχονταν σε γενικές γραμμές τις συμμαχίες, το ελεύθερο εμπόριο και τον διεθνή ηγετικό ρόλο των ΗΠΑ. Αυτή η συναίνεση έχει καταρρεύσει.
Ο Τραμπ ως σύμπτωμα και όχι ως μοναδική αιτία
Στην ανάλυση του Kupchan, ο Ντόναλντ Τραμπ αποτελεί περισσότερο σύμπτωμα της κρίσης παρά τη βασική αιτία της. Η πολιτική του άνοδος εκφράζει την οργή απέναντι στις ελίτ, στην παγκοσμιοποίηση, στη μετανάστευση και στους θεσμούς που ένα μεγάλο μέρος της κοινωνίας θεωρεί ότι δεν το εκπροσωπούν πλέον.
Ο Τραμπ και άλλοι λαϊκιστές υπόσχονται να κατεδαφίσουν την παλιά φιλελεύθερη τάξη. Δεν διαθέτουν όμως, σύμφωνα με τον Kupchan, ούτε την πρόθεση ούτε την ικανότητα να οικοδομήσουν ένα σταθερό σύστημα που θα την αντικαταστήσει. Η αποδόμηση των υφιστάμενων θεσμών χωρίς μια βιώσιμη εναλλακτική ενισχύει την αβεβαιότητα και τον ανταγωνισμό.
Γι’ αυτό η συζήτηση για τη μελλοντική τάξη δεν πρέπει να περιμένει το τέλος της εποχής Τραμπ. Η πολιτική και ακαδημαϊκή κοινότητα οφείλει να αρχίσει από τώρα να επεξεργάζεται ένα σχέδιο για τη διακυβέρνηση ενός αλληλεξαρτώμενου κόσμου που κινδυνεύει να κατακερματιστεί.
Η ιστορική προειδοποίηση του 19ου αιώνα
Ο Kupchan συγκρίνει τη σημερινή περίοδο με τα τέλη του 19ου αιώνα. Τότε η βρετανική κυριαρχία υποχωρούσε, νέα κέντρα ισχύος αναδύονταν και η βιομηχανική επανάσταση προκαλούσε βαθιές κοινωνικές και οικονομικές αλλαγές.
Η ταυτόχρονη μεταβολή της διεθνούς ισορροπίας και της εσωτερικής κοινωνικής δομής των κρατών οδήγησε σε έντονο εθνικισμό, ανταγωνισμούς εξοπλισμών και, τελικά, σε δύο παγκόσμιους πολέμους. Η ιστορική αυτή εμπειρία δείχνει πόσο επικίνδυνες μπορούν να γίνουν οι μεταβατικές περίοδοι, ιδιαίτερα όταν το παλιό σύστημα έχει χάσει τη νομιμοποίησή του αλλά δεν έχει ακόμη συμφωνηθεί το καινούργιο.
Η βασική προειδοποίηση είναι σαφής: η επόμενη παγκόσμια τάξη πρέπει να σχεδιαστεί πριν ξεσπάσει ένας νέος πόλεμος μεταξύ μεγάλων δυνάμεων και όχι ως αντίδραση έπειτα από μια παγκόσμια καταστροφή.
Μια παγκόσμια τάξη που θα οικοδομείται από τις περιφέρειες
Η πρόταση του Kupchan ξεκινά από την αναγνώριση της αυξανόμενης σημασίας των περιφερειών. Σε έναν κόσμο όπου η ισχύς είναι περισσότερο διασκορπισμένη, η εξουσία και η ευθύνη πρέπει επίσης να αποκεντρωθούν.
Η Ευρώπη, η Ανατολική Ασία, η Νότια Ασία, η Μέση Ανατολή, η Αφρική και η Λατινική Αμερική θα πρέπει να αναπτύξουν ισχυρότερα περιφερειακά συστήματα συνεργασίας. Η γεωγραφική εγγύτητα, οι εμπορικές σχέσεις και οι πολιτισμικές συγγένειες μπορούν να διευκολύνουν τη διαχείριση προβλημάτων τα οποία οι παγκόσμιοι οργανισμοί αδυνατούν συχνά να αντιμετωπίσουν αποτελεσματικά.
Δεν θα πρόκειται, ωστόσο, για μια ενιαία φιλελεύθερη τάξη που θα εφαρμόζει παντού τους ίδιους κανόνες. Κάθε περιοχή θα λειτουργεί σύμφωνα με διαφορετικές πολιτικές παραδόσεις, ισορροπίες και αντιλήψεις περί νομιμότητας. Θα δημιουργηθεί έτσι ένας «κόσμος πολλαπλών τάξεων», με σημαντική ιδεολογική και πολιτική ποικιλομορφία.
Αυτό σημαίνει ότι οι δυτικές δημοκρατίες θα πρέπει να εγκαταλείψουν την προσδοκία ότι μπορούν να μετατρέψουν ολόκληρο τον κόσμο σε μια ενιαία κοινότητα φιλελεύθερων κρατών. Η νέα τάξη θα πρέπει να περιλαμβάνει τόσο δημοκρατίες όσο και αυταρχικά καθεστώτα.
Το «σύστημα συνεννόησης» των ισχυρών δυνάμεων
Η περιφερειακή οργάνωση δεν αρκεί από μόνη της. Η παγκόσμια οικονομία, η τεχνολογία, η κλιματική αλλαγή, η πυρηνική ασφάλεια και οι πανδημίες δημιουργούν προβλήματα που ξεπερνούν τα γεωγραφικά σύνορα. Επομένως, η τάξη πρέπει να οικοδομείται ταυτόχρονα από κάτω προς τα πάνω και από πάνω προς τα κάτω.
