Στο μικροσκόπιο της Αστυνομίας βρίσκεται ο θάνατος 58χρονου διευθυντή της Νευρολογικής Κλινικής του 424 Στρατιωτικού Νοσοκομείου Θεσσαλονίκης ο οποίος φαίνεται να οφείλεται σε αυτοκτονία.
Ο διευθυντής εντοπίστηκε νεκρός μέσα στο γραφείο του.
Τη σορό του βρήκαν συνάδελφοί του, οι οποίοι ενημέρωσαν άμεσα τις Αρχές. Σύμφωνα με τις πρώτες πληροφορίες, ο 58χρονος είχε κλειδώσει την πόρτα του γραφείου του από την εσωτερική πλευρά και μάλιστα δύο φορές.
Μέχρι στιγμής δεν έχουν εντοπιστεί εμφανή ίχνη πυροβολισμού ή μαχαιρώματος στο σώμα του, ενώ οι συνθήκες για το πως ακριβώς επήλθε ο θάνατος παραμένουν υπό διερεύνηση.
Το γεγονός ότι ο χώρος ήταν κλειδωμένος από μέσα, σε συνδυασμό με τις πληροφορίες ότι ο 58χρονος δεν αντιμετώπιζε γνωστά προβλήματα υγείας, έχει οδηγήσει την Αστυνομία σε ενδελεχή έρευνα για την υπόθεση, χωρίς μέχρι στιγμής να έχει εξαχθεί ασφαλές συμπέρασμα για τα αίτια.
Η σορός του 58χρονου πρόκειται να μεταφερθεί στο νεκροτομείο Θεσσαλονίκης, όπου θα πραγματοποιηθεί ιατροδικαστική εξέταση.
Τα αποτελέσματα της νεκροψίας-νεκροτομής αναμένεται να ρίξουν «φως» ενώ παράλληλα συνεχίζεται η αστυνομική έρευνα για τη συλλογή όλων των απαραίτητων στοιχείων.
Αναλυτές εκτιμούν ότι οι νέες, εκτεταμένες αμερικανικές κυρώσεις θα επιδεινώσουν τη ζωή εκατομμυρίων Ιρανών, οι οποίοι ήδη δοκιμάζονται από τη βαριά πληγείσα οικονομία της χώρας.
Αεροσκάφος Airbus A330-200 της Iran Air προσγειώνεται στο αεροδρόμιο της Φρανκφούρτης. Φωτογραφία αρχείου: Fabrizio Gandolfo / SOPA Images μέσω Getty Images.
Ο υπουργός Οικονομικών των Ηνωμένων Πολιτειών, Σκοτ Μπέσεντ, ανακοίνωσε ότι από την Τετάρτη όλες οι ιρανικές αεροπορικές εταιρείες θα μπορούσαν, στην πράξη, να αποκλειστούν από τις διεθνείς πτήσεις. Παράλληλα, προειδοποίησε τις επιχειρήσεις να μην παρέχουν υπηρεσίες στους αερομεταφορείς της χώρας.
«Στις 23 Σεπτεμβρίου, όλες οι ιρανικές αεροπορικές εταιρείες θα σταματήσουν να λειτουργούν σε όλο τον κόσμο», δήλωσε τη Δευτέρα ο Μπέσεντ.
Διευκρίνισε ότι οι κυρώσεις δεν στοχεύουν μόνο τις αεροπορικές εταιρείες, αλλά και ολόκληρη την αλυσίδα υπηρεσιών που απαιτείται για τη λειτουργία τους. «Αν προσγειωθούν, δεν μπορείτε να τους παρέχετε καύσιμα, δεν μπορείτε να τους παρέχετε υπηρεσίες προσγείωσης, δεν μπορείτε να τους πουλάτε εισιτήρια, διαφορετικά θα αποκλειστείτε από το σύστημα του δολαρίου», είπε.
Η ανακοίνωση σηματοδοτεί κλιμάκωση της «Επιχείρησης Οικονομικός Αποκλεισμός» του Αμερικανού προέδρου Ντόναλντ Τραμπ, με στόχο να ασκηθεί ακόμη μεγαλύτερη πίεση στην ήδη πληγείσα οικονομία της Τεχεράνης.
Πώς μπορούν, λοιπόν, οι ΗΠΑ να καθηλώσουν τα αεροσκάφη των ιρανικών εταιρειών; Και τι θα σήμαινε αυτό για εκατομμύρια ταξιδιώτες στη Μέση Ανατολή;
Επιβάτες κάνουν τσεκ ιν για τις πτήσεις τους στο Διεθνές Αεροδρόμιο Ιμάμ Χομεϊνί, κοντά στην Τεχεράνη, κατά τη διάρκεια εκεχειρίας στον πόλεμο ΗΠΑ–Ισραήλ με το Ιράν, στις 25 Απριλίου 2026. Φωτογραφία: Majid Asgaripour / West Asia News Agency μέσω Reuters.
Ποια είναι σήμερα η κατάσταση των μεγάλων ιρανικών αεροπορικών εταιρειών;
Ο στόλος της πολιτικής αεροπορίας του Ιράν έχει γεράσει και ο κλάδος έχει μείνει όλο και περισσότερο πίσω από τα διεθνή πρότυπα, εξαιτίας των αμερικανικών κυρώσεων που ισχύουν εδώ και δεκαετίες.
Στις 8 Σεπτεμβρίου, οι ΗΠΑ επέβαλαν κυρώσεις και στις 27 αεροπορικές εταιρείες της χώρας. Η Ουάσιγκτον υποστηρίζει ότι «το καθεστώς τις χρησιμοποιεί για τη μεταφορά όπλων, προσωπικού και παράνομων φορτίων».
Οι βασικές εταιρείες που πραγματοποιούν πτήσεις εκτός Ιράν είναι η Mahan Air, η κρατική Iran Air και η Qeshm Air. Μικρότερες εταιρείες εξυπηρετούν επίσης προορισμούς στην ευρύτερη περιοχή.
Η Mahan Air, η δημοφιλέστερη αεροπορική εταιρεία της χώρας, ανέστειλε στα τέλη της περασμένης εβδομάδας τις πτήσεις από και προς την Κωνσταντινούπολη και την Άγκυρα, καθώς και μεταξύ Τεχεράνης και Μουσκάτ. Η απόφαση ήρθε αφότου οι ΗΠΑ επέβαλαν κυρώσεις σε 36 ξένες εταιρείες για «στήριξη του ιρανικού αεροπορικού τομέα», ως προειδοποίηση.
Σύμφωνα με τον Μπέσεντ, από την Τετάρτη αυτή η προειδοποίηση μετατρέπεται, στην πράξη, σε αμερικανική πολιτική.
Η Mahan Air διαθέτει το εκτενέστερο διεθνές δίκτυο μεταξύ των ιρανικών αεροπορικών εταιρειών. Πετά προς προορισμούς στην Κίνα, την Ινδία, το Ιράκ, το Πακιστάν, την Ταϊλάνδη και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, πέρα από τις υπηρεσίες της προς την Τουρκία και το Ομάν που έχουν πλέον ανασταλεί.
Η Iran Air, ο εθνικός αερομεταφορέας, διέθετε κάποτε εκτεταμένο δίκτυο στην Ευρώπη. Το δίκτυο αυτό έχει ουσιαστικά εξαφανιστεί εξαιτίας των κυρώσεων, των περιορισμών του στόλου και των διαταραχών που προκάλεσε ο πόλεμος ΗΠΑ–Ισραήλ με το Ιράν. Σύμφωνα με τα διαθέσιμα στοιχεία για τα δρομολόγιά της, οι διεθνείς προορισμοί της είναι πλέον μόλις τρεις: η Νατζάφ και η Βαγδάτη στο Ιράκ, και η Κωνσταντινούπολη.
Ο διευθύνων σύμβουλος της Iran Air, Ταχέρ Αμπντολχαΐ, δήλωσε στον ιρανικό ειδησεογραφικό ιστότοπο SehatKhabar ότι η οικονομική πίεση στον αεροπορικό κλάδο της χώρας εξαπλώνεται «σαν καρκίνος που κάνει μεταστάσεις».
Ο Αμπντολχαΐ ανέφερε ότι τουλάχιστον 30 αεροσκάφη διαφόρων εταιρειών έχουν υποστεί ζημιές από αμερικανικές επιθέσεις κατά τη διάρκεια του πολέμου.
Η Qeshm Air παραμένει επίσης σημαντικός περιφερειακός αερομεταφορέας, με διεθνείς προορισμούς στην Τουρκία, το Ιράκ, τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα και τη Γερμανία.
Ποιες χώρες και ποια αεροδρόμια θα επηρεαστούν;
Από τότε που οι ΗΠΑ και το Ισραήλ άρχισαν τις επιθέσεις κατά του Ιράν, στα τέλη Φεβρουαρίου, οι διεθνείς αεροπορικές εταιρείες αποφεύγουν σε μεγάλο βαθμό την Τεχεράνη. Στο μεταξύ, πραγματοποιήθηκαν μόνο σποραδικές πτήσεις.
Σύμφωνα με στοιχεία που δημοσίευσε το 2025 ο Οργανισμός Πολιτικής Αεροπορίας του Ιράν, 46,2 εκατομμύρια επιβάτες ταξίδεψαν αεροπορικώς από και προς τη χώρα. Από αυτούς, 11,2 εκατομμύρια πραγματοποίησαν διεθνείς πτήσεις. Σχεδόν 7,2 εκατομμύρια από τους επιβάτες των διεθνών πτήσεων ταξίδεψαν με ιρανικές εταιρείες και οι υπόλοιποι με ξένες.
Η εταιρεία ανάλυσης αεροπορικών δεδομένων Cirium ανέφερε ότι, για τον Σεπτέμβριο, είχαν προγραμματιστεί λίγο λιγότερες από 70.000 διαθέσιμες θέσεις την εβδομάδα σε διεθνείς πτήσεις που αναχωρούσαν από το Ιράν.
Σε σύγκριση με το 2025, η διαθέσιμη χωρητικότητα στις διεθνείς πτήσεις του Ιράν ήταν μειωμένη κατά 49% τον Αύγουστο. Βασικός λόγος ήταν η πλήρης απουσία εταιρειών όπως η Flydubai και η Turkish Airlines, οι οποίες πέρυσι προσέφεραν μαζί 20.000 θέσεις την εβδομάδα σε πτήσεις αναχώρησης.
Τα αεροδρόμια που θα επηρεάζονταν πιο άμεσα είναι, επομένως, εκείνα του εξωτερικού που υποδέχονται ιρανικές αεροπορικές εταιρείες — ιδίως στην Κωνσταντινούπολη, τη Νατζάφ, τη Βαγδάτη, το Ντουμπάι, το Νέο Δελχί, τη Λαχόρη, το Πεκίνο, τη Σαγκάη, την Κουανγκτσόου, τη Σεντζέν και το Πουκέτ.
Οι συνέπειες θα εκτείνονταν πέρα από αυτά τα αεροδρόμια, επηρεάζοντας κάθε σημείο όπου οι ιρανικές εταιρείες εξαρτώνται από τοπικές υπηρεσίες ανεφοδιασμού, εξυπηρέτησης στο έδαφος και πώλησης εισιτηρίων.
Οι ΗΠΑ δεν μπορούν να κλείσουν τον εναέριο χώρο άλλων χωρών στα ιρανικά αεροσκάφη. Μπορούν, όμως, να επιβάλουν κυρώσεις σε όσους στηρίζουν τη λειτουργία τους, προκαλώντας περαιτέρω ζημιά στον ήδη αποδυναμωμένο αεροπορικό τομέα του Ιράν, δήλωσαν ειδικοί στο Al Jazeera.
Θα υποκύψουν άλλες χώρες στις αμερικανικές απειλές;
Ο Σαζ Άχμαντ, επικεφαλής αναλυτής της StrategicAero Research, δήλωσε ότι τα ταξίδια από το Ιράν προς το Ιράκ, ιδίως για τουριστικούς σκοπούς, έχουν μεγάλη σημασία και για τις δύο χώρες. Λόγω των στενών δεσμών τους, εκτίμησε ότι «το Ιράκ θα ζητήσει εξαίρεση από τις ΗΠΑ ώστε να διευκολυνθούν αυτά τα ταξίδια, καθώς αποφέρουν σημαντικά έσοδα στην οικονομία του από τον τουρισμό και τη διαμονή σε ξενοδοχεία».
«Το Πακιστάν, που μοιράζεται εκτεταμένα σύνορα με το Ιράν, είναι επίσης απίθανο να υποκύψει στις αμερικανικές απαιτήσεις, λόγω των εμπορικών και πολιτιστικών δεσμών τους», είπε ο Άχμαντ στο Al Jazeera.
«Και η Κίνα θα αντισταθεί σε οποιεσδήποτε απαιτήσεις της απευθύνουν οι ΗΠΑ, καθώς προσφέρει στο Ιράν πολιτική και οικονομική στήριξη, όπως και η Ρωσία. Σε γενικές γραμμές, αυτές οι δύο χώρες θα αγνοήσουν τις αμερικανικές απαιτήσεις», πρόσθεσε.
Το Πεκίνο έχει χαρακτηρίσει τα αμερικανικά μέτρα «παράνομα».
«Η Κίνα αντιτίθεται σταθερά στις παράνομες μονομερείς κυρώσεις που δεν έχουν βάση στο διεθνές δίκαιο ή έγκριση από το Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ», δήλωσε την Τρίτη ο εκπρόσωπος του κινεζικού υπουργείου Εξωτερικών, Γκούο Τζιακούν.
Η Τουρκία, σύμφωνα με τον Άχμαντ, «πιθανότατα θα αντισταθεί στις απαιτήσεις για απαγόρευση των ιρανικών αεροπορικών εταιρειών και των υπηρεσιών προς αυτές, λόγω των οικονομικών και τουριστικών συναλλαγών που υπάρχουν». Αυτό ενδέχεται να οδηγήσει σε αντιδράσεις στο παρασκήνιο.
«Τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα ίσως επιλέξουν να ακολουθήσουν τις ΗΠΑ, δεδομένου ότι πρόσφατα ανακοίνωσαν πως σταματούν το εμπόριο με το Ιράν», ανέφερε ο αναλυτής.
Οι αναλυτές προειδοποιούν, ωστόσο, ότι ούτε το Ιράν θα μείνει αδρανές. Ως πρώτο μέτρο, η Τεχεράνη θα μπορούσε να κλείσει τον εναέριο χώρο της σε ξένες αεροπορικές εταιρείες.