Ο Οργανισμός Ηνωμένων Εθνών δημιουργήθηκε για να υπηρετεί αυτή την παγκόσμια λειτουργία. Σύμφωνα όμως με τον Kupchan, είναι υπερβολικά μεγάλος, δυσκίνητος και συχνά παραλύει από τις διαφωνίες των μόνιμων μελών του Συμβουλίου Ασφαλείας.
Ως λύση προτείνει ένα σύστημα άτυπων συντονιστικών συμβουλίων ή «συνεννοήσεων» μεταξύ των βασικών κέντρων ισχύος. Το πρότυπο προέρχεται από την Ευρωπαϊκή Συναυλία, τον μηχανισμό διαβουλεύσεων που αναπτύχθηκε από τις μεγάλες ευρωπαϊκές δυνάμεις μετά τους Ναπολεόντειους Πολέμους.
Τα συμβούλια αυτά δεν θα αποτελούσαν μια παγκόσμια κυβέρνηση. Θα λειτουργούσαν ως ευέλικτες καθοδηγητικές ομάδες, μέσα στις οποίες οι ισχυρότεροι διεθνείς παράγοντες θα συζητούσαν τις κρίσεις, θα αναζητούσαν συμβιβασμούς και θα συντόνιζαν τη δράση τους.
Η επιτυχία του συστήματος δεν θα προϋπέθετε ιδεολογική συμφωνία. Αντίθετα, θα στηριζόταν στην αποδοχή της πολιτικής ποικιλομορφίας και στην κοινή διαπίστωση ότι η αποτροπή ενός πολέμου μεταξύ μεγάλων δυνάμεων αποτελεί υπέρτερο συμφέρον.
Ο ρόλος των Ηνωμένων Πολιτειών
Παρά την υποχώρηση της σχετικής ισχύος τους, οι Ηνωμένες Πολιτείες εξακολουθούν να έχουν καθοριστικό ρόλο στη διαμόρφωση του νέου συστήματος. Δεν μπορούν όμως να το οικοδομήσουν μονομερώς ούτε να απαιτήσουν από τους υπόλοιπους να αποδεχθούν αμερικανικούς πολιτικούς κανόνες.
Η Ουάσιγκτον θα πρέπει να συνεργαστεί όχι μόνο με τους δημοκρατικούς συμμάχους της αλλά και με αυταρχικές δυνάμεις, όπως η Κίνα και η Ρωσία. Αυτή η προσέγγιση δεν σημαίνει αποδοχή των εσωτερικών πολιτικών τους ούτε εγκατάλειψη των δημοκρατικών αρχών. Σημαίνει αναγνώριση ότι η διατήρηση της διεθνούς ειρήνης απαιτεί συνεννόηση ακόμη και μεταξύ κρατών με αντίθετα καθεστώτα και συμφέροντα.
Παράλληλα, για να αποκτήσει ξανά σταθερότητα η αμερικανική εξωτερική πολιτική, πρέπει να αποκατασταθεί το πολιτικό κέντρο στο εσωτερικό των ΗΠΑ. Όσο η εξωτερική πολιτική αλλάζει δραματικά κάθε φορά που εναλλάσσεται η εξουσία στην Ουάσιγκτον, τόσο δυσκολότερο γίνεται για συμμάχους και αντιπάλους να θεωρήσουν την Αμερική αξιόπιστο εταίρο.
Μια ρεαλιστική λύση ή ένα νέο διευθυντήριο;
Η πρόταση του Kupchan επιχειρεί να συμβιβάσει δύο φαινομενικά αντίθετες ανάγκες: την αποδοχή ενός πολυκεντρικού κόσμου και τη διατήρηση κάποιου βαθμού παγκόσμιου συντονισμού.
Παραμένουν, ωστόσο, κρίσιμα ερωτήματα. Ποια κράτη θα συμμετέχουν στα νέα συμβούλια; Ποιος θα εκπροσωπεί την Αφρική, τη Λατινική Αμερική ή τη Μέση Ανατολή; Πώς θα προστατεύονται τα μικρότερα κράτη από συμφωνίες που θα συνάπτουν οι μεγάλες δυνάμεις μεταξύ τους; Και πώς θα εμποδιστεί ένα τέτοιο σύστημα να εξελιχθεί σε διευθυντήριο που θα νομιμοποιεί σφαίρες επιρροής;
Η πρόταση δεν προσφέρει εύκολες απαντήσεις. Αναγνωρίζει όμως μια πραγματικότητα που η διεθνής πολιτική δυσκολεύεται ακόμη να αποδεχθεί: η παλιά τάξη δεν μπορεί απλώς να αποκατασταθεί και η άναρχη πολυπολικότητα δεν αποτελεί ασφαλή εναλλακτική.
Το ζητούμενο είναι να δημιουργηθεί ένα σύστημα αρκετά πλουραλιστικό ώστε να αντανακλά τη νέα κατανομή της ισχύος, αλλά και αρκετά συντονισμένο ώστε να αποτρέπει τη διολίσθηση στον πόλεμο. Για τον Kupchan, αυτή είναι ίσως η μόνη ρεαλιστική ελπίδα διατήρησης μιας στοιχειώδους παγκόσμιας τάξης.
Η ανάλυση δημοσιεύθηκε στο Foreign Policy και βασίζεται σε ιδέες από το προσεχές βιβλίο του Charles A. Kupchan, Bringing Order to Anarchy: Governing the World to Come. Ας δούμε τώρα και τη συνέντευξη που παραχώρησε ο Αμερικανός καθηγητής στο Πανεπιστήμιο Georgetown, όπου εξηγεί με δικά του λόγια τις αιτίες της σημερινής κρίσης και τη μορφή που θα μπορούσε να λάβει η επόμενη διεθνής τάξη.
Η παγκόσμια τάξη καταρρέει — αλλά τι θα ακολουθήσει;
Siobhan Cooney 8 Σεπτεμβρίου 2026
Η παγκόσμια τάξη πραγμάτων καταρρέει, καθώς τα κέντρα ισχύος μετατοπίζονται, οι τεχνολογικές ανατροπές επιταχύνονται και ο ανταγωνισμός μεταξύ των κρατών εντείνεται.
Σε νέο άρθρο του στο περιοδικό Foreign Policy, ο καθηγητής της Σχολής Εξωτερικών Υπηρεσιών του Πανεπιστημίου Georgetown, Charles Kupchan, παρουσιάζει το όραμά του για τη μορφή που θα μπορούσε να λάβει ένα νέο σύστημα παγκόσμιας διακυβέρνησης: ένα δίκτυο συντονιστικών συμβουλίων υψηλού επιπέδου, το οποίο αποκαλεί «σύστημα συνεννόησης των μεγάλων δυνάμεων» (concert system) και είναι εμπνευσμένο από την Ευρωπαϊκή Συναυλία του 19ου αιώνα.
Η πρόταση βασίζεται στο προσεχές βιβλίο του, Bringing Order to Anarchy: Governing the World to Come («Βάζοντας τάξη στην αναρχία: Η διακυβέρνηση του κόσμου που έρχεται»), το οποίο θα κυκλοφορήσει από τις εκδόσεις του Πανεπιστημίου Yale τον Οκτώβριο του 2026.
Συζητήσαμε με τον Kupchan για όσα πρόκειται να ακολουθήσουν, για το μέλλον της εξωτερικής πολιτικής των Ηνωμένων Πολιτειών και για τον τρόπο με τον οποίο η τεχνητή νοημοσύνη και οι οικονομικές αλλαγές στο εσωτερικό των χωρών αναδιαμορφώνουν τον κόσμο.
Ερ.: Περιγράφετε τη σημερινή περίοδο ως ένα «γκραμσιανό μεσοδιάστημα», κατά το οποίο η μεταψυχροπολεμική τάξη πεθαίνει, χωρίς να έχει ακόμη αναδυθεί μια καινούργια. Ποιες θεωρείτε ότι είναι οι βασικές δυνάμεις που προκαλούν αυτή τη μετάβαση και τι καθιστά τη συγκεκριμένη περίοδο αλλαγών μοναδική;
Charles Kupchan
Απ.: Ο κόσμος διέρχεται μια μεταβατική περίοδο ανάμεσα σε μια παλαιά τάξη, η οποία καταρρέει, και σε μια νέα, η οποία δεν έχει ακόμη επινοηθεί. Αυτή η ιστορική καμπή αποτελεί προϊόν δύο τεκτονικών μετατοπίσεων.
Η ισχύς στο διεθνές σύστημα διαχέεται από τη Δύση προς την Ανατολή και από τον Βορρά προς τον Νότο, οδηγώντας σε έναν κόσμο χωρίς ένα μοναδικό κέντρο. Παράλληλα, η επέλαση της ψηφιακής εποχής υπονομεύει το κοινωνικό συμβόλαιο της βιομηχανικής περιόδου, προκαλώντας εκτεταμένη κοινωνικοοικονομική αποδιάρθρωση και καθιστώντας τα κράτη —ιδιαίτερα τις δημοκρατίες— δυσκολότερα στη διακυβέρνησή τους.
Αυτές οι δύο ταυτόχρονες μεταβάσεις τροφοδοτούν τις γεωπολιτικές αντιπαλότητες και διαβρώνουν τους διεθνείς κανόνες και θεσμούς, κατεδαφίζοντας την παλαιά τάξη και προκαλώντας παγκόσμια αταξία.
Έχουμε βρεθεί ξανά σε παρόμοια κατάσταση. Η σημερινή περίοδος μοιάζει πολύ με το τέλος του 19ου αιώνα, όταν η Pax Britannica παραχωρούσε τη θέση της σε έναν κόσμο με πολλαπλά κέντρα ισχύος, την ίδια στιγμή που η βιομηχανική εποχή βρισκόταν σε πλήρη ανάπτυξη και έθετε τέλος στην αγροτική εποχή.
Ο συνδυασμός των ραγδαίων αλλαγών στην παγκόσμια κατανομή της ισχύος και των βαθιών κοινωνικοοικονομικών μεταβολών στο εσωτερικό των κρατών οδήγησε στην καταστροφή: δύο παγκόσμιοι πόλεμοι στοίχισαν τη ζωή σε 100 εκατομμύρια ανθρώπους.
Αυτή η ζοφερή ιστορική εμπειρία αποτελεί μια ισχυρή προειδοποίηση. Δείχνει ότι πρέπει να διαχειριστούμε προσεκτικά τη σημερινή μεταβατική περίοδο και να επιχειρήσουμε να οικοδομήσουμε την επόμενη διεθνή τάξη πριν —και όχι μετά— από έναν ακόμη πόλεμο μεταξύ μεγάλων δυνάμεων.