Παρότι οι περισσότερες μη ιρανικές εταιρείες αποφεύγουν τον ιρανικό εναέριο χώρο από την έναρξη του πολέμου, ορισμένες, όπως η Flydubai, έχουν αρχίσει να χρησιμοποιούν τμήματα του ανατολικού ιρανικού εναέριου χώρου για να συντομεύσουν τη διάρκεια των πτήσεών τους.
Τι θα συμβεί με τους Ιρανούς ταξιδιώτες;
Ο Ναντέρ Χαμπίμπι, Ιρανοαμερικανός οικονομολόγος, δήλωσε στο Al Jazeera ότι «οι νέες αμερικανικές κυρώσεις είναι πολύ εκτεταμένες, επειδή απειλούν οποιοδήποτε αεροδρόμιο παρέχει υπηρεσίες σε πτήσεις από ή προς το Ιράν».
Σύμφωνα με τον Χαμπίμπι, οι κυρώσεις θα μπορούσαν να επηρεάσουν «το μεγαλύτερο μέρος των δραστηριοτήτων σε όλο τον κόσμο». Εκτίμησε ότι μόνο η Κίνα και η Ρωσία θα αντισταθούν.
«Οι τιμές των αεροπορικών εισιτηρίων ήδη αυξάνονται και η άνοδος τις τελευταίες δύο εβδομάδες ήταν σημαντική», φτάνοντας σε ορισμένες περιπτώσεις έως και το 100%, είπε.
«Αυτή η ταχεία αύξηση του κόστους θα αποτελέσει μεγάλο βάρος για πολλούς ταξιδιώτες, σε μια περίοδο έντονης οικονομικής επιδείνωσης στο Ιράν και υποτίμησης του ιρανικού νομίσματος. Εξαιτίας αυτών, το εισόδημα των νοικοκυριών έχει μειωθεί έως και κατά 30% τους τελευταίους μήνες», πρόσθεσε.
Ο Σαζ Άχμαντ, της StrategicAero Research, επισήμανε ότι για τις ιρανικές αεροπορικές εταιρείες «η αύξηση του κόστους πιθανότατα θα οδηγήσει σε ακριβότερα εισιτήρια», ανάλογα με τις τιμές του πετρελαίου και των αεροπορικών καυσίμων, αλλά και με το κατά πόσο οι εταιρείες μπορούν να απορροφήσουν τις επιβαρύνσεις.
Ο αναλυτής σημείωσε ότι οι περισσότεροι Ιρανοί ταξιδιώτες είναι ήδη εξοικειωμένοι με τη χρήση πολλών μη ιρανικών αεροπορικών εταιρειών. Δεν έχει, όμως, αποσαφηνιστεί αν θα επιβληθούν κυρώσεις και σε ξένες εταιρείες που πετούν προς το Ιράν.
Για τον Μάζεν Σαμάκ, σύμβουλο αερομεταφορών με έδρα τον Λίβανο, αυτό είναι το κρίσιμο ερώτημα.
«Η ζήτηση θα αυξανόταν και μαζί της οι τιμές στις ξένες εταιρείες, αλλά τουλάχιστον αυτές θα πρόσφεραν μια διέξοδο από τις κυρώσεις», είπε. «Χωρίς αυτές, η κατάσταση θα ήταν εντελώς διαφορετική».
Καθώς οι περιορισμοί αυξάνονται, οι Ιρανοί θα αναζητήσουν εναλλακτικούς τρόπους μετακίνησης, δήλωσε ο Σαμάκ στο Al Jazeera.
«Τα ταξίδια δεν μπορούν να σταματήσουν. Οι άνθρωποι θα μετακινούνται διά θαλάσσης ή οδικώς προς γειτονικές χώρες, όπως η Τουρκία, το Ιράκ, η Αρμενία ή το Πακιστάν, ανάλογα με τις ανάγκες τους», είπε.
«Το κόστος, όμως, θα εκτοξευθεί λόγω των μετακινήσεων προς ενδιάμεσους κόμβους και των ανταποκρίσεων, ενώ η ταλαιπωρία θα αυξηθεί», πρόσθεσε. Σύμφωνα με τον ίδιο, από τις αναταράξεις θα μπορούσαν να ωφεληθούν περιφερειακοί αεροπορικοί κόμβοι όπως η Κωνσταντινούπολη, η Ντόχα, η Μουσκάτ και το Ντουμπάι. Αντίθετα, οι επιλογές των ιρανικών αεροπορικών εταιρειών και αεροδρομίων ενδέχεται να περιοριστούν δραστικά.
Για τους ιρανικούς αερομεταφορείς, που ήδη χρησιμοποιούν παλαιά αεροσκάφη, η συντήρηση του υπάρχοντος στόλου θα γίνει δυσκολότερη. Ο Άχμαντ εκτίμησε ότι τέτοιες διαταραχές θα μπορούσαν να καθηλώσουν αμέσως το ένα τρίτο των ιρανικών αεροσκαφών που παραμένουν σε λειτουργία.
Διαφημιστική πινακίδα με την εικόνα του ανώτατου ηγέτη του Ιράν, Μοτζταμπά Χαμενεΐ, στην Τεχεράνη, στις 23 Αυγούστου 2026. Φωτογραφία: Majid Asgaripour / West Asia News Agency μέσω Reuters.
Τι σημαίνει «αποκλεισμός από το σύστημα του δολαρίου»;
Στις τελευταίες δηλώσεις του, ο Σκοτ Μπέσεντ προειδοποίησε ότι κάθε εταιρεία που στηρίζει με οποιονδήποτε τρόπο τον ιρανικό αεροπορικό τομέα θα «αποκλειστεί από το σύστημα του δολαρίου».
Με απλά λόγια, μια εταιρεία που παρέχει υπηρεσίες σε ιρανικές αεροπορικές εταιρείες οι οποίες τελούν υπό κυρώσεις θα μπορούσε να βρεθεί αντιμέτωπη με αμερικανικά μέτρα που περιορίζουν την πρόσβασή της στο χρηματοπιστωτικό σύστημα των ΗΠΑ και στις συναλλαγές σε δολάρια. Αυτό θα μπορούσε να αφορά φορείς εκμετάλλευσης αεροδρομίων, προμηθευτές καυσίμων, εταιρείες επίγειας εξυπηρέτησης και επιχειρήσεις πώλησης εισιτηρίων.
Η Ουάσιγκτον θα μπορούσε να περιορίσει την πρόσβαση ενός παρόχου υπηρεσιών στο αμερικανικό χρηματοπιστωτικό σύστημα, το οποίο έχει κεντρικό ρόλο στο διεθνές εμπόριο.
Η προσέγγιση αυτή εντάσσεται σε μια πολιτική κυρώσεων κατά της Τεχεράνης που εφαρμόζεται εδώ και δεκαετίες. Προηγούμενες κυρώσεις έχουν συμβάλει στη φτωχοποίηση των Ιρανών, προκαλώντας κατάρρευση της αξίας του νομίσματος και απότομη αύξηση των τιμών των τροφίμων και των φαρμάκων.
Έχουν επίσης εντείνει τη χρηματοοικονομική απομόνωση των Ιρανών, καθώς εμποδίζονται οι τραπεζικές μεταφορές. Οι περιορισμοί στην πρόσβαση σε λογισμικό, υπηρεσίες υπολογιστικού νέφους και ψηφιακές πλατφόρμες έχουν επιφέρει και ψηφιακό αποκλεισμό. Παράλληλα, η αμερικανική ταξιδιωτική απαγόρευση, που έχει το Ιράν μεταξύ των βασικών στόχων της, έχει ματαιώσει τα σχέδια αμέτρητων ανθρώπων.
Αυτόν τον μήνα, η κυβέρνηση Τραμπ επέκτεινε τις δευτερογενείς κυρώσεις σε πέντε ακόμη σημαντικούς οικονομικούς τομείς που επηρεάζουν την καθημερινότητα των πολιτών: τα ψηφιακά περιουσιακά στοιχεία, τον χρυσό, τη ναυτιλία, την τεχνολογία και την αεροπορία. Οι τομείς αυτοί προστέθηκαν σε έναν κατάλογο που ήδη περιλαμβάνει τον χρηματοπιστωτικό τομέα, τις κατασκευές και τη μεταποίηση.
Τη Χιλή του Αουγκούστο Πινοτσέτ όχι απλώς ως μία από τις πιο σκοτεινές δικτατορικές περιόδους της Λατινικής Αμερικής, αλλά ως εργαστήριο πολιτικών που επηρέασαν βαθιά τον σύγχρονο κόσμο, εξετάζει ο Άρης Καπαράκης στο νέο του βιβλίο «Η Χιλή του Πινοτσέτ – Μια ιστορία από το μέλλον», που κυκλοφορεί τον Σεπτέμβριο του 2026 από τις Εκδόσεις Τόπος.
Ο συγγραφέας επιχειρεί να αναδείξει τη Χιλή ως έναν από τους πρώτους χώρους μαζικής εφαρμογής των οικονομικών συνταγών που συνδέθηκαν με τη Σχολή του Σικάγου, τη λεγόμενη «θεραπεία-σοκ» και τη ριζική αναδιάρθρωση του κράτους και της οικονομίας.
Η βίαιη αλλαγή των εργασιακών σχέσεων, οι ιδιωτικοποιήσεις, η απορρύθμιση της αγοράς, η εμπορευματοποίηση κοινωνικών υπηρεσιών και η ενίσχυση του χρηματοπιστωτικού τομέα βρίσκονται στον πυρήνα της μελέτης.
Κατά την προσέγγιση του Καπαράκη, το χιλιανό πείραμα δεν περιορίστηκε στα σύνορα της χώρας. Αντιθέτως, αποτέλεσε ένα είδος προπομπού για πολιτικές και οικονομικές κατευθύνσεις που σταδιακά υιοθετήθηκαν σε πολλά σημεία του κόσμου.
Το βιβλίο εξετάζει επίσης τη σχέση ανάμεσα στην οικονομική πολιτική και στη συγκέντρωση της πολιτικής εξουσίας. Ο συγγραφέας αναλύει τον τρόπο με τον οποίο μη αιρετά οικονομικά κέντρα, ομάδες συμφερόντων και τεχνοκρατικοί μηχανισμοί αποκτούν αυξημένη επιρροή στη διαμόρφωση δημόσιας πολιτικής.
Ιδιαίτερο βάρος δίνεται και στη διαμόρφωση ενός νέου κοινωνικού μοντέλου, με τον ατομικισμό και τον καταναλωτισμό να αναδεικνύονται σε κεντρικές αξιακές αναφορές, την ίδια στιγμή που περιορίζονται συλλογικές μορφές διεκδίκησης και κοινωνικής προστασίας.
Ο Καπαράκης προχωρά ακόμη περισσότερο, επιχειρώντας να εντοπίσει ομοιότητες ανάμεσα σε πρακτικές που εμφανίστηκαν στη Χιλή της στρατιωτικής δικτατορίας και σε σύγχρονες μορφές διακυβέρνησης, όπου η επίκληση κρίσεων και καταστάσεων έκτακτης ανάγκης μπορεί να οδηγήσει σε ισχυροποίηση της εκτελεστικής εξουσίας και σε περιορισμό των κοινωνικών και πολιτικών αντιστάσεων.
Στην αφετηρία της ανάλυσης βρίσκεται και η σχέση της κυβέρνησης Πινοτσέτ με οικονομολόγους της Σχολής του Σικάγου και ιδιαίτερα με τις αντιλήψεις που εξέφραζε ο Μίλτον Φρίντμαν για τις βαθιές και άμεσες οικονομικές μεταρρυθμίσεις.
Η κεντρική ιδέα του βιβλίου συνοψίζεται ήδη στον υπότιτλό του: «Μια ιστορία από το μέλλον». Η Χιλή παρουσιάζεται ως μια περίπτωση όπου μεγάλες πολιτικές και οικονομικές αλλαγές εφαρμόστηκαν πρώτα στην περιφέρεια του παγκόσμιου συστήματος και στη συνέχεια απέκτησαν διεθνή διάσταση.
Ο Άρης Καπαράκης έχει σπουδάσει Διεθνείς Σχέσεις στο Πανεπιστήμιο Αιγαίου και Κοινωνική Πολιτική στο Πάντειο Πανεπιστήμιο. Έχει εργαστεί ως αρθρογράφος σε ελληνικά και ξένα μέσα ενημέρωσης, καλύπτοντας ζητήματα διεθνούς πολιτικής, κοινωνίας και περιβάλλοντος, ενώ τα τελευταία χρόνια δραστηριοποιείται σε περιβαλλοντικές και ανθρωπιστικές οργανώσεις.
Η πολιτική και οικονομική ιστορία της Λατινικής Αμερικής αποτελεί ένα από τα βασικά ερευνητικά του πεδία.
Το βιβλίο «Η Χιλή του Πινοτσέτ – Μια ιστορία από το μέλλον» κυκλοφορεί από τις Εκδόσεις Τόπος, αριθμεί 216 σελίδες και διατίθεται στην τιμή των 14,40 ευρώ.
Το κείμενο που ακολουθεί βασίζεται σε ομιλία που εκφωνήθηκε στις 21 Σεπτεμβρίου 2026, στην Κεντρική Δημοτική Βιβλιοθήκη Θεσσαλονίκης, κατά την παρουσίαση του βιβλίου «Ευρώπη RESTART» του Βασίλη Μίχου, από τις εκδόσεις Αρμός. Η ομιλία διασκευάστηκε σε άρθρο για τις «Ανιχνεύσεις».
Φωτογραφία: το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο
Η Ευρώπη βρίσκεται μπροστά σε μια δοκιμασία που δεν αντιμετωπίζεται με μια ακόμη διακήρυξη προθέσεων. Η ενεργειακή ανασφάλεια, ο βιομηχανικός ανταγωνισμός, ο πόλεμος στην Ουκρανία, η αβεβαιότητα στις σχέσεις με τις Ηνωμένες Πολιτείες και οι κοινωνικές ανισότητες θέτουν το ίδιο ερώτημα: μπορεί η Ευρωπαϊκή Ένωση να αλλάξει πορεία πριν οι αντιφάσεις της γίνουν αδιέξοδα;
Αυτό το ερώτημα διατρέχει το βιβλίο του Βασίλη Μίχου Ευρώπη RESTART. Ο τίτλος του προτείνει μια επανεκκίνηση. Οι εξελίξεις, όμως, αναδεικνύουν την ανάγκη για κάτι βαθύτερο: την αναθεώρηση του τρόπου με τον οποίο η Ένωση αντιλαμβάνεται την ιστορία, τα σύνορα, τη δημοκρατία, την οικονομία και τη θέση της στον κόσμο.
Ιστορία και πολιτισμός ως θεμέλια
Η συζήτηση για το μέλλον της Ευρώπης αρχίζει από τη γνώση του παρελθόντος της. Η ευρωπαϊκή ενοποίηση γεννήθηκε από την εμπειρία των πολέμων, από την επιδίωξη της ειρήνης και από πολιτικούς αγώνες για τη δημοκρατία, την ελευθερία και την κοινωνική δικαιοσύνη. Αν αυτή η διαδρομή περιοριστεί σε έναν κατάλογο συνθηκών και θεσμών, χάνεται το περιεχόμενο που έδωσε στο εγχείρημα νόημα.
Η ιστορική παιδεία και ο πολιτισμός χρειάζεται να βρεθούν ξανά στο κέντρο της ευρωπαϊκής αυτογνωσίας. Η ελληνική πολιτική σκέψη, η ρωμαϊκή νομική παράδοση, ο ανθρωπισμός, ο Διαφωτισμός και οι τραυματικές εμπειρίες του εικοστού αιώνα αποτελούν μέρος μιας σύνθετης κοινής κληρονομιάς. Η αναγνώρισή της μπορεί να βοηθήσει τους Ευρωπαίους πολίτες να συζητήσουν τι θέλουν να οικοδομήσουν μαζί.
Σύνορα, Κύπρος και γεωπολιτικός ρόλος
Μια Ένωση που επιδιώκει να αποκτήσει στρατηγικό ρόλο οφείλει να αντιμετωπίσει καθαρά το ζήτημα του χώρου της. Τα κράτη μέλη έχουν χερσαία, θαλάσσια και εναέρια σύνορα. Κατά την άποψη που αναπτύχθηκε στην ομιλία, η προστασία τους, σύμφωνα με το διεθνές δίκαιο, πρέπει να αποτελεί ενιαία ευρωπαϊκή υπόθεση.
Το ζήτημα αυτό αποκτά ιδιαίτερη βαρύτητα για την Ελλάδα και την Κύπρο. Η συνεχιζόμενη κατοχή τμήματος της Κυπριακής Δημοκρατίας θέτει ένα θεμελιώδες ερώτημα για τη συνοχή της Ένωσης. Αν η ΕΕ μιλά για κοινή άμυνα και για προστασία του ευρωπαϊκού χώρου, χρειάζεται να εξηγήσει τι σημαίνουν αυτές οι δεσμεύσεις για ένα κράτος μέλος του οποίου μέρος της επικράτειας παραμένει κατεχόμενο.
Παράλληλα, η Ευρώπη χρειάζεται πιο συγκροτημένη πολιτική για την Ανατολική Μεσόγειο, τη Μέση Ανατολή και τη Βόρεια Αφρική. Η γεωγραφία της συνδέει άμεσα την ασφάλεια, την ενέργεια, το εμπόριο και τις σχέσεις της με τους γείτονές της. Η απουσία σταθερής στρατηγικής σε αυτές τις περιοχές περιορίζει την πολιτική της επιρροή.
Η δημοκρατική και κοινωνική απόσταση
Η επανεκκίνηση δεν μπορεί να αφορά μόνο την εξωτερική ισχύ της ΕΕ. Αφορά και τη σχέση της με τους πολίτες της. Για πολλούς Ευρωπαίους, οι αποφάσεις λαμβάνονται μακριά από τις ανάγκες της καθημερινής ζωής, ενώ η ακρίβεια, η δυσκολία πρόσβασης στη στέγη, η υποχώρηση υπηρεσιών και η εγκατάλειψη ορισμένων περιφερειών εντείνουν την αποξένωση.
Σε αυτό το έδαφος αναπτύσσονται η δυσπιστία και η ακροδεξιά. Η απάντηση που προτείνεται δεν εξαντλείται στην καταγγελία τους. Απαιτεί αλλαγή πολιτικών προτεραιοτήτων, μεγαλύτερη δημοκρατική συμμετοχή, λογοδοσία και ένα νέο ευρωπαϊκό κοινωνικό συμβόλαιο. Οι κοινωνίες πρέπει να έχουν ουσιαστικό ρόλο στον καθορισμό της πορείας της Ένωσης.
Ένα οικονομικό μοντέλο που εξαντλείται
Για δεκαετίες, η ευρωπαϊκή οικονομία στηρίχθηκε σε συνθήκες που πλέον έχουν αλλάξει: στην αμερικανική προστασία για την ασφάλειά της, στη ρωσική ενέργεια για σημαντικό μέρος της βιομηχανίας της και σε ανοιχτές διεθνείς αγορές για τις εξαγωγές της. Η ρήξη με τη Ρωσία, η άνοδος της Κίνας ως τεχνολογικού και βιομηχανικού ανταγωνιστή και οι πιέσεις στις διατλαντικές σχέσεις δοκιμάζουν τα θεμέλια αυτού του μοντέλου.
Η ενεργειακή μετάβαση αποτελεί, επομένως, ζήτημα οικονομίας και ασφάλειας, πέρα από την ανάγκη αντιμετώπισης της κλιματικής αλλαγής. Η Ευρώπη χρειάζεται ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, ισχυρότερα δίκτυα, δυνατότητες αποθήκευσης και μορφές συμμετοχής των πολιτών, όπως οι ενεργειακές κοινότητες. Για χώρες του Νότου, μεταξύ τους και η Ελλάδα, αυτή η αλλαγή μπορεί να αποτελέσει αναπτυξιακή ευκαιρία.
Ταυτόχρονα, το κοινό νόμισμα δεν έχει εξαφανίσει τις οικονομικές αποκλίσεις μεταξύ των κρατών μελών. Η ανάγκη για περισσότερη κοινή χρηματοδότηση, παραγωγικές επενδύσεις και οικονομική σύγκλιση παραμένει ανοιχτή. Χωρίς αυτές, οι νέες δαπάνες για ενέργεια, τεχνολογία και άμυνα κινδυνεύουν να διευρύνουν τα ήδη υπάρχοντα χάσματα.
Ψηφιακή ισχύς και ευρωπαϊκή άμυνα
Η Ευρώπη δυσκολεύτηκε να αναπτύξει ψηφιακές πλατφόρμες αντίστοιχης κλίμακας με εκείνες των ΗΠΑ και της Κίνας. Η εξάρτηση αυτή έχει οικονομικές συνέπειες, αλλά αγγίζει επίσης τη διαχείριση της πληροφορίας και τη δημόσια συζήτηση. Χρειάζονται επενδύσεις στην τεχνολογία και κοινές ευρωπαϊκές δυνατότητες, με παράλληλη προστασία των δικαιωμάτων των πολιτών.
Ανάλογα δύσκολα ερωτήματα θέτει η άμυνα. Η συζήτηση για ευρωπαϊκές αμυντικές δυνατότητες δεν μπορεί να περιοριστεί σε έναν κατάλογο εξοπλισμών. Προϋποθέτει απαντήσεις για το ποιος λαμβάνει τις αποφάσεις, ποια σύνορα προστατεύονται, πώς οργανώνεται η πολιτική και στρατιωτική ευθύνη και ποια είναι η σχέση με το ΝΑΤΟ. Προϋποθέτει, επίσης, προσοχή στο κοινωνικό κόστος: μια Ευρώπη που θα ενισχύσει την άμυνά της αποδυναμώνοντας την κοινωνική της συνοχή θα δημιουργήσει ένα νέο πρόβλημα προσπαθώντας να λύσει ένα άλλο.
Δίκαιος ανταγωνισμός και νέα παραγωγική πολιτική
Η ευρωπαϊκή παραγωγή χρειάζεται ενεργητική στήριξη. Μια νέα βιομηχανική πολιτική, ο ψηφιακός μετασχηματισμός, η καινοτομία, η αγροδιατροφή και η μεταποίηση μπορούν να ενισχύσουν την παραγωγική βάση της Ένωσης. Ιδιαίτερη σημασία έχει η δημιουργία προστιθέμενης αξίας στα κράτη μέλη του Νότου, ώστε η ανάπτυξη να μη συγκεντρώνεται σε λίγες περιοχές.
Απαιτούνται επίσης δίκαιοι όροι ανταγωνισμού. Όταν οι Ευρωπαίοι παραγωγοί υποχρεούνται να τηρούν συγκεκριμένους περιβαλλοντικούς και εργασιακούς κανόνες, η Ένωση πρέπει να εξετάζει πώς αντιμετωπίζονται εισαγόμενα προϊόντα που παράγονται με διαφορετικούς όρους. Η προστασία της εργασίας, του περιβάλλοντος και της εγχώριας παραγωγής χρειάζεται συνεκτική πολιτική, όχι αποσπασματικές αντιδράσεις.
Η κοινωνική διάσταση αυτής της πολιτικής είναι εξίσου κρίσιμη. Προοδευτική φορολόγηση, ισχυρές δημόσιες υπηρεσίες, συμμετοχή των εργαζομένων και επενδύσεις στη στέγη, στην υγεία και στην παιδεία συνθέτουν την πρόταση για ένα σύγχρονο κοινωνικό συμβόλαιο. Η ανάπτυξη αποκτά σταθερά θεμέλια όταν τα οφέλη της φτάνουν στην κοινωνία.
Η παιδεία στο κέντρο της επανεκκίνησης
Στο βιβλίο του, ο Βασίλης Μίχος δίνει ιδιαίτερη έμφαση σε ένα «κίνημα της γνώσης». Η πρόταση αυτή υπενθυμίζει ότι καμία οικονομική ή θεσμική αλλαγή δεν μπορεί να ευδοκιμήσει χωρίς πολίτες με ιστορική συνείδηση, κριτική σκέψη και ουσιαστική μόρφωση.
Η συζήτηση για την ελληνική εκπαίδευση δεν αρκεί να περιορίζεται στον τρόπο εισαγωγής στα πανεπιστήμια. Χρειάζεται να εξετάζει τι μαθαίνουν οι μαθητές, πώς διδάσκονται η ιστορία και η γλώσσα, πώς στηρίζονται οι εκπαιδευτικοί και πώς το σχολείο καλλιεργεί αυριανούς δημοκρατικούς πολίτες. Σε αυτό το σημείο, το αίτημα για ευρωπαϊκή αναγέννηση συναντά την ανάγκη βαθιάς ανανέωσης της παιδείας.
Το Ευρώπη RESTART προσφέρει την αφορμή για μια συζήτηση που υπερβαίνει την παρουσίαση ενός βιβλίου. Το ερώτημα δεν είναι αν η Ευρωπαϊκή Ένωση χρειάζεται αλλαγές. Είναι αν οι ηγεσίες και οι κοινωνίες της θα διαμορφώσουν από κοινού την πολιτική βούληση για να τις πραγματοποιήσουν.
Η υπογεννητικότητα και η κατάρρευση των βασικών γνωστικών δεξιοτήτων των νέων δεν είναι δύο ξεχωριστά κοινωνικά προβλήματα που τυχαίνει να συμβαίνουν την ίδια εποχή. Είναι οι δύο όψεις ενός και του αυτού στρατηγικού κινδύνου που απειλεί την ίδια την ικανότητα της χώρας να υπερασπιστεί τον εαυτό της. Και το μεγαλύτερο λάθος των τελευταίων δεκαετιών είναι ακριβώς ότι αρνηθήκαμε να τις συνδέσουμε με την εθνική ασφάλεια.
Οι αριθμοί κυριολεκτικά μιλούν από μόνοι τους με μια ψυχρή διαύγεια. Από τις περίπου εκατόν δεκαεπτά χιλιάδες γεννήσεις της περιόδου 2008-2009 έχουμε κατρακυλήσει λίγο πάνω από τις εξήντα πέντε χιλιάδες. Ο δείκτης γονιμότητας έχει παγιωθεί γύρω στο 1,24 παιδιά ανά γυναίκα, ενώ η μέση ηλικία στην οποία αποκτούν τα παιδιά τους οι Ελληνίδες έχει ξεπεράσει τα τριάντα δύο έτη.
Παράλληλα, οι επιδόσεις των δεκαπεντάχρονων στο PISA αποκαλύπτουν μια βαθιά γνωστική υποχώρηση, με τετρακόσια τριάντα μονάδες στα μαθηματικά, τετρακόσια τριάντα οκτώ στην ανάγνωση, τετρακόσια σαράντα μία στις φυσικές επιστήμες, με σχεδόν έναν στους δύο μαθητές να μην καταφέρνει καν να φτάσει το βασικό επίπεδο επάρκειας. Δεν πρόκειται απλώς για κακές βαθμολογίες. Πρόκειται για γενιές που εισέρχονται στην ενηλικίωση με σημαντικά περιορισμένες δυνατότητες αφηρημένης σκέψης, λογικής ανάλυσης και κατανόησης σύνθετων πληροφοριών.
Άραγε έχουμε αναρωτηθεί ότι αυτή η διπλή συρρίκνωση, ποσοτική και ποιοτική, πλήττει άμεσα την εθνική ασφάλεια. Λιγότεροι νέοι σημαίνει μικρότερη δεξαμενή στρατευσίμων και επαγγελματιών στις Ένοπλες Δυνάμεις. Ήδη οι πιέσεις στην επάνδρωση είναι ορατές, ιδιαίτερα σε κρίσιμες περιοχές.
Στο γεωπολιτικό περιβάλλον που καλούμαστε να υπάρχουμε λόγω γεωγραφίας, όπου η γειτονική χώρα διατηρεί πολύ μεγαλύτερο και νεανικότερο πληθυσμό, η ασυμμετρία αυτή δεν είναι αφηρημένη, αλλά αποκτά πλέον στρατηγικό χαρακτήρα.
Την ίδια στιγμή, ο σύγχρονος πόλεμος και η αποτροπή δεν βασίζονται μόνο σε αριθμούς. Απαιτούν ανθρώπους ικανούς να χειριστούν πολύπλοκα συστήματα, να κατανοήσουν τεχνολογίες αιχμής, να λειτουργήσουν σε περιβάλλοντα υψηλής πληροφορίας και να πάρουν γρήγορες αποφάσεις υπό πίεση. Όταν όμως οι βασικές δεξιότητες καταρρέουν, η δεξαμενή αυτών των ανθρώπων στενεύει δραματικά. Η διαρροή των ικανότερων στο εξωτερικό επιδεινώνει ακόμη περισσότερο την κατάσταση.