Ερ.: Σύγχρονες αναλύσεις υποστηρίζουν ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες πρέπει να εγκαταλείψουν την προσπάθεια καθολικής επιβολής της φιλελεύθερης τάξης και να κινηθούν προς ένα περισσότερο πλουραλιστικό και ιδεολογικά διαφοροποιημένο σύστημα. Πώς θα μπορούσε να λειτουργήσει στην πράξη ένα τέτοιο πλαίσιο και ποιον ρόλο θα έπρεπε να διαδραματίσουν οι ΗΠΑ στη διαμόρφωσή του;
Απ.: Η εποικοδομητική διπλωματία και ο δημόσιος διάλογος σχετικά με τη μορφή μιας νέας παγκόσμιας τάξης σπανίζουν. Ο διάλογος υπονομεύεται από τον αυξανόμενο ανταγωνισμό μεταξύ των κρατών και από τον πολιτικό διχασμό στο εσωτερικό τους. Ωστόσο, στους ακαδημαϊκούς κύκλους έχουν αρχίσει να εμφανίζονται διάφορες προτάσεις.
Κατά τη γνώμη μου, κινούμαστε προς έναν περισσότερο περιφερειοποιημένο κόσμο. Η διάχυση της ισχύος σε ολόκληρο το διεθνές σύστημα επιβάλλει λογικά τη μεταβίβαση εξουσίας και αρμοδιοτήτων στις επιμέρους περιφέρειες.
Κάθε περιφέρεια θα λειτουργεί με τους δικούς της κανόνες και πρότυπα, δημιουργώντας έναν κόσμο πολλαπλών τάξεων, με σημαντική ιδεολογική και πολιτική ποικιλομορφία. Η τάξη θα οικοδομείται από κάτω προς τα πάνω.
Ταυτόχρονα, ακριβώς επειδή ζούμε σε έναν παγκοσμιοποιημένο και αλληλεξαρτώμενο κόσμο, η τάξη θα πρέπει να οργανώνεται και από πάνω προς τα κάτω. Το σύστημα των Ηνωμένων Εθνών προορίζεται να επιτελεί αυτή τη λειτουργία. Είναι όμως υπερβολικά μεγάλο, δυσκίνητο και πολύ συχνά παραλύει εξαιτίας των δυνάμεων που διαθέτουν δικαίωμα αρνησικυρίας στο Συμβούλιο Ασφαλείας.
Για την εκπλήρωση αυτής της κεντρικής λειτουργίας προτείνω ένα σύστημα συνεννόησης των μεγάλων δυνάμεων: άτυπες καθοδηγητικές ομάδες βασικών διεθνών παραγόντων, οι οποίες θα ασκούν από το ανώτερο επίπεδο την εποπτεία της παγκόσμιας διακυβέρνησης.
Οι Ηνωμένες Πολιτείες έχουν ηγετικό ρόλο να διαδραματίσουν στη διαμόρφωση της επόμενης τάξης πραγμάτων. Η Ουάσιγκτον θα χρειαστεί να συνεργαστεί τόσο με δημοκρατίες όσο και με αυταρχικά καθεστώτα, προκειμένου να οικοδομήσει μια διεθνή τάξη κατάλληλη για τις ανάγκες του 21ου αιώνα.
Ερ.: Οι διεθνείς μετασχηματισμοί συνδέονται ολοένα περισσότερο με εσωτερικές πιέσεις, όπως η αυτοματοποίηση, η παγκοσμιοποίηση, οι ανισότητες και η υποχώρηση της μεσαίας τάξης. Πώς πρέπει να αντιλαμβανόμαστε τη σχέση μεταξύ της εσωτερικής οικονομικής υγείας των Ηνωμένων Πολιτειών και της εξωτερικής τους πολιτικής;
Απ.: Για να κατανοήσουμε τη φύση της σημερινής συγκυρίας, πρέπει να αντιληφθούμε τον τεράστιο αντίκτυπο που ασκούν οι τεχνολογικές αλλαγές στις κοινωνικοοικονομικές και πολιτικές συνθήκες.
Η αυτοματοποίηση μετακινεί εργαζομένους από τη μεταποίηση στον τομέα των υπηρεσιών, σε πολλές περιπτώσεις με χαμηλότερες αποδοχές. Η ανάπτυξη της τεχνητής νοημοσύνης είναι έτοιμη να πλήξει και τις θέσεις εργασίας στον τομέα των υπηρεσιών.
Η υιοθέτηση του ελεύθερου εμπορίου, η οποία επιταχύνθηκε τη δεκαετία του 1990, επιδείνωσε την κατάσταση, μεταφέροντας εκατομμύρια θέσεις εργασίας στη μεταποίηση εκτός των Ηνωμένων Πολιτειών.
Παράλληλα, τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης ενισχύουν τα παράπονα και την αγανάκτηση που προκαλεί η οικονομική αποδιάρθρωση, πολώνοντας τις Ηνωμένες Πολιτείες τόσο σε ζητήματα εσωτερικής όσο και εξωτερικής πολιτικής. Πολλές άλλες χώρες βιώνουν μια αντίστοιχη αποδυνάμωση και αποψίλωση του πολιτικού κέντρου.
Από τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, καθ’ όλη τη διάρκεια του Ψυχρού Πολέμου και έως τον 21ο αιώνα, η εξωτερική πολιτική των ΗΠΑ στηριζόταν σε μια κεντρώα, διακομματική συναίνεση. Αυτή η διακομματική συναίνεση έχει πλέον καταρρεύσει, προκαλώντας μεγάλες μεταβολές στην αμερικανική εξωτερική πολιτική κάθε φορά που η εξουσία στην Ουάσιγκτον αλλάζει χέρια.
Για να αποκτήσει ξανά σταθερότητα η αμερικανική πολιτική, θα πρέπει να αποκατασταθεί το πολιτικό κέντρο της χώρας.