Πέραν των παραπάνω, εύκολα μπορούμε να αντιληφθούμε ότι εκτός από την καθαρά στρατιωτική διάσταση, υπάρχει και η οικονομική. Ένα συρρικνούμενο και γηράσκον εργατικό δυναμικό, με χαμηλές γνωστικές επιδόσεις, παράγει λιγότερο πλούτο, στηρίζει δυσκολότερα το ασφαλιστικό σύστημα και καθιστά ολοένα και πιο επώδυνη τη χρηματοδότηση υψηλών αμυντικών δαπανών! Η οικονομική ισχύς υπήρξε πάντοτε προϋπόθεση της στρατιωτικής. Όταν αυτή αποδυναμώνεται, η αποτροπή καθίσταται πιο εύθραυστη. Οι περιοχές, που πλήττονται από την πληθυσμιακή έλλειψη, ιδίως στα σύνορα και τα νησιά, γίνονται παράλληλα πιο ευάλωτες σε υβριδικές απειλές και εξωτερικές πιέσεις.
Η δημογραφική και γνωστική αποδυνάμωση δεν είναι λοιπόν μόνο εσωτερική αδυναμία, αλλά αποτελεί παράγοντα που διαβρώνει την ανθεκτικότητα της χώρας στο σύνολό της.
Η άρνηση μας, μέχρι τώρα, να συνδέσουμε αυτά τα φαινόμενα με την εθνική ασφάλεια, μας κόστισε χρόνο και φυσικά ισχύ. Όσο τα αντιμετωπίζαμε ως «κοινωνικά ζητήματα» που θα λύνονταν με αποσπασματικά μέτρα, τύπου καθρεπτάκια για ιθαγενείς, τόσο επιτρέπαμε στη συρρίκνωση να εδραιωθεί.
Τώρα πια όλοι μας καταλαβαίνουμε ότι δεν υπάρχει περιθώριο για άλλη καθυστέρηση. Χρειάζεται μια ολοκληρωμένη εθνική πολιτική, που να αντιμετωπίζει ταυτόχρονα την ποσότητα και την ποιότητα του ανθρώπινου δυναμικού. Μια πολιτική που θα κάνει την απόκτηση παιδιών ουσιαστικά εφικτή για τα νέα ζευγάρια, με γενναία οικογενειακά επιδόματα χωρίς τιμωρητικά κριτήρια, πραγματική στεγαστική στήριξη, πλήρη κάλυψη των δαπανών γονιμότητας και δομές που επιτρέπουν τη συμφιλίωση εργασίας και οικογένειας.
Την ίδια στιγμή, απαιτείται μια ριζική στροφή στην εκπαίδευση με στόχο την αποκατάσταση των βασικών δεξιοτήτων από το δημοτικό ακόμη, με μετρήσιμους στόχους, ενισχυτική διδασκαλία και σύνδεση της μάθησης με τις πραγματικές ανάγκες μιας σύγχρονης κοινωνίας και ενός σύγχρονου στρατού. Πάνω από όλα όμως, χρειάζεται να ενταχθεί ο σχεδιασμός του ανθρώπινου δυναμικού στον πυρήνα της εθνικής στρατηγικής ασφαλείας, ώστε οι δημογραφικές και εκπαιδευτικές προβολές να τροφοδοτούν άμεσα τις αποφάσεις για την άμυνα.
Η εθνική ασφάλεια δεν είναι μόνο εξοπλισμοί, συμμαχίες και γεωπολιτικοί υπολογισμοί, αλλα πρωτίστωςειναι
άνθρωποι, αρκετοί και ικανοί.
Αν συνεχίσουμε να αγνοούμε ότι η υπογεννητικότητα και η γνωστική αποδυνάμωση των νέων αποτελούν δύο όψεις του ίδιου κινδύνου, τότε θα ανακαλύψουμε, όταν πια θα είναι αργά, ότι η χώρα που δεν μπορεί να αναπαράγει και να εκπαιδεύει τους πολίτες της, δεν μπορεί ούτε να υπερασπιστεί τον εαυτό της.
Αχιλλεύς Ταούξης
Υποστράτηγος ε.α.
Εισήχθη στη Σχολή Ευελπίδων το 1981 και αποφοίτησε το 1985 με τον βαθμό του Ανθυπολοχαγού. Υπηρέτησε επί 44 έτη στις Ένοπλες Δυνάμεις, σε Μονάδες, Σχηματισμούς και Επιτελικές Θέσεις του Στρατού Ξηράς, έχοντας αποφοιτήσει από όλα τα προβλεπόμενα σχολεία της υπηρεσιακής του εξέλιξης.
Διετέλεσε Εκπαιδευτής και Διευθυντής Σπουδών στη ΣΕΘΑ, ενώ απέκτησε σημαντική επιχειρησιακή και διεθνή εμπειρία, συμμετέχοντας στην πρώτη ελληνική αποστολή στο Κόσοβο το 1998 ως Επιτελής Τάγματος και στην πρώτη αποστολή Πολυεθνικής Ταξιαρχίας στις συγκρούσεις στα Σκόπια το 2002. Στη συνέχεια υπηρέτησε στο ΝΑΤΟϊκό Στρατηγείο Σκοπίων ως Διευθυντής του Κέντρου Επιχειρήσεων.
Υπηρέτησε επίσης στη Διεύθυνση Επιχειρήσεων του ΓΕΣ, στην Ι Μεραρχία Πεζικού και στην 71 Α/Μ Ταξιαρχία, όπου συμμετείχε ως υπεύθυνος στην ίδρυση του Ευρωπαϊκού Σχηματισμού Μάχης HELBROC. Διετέλεσε Διοικητής Μονάδας στον Μανταμάδο Μυτιλήνης, έχοντας προηγουμένως υπηρετήσει σε Μονάδες Πεζικού στη Μυτιλήνη, τη Σάμο, τον Έβρο και την Πέτρα Μυτιλήνης.
Στο Υπουργείο Εθνικής Άμυνας υπηρέτησε επί τέσσερα έτη στη Γενική Διεύθυνση Πολιτικής Εθνικής Άμυνας, με αντικείμενο την Ευρωπαϊκή Ένωση, ως Διευθυντής Διεθνών Σχέσεων και ως Αναπληρωτής Γενικός Διευθυντής. Στο ΓΕΕΘΑ υπηρέτησε στον Κλάδο Αμυντικής Πολιτικής και διετέλεσε υπεύθυνος της Ελληνικής Γραμματείας κατά την Προεδρία της Ελλάδας στην πρωτοβουλία South East Defence Ministerial (SEDM) την περίοδο 2017–2019.
Είναι κάτοχος μεταπτυχιακού τίτλου σπουδών στην Εφαρμοσμένη Στρατηγική και Διεθνείς Σχέσεις από το University of Plymouth.
Ο ορυκτός πλούτος, η ενέργεια και η μάχη για τις παραγωγικές πηγές της Ουκρανίας
Από το λίθιο και το τιτάνιο μέχρι τον γραφίτη, το ουράνιο, το φυσικό αέριο και τα κοιτάσματα των κατεχόμενων περιοχών. Ποιος θα ελέγξει τον πλούτο της Ουκρανίας όταν τελειώσει ο πόλεμος;
Φωτογραφία:Λατομείο γραφίτη στη Ζαβάλια, περιφέρεια Κιροβοχράντ.
Στην πρώτη μου ανάλυση για την Ουκρανία (Μέρος 1) ασχολήθηκα με τη γη της Ουκρανίας ως έναν από τους σημαντικότερους παραγωγικούς και γεωοικονομικούς της πόρους, εστιάζοντας στη γεωργική παραγωγή, στις τεράστιες καλλιεργήσιμες εκτάσεις και στο ζήτημα του ποιος θα ελέγξει την αξιοποίηση αυτού του πλούτου μετά τον πόλεμο. Όμως η πραγματική οικονομική αξία της Ουκρανίας δεν βρίσκεται μόνο στην επιφάνεια. Βρίσκεται και κάτω από αυτήν.
Ο πόλεμος στην Ουκρανία διεξάγεται στην επιφάνεια με πυραύλους, άρματα μάχης, drones και πυροβολικό. Κάτω από την επιφάνεια, όμως, εξελίσσεται μια διαφορετική μάχη. Αφορά το υπέδαφος, την ενέργεια, τις υποδομές, τη βιομηχανική παραγωγή, τις μεταφορές, τις επενδύσεις και, τελικά, τον έλεγχο των αλυσίδων αξίας που θα καθορίσουν την οικονομική ισχύ της χώρας μετά τον πόλεμο.
Έτσι, από τη γη περνάμε στο υπέδαφος. Από το σιτάρι και τις καλλιέργειες περνάμε στο λίθιο, το τιτάνιο, τον γραφίτη, το ουράνιο και το φυσικό αέριο. Γιατί το ερώτημα παραμένει ουσιαστικά το ίδιο: ποιος θα ελέγξει τους παραγωγικούς πόρους της Ουκρανίας όταν τελειώσει ο πόλεμος και ποιος θα μετατρέψει αυτούς τους πόρους σε οικονομική και γεωπολιτική ισχύ;
Η συζήτηση για τον ορυκτό πλούτο της Ουκρανίας έχει πολλές φορές παρουσιαστεί με υπερβολικούς αριθμούς και απλουστεύσεις. Η πραγματικότητα είναι περισσότερο σύνθετη. Η Ουκρανία διαθέτει σημαντικούς πόρους σε κρίσιμα ορυκτά, τιτάνιο, γραφίτη, ουράνιο, σιδηρομετάλλευμα, άνθρακα και υδρογονάνθρακες. Όμως άλλο πράγμα είναι ένας γεωλογικά καταγεγραμμένος πόρος και άλλο ένα οικονομικά εκμεταλλεύσιμο απόθεμα.
Το κρίσιμο ερώτημα, επομένως, δεν είναι απλώς ποιος έχει τα κοιτάσματα. Είναι ποιος θα έχει το κεφάλαιο, την τεχνολογία, τις υποδομές, την πρόσβαση στις αγορές, τη δυνατότητα ασφάλισης των επενδύσεων και την πολιτική επιρροή ώστε να μετατρέψει τον υπόγειο πλούτο σε πραγματική οικονομική ισχύ.
Και εδώ αρχίζει η δεύτερη διάσταση του ουκρανικού πολέμου.
Η Ουκρανία ως μεταλλευτική και βιομηχανική δύναμη
Η Ουκρανία δεν είναι μια χώρα που ανακαλύπτει τώρα τον ορυκτό της πλούτο. Για δεκαετίες αποτελεί σημαντικό παραγωγό μεταλλευμάτων και βιομηχανικών πρώτων υλών.
Τα στοιχεία της U.S. Geological Survey για το 2024 δείχνουν ότι η χώρα εξακολουθούσε να βρίσκεται μεταξύ των σημαντικών παγκόσμιων παραγωγών σε αρκετές κατηγορίες. Ήταν, μεταξύ άλλων, η 9η μεγαλύτερη παραγωγός ιλμενίτη και σιδηρομεταλλεύματος, η 6η παραγωγός ρουτιλίου και σημαντική παραγωγός γραφίτη, ενώ παρήγαγε επίσης ουράνιο, σιδηροκράματα, ακατέργαστο χάλυβα και προϊόντα χάλυβα. [1]
Η μεταλλευτική και λατομική δραστηριότητα αντιστοιχούσε το 2024 περίπου στο 4% του ΑΕΠ της χώρας και στο 7,8% της βιομηχανικής παραγωγής. [1]
Αυτό έχει ιδιαίτερη σημασία. Η Ουκρανία δεν διαθέτει απλώς κοιτάσματα που θα μπορούσαν κάποτε να αξιοποιηθούν. Διαθέτει μια ιστορικά ανεπτυγμένη μεταλλευτική και βιομηχανική βάση, η οποία συνδέεται με χαλυβουργία, σιδηροδρομικές μεταφορές, λιμάνια, ενεργειακές εγκαταστάσεις και εξαγωγικές υποδομές.
Ο πόλεμος, επομένως, δεν αφορά μόνο την κατοχή εδαφών. Αφορά και τον έλεγχο ή την καταστροφή ενός παραγωγικού συστήματος.
Το λίθιο και η πραγματική αξία των «κρίσιμων ορυκτών»
Το λίθιο έχει γίνει ίσως το πιο χαρακτηριστικό σύμβολο της νέας συζήτησης για τον ουκρανικό ορυκτό πλούτο.
Η χώρα διαθέτει σημαντικά κοιτάσματα λιθίου και ευρύτερα σημαντικές δυνατότητες σε ορυκτά που χρησιμοποιούνται στις σύγχρονες τεχνολογίες, στις μπαταρίες, στην αμυντική βιομηχανία και στην ενεργειακή μετάβαση. Ωστόσο, η δημόσια συζήτηση έχει συχνά μετατρέψει τους γεωλογικούς πόρους σε υποτιθέμενη άμεση οικονομική αξία.
Αυτό είναι παραπλανητικό.
**Ανώνυμη Εταιρεία «Ενωμένη Μεταλλευτική και Χημική Εταιρεία» (UMCC Titanium).**
Το SIPRI, (Stockholm International Peace Research Institute) (Διεθνές Ινστιτούτο Ερευνών για την Ειρήνη της Στοκχόλμης). επισημαίνει ότι πρέπει να γίνεται σαφής διάκριση μεταξύ resources και reserves. Τα resources περιγράφουν γεωλογικά διαθέσιμους πόρους, ενώ τα reserves αφορούν ποσότητες που μπορούν, με δεδομένες τεχνικές και οικονομικές συνθήκες, να εξορυχθούν με οικονομικά βιώσιμο τρόπο. [2]
Ακόμη σημαντικότερο είναι ότι δύο από τα τέσσερα βασικά γνωστά κοιτάσματα λιθίου της Ουκρανίας βρίσκονται σε περιοχές που ελέγχονται από τη Ρωσία. [2]
Επομένως, ακόμη και αν κάποιος διαθέτει ένα σημαντικό κοίτασμα στον γεωλογικό χάρτη, αυτό δεν σημαίνει ότι διαθέτει και την οικονομική του αξία.
Η πραγματική αξία δημιουργείται όταν το μετάλλευμα εξορυχθεί, υποστεί επεξεργασία, μετατραπεί σε ενδιάμεσο ή τελικό προϊόν και ενταχθεί σε μια ασφαλή διεθνή αλυσίδα εφοδιασμού.
Αυτό ακριβώς είναι το σημείο στο οποίο η συζήτηση για τα ουκρανικά ορυκτά αποκτά στρατηγική διάσταση.
Τιτάνιο και γραφίτης: η σημασία βρίσκεται στην αλυσίδα
Το τιτάνιο αποτελεί ιδιαίτερα ενδιαφέρουσα περίπτωση. Χρησιμοποιείται στην αεροναυπηγική, στην αμυντική βιομηχανία, στην παραγωγή ειδικών κραμάτων και σε τεχνολογίες υψηλών απαιτήσεων.
Η Ουκρανία υπήρξε σημαντικός παραγωγός τιτανιούχων μεταλλευμάτων και εξακολουθεί να διαθέτει παραγωγική βάση σε αυτόν τον τομέα. Παράλληλα, ο γραφίτης αποτελεί κρίσιμο υλικό για την παραγωγή μπαταριών και άλλες βιομηχανικές εφαρμογές.
Τα στοιχεία της USGS δείχνουν όμως και κάτι άλλο: ο πόλεμος έχει ήδη επηρεάσει δραματικά την παραγωγική δυνατότητα. Το 2024 η παραγωγή γραφίτη σταμάτησε σε υφιστάμενο ορυχείο λόγω υψηλού λειτουργικού κόστους, ενώ παράλληλα βρισκόταν σε ανάπτυξη νέο μεγαλύτερο έργο. [1]
Αυτό αναδεικνύει ένα κρίσιμο σημείο.
Η κατοχή ή η ύπαρξη ενός κοιτάσματος δεν αρκεί. Απαιτείται επένδυση, ενέργεια, εργατικό δυναμικό, μεταφορές, ασφάλεια, χρηματοδότηση και πρόσβαση στις διεθνείς αγορές.
Το μεγαλύτερο στρατηγικό παιχνίδι, επομένως, μπορεί να μην αφορά το ορυχείο αλλά το ποιος ελέγχει τα στάδια που ακολουθούν μετά την εξόρυξη.
Το ουράνιο: ένας πόρος με διαφορετική στρατηγική αξία
Το ουράνιο προσθέτει μια ακόμη διάσταση.
Η Ουκρανία διαθέτει σημαντικούς πόρους ουρανίου. Σύμφωνα με τα στοιχεία που συγκεντρώνει η World Nuclear Association από τις διεθνείς βάσεις δεδομένων, η χώρα διέθετε το 2025 περίπου 161.300 τόνους ανακτήσιμων πόρων ουρανίου στις σχετικές κατηγορίες κόστους. [3]
Παράλληλα, η Ουκρανία εξακολουθεί να έχει παραγωγική δραστηριότητα στον τομέα, αν και η παραγωγή της έχει υποχωρήσει σημαντικά από τα προπολεμικά επίπεδα. Το 2024 η παραγωγή υπολογίζεται σε περίπου 288 τόνους ουρανίου. [3]
Η σημασία του ουρανίου, ωστόσο, δεν περιορίζεται στην αξία του ως εμπορεύματος. Συνδέεται άμεσα με την ενεργειακή ασφάλεια, την πυρηνική παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας και την προσπάθεια της Ευρώπης να περιορίσει την εξάρτηση από ρωσικές αλυσίδες πυρηνικού καυσίμου.
Γι’ αυτό και η ουκρανική πυρηνική και ενεργειακή υποδομή αποκτά ιδιαίτερη γεωπολιτική βαρύτητα.
Το φυσικό αέριο είναι ίσως σημαντικότερο από το λίθιο
Εδώ βρίσκεται μια από τις σημαντικότερες παραμέτρους που συχνά υποβαθμίζονται στη δημόσια συζήτηση.
Η Ουκρανία διαθέτει πολύ σημαντικό δυναμικό υδρογονανθράκων. Η IEA (InternationalEnergyAgency) εκτιμά τους πόρους φυσικού αερίου της χώρας σε περίπου 5,4 τρισεκατομμύρια κυβικά μέτρα, ενώ τα αποδεδειγμένα αποθέματα ανέρχονται περίπου σε 1,1 τρισεκατομμύρια κυβικά μέτρα. [4]
Ακόμη πιο σημαντική είναι η γεωγραφική κατανομή τους. Η περιοχή Dnieper–Donetsk αντιστοιχεί περίπου στο 80% των αποδεδειγμένων αποθεμάτων και περίπου στο 90% της παραγωγής φυσικού αερίου της Ουκρανίας. [4]
Η πληροφορία αυτή αλλάζει σημαντικά την εικόνα.
Όταν συζητούμε για τον φυσικό πλούτο της Ουκρανίας, δεν πρέπει να σκεφτόμαστε μόνο το λίθιο και τα λεγόμενα «critical minerals». Οι υδρογονάνθρακες αποτελούν επίσης βασικό μέρος της οικονομικής και στρατηγικής εξίσωσης.
Και ακριβώς εδώ εμφανίζεται το πρόβλημα της κατοχής εδαφών.
Ο χάρτης των κοιτασμάτων δεν συμπίπτει με τον χάρτη της Ουκρανίας που ελέγχει το Κίεβο
Ένα από τα πλέον κρίσιμα ζητήματα είναι ότι σημαντικό μέρος των φυσικών πόρων βρίσκεται σε περιοχές που είτε κατέχονται από τη Ρωσία είτε επηρεάζονται άμεσα από τον πόλεμο.
Το SIPRI επισημαίνει ότι δύο από τα τέσσερα σημαντικά κοιτάσματα λιθίου βρίσκονται σε κατεχόμενες περιοχές, ενώ σημαντικοί πόροι άνθρακα και υδρογονανθράκων βρίσκονται επίσης σε εδάφη υπό ρωσικό έλεγχο. [2]
Το ζήτημα δεν είναι μόνο ποιος βρίσκεται στρατιωτικά πάνω από μια περιοχή. Είναι τι συμβαίνει με την οικονομική της ενσωμάτωση.
Η Ρωσία έχει ήδη κινηθεί προς την ενσωμάτωση των παραγωγικών και μεταλλευτικών δυνατοτήτων των κατεχόμενων περιοχών στο δικό της οικονομικό και βιομηχανικό σύστημα. Η ρωσική στρατηγική ανάπτυξης ορυκτών πόρων του 2024 αναφέρεται ρητά στην ενσωμάτωση των ορυκτών συμπλεγμάτων των κατεχόμενων περιοχών στην οικονομία της Ρωσίας. [2]
Αυτό σημαίνει ότι η κατοχή δημιουργεί μια οικονομική πραγματικότητα που μπορεί να είναι πολύ δυσκολότερο να ανατραπεί από ό,τι ένας απλός στρατιωτικός χάρτης.
Ουκρανικές πλατφόρμες εξόρυξης φυσικού αερίου στη Μαύρη Θάλασσα.
Ο πραγματικός στόχος δεν είναι το μετάλλευμα. Είναι η αλυσίδα αξίας
Εδώ, πιστεύω, βρίσκεται ίσως το σημαντικότερο συμπέρασμα ολόκληρης της ανάλυσης μου.
Η παγκόσμια οικονομία δεν ανταγωνίζεται πλέον μόνο για την πρόσβαση σε πρώτες ύλες. Ανταγωνίζεται για την αλυσίδα αξίας.
Το μετάλλευμα αποτελεί μόνο το πρώτο στάδιο. Ακολουθούν η εξόρυξη, η επεξεργασία, ο εμπλουτισμός, η μεταποίηση, η τεχνολογία, η μεταφορά, η χρηματοδότηση και τελικά η πρόσβαση στην αγορά.
Αν μια χώρα εξάγει απλώς ακατέργαστο υλικό, μεγάλο μέρος της οικονομικής αξίας δημιουργείται αλλού.
Αυτό είναι ιδιαίτερα σημαντικό για την Ουκρανία, η οποία ήδη διαθέτει βιομηχανική παράδοση αλλά έχει υποστεί σοβαρές απώλειες στην παραγωγική της βάση.
Το SIPRI υπογραμμίζει ότι η παγκόσμια στρατηγική ανταγωνισμού για τα κρίσιμα ορυκτά αφορά σε μεγάλο βαθμό όχι μόνο την εξόρυξη αλλά και το midstream processing, δηλαδή την επεξεργασία και μετατροπή των πρώτων υλών σε βιομηχανικά προϊόντα. [2]
Και εκεί η Κίνα διαθέτει σήμερα ιδιαίτερα ισχυρή θέση σε πολλές αλυσίδες κρίσιμων ορυκτών.
Η καταστροφή της βιομηχανικής βάσης είναι οικονομικός πόλεμος
Η Ουκρανία δεν έχασε μόνο εδάφη. Έχασε ή υπέστη σοβαρές ζημιές σε εργοστάσια, χαλυβουργίες, ενεργειακές εγκαταστάσεις, σιδηροδρομικές υποδομές, λιμάνια και παραγωγικές μονάδες.
Η μείωση της βιομηχανικής παραγωγής σημαίνει ότι ακόμη και όταν υπάρχει διαθέσιμη πρώτη ύλη, μπορεί να μην υπάρχει πλέον η δυνατότητα να μετατραπεί σε προϊόν υψηλής προστιθέμενης αξίας.
Η κατάσταση αυτή δημιουργεί έναν κίνδυνο: η Ουκρανία να μετατραπεί από βιομηχανική χώρα σε χώρα εξαγωγής πρώτων υλών.
Αυτό θα ήταν μια θεμελιώδης αλλαγή του οικονομικού της μοντέλου.
Η μεταπολεμική ανοικοδόμηση, επομένως, δεν πρέπει να περιοριστεί στην αποκατάσταση δρόμων, γεφυρών και κατοικιών. Θα πρέπει να αντιμετωπίσει το πολύ δυσκολότερο ερώτημα: ποια παραγωγική Ουκρανία θα δημιουργηθεί μετά τον πόλεμο;
Το κόστος της ανοικοδόμησης δημιουργεί μια νέα οικονομική γεωγραφία
Η κλίμακα του προβλήματος είναι τεράστια. Η πέμπτη κοινή Rapid Damage and Needs Assessment, που δημοσιεύθηκε τον Φεβρουάριο του 2026 από την κυβέρνηση της Ουκρανίας, την Παγκόσμια Τράπεζα, την Ευρωπαϊκή Επιτροπή και τον ΟΗΕ, εκτιμά ότι οι συνολικές ανάγκες ανάκαμψης και ανοικοδόμησης ανέρχονται σε σχεδόν 588 δισεκατομμύρια δολάρια για την επόμενη δεκαετία, με βάση τις ζημιές έως τις 31 Δεκεμβρίου 2025. [5]
Το ποσό αυτό είναι σχεδόν τριπλάσιο του εκτιμώμενου ονομαστικού ΑΕΠ της Ουκρανίας για το 2025. [5]
Εδώ βρίσκεται μια από τις μεγαλύτερες μεταβολές που προκαλεί ο πόλεμος.
Η Ουκρανία θα χρειαστεί τεράστια ποσά ξένου κεφαλαίου για να ανοικοδομηθεί. Αυτό σημαίνει ότι η μεταπολεμική οικονομία της θα διαμορφωθεί σε μεγάλο βαθμό από εκείνους που θα χρηματοδοτήσουν την ανοικοδόμηση.
Η ανοικοδόμηση, επομένως, δεν θα είναι απλώς τεχνικό πρόγραμμα. Θα είναι μηχανισμός αναδιαμόρφωσης της οικονομικής ισχύος της χώρας.
Η αμερικανική συμμετοχή αλλάζει το παιχνίδι
Η συμφωνία Ηνωμένων Πολιτειών και Ουκρανίας της 30ής Απριλίου 2025 για τη δημιουργία του United States–Ukraine Reconstruction Investment Fund αποτέλεσε σημαντική εξέλιξη. [6]
Η συμφωνία δημιουργεί ένα πλαίσιο οικονομικής συνεργασίας που συνδέει την ανοικοδόμηση με την αξιοποίηση φυσικών πόρων και στρατηγικών επενδύσεων. [6]
Το αμερικανικό International Development Finance Corporation προχώρησε τον Σεπτέμβριο του 2025 σε δέσμευση κεφαλαίου ύψους 75 εκατομμυρίων δολαρίων ως αρχική επένδυση στο ταμείο, με αντίστοιχη ουκρανική συμμετοχή, δημιουργώντας αρχικό κεφάλαιο 150 εκατομμυρίων δολαρίων. Το ταμείο προορίζεται να επενδύει σε κρίσιμα ορυκτά, ενέργεια, υποδομές και συναφείς τομείς. [7]
Η εξέλιξη αυτή έχει σημασία πέρα από το ύψος του αρχικού κεφαλαίου.
Οι Ηνωμένες Πολιτείες αποκτούν θεσμικό και οικονομικό μηχανισμό για να συμμετέχουν άμεσα στη μελλοντική ανάπτυξη ουκρανικών στρατηγικών assets.
Η ίδια η DFC (Development Finance Corporation) περιγράφει την επένδυση ως μέσο ενίσχυσης των αμερικανικών και ουκρανικών αλυσίδων εφοδιασμού και δημιουργίας πρόσβασης σε κρίσιμες πρώτες ύλες. [8]
Επομένως, η αμερικανική παρουσία στην Ουκρανία δεν περιορίζεται πλέον στη στρατιωτική και δημοσιονομική στήριξη.
Αποκτά και σαφή οικονομική διάσταση.
Από τη Βοήθεια στην Επένδυση
Αυτή η αλλαγή είναι στρατηγικά σημαντική.
Κατά τα πρώτα χρόνια του πολέμου, το βασικό μοντέλο ήταν η οικονομική και στρατιωτική υποστήριξη προς ένα κράτος που βρισκόταν σε πόλεμο.
Στη φάση της ανοικοδόμησης, το μοντέλο μεταβάλλεται. Η χρηματοδότηση συνδέεται περισσότερο με επενδύσεις, έργα, αποδόσεις, φυσικούς πόρους, υποδομές και πρόσβαση σε αγορές.
Η DFC έχει ήδη παρουσιάσει το αμερικανο-ουκρανικό ταμείο ως πλατφόρμα που θα επικεντρωθεί σε ενέργεια, κρίσιμα ορυκτά και υποδομές, με στόχο την κινητοποίηση ιδιωτικών επενδύσεων. [8]
Αυτό σημαίνει ότι το ερώτημα «ποιος πληρώνει την ανοικοδόμηση;» αρχίζει να μετατρέπεται στο ερώτημα:
Ποιος επενδύει, σε ποια περιουσιακά στοιχεία, με ποια δικαιώματα και με ποια μελλοντική οικονομική απόδοση;
Η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει διαφορετικό αλλά εξίσου σημαντικό μηχανισμό
Η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει δημιουργήσει, μέσω του Ukraine Facility, το Ukraine Investment Framework, έναν μηχανισμό που χρησιμοποιεί εγγυήσεις του ευρωπαϊκού προϋπολογισμού και συνδυασμό επιχορηγήσεων και δανείων ώστε να κινητοποιήσει δημόσιες και ιδιωτικές επενδύσεις.