Ερ.: Σε μια περίοδο μεγάλης αβεβαιότητας για το μέλλον της διεθνούς τάξης, πώς διδάσκετε στους φοιτητές σας να προσεγγίζουν την εξωτερική πολιτική των Ηνωμένων Πολιτειών και τον ρόλο της Αμερικής στον κόσμο;
Απ.: Πρώτον, τονίζω τη σημασία της ιστορικής γνώσης. Σε περιόδους αβεβαιότητας και αλλαγών όπως η σημερινή, η Ιστορία αποτελεί τον καλύτερο οδηγό.
Δεύτερον, υπογραμμίζω τις αλληλεξαρτήσεις μεταξύ εσωτερικής και διεθνούς πολιτικής. Στο παρελθόν θεωρούνταν δύο σχετικά χωριστά πεδία μελέτης, αλλά τα όριά τους έχουν πλέον γίνει δυσδιάκριτα.
Τρίτον —και αυτή είναι η μεγαλύτερη πρόκληση— πρέπει να εντάξουμε πλήρως την τεχνολογική αλλαγή στην ανάλυσή μας. Σε αυτό το πεδίο, η υπέρβαση των διανοητικών φραγμών είναι δύσκολη.
Πολλοί καθηγητές, συμπεριλαμβανομένου και εμού, διαθέτουμε σημαντικές γνώσεις για τα διπλωματικά και γεωπολιτικά ζητήματα, αλλά περιορισμένη εξοικείωση με την τεχνητή νοημοσύνη, την πιθανή πορεία της και τον πολιτικό και γεωπολιτικό της αντίκτυπο.
Αντίστροφα, οι καθηγητές με τεχνολογική εξειδίκευση διαθέτουν συνήθως μικρότερη εξοικείωση με τα ζητήματα της γεωπολιτικής. Πρέπει να εργαστούμε για να καταργήσουμε αυτά τα εμπόδια μεταξύ των διαφορετικών επιστημονικών κλάδων.
Ο Charles A. Kupchan είναι Αμερικανός πολιτικός επιστήμονας και ειδικός στις διεθνείς σχέσεις, με σημαντική εμπειρία τόσο στην πανεπιστημιακή έρευνα όσο και στη χάραξη εξωτερικής πολιτικής.
Σήμερα είναι:
καθηγητής Διεθνών Σχέσεων στη Walsh School of Foreign Service και στο Τμήμα Πολιτικής Επιστήμης του Πανεπιστημίου Georgetown,
ανώτερος ερευνητής στο Council on Foreign Relations,
ειδικός σε ζητήματα Ευρώπης, ΝΑΤΟ, Ρωσίας, Ουκρανίας, συμμαχιών και διεθνούς τάξης. (Council on Foreign Relations)
Έχει υπηρετήσει δύο φορές στο Συμβούλιο Εθνικής Ασφαλείας των ΗΠΑ:
Επί Μπαράκ Ομπάμα, από το 2014 έως το 2017, ήταν ειδικός βοηθός του προέδρου και ανώτερος διευθυντής για τις ευρωπαϊκές υποθέσεις.
Επί Μπιλ Κλίντον είχε επίσης διατελέσει διευθυντής ευρωπαϊκών υποθέσεων.
Προηγουμένως εργάστηκε στο επιτελείο πολιτικού σχεδιασμού του αμερικανικού υπουργείου Εξωτερικών και δίδαξε στο Πανεπιστήμιο Princeton.
Σπούδασε στο Harvard και απέκτησε μεταπτυχιακό και διδακτορικό τίτλο από το Πανεπιστήμιο της Οξφόρδης.
Στα γνωστότερα βιβλία του περιλαμβάνονται:
Isolationism: A History of America’s Efforts to Shield Itself From the World — ιστορία του αμερικανικού απομονωτισμού.
No One’s World — για την υποχώρηση της δυτικής κυριαρχίας και την άνοδο νέων κέντρων ισχύος.
How Enemies Become Friends — για τις προϋποθέσεις δημιουργίας σταθερής ειρήνης.
The End of the American Era — για τα όρια της αμερικανικής ισχύος στον 21ο αιώνα.
Power in Transition — για την ειρηνική αλλαγή της διεθνούς τάξης.
Ως προς τις θέσεις του, μπορεί να περιγραφεί ως ρεαλιστής διεθνιστής ή φιλελεύθερος ρεαλιστής. Υποστηρίζει τις συμμαχίες και τη διεθνή συνεργασία, αλλά θεωρεί ότι η Δύση δεν μπορεί πλέον να επιβάλλει το δικό της πολιτικό μοντέλο σε ολόκληρο τον κόσμο. Προκρίνει τον συμβιβασμό και τη συνεννόηση ακόμη και με αυταρχικές δυνάμεις, όταν αυτό είναι αναγκαίο για την αποτροπή πολέμων και τη διατήρηση της διεθνούς σταθερότητας. Αυτή η περιγραφή αποτελεί σύνθεση των δημοσιευμένων θέσεων και του έργου του.
Όσο και να ψάχνω την ιστορία, δεν μπορώ να βρω πόλη-κράτος, ή οποιαδήποτε χώρα αργότερα, που γεννήθηκε με νόμισμα στο χέρι! Όλες γεννήθηκαν φτιάχνοντας αμέσως στρατό και πολιτική εξουσία ικανή να την διοικεί. Το νόμισμα ήρθε αργότερα, ώστε να υπάρχει η δύναμη να το προστατέψει και να το εξαπλώσει. Η Αθήνα δεν έκοψε το τετράδραχμο για να αποκτήσει στόλο, το έκοψε επειδή είχε ήδη στόλο να το προστατεύσει. Η Ευρώπη το έκανε ανάποδα. Το 1999 απέκτησε νόμισμα. Είκοσι επτά χρόνια μετά, δεν έχει ούτε στρατό ούτε πολιτική εξουσία ικανή να τηνν διοικήσει.