Ο μηχανισμός διαθέτει περίπου 9,6 δισ. ευρώ σε εγγυήσεις και επιχορηγήσεις και έχει σχεδιαστεί ώστε να κινητοποιήσει έως και 40 δισ. ευρώ δημόσιων και ιδιωτικών επενδύσεων. Οι τομείς περιλαμβάνουν ενέργεια, υποδομές, κρίσιμες πρώτες ύλες, μεταποίηση και ψηφιακή οικονομία. [9]
Έτσι διαμορφώνονται σταδιακά δύο μεγάλες δυτικές οικονομικές αρχιτεκτονικές γύρω από την ανοικοδόμηση της Ουκρανίας.
Η αμερικανική και η ευρωπαϊκή.
Δεν είναι απαραίτητα ανταγωνιστικές. Είναι όμως διαφορετικές ως προς τη χρηματοοικονομική τους λογική, τα εργαλεία τους και τα στρατηγικά συμφέροντα που υπηρετούν.
Και αυτό θα έχει σημασία όταν αρχίσουν να κατευθύνονται δεκάδες ή και εκατοντάδες δισεκατομμύρια σε συγκεκριμένα έργα.
**Πυρηνικός σταθμός ηλεκτροπαραγωγής της Ζαπορίζια (02011823).**
Η μεγάλη μάχη θα δοθεί στις υποδομές
Εδώ βρίσκεται ένα στοιχείο που συχνά παραβλέπεται όταν η συζήτηση περιορίζεται στα ορυκτά.
Ένα κοίτασμα χωρίς δρόμο, σιδηρόδρομο, ηλεκτρική ενέργεια, λιμάνι και χρηματοδότηση έχει περιορισμένη οικονομική αξία.
Η μεταφορά των ουκρανικών πρώτων υλών στις διεθνείς αγορές θα απαιτήσει ένα τεράστιο δίκτυο υποδομών.
Σιδηρόδρομοι, λιμάνια της Μαύρης Θάλασσας, ενεργειακά δίκτυα, αποθήκες, αγωγοί, ηλεκτρικά δίκτυα και εγκαταστάσεις επεξεργασίας θα αποτελέσουν μέρος της ίδιας οικονομικής αλυσίδας.
Γι’ αυτό και η ανοικοδόμηση των υποδομών δεν αποτελεί απλώς ανθρωπιστική ή αναπτυξιακή ανάγκη. Είναι μέρος της στρατηγικής αξίας των φυσικών πόρων.
Όποιος συμμετέχει στη χρηματοδότηση και λειτουργία των υποδομών αποκτά θέση μέσα στην αλυσίδα μεταφοράς και αξιοποίησης των ουκρανικών πόρων.
Τι σημαίνει αυτό για τη Ρωσία
Η ρωσική διάσταση δεν μπορεί να παρακαμφθεί.
Η Ρωσία δεν ενδιαφέρεται μόνο για την κατοχή εδαφών. Η οικονομική ενσωμάτωση των κατεχόμενων περιοχών δημιουργεί ένα παράλληλο μοντέλο αξιοποίησης των πόρων τους. Το SIPRI καταγράφει προσπάθειες ενσωμάτωσης μεταλλευτικών, ενεργειακών και βιομηχανικών δραστηριοτήτων των κατεχόμενων περιοχών στα ρωσικά παραγωγικά και εξαγωγικά δίκτυα. [2]
Αυτό δημιουργεί μια μακροπρόθεσμη συνέπεια. Ακόμη και εάν κάποια στιγμή υπάρξει πολιτική συμφωνία για κατάπαυση του πυρός, το οικονομικό αποτύπωμα της κατοχής θα έχει ήδη δημιουργηθεί.
Ο έλεγχος ενός κοιτάσματος, ενός εργοστασίου, ενός λιμανιού ή μιας σιδηροδρομικής σύνδεσης μπορεί να δημιουργήσει οικονομικές εξαρτήσεις που παραμένουν και μετά την παύση των εχθροπραξιών.
Με άλλα λόγια, ο χρόνος λειτουργεί οικονομικά υπέρ εκείνου που προλαβαίνει να ενσωματώσει παραγωγικές δυνατότητες στο δικό του σύστημα.
Η Ουκρανία κινδυνεύει να γίνει εξαγωγέας πρώτων υλών;
Αυτό είναι ένα από τα πλέον ουσιαστικά ερωτήματα της μεταπολεμικής περιόδου.
Υπάρχει μια θετική εκδοχή του σεναρίου: η Ουκρανία αξιοποιεί τον ορυκτό πλούτο της, προσελκύει επενδύσεις, αναπτύσσει σύγχρονες μονάδες επεξεργασίας, δημιουργεί βιομηχανικές αλυσίδες, αυξάνει τις εξαγωγές προϊόντων υψηλής προστιθέμενης αξίας και ενσωματώνεται βαθύτερα στην ευρωπαϊκή οικονομία.
Υπάρχει όμως και ένα διαφορετικό σενάριο: η χώρα εξορύσσει, εξάγει πρώτες ύλες και εισάγει προϊόντα υψηλότερης προστιθέμενης αξίας που παράγονται αλλού.
Το SIPRI προειδοποιεί ακριβώς για τον κίνδυνο μιας τέτοιας πορείας, επισημαίνοντας ότι η μεταλλευτική ανάπτυξη από μόνη της δεν εξασφαλίζει οικονομική ανάπτυξη και ότι η αξία των κρίσιμων ορυκτών εξαρτάται από το κατά πόσο η χώρα μπορεί να προχωρήσει σε υψηλότερα στάδια της αλυσίδας αξίας. [2]
Το πραγματικό στοίχημα, λοιπόν, δεν είναι να πουλήσει η Ουκρανία περισσότερο λίθιο, τιτάνιο ή γραφίτη.
Είναι να μπορέσει να πουλήσει προϊόντα που περιέχουν την αξία αυτών των υλικών.
Ποιος θα ελέγξει τελικά τον ουκρανικό πλούτο;
Το ερώτημα αυτό δεν μπορεί να απαντηθεί ακόμη. Μπορούν όμως να προσδιοριστούν οι βασικοί παίκτες.
Η Ουκρανία θα επιδιώξει να διατηρήσει την κυριαρχία της πάνω στους πόρους της και να χρησιμοποιήσει την ανοικοδόμηση για την οικονομική της επανεκκίνηση.
Οι Ηνωμένες Πολιτείες έχουν ήδη δημιουργήσει θεσμικό πλαίσιο συμμετοχής μέσω του Reconstruction Investment Fund και έχουν δηλώσει ότι ενδιαφέρονται για την πρόσβαση σε κρίσιμες πρώτες ύλες, ενέργεια και υποδομές. [6][7][8]
Η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει δημιουργήσει τον δικό της επενδυτικό μηχανισμό και ενδιαφέρεται για την ενσωμάτωση της Ουκρανίας στην ευρωπαϊκή οικονομία και στις ευρωπαϊκές αλυσίδες εφοδιασμού. [9]
Η Ρωσία, από την πλευρά της, επιδιώκει να διατηρήσει τον έλεγχο των περιοχών που κατέχει και να ενσωματώσει τους παραγωγικούς τους πόρους στο δικό της οικονομικό σύστημα. [2]
Και πέρα από αυτούς υπάρχει η παγκόσμια αγορά.
Κίνα, ευρωπαϊκές επιχειρήσεις, αμερικανικές εταιρείες, διεθνή funds, ενεργειακοί όμιλοι, μεταλλευτικές επιχειρήσεις και επενδυτές θα ενδιαφερθούν για τα έργα που θα μπορούν να αποδώσουν οικονομικά.
Έτσι, ο ανταγωνισμός για την Ουκρανία δεν θα περιοριστεί σε κυβερνήσεις.
Θα αφορά ένα ολόκληρο οικοσύστημα κεφαλαίου, τεχνολογίας, ενέργειας και βιομηχανίας.
Χαλυβουργείο Αζοφστάλ το 2021
Το πραγματικό διακύβευμα είναι ποια Ουκρανία θα βγει από τον πόλεμο
Η Ουκρανία μπορεί να εξέλθει από τον πόλεμο με μια οικονομία περισσότερο ενσωματωμένη στην Ευρώπη, με σύγχρονη βιομηχανία, νέες υποδομές, επενδύσεις σε τεχνολογία και παραγωγή υψηλής προστιθέμενης αξίας.
Μπορεί όμως,(ίσως και το πιο πιθανό σενάριο) να εξέλθει και με μια οικονομία υπερχρεωμένη, εξαρτημένη από ξένο κεφάλαιο και προσανατολισμένη κυρίως στην εξαγωγή πρώτων υλών.
Η διαφορά ανάμεσα στα δύο μοντέλα δεν θα κριθεί μόνο από το μέγεθος των κοιτασμάτων.
Θα κριθεί από τους όρους των επενδύσεων, τη διαχείριση των δικαιωμάτων εκμετάλλευσης, τη δυνατότητα της ουκρανικής βιομηχανίας να συμμετέχει στις αλυσίδες αξίας, την πρόσβαση στην ευρωπαϊκή αγορά, την ασφάλεια των υποδομών και τελικά από το ποιος θα αναλάβει το μεγαλύτερο μέρος του οικονομικού και πολιτικού κινδύνου.
Και υπάρχει ακόμη μία κρίσιμη παράμετρος: η αποναρκοθέτηση και η ασφάλεια.
Ένα μεγάλο μέρος των μελλοντικών επενδύσεων δεν μπορεί να πραγματοποιηθεί όσο σημαντικές εκτάσεις παραμένουν επικίνδυνες λόγω ναρκών και πολεμικών καταλοίπων. Αυτό σημαίνει ότι η οικονομική αξιοποίηση του υπεδάφους συνδέεται άμεσα με την επίλυση ενός από τα δυσκολότερα προβλήματα της μεταπολεμικής Ουκρανίας.
ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ
Ο πόλεμος στην Ουκρανία δεν μπορεί να εξηγηθεί αποκλειστικά ως ένας πόλεμος για τα ορυκτά.
Η γεωπολιτική του διάσταση είναι πολύ ευρύτερη.
Υπάρχει όμως πλέον ένας αδιαμφισβήτητος σημαντικός οικονομικός ανταγωνισμός γύρω από το υπέδαφος, την ενέργεια, τις υποδομές, τη βιομηχανική παραγωγή και την πρόσβαση στις μελλοντικές αλυσίδες εφοδιασμού.
Το λίθιο έχει συμβολική αξία. Το τιτάνιο έχει στρατηγική βιομηχανική αξία. Ο γραφίτης συνδέεται με την τεχνολογία των μπαταριών. Το ουράνιο με την ενεργειακή ασφάλεια. Το φυσικό αέριο με την ευρωπαϊκή ενεργειακή αγορά. Ο σίδηρος και ο χάλυβας με τη βιομηχανική ισχύ.
Όμως κανένα από αυτά δεν αποκτά από μόνο του τη γεωπολιτική σημασία που συχνά του αποδίδεται.
Η πραγματική ισχύς βρίσκεται στην αλυσίδα.
Από το κοίτασμα μέχρι το ορυχείο. Από το ορυχείο μέχρι την επεξεργασία. Από την επεξεργασία μέχρι τη βιομηχανία. Από τη βιομηχανία μέχρι την αγορά.
Και από την αγορά μέχρι την πολιτική επιρροή.
Αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο η μεταπολεμική ανοικοδόμηση της Ουκρανίας μπορεί να αποδειχθεί εξίσου σημαντική γεωπολιτικά με την ίδια τη στρατιωτική έκβαση του πολέμου και ίσως αυτός να είναι και ο πραγματικός πόλεμος.
Τα σχεδόν 588 δισεκατομμύρια δολάρια των εκτιμώμενων αναγκών ανοικοδόμησης δεν είναι απλώς ένας λογαριασμός καταστροφών. Είναι το μέγεθος μιας μελλοντικής οικονομίας που θα πρέπει να ξαναχτιστεί. [5]
Και όποιος συμμετέχει αποφασιστικά στο χτίσιμό της, θα έχει λόγο και στη μορφή που θα πάρει.
Η Ουκρανία, συνεπώς, δεν θα χρειαστεί μόνο να ανακτήσει τα εδάφη της και να ξαναχτίσει τις πόλεις της.
Θα πρέπει να διασφαλίσει ότι ο φυσικός της πλούτος δεν θα μετατραπεί απλώς σε αντικείμενο εξόρυξης, αλλά σε βάση μιας νέας παραγωγικής και τεχνολογικής οικονομίας.
Γιατί τελικά το πραγματικό ερώτημα δεν είναι:
«Ποιος θα πάρει τα ορυκτά της Ουκρανίας;»
Το πραγματικό ερώτημα είναι πολύ μεγαλύτερο:
«Ποιος θα ελέγχει την οικονομική αξία που θα δημιουργείται από αυτά;»
Και αυτός ο έλεγχος μπορεί να αποδειχθεί μία από τις σημαντικότερες γεωοικονομικές συνέπειες του πολέμου και ορισμένους η ίδια η αιτία του.
ΠΗΓΕΣ – ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ
[1] U.S. Geological Survey (USGS), Ukraine – National Minerals Information Center, στοιχεία για την ουκρανική μεταλλευτική παραγωγή και τη συμβολή του mining & quarrying στην οικονομία, 2024/2026.
[2] Jiayi Zhou & Artem Gergun, Stockholm International Peace Research Institute (SIPRI), Mineral spoils in Ukraine: A poor foundation for peace and recovery, 12 May 2025.
[3] World Nuclear Association, Uranium Production by Country και Supply of Uranium, ενημερωμένα Ιανουάριο 2026, με στοιχεία OECD-NEA/IAEA.
[4] International Energy Agency (IEA), Ukraine Energy Profile – Energy Security, στοιχεία για πόρους και αποδεδειγμένα αποθέματα φυσικού αερίου και τη γεωγραφική τους κατανομή.
[5] World Bank Group, Government of Ukraine, European Commission & United Nations, Ukraine Rapid Damage and Needs Assessment (RDNA5), 23 February 2026.
[6] U.S. Department of the Treasury, Treasury Announces Agreement to Establish United States-Ukraine Reconstruction Investment Fund, 30 April 2025.
[7] U.S. International Development Finance Corporation (DFC), DFC Kickstarts U.S.-Ukraine Reconstruction Investment Fund with $75 Million Seed Capital Equity Investment, 17 September 2025.
[8] U.S. International Development Finance Corporation (DFC), Investing in Ukraine’s Reconstruction and America’s Security, στοιχεία για critical minerals, energy, infrastructure και U.S.-Ukraine Reconstruction Investment Fund.
[9] European Commission, The Ukraine Facility – Ukraine Investment Framework, στοιχεία για εγγυήσεις, επιχορηγήσεις και κινητοποίηση δημόσιων/ιδιωτικών επενδύσεων.
ΣΗΜΕΙΩΣΗ ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗΣ
Η αναφορά σε «ορυκτό πλούτο» της Ουκρανίας πρέπει να διαβάζεται με προσοχή. Οι γεωλογικοί πόροι δεν ταυτίζονται με οικονομικά εκμεταλλεύσιμα αποθέματα. Η διάκριση αυτή είναι ιδιαίτερα σημαντική στην περίπτωση του λιθίου και άλλων κρίσιμων ορυκτών, όπου δημόσιες εκτιμήσεις περί τεράστιας οικονομικής αξίας δεν αντανακλούν κατ’ ανάγκη πραγματικά αποδεδειγμένα και εμπορικά εκμεταλλεύσιμα αποθέματα. [2]
Παράλληλα, η γεωγραφική θέση των κοιτασμάτων έχει άμεση στρατηγική σημασία. Σημαντικό μέρος των πόρων που ενδιαφέρουν τη διεθνή αγορά βρίσκεται σε περιοχές οι οποίες είτε τελούν υπό ρωσική κατοχή είτε έχουν υποστεί σοβαρές ζημίες από τον πόλεμο. [2][4]
Η δημιουργία του U.S.-Ukraine Reconstruction Investment Fund και η αρχική επένδυση της DFC ύψους 75 εκατ. δολαρίων δεν σημαίνουν ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες «αποκτούν» τον ουκρανικό ορυκτό πλούτο. Δημιουργούν ένα θεσμικό και επενδυτικό πλαίσιο συμμετοχής στην ανοικοδόμηση και στην αξιοποίηση συγκεκριμένων στρατηγικών τομέων. [6][7]
Αντίστοιχα, το ευρωπαϊκό Ukraine Investment Framework αποτελεί μηχανισμό χρηματοδότησης και προσέλκυσης επενδύσεων και όχι μεταβίβαση κυριαρχίας επί των ουκρανικών φυσικών πόρων. Η σημασία του βρίσκεται κυρίως στη δυνατότητα κινητοποίησης πολύ μεγαλύτερου όγκου ιδιωτικού και δημόσιου κεφαλαίου. [9]
Το κρίσιμο ζήτημα που αναδεικνύεται από τα παραπάνω είναι επομένως η δομή της μελλοντικής οικονομικής κυριαρχίας: ποιος θα χρηματοδοτεί, ποιος θα επενδύει, ποιος θα εξορύσσει, ποιος θα επεξεργάζεται, ποιος θα μεταποιεί και ποιος θα ελέγχει την πρόσβαση στις τελικές αγορές.
Εκεί θα κριθεί μεγάλο μέρος της πραγματικής οικονομικής αξίας της μεταπολεμικής Ουκρανίας και ίσως και ο «νικητής του πολέμου».
Θεόδωρος Ατματζίδης
Ο Υποστράτηγος ΕΑ Θεόδωρος Ατματζίδης, έχει υπηρετήσει σε ανώτατες θέσεις στρατηγικής ασφάλειας, πληροφοριών, διοίκησης και διεθνών σχέσεων, με πολυετή υπηρεσία στο ΝΑΤΟ, στο ΓΕΣ και στο Γενικό Επιτελείο Εθνικής Άμυνας. Υπηρέτησε ως Director – Assistant Chief of Staff (ACOS) (2019–2021), καθώς και ως Executive Officer στο Public Affairs Office (2006–2009) στο NATO SHAPE Mons- Βέλγιο , με ευθύνη στη στρατηγική επικοινωνία και διεθνή εκπροσώπηση. Διετέλεσε επίσης ως Τμηματάρχης στην Διεύθυνση Εξοπλισμών του ΓΕΣ , ως Διευθυντής Πληροφοριών και Ασφάλειας και Διευθυντής Αντικατασκοπείας στο ΓΕΕΘΑ, ενώ έχει διατελέσει και καθηγητής στη Ανώτατη Διακλαδική Σχολή Πολέμου. Διαθέτει μεταπτυχιακούς τίτλους στις Στρατηγικές Σπουδές και στη Διοίκηση .
Idrees Kahloon, The Atlantic Daily, 22 Σεπτεμβρίου 2026
Η οικονομική προσιτότητα είναι το θέμα που ενώνει τους Δημοκρατικούς. Ίσως αρκέσει για να τους οδηγήσει στη νίκη στις ενδιάμεσες εκλογές.
Από όλες τις προσβολές και τις προδοσίες που, κατά την άποψή του, έχει υποστεί ο Ντόναλντ Τραμπ —από αχάριστους υφισταμένους, απείθαρχους εισαγγελείς και ύπουλους δημοσιογράφους— ίσως η πιο θλιβερή ρήξη του να είναι με μια απλή λέξη. «Από την πρώτη κιόλας ημέρα θα νικήσουμε γρήγορα τον πληθωρισμό και θα κάνουμε την Αμερική ξανά οικονομικά προσιτή», δήλωνε σε διαφήμιση της προεδρικής του εκστρατείας το 2024.
Έναν χρόνο αργότερα, ο Τραμπ παραδεχόταν ότι εξακολουθούσε να συμπαθεί τη λέξη. Μιλώντας σε εκδήλωση της McDonald’s, ο πρόεδρος υποσχέθηκε ότι η ευημερία ήταν κοντά: «Αυτό αρχίζει με το να κάνουμε την Αμερική —πρέπει να το κάνουμε— η λέξη είναι προσιτή. Και η προσιτότητα πρέπει να είναι δική μας λέξη, όχι δική τους».
Σήμερα, όπως συμβαίνει με όλους τους εχθρούς του Τραμπ, η ίδια η λέξη γίνεται συχνά στόχος επιθέσεων. Ο πρόεδρος περιγράφει την έννοια της οικονομικής προσιτότητας άλλοτε ως «απάτη» των Δημοκρατικών, άλλοτε ως «καινούργια λέξη — κανείς δεν την είχε ξανακούσει» και, στην πιο καταδικαστική εκδοχή του, ως «ψεύτικη».
Οι λόγοι αυτής της εχθρότητας προς τη λέξη είναι σαφείς. Η λέξη που ο πρόεδρος χρησιμοποίησε αποτελεσματικά εναντίον των Δημοκρατικών το 2024 χρησιμοποιείται τώρα, φαινομενικά με την ίδια αποτελεσματικότητα, εναντίον του από τους αντιπάλους του. Το κόστος ζωής είναι το ενωτικό θέμα των Δημοκρατικών και, παρά την έλλειψη συνοχής τους σχεδόν σε κάθε άλλο ζήτημα, ίσως αρκέσει για να τους οδηγήσει στη νίκη στις ενδιάμεσες εκλογές του Νοεμβρίου. Ο Νέιτ Σίλβερ εκτιμά ότι, στη γενική ερώτηση για την ψήφο στο Κογκρέσο, οι Δημοκρατικοί προηγούνται με τη μεγάλη διαφορά των 7,5 ποσοστιαίων μονάδων.
Και δεν είναι περίεργο. Ο πληθωρισμός παραμένει υψηλός. Οι τιμές της βενζίνης, που ο Τραμπ υποσχόταν το 2024 ότι θα έπεφταν κάτω από τα 2 δολάρια το γαλόνι, βρίσκονται τώρα πάνω από τα 4 δολάρια εξαιτίας του πολέμου του προέδρου με το Ιράν. Τα επιτόκια των στεγαστικών δανείων, που ο Τραμπ έλεγε ότι θα υποχωρούσαν στο 2%, βρίσκονται αντίθετα κοντά στο 7%.
Ωστόσο, οι Δημοκρατικοί δεν πρέπει να θεωρούν δεδομένο ότι θα διατηρήσουν αυτό το πλεονέκτημα. Είναι πολύ πιθανότερο να ξαναδούμε την ίδια αντιστροφή ρόλων. Μπορεί κανείς να φανταστεί την Αμερική να εγκλωβίζεται σε μια διαρκή πολιτική αντιπαράθεση γύρω από το κόστος ζωής: τα επιχειρήματα θα μένουν ίδια, αλλά εκείνος που κατηγορεί και εκείνος που κατηγορείται θα αλλάζουν θέσεις ανάλογα με το ποιος κυβερνά.
Οι Δημοκρατικοί, για παράδειγμα, υπόσχονται ότι, αν κερδίσουν τις ενδιάμεσες εκλογές, θα αγωνιστούν για να μειώσουν το κόστος «των τροφίμων, της στέγασης, της φροντίδας των παιδιών και της φροντίδας των ηλικιωμένων». Ίσως ένας τέτοιος ανταγωνισμός να αποδεικνυόταν ωφέλιμος. Πιθανότερο, όμως, είναι να αποδειχθεί σισύφειος: ένας ατέρμονος κύκλος κατηγοριών, απογοήτευσης και αλληλομομφών.
Υπάρχουν τρεις λόγοι για απαισιοδοξία. Ο πρώτος είναι ότι η πολιτική αντιπαράθεση γύρω από το κόστος ζωής ευνοεί οικονομικά αστήρικτες προτάσεις. Η λαϊκή δυσαρέσκεια για τον πληθωρισμό αφορά συνήθως τις αυξήσεις τιμών που έχουν συσσωρευτεί σε βάθος ετών. Όμως είναι εξαιρετικά δύσκολο να μειωθούν οι ίδιες οι τιμές, ακόμη κι αν αυτό θέλουν οι ψηφοφόροι. Μέσα σε αυτό το φορτισμένο κλίμα, επανέρχονται απαξιωμένες ιδέες, όπως ο έλεγχος των τιμών ή ακόμη και η απευθείας διάθεση αγαθών από το κράτος — κάτι που επιχειρεί ο δήμαρχος της Νέας Υόρκης, Ζόραν Μαμντάνι, με δημοτικά παντοπωλεία. Η πολιτική του κόστους ζωής ενθαρρύνει επίσης απροκάλυπτες απόπειρες εξαγοράς ψήφων, όπως η υπόσχεση του Τραμπ να δώσει 5.000 δολάρια σε κάθε ενήλικο Αμερικανό αν οι Ρεπουμπλικανοί διατηρήσουν τον έλεγχο του Κογκρέσου. Αυτός είναι ένας κακός λόγος για να προστεθούν άλλα 1,3 τρισεκατομμύρια δολάρια στο εθνικό χρέος των ΗΠΑ, που ανέρχεται σε 40 τρισεκατομμύρια, και ένας πολύ αποτελεσματικός τρόπος να επιδεινωθεί ο πληθωρισμός.
Το δεύτερο πρόβλημα είναι η επίδραση αυτών των προτεινόμενων λύσεων στη λιγοστή εμπιστοσύνη που απομένει στους ψηφοφόρους προς την κυβέρνηση. Σε κάθε εκλογικό κύκλο, οι πολιτικοί υπόσχονται γενικευμένη ελάφρυνση από τις υψηλές τιμές, παρουσιάζουν τις υποσχέσεις τους σε καλοφτιαγμένες διαφημίσεις και τις επαναλαμβάνουν στους ψηφοφόρους μέχρι εξαντλήσεως. Στο τέλος, όμως, δεν τις τηρούν, επειδή ήταν ανεφάρμοστες εξαρχής. Αυτό μπορεί να προκαλεί στους ψηφοφόρους λιγότερο απάθεια και περισσότερο θυμό και εκνευρισμό. Ενισχύει επίσης την τάση καταψήφισης όσων βρίσκονται στην εξουσία — μια τάση που εξηγεί γιατί, σε κάθε προεδρική αναμέτρηση από το 2016, οι Αμερικανοί επέλεξαν τον υποψήφιο του κόμματος που διεκδικούσε την εξουσία.
Το τρίτο πρόβλημα είναι το συσσωρευμένο κόστος μιας βραχυπρόθεσμης πολιτικής για την αντιμετώπιση της ακρίβειας. Κανένα από τα δύο κόμματα δεν μιλά ιδιαίτερα για το εθνικό χρέος σε αυτόν τον εκλογικό κύκλο, παρότι οι ετήσιες δαπάνες των ΗΠΑ για τόκους ξεπέρασαν φέτος, για πρώτη φορά, το ένα τρισεκατομμύριο δολάρια. Οι δαπάνες που χρηματοδοτούνται με έλλειμμα δεν δείχνουν σημάδια επιβράδυνσης, παρόλο που η αμερικανική οικονομία δεν βρίσκεται σε ύφεση και η χώρα εμπλέκεται σε πόλεμο μόνο σε περιορισμένο βαθμό. Δεν υπάρχει, όμως, πολιτικό κίνητρο για να πει κάποιος ότι αυτός ο ρυθμός δαπανών δεν μπορεί να συνεχιστεί.
Αντί γι’ αυτό, οι Δημοκρατικοί προτείνουν κατά παράδοση νέες κοινωνικές δαπάνες και επιδοτήσεις, ενώ οι Ρεπουμπλικανοί προτείνουν γενικές φορολογικές μειώσεις. Η νέα προσέγγιση, που προτιμούν οι λαϊκιστές, είναι να υπόσχονται και τα δύο. Ο Αμπντούλ Ελ-Σαγιέντ, υποψήφιος των Δημοκρατικών για τη Γερουσία στο Μίσιγκαν, έχει προτείνει «απαλλαγή από τους ομοσπονδιακούς φόρους για την αντιμετώπιση του κόστους ζωής, έως τις 50.000 δολάρια», μαζί με καθολική δημόσια ασφάλιση υγείας και καθολική παιδική φροντίδα — με χρηματοδότηση από τους πλούσιους. Η Άσλεϊ Χίνσον, υποψήφια των Ρεπουμπλικανών για τη Γερουσία στην Άιοβα, προτείνει περισσότερη κρατική στήριξη για την αγορά κατοικίας, την παιδική φροντίδα και τα νοσοκομεία της υπαίθρου, ενώ παράλληλα ζητά μειώσεις φόρων.
Γιατί να αντιμετωπίζει κανείς με δυσπιστία ολόκληρη την πολιτική προσπάθεια για τη μείωση του κόστους ζωής; Δεν είναι, άλλωστε, δουλειά των αιρετών εκπροσώπων να βελτιώνουν τη ζωή των πολιτών τους; Ασφαλώς και είναι. Εξακολουθεί επίσης να είναι δυνατό να μειωθεί με μόνιμο τρόπο το κόστος μέσω καλών δημόσιων πολιτικών. Μπορεί κανείς, για παράδειγμα, να μειώσει σταδιακά το κόστος της στέγασης περιορίζοντας τους φραγμούς στην οικοδόμηση ή να μειώσει το κόστος της υγείας αυξάνοντας τον αριθμό των γιατρών.