Το είδα με τα μάτια μου πριν το δω σε καμία στατιστική. Το 2003, στο στρατηγείο των Σκοπίων, παρέδωσα την ευθύνη διεξαγωγής των επιχειρήσεων του Νατοϊκού Στρατηγείου Σκοπίων, στο ευρωπαϊκό στρατηγείο της επιχείρησης Concordia, την πρώτη στρατιωτική επιχείρηση της Ευρωπαϊκής Ένωσης! Θυμάμαι τον ενθουσιασμό για τη «νέα εποχή ευρωπαϊκής άμυνας». Θυμάμαι όμως και τον κατακερματισμό στην καθημερινή λειτουργία εκείνου του στρατηγείου, και μια γαλλική ηγεσία που κανείς δεν αμφισβήτησε, γιατί κανείς άλλος δεν είχε τη δομή ούτε τη διάθεση. Είκοσι τρία χρόνια μετά, ψάχνουμε ακόμα τον ίδιο στρατό.
Το σχέδιο Readiness 2030, που η Κομισιόν παρουσίασε τον Μάρτιο του 2025, επιτρέπει δαπάνες άμυνας έως 1,5% του ΑΕΠ χωρίς κυρώσεις, με δάνεια έως 150 δισ. ευρώ. Οι αμυντικές δαπάνες της Ένωσης φτάνουν φέτος το 2,4% του ΑΕΠ, από 2,2% πέρυσι, λέει ο Ευρωπαϊκός Οργανισμός Άμυνας. Ωραίοι αριθμοί για δελτίο Τύπου, κενοί περιεχομένου στην πράξη. Είκοσι επτά στρατοί που εξοπλίζονται παράλληλα δεν κάνουν έναν στρατό. Η Ευρώπη διαθέτει δώδεκα τύπους άρματος μάχης, οι ΗΠΑ έναν. Το πρόβλημα δεν είναι τα λεφτά. Απλά είναι η εξουσία.
Υπάρχει και μια δεύτερη ψευδαίσθηση, ότι το ΝΑΤΟ θα καλύπτει αιώνια αυτό το κενό. Το Πεντάγωνο ανακοίνωσε τον Μάιο του 2026 τη σταδιακή απόσυρση 5.000 στρατιωτών από τη Γερμανία, με τον Τραμπ να απειλεί για κι άλλες περικοπές, καθώς η Ουάσιγκτον κοιτάζει πλέον τον Ινδο-Ειρηνικό. Ο ίδιος ο ανώτατος διοικητής του ΝΑΤΟ μιλά για διαδικασία «αρκετών ετών», όχι γιατί δεν θα γίνει, αλλά για να μην καταρρεύσει στο μεταξύ η ανατολική πτέρυγα. Η Ευρώπη έχει τόσο δικαίωμα να εκπλήσσεται, όσο ένας ενοικιαστής που ο ιδιοκτήτης θέλει πίσω το σπίτι του. Η παρεχόμενη άμυνα και ασφάλεια από το ΝΑΤΟ στην ΕΕ ήταν πάντα δανεική, απλά η ΕΕ προτίμησε να παριστάνει ότι δεν το ξέρει. Στις αρχές Σεπτεμβρίου του 2026 ο Τραμπ το δήλωσε ανοιχτά, ζητώντας από την Ευρώπη να πληρώσει αναδρομικά τη βοήθεια προς την Ουκρανία επί Μπάιντεν. Ό,τι φάνηκε χάρισμα χθες γίνεται τιμολόγιο σήμερα…
Όσο κι αν χτιστεί τελικά η ευρωπαϊκή άμυνα, θα παραμείνει διακυβερνητική, ομοφωνία είκοσι επτά πρωθυπουργών πίσω από κλειστές πόρτες. Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο ενημερώνεται, δεν αποφασίζει. Καμία ενεργοποίηση του άρθρου 42.7 δεν περνά από ψηφοφορία εκλεγμένων ευρωβουλευτών. Φτιάχνουμε στρατό δίχως πολιτεία να τον διοικεί, όπως φτιάξαμε νόμισμα δίχως εξουσία να το στηρίζει. Ένας στρατός χωρίς πολιτεία δεν είναι δύναμη, είναι όπλο χωρίς χέρι πάνω σε τραπέζι, περιμένοντας όποιον προλάβει πρώτος να το σηκώσει. Η ομοφωνία δήθεν προστατεύει τις μικρές χώρες από γερμανο-γαλλική κηδεμονία. Στην πράξη αποτελεί παρασκηνιακή συνεννόηση των μεγάλων, με τις μικρές χώρες να καλούνται να υπογράψουν ό,τι έχει ήδη κλειδώσει. Το βέτο δεν εμποδίζει την κηδεμονία, απλώς τη μεταθέτει από τη δημόσια αίθουσα στο παρασκήνιο.
Η Ελλάδα δεν χρειάζεται ξένη βιβλιογραφία για να το καταλάβει. Το πλήρωσε η ίδια, με σάρκα και οστά. Μπήκε στο ευρώ το 2001 χωρίς τη δημοσιονομική πειθαρχία που θα το στήριζε, και όταν ήρθε το 2010 η Ευρώπη δεν είχε ιδέα πώς να χειριστεί μια κρίση που η ίδια η αρχιτεκτονική της γέννησε. Αυτοσχεδίασε πάνω στο πτώμα μιας χώρας, τη μια συνταγή λιτότητας μετά την άλλη, χωρίς κανένα μηχανισμό έτοιμο, γιατί κανείς δεν είχε φανταστεί ότι το νόμισμα που πανηγύριζαν θα μπορούσε ποτέ να αρρωστήσει. Πλήρωσε η Ελλάδα τη διαχειριστική ανικανότητα μιας ηπείρου με τρεις υφέσεις, με μια γενιά που έφυγε και δεν γύρισε, με νοικοκυριά που δεν ξαναείδαν ποτέ αυτά που έχασαν. Και δεκαέξι χρόνια μετά, η ίδια Ευρώπη που δεν είχε σχέδιο για ένα νόμισμα χωρίς κράτος πίσω του, φτιάχνει τώρα στρατό χωρίς κράτος πίσω του. Δεν έμαθε τίποτα. Απλώς άλλαξε το είδος της βόμβας που κρατά χωρίς ασφάλεια.
Ενόψει της Προεδρίας της στο Συμβούλιο της ΕΕ το β΄εξάμηνο του 2027, η Ελλάδα μπορεί να θέσει επίσημα το ζήτημα ενίσχυσης του άρθρου 42.7 με πραγματικό κοινοβουλευτικό έλεγχο, ως προαπαιτούμενο για κάθε βαθύτερη ολοκλήρωση. Δεν χρειάζεται ομόφωνη συναίνεση είκοσι επτά κρατών για να ανοίξει τη συζήτηση. Χρειάζεται απλώς να είναι η πρώτη χώρα που θα την πει δυνατά, τη στιγμή που η αμερικανική αποχώρηση κάνει τη σιωπή πολυτελές λάθος για όλους.
Το είδα να ξεκινά σε ένα στρατηγείο στα Σκόπια, μια ήπειρος που πανηγύριζε την πρώτη της επιχείρηση ενώ ήδη έδειχνε ποιος πραγματικά αποφασίζει. Το ξαναείδα στους δρόμους της πατρίδας μου μια δεκαετία μετά. Η ιστορία δεν συγχωρεί όσους χτίζουν νόμισμα πριν χτίσουν εξουσία, και δεν κάνει εξαιρέσεις για όσους δεν πρόλαβαν να μάθουν. Η Ελλάδα την πλήρωσε ήδη μια φορά αυτή την αμάθεια. Δεν έχει την πολυτέλεια να την πληρώσει ξανά, περιμένοντας μια Ευρώπη που ακόμα δεν κατάλαβε το μάθημα.
Αχιλλεύς Ταούξης
Υποστράτηγος ε.α.
Εισήχθη στη Σχολή Ευελπίδων το 1981 και αποφοίτησε το 1985 με τον βαθμό του Ανθυπολοχαγού. Υπηρέτησε επί 44 έτη στις Ένοπλες Δυνάμεις, σε Μονάδες, Σχηματισμούς και Επιτελικές Θέσεις του Στρατού Ξηράς, έχοντας αποφοιτήσει από όλα τα προβλεπόμενα σχολεία της υπηρεσιακής του εξέλιξης.
Διετέλεσε Εκπαιδευτής και Διευθυντής Σπουδών στη ΣΕΘΑ, ενώ απέκτησε σημαντική επιχειρησιακή και διεθνή εμπειρία, συμμετέχοντας στην πρώτη ελληνική αποστολή στο Κόσοβο το 1998 ως Επιτελής Τάγματος και στην πρώτη αποστολή Πολυεθνικής Ταξιαρχίας στις συγκρούσεις στα Σκόπια το 2002. Στη συνέχεια υπηρέτησε στο ΝΑΤΟϊκό Στρατηγείο Σκοπίων ως Διευθυντής του Κέντρου Επιχειρήσεων.
Υπηρέτησε επίσης στη Διεύθυνση Επιχειρήσεων του ΓΕΣ, στην Ι Μεραρχία Πεζικού και στην 71 Α/Μ Ταξιαρχία, όπου συμμετείχε ως υπεύθυνος στην ίδρυση του Ευρωπαϊκού Σχηματισμού Μάχης HELBROC. Διετέλεσε Διοικητής Μονάδας στον Μανταμάδο Μυτιλήνης, έχοντας προηγουμένως υπηρετήσει σε Μονάδες Πεζικού στη Μυτιλήνη, τη Σάμο, τον Έβρο και την Πέτρα Μυτιλήνης.
Στο Υπουργείο Εθνικής Άμυνας υπηρέτησε επί τέσσερα έτη στη Γενική Διεύθυνση Πολιτικής Εθνικής Άμυνας, με αντικείμενο την Ευρωπαϊκή Ένωση, ως Διευθυντής Διεθνών Σχέσεων και ως Αναπληρωτής Γενικός Διευθυντής. Στο ΓΕΕΘΑ υπηρέτησε στον Κλάδο Αμυντικής Πολιτικής και διετέλεσε υπεύθυνος της Ελληνικής Γραμματείας κατά την Προεδρία της Ελλάδας στην πρωτοβουλία South East Defence Ministerial (SEDM) την περίοδο 2017–2019.
Είναι κάτοχος μεταπτυχιακού τίτλου σπουδών στην Εφαρμοσμένη Στρατηγική και Διεθνείς Σχέσεις από το University of Plymouth.
Η θερμοκρασία —και όχι ο ίδιος ο καφές ή το τσάι— φαίνεται ότι βρίσκεται πίσω από την πιθανή σύνδεση των πολύ ζεστών ροφημάτων με μια μορφή καρκίνου του οισοφάγου. Μεγάλη βρετανική μελέτη, την οποία παρουσιάζει ο Economist στο ενημερωτικό δελτίο υγείας «Well Informed», διαπιστώνει ότι όσοι συνηθίζουν να πίνουν το ρόφημά τους πολύ καυτό αντιμετωπίζουν αισθητά υψηλότερο σχετικό κίνδυνο.
Η έρευνα ανέλυσε δεδομένα σχεδόν ενός εκατομμυρίου ενηλίκων στη Βρετανία, αντλώντας στοιχεία από τη UK Biobank και τη Million Women Study. Οι συμμετέχοντες παρακολουθήθηκαν επί σειρά ετών και κλήθηκαν να χαρακτηρίσουν τη θερμοκρασία στην οποία προτιμούν τα ζεστά ροφήματά τους ως «χλιαρή», «ζεστή» ή «πολύ ζεστή».
Σύμφωνα με τα αποτελέσματα, όσοι δήλωσαν ότι πίνουν το τσάι ή τον καφέ τους «πολύ ζεστό» εμφάνισαν περίπου τριπλάσιο κίνδυνο εκδήλωσης ακανθοκυτταρικού καρκινώματος του οισοφάγου σε σύγκριση με όσους προτιμούσαν τα ροφήματά τους χλιαρά. Η κατανάλωση έξι ή περισσότερων ζεστών ροφημάτων την ημέρα συσχετίστηκε επίσης με αύξηση του κινδύνου κατά 71%.
Η επισήμανση του σχετικού κινδύνου έχει σημασία. Το ακανθοκυτταρικό καρκίνωμα του οισοφάγου είναι σχετικά σπάνιο στη Βρετανία· επομένως, ο τριπλασιασμός του σχετικού κινδύνου δεν σημαίνει ότι ένας άνθρωπος που πίνει καυτό καφέ έχει μεγάλη πιθανότητα να νοσήσει. Σύμφωνα με την εκτίμηση που παραθέτει ο Economist, εάν όσοι καταναλώνουν τα ροφήματά τους σε πολύ υψηλή θερμοκρασία περίμεναν να κρυώσουν, θα μπορούσαν να αποφεύγονται περίπου 440 από τα σχεδόν 3.200 περιστατικά της συγκεκριμένης μορφής καρκίνου που καταγράφονται ετησίως στη Βρετανία.
Το πρόβλημα φαίνεται να είναι η θερμότητα
Τα ευρήματα δεν δείχνουν ότι ο καφές ή το τσάι είναι καρκινογόνα ως προϊόντα. Η πιθανότερη εξήγηση αφορά τη συχνή θερμική βλάβη στα κύτταρα που καλύπτουν το εσωτερικό του οισοφάγου. Οι επαναλαμβανόμενοι μικροτραυματισμοί από πολύ υψηλές θερμοκρασίες ενδέχεται να προκαλούν φλεγμονή και να καθιστούν τον ιστό περισσότερο ευάλωτο σε καρκινογόνες μεταβολές.
Η Διεθνής Υπηρεσία Έρευνας για τον Καρκίνο του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας έχει κατατάξει από το 2016 την κατανάλωση πολύ ζεστών ροφημάτων ως «πιθανώς καρκινογόνο για τον άνθρωπο». Ως «πολύ ζεστά» ορίζει τα ροφήματα που καταναλώνονται σε θερμοκρασία άνω των 65 βαθμών Κελσίου. Η αξιολόγηση αφορά τη θερμοκρασία και όχι ειδικά τον καφέ ή το τσάι.
Η νέα μελέτη έχει, πάντως, έναν σημαντικό περιορισμό: δεν μετρήθηκε η πραγματική θερμοκρασία κάθε ροφήματος. Οι συμμετέχοντες περιέγραψαν υποκειμενικά πόσο ζεστό το προτιμούν, ενώ η αντίληψη της θερμοκρασίας μπορεί να διαφέρει σημαντικά από άνθρωπο σε άνθρωπο. Επιπλέον, πρόκειται για μελέτη παρατήρησης, η οποία εντοπίζει μια ισχυρή συσχέτιση αλλά δεν αποδεικνύει από μόνη της σχέση αιτίας και αποτελέσματος.
Τι μπορεί να κάνει ο καταναλωτής
Η πρακτική συμβουλή είναι απλή: αφήστε το ρόφημα να κρυώσει μέχρι να πίνεται άνετα, χωρίς να καίει το στόμα ή τον λαιμό. Δεν υπάρχει ένας απόλυτος χρόνος αναμονής, καθώς αυτός εξαρτάται από τη θερμοκρασία παρασκευής, την ποσότητα, το υλικό και το μέγεθος του φλιτζανιού, αλλά και από τη θερμοκρασία του χώρου. Λίγο κρύο νερό ή γάλα μπορεί να επιταχύνει την ψύξη.
Δεν χρειάζεται, συνεπώς, να εγκαταλείψει κανείς τον καφέ ή το τσάι. Χρειάζεται απλώς να αποφεύγει να τα καταναλώνει όσο ακόμη είναι καυτά. Παράλληλα, δεν πρέπει να χάνεται η συνολική εικόνα: το κάπνισμα και η μεγάλη κατανάλωση αλκοόλ παραμένουν σημαντικοί και τεκμηριωμένοι παράγοντες κινδύνου για τον καρκίνο του οισοφάγου.
Δημήτρης Ρηγόπουλος
Στέφανι Στούντερ Ανώτερη ψηφιακή συντάκτρια
του Αχιλλέα Ταουξή, Υποστρατήγου ε.α.