Αυτό απαιτεί υπομονή και βαθιά κατανόηση των προβλημάτων από τον πολιτικό. Δυστυχώς, στη σημερινή οικονομία της πολιτικής προσοχής, και τα δύο αυτά χαρακτηριστικά λειτουργούν ως μειονεκτήματα. Περισσότερη δημοσιότητα εξασφαλίζουν οι εύηχες υποσχέσεις για πάγωμα των ενοικίων ή κρατικοποίηση του συστήματος υγείας. Μπορεί κανείς να θεωρήσει βέβαιο ότι, μόλις ολοκληρωθούν οι ενδιάμεσες εκλογές, η προεδρική αναμέτρηση του 2028 θα αρχίσει για τα καλά και το κόστος ζωής θα είναι ένα από τα κεντρικά της συνθήματα. Και μπορεί επίσης να φοβάται την ατελείωτη σειρά κακών ιδεών που θα γεννήσει.
Η επίσκεψη του Σι Τζινπίνγκ στην Ουάσιγκτον έχει προγραμματιστεί να αρχίσει σήμερα, ενώ η επίσημη υποδοχή στον Λευκό Οίκο έχει ανακοινωθεί για τις 24 Σεπτεμβρίου. Επομένως, η παρακάτω αναφορά εξετάζει τις προσδοκίες πριν από τις συνομιλίες, όχι αποτελέσματα που έχουν ήδη επιτευχθεί.
Σε άρθρο της South China Morning Post υποστηρίζει ότι το Πεκίνο προσέρχεται με ισχυρότερη θέση χάρη στην πρόσφατη διπλωματική του δραστηριότητα και στην πιθανή ανάγκη της Ουάσιγκτον για κινεζική συνδρομή στα ζητήματα του Ιράν και της Ουκρανίας.
Το πλαίσιο της συνόδου
Η συνάντηση δεν ξεκινά από μηδενική βάση. Μετά τις συνομιλίες τους στο Πεκίνο τον Μάιο, οι δύο πλευρές υιοθέτησαν τη διατύπωση περί «εποικοδομητικής στρατηγικής σταθερότητας». Η κινεζική ανακοίνωση την ερμηνεύει ως συνεργασία με διαχειρίσιμο ανταγωνισμό και διαφορές. Η αμερικανική ανακοίνωση δίνει μεγαλύτερη έμφαση στην αμοιβαιότητα, στο εμπόριο και στην εφαρμογή συγκεκριμένων δεσμεύσεων. Η κοινή φράση δείχνει βούληση να ελεγχθεί η ένταση, αλλά αφήνει χώρο για διαφορετικές προτεραιότητες.
Οι εμπορικές προπαρασκευές συνεχίστηκαν μέχρι την παραμονή της επίσκεψης. Το γραφείο του Αμερικανού Εμπορικού Αντιπροσώπου ανακοίνωσε συνάντηση των Τζέιμισον Γκριρ και Σκοτ Μπέσεντ με τον Κινέζο αντιπρόεδρο της κυβέρνησης Χε Λιφένγκ στις 20 Σεπτεμβρίου. Ως αμερικανικούς στόχους ανέφερε την παρακολούθηση προηγούμενων δεσμεύσεων, το εμπόριο μη ευαίσθητων προϊόντων και την πρόσβαση Αμερικανών παραγωγών στην κινεζική αγορά.
Πού στηρίζεται η εκτίμηση ότι το Πεκίνο έχει «ισχυρότερο χέρι»;
Παράγοντας
Τι προσφέρει στην Κίνα
Το όριό του
Διπλωματική κινητικότητα
Επιτρέπει στον Σι να παρουσιάσει την Κίνα ως δύναμη με σχέσεις και πρωτοβουλίες πέρα από τη διμερή αντιπαράθεση με τις ΗΠΑ. Το άρθρο αναφέρει, μεταξύ άλλων, τη σύνοδο του Οργανισμού Συνεργασίας της Σαγκάης και επίσκεψη στην Αίγυπτο.
Η παρουσία σε διεθνή φόρα δεν συνεπάγεται ότι άλλες χώρες θα υποστηρίξουν τις κινεζικές θέσεις σε μια διαπραγμάτευση με τις ΗΠΑ. (South China Morning Post)
Ιράν και Ουκρανία
Αν η Ουάσιγκτον επιδιώκει κινεζική βοήθεια ή τουλάχιστον συνεννόηση, το Πεκίνο αποκτά επιπλέον θέμα προς διαπραγμάτευση.
Επιρροή δεν σημαίνει δυνατότητα επιβολής λύσης. Η ίδια η εισαγωγή του άρθρου θεωρεί απίθανη μια άμεση εκεχειρία. (South China Morning Post)
Κρίσιμα ορυκτά και εφοδιαστικές αλυσίδες
Η αμερικανική ανακοίνωση του Μαΐου κατονομάζει τις σπάνιες γαίες και άλλα ορυκτά ως πεδίο όπου ζητά αντιμετώπιση ελλείψεων από την Κίνα. Αυτό δείχνει πόσο σημαντική είναι η πρόσβαση σε αυτές τις αλυσίδες για τις ΗΠΑ.
Η εξάρτηση δημιουργεί διαπραγματευτική ισχύ, αλλά και κίνητρο για την Ουάσιγκτον να μειώσει μακροπρόθεσμα την έκθεσή της. (The White House)
Η αξία της σταθερότητας και για τις δύο πλευρές
Το Πεκίνο μπορεί να ζητήσει προβλεψιμότητα στις οικονομικές σχέσεις, ενώ η Ουάσιγκτον επιδιώκει πρόσβαση στην αγορά και εφαρμογή δεσμεύσεων.
Επειδή και οι δύο ωφελούνται από μια λειτουργική σχέση, η ανάγκη για σταθερότητα δεν αποτελεί αποκλειστικό κινεζικό πλεονέκτημα. (The White House)
Η ουσία της επιχειρηματολογίας είναι ότι το Πεκίνο έχει περισσότερους τρόπους να συνδέσει μεταξύ τους ζητήματα που ενδιαφέρουν την Ουάσιγκτον. Αυτό μπορεί να βελτιώσει τη θέση του στο τραπέζι. Δεν αποδεικνύει, όμως, ότι θα εξασφαλίσει παραχωρήσεις στα σημαντικότερα αιτήματά του.
Τα βασικά πεδία διαπραγμάτευσης
Εμπόριο και εφαρμογή συμφωνιών. Ο Λευκός Οίκος ανακοίνωσε τον Μάιο τη δημιουργία μηχανισμών συζήτησης για το εμπόριο και τις επενδύσεις, καθώς και κινεζικές δεσμεύσεις που αφορούν αμερικανικά γεωργικά προϊόντα, την πρόσβαση στην αγορά και αεροσκάφη Boeing. Το κρίσιμο ερώτημα στη νέα σύνοδο είναι πόσο από αυτό το πλαίσιο εφαρμόζεται και ποιοι μηχανισμοί μπορούν να επιλύουν τις διαφωνίες όταν προκύπτουν. Μια ανακοίνωση δέσμευσης δεν ισοδυναμεί από μόνη της με ολοκληρωμένη αγορά ή σταθερή αλλαγή στην εμπορική πρακτική.
Σπάνιες γαίες και τεχνολογία. Η αμερικανική κυβέρνηση έχει κατονομάσει συγκεκριμένα ορυκτά και περιορισμούς που θέλει να αντιμετωπιστούν. Εδώ το Πεκίνο διαθέτει ένα απτό οικονομικό διαπραγματευτικό μέσο. Μια χρήσιμη συμφωνία θα κρινόταν από πρακτικά στοιχεία, όπως η συνέπεια των προμηθειών και η εφαρμογή των όρων της, όχι μόνο από γενικές διαβεβαιώσεις συνεργασίας. Το τελευταίο αποτελεί αναλυτικό κριτήριο, όχι ανακοινωμένο αποτέλεσμα της συνόδου.
Ταϊβάν. Για το Πεκίνο, αυτό παραμένει το πιο ευαίσθητο πολιτικό και στρατηγικό θέμα. Στην ανακοίνωσή του για τη συνάντηση του Μαΐου, το κινεζικό υπουργείο Εξωτερικών το χαρακτήρισε το σημαντικότερο ζήτημα στις σχέσεις των δύο χωρών και ζήτησε ιδιαίτερη προσοχή από τις ΗΠΑ. Αυτό εξηγεί γιατί μια εμπορική πρόοδος δεν θα αρκούσε, από κινεζική σκοπιά, για να θεωρηθεί συνολικά επιτυχής η σύνοδος. Η επίσημη κινεζική ανακοίνωση καταγράφει τη θέση του Πεκίνου, όχι συμφωνία της Ουάσιγκτον με αυτήν.
Ιράν και Ουκρανία. Το άρθρο της SCMP θεωρεί ότι αυτά τα μέτωπα μπορούν να ενισχύσουν τη θέση της Κίνας. Είναι εύλογο ως διαπραγματευτική υπόθεση: μια κυβέρνηση που χρειάζεται συνεργασία σε περισσότερα ζητήματα έχει περισσότερα να συζητήσει. Χρειάζεται όμως προσοχή στο συμπέρασμα. Η πιθανή συμβολή της Κίνας σε μια κρίση δεν σημαίνει ότι ελέγχει τις αποφάσεις όλων των εμπλεκομένων ούτε ότι οι ΗΠΑ θα ανταλλάξουν παραχωρήσεις σε άσχετα θέματα. Οι δύο ηγέτες είχαν ήδη συζητήσει την κατάσταση στη Μέση Ανατολή και την ουκρανική κρίση τον Μάιο, σύμφωνα με την κινεζική ανακοίνωση.
Τι θα αποτελούσε ουσιαστικό αποτέλεσμα;
Η τελετουργία της επίσκεψης έχει πολιτική σημασία: ο Λευκός Οίκος έχει ανακοινώσει επίσημη υποδοχή και κρατικό δείπνο. Παρ’ όλα αυτά, η ισχύς μιας συμφωνίας θα φανεί κυρίως μετά τις φωτογραφίες και τις δηλώσεις. (The White House)
Για να αξιολογηθεί η σύνοδος, αξίζει να αναζητηθούν τέσσερα συγκεκριμένα στοιχεία:
Κοινά διατυπωμένες δεσμεύσεις: περιγράφουν και οι δύο κυβερνήσεις το ίδιο αποτέλεσμα με παρόμοιους όρους;
Χρονοδιάγραμμα και μηχανισμός εφαρμογής: ποιος θα συναντάται, πότε και για ποια εκκρεμή θέματα;
Μετρήσιμη εμπορική πρόοδος: υπάρχουν επαληθεύσιμες αλλαγές στην πρόσβαση στην αγορά και στις εφοδιαστικές αλυσίδες;
Διαχείριση των σοβαρών διαφωνιών: διατηρούνται δίαυλοι επικοινωνίας για την Ταϊβάν και τις διεθνείς κρίσεις ακόμη και χωρίς συμφωνία επί της ουσίας;
Συμπέρασμα
Η θέση της SCMP είναι πειστική ως περιγραφή αυξημένης κινεζικής διαπραγματευτικής ευχέρειας: το Πεκίνο προσέρχεται με διπλωματικές επαφές, επιρροή σε κρίσιμες αλυσίδες εφοδιασμού και πιθανό ρόλο σε ζητήματα που απασχολούν τις ΗΠΑ. Οι επίσημες αμερικανικές και κινεζικές ανακοινώσεις επιβεβαιώνουν ότι αυτά τα θέματα βρίσκονται στον πυρήνα της σχέσης.
Το πόσο «ισχυρό» είναι τελικά αυτό το χέρι θα κριθεί από το αν η Κίνα μετατρέψει τις δυνατότητές της σε συγκεκριμένες συμφωνίες και από το αν οι δύο κυβερνήσεις τις εφαρμόσουν. Πριν από τη συνάντηση, αυτό παραμένει ανοιχτό ερώτημα.
Της Δεξαμενής Σκέψης Think Voreia/Σκέψου Βόρεια, για την Ημερίδα που διοργάνωσε, στην Αίθουσα «Μανώλης Αναγνωστάκης», του Δήμου Θεσσαλονίκης, με θέμα: Πόσο αφορούν την Θεσσαλονίκη και την Βόρεια Ελλάδα, οι θέσεις που διατύπωσαν στην ΔΕΘ, ο Πρωθυπουργός και οι Πρόεδροι των κομμάτων της αντιπολίτευσης.
Θεσσαλονίκη 23/9/26
Η Ημερίδα είχε ιδιαίτερη επιτυχία και αναπτύχθηκε διάλογος μετά την ολοκλήρωση των ομιλιών. Ανακοινώθηκαν δυο νέες Ημερίδες, στο προσεχές μέλλον, μια με εκπροσώπους των κομμάτων για να παρουσιάσουν τα κυβερνητικά τους προγράμματα και, μια με την συμμετοχή Κινήσεων Πολιτών, για να συζητηθεί ο ρόλος της «Κοινωνίας των Πολιτών», στην εποχή των μεγάλων πολυεπίπεδων κρίσεων.
Στην Ημερίδα παρόντες ήταν, ο βουλευτής του ΠΑΣΟΚ-Κίνημα Αλλαγής της Α’ Περιφέρειας Θεσσαλονίκης Μιχάλης Χουρδάκης, ο βουλευτής του ΣΥΡΙΖΑ στην Α’ Περιφέρεια Θεσσαλονίκης και Γραμματέας της Κ.Ο Γιάννης Αμανατίδης, ο πρώην βουλευτής και υπουργός Χάρης Καστανίδης, οι πρώην βουλευτές Χάρης Τσιόκας και Γιώργος Αρβανίτίδης, ο Διευθυντής του πολιτικού γραφείου του Προέδρου του ΠΑΣΟΚ και βουλευτή της Α’ Περιφέρειας Θεσσαλονίκης Νίκου Ανδρουλάκη, Δημήτρης Σαρηγιάννης. Ήταν επίσης ο Δήμαρχος Νεάπολης-Συκεών Σίμος Δανιηλίδης, οι πρόεδροι του ΕΕΘ και του ΒΕΘ, Κυριάκος Μερελής και Μάριος Παπαδόπουλος, ο Υποψήφιος Περιφερειάρχης Χρήστος Παπαστεργίου και ο περιφερειακός σύμβουλος Γιώργος Τρελλόπουλος, όπως και ο Γραμματέας της Νομαρχιακής Επιτροπής Εκλογικού Αγώνα του ΠΑΣΟΚ, στην Α΄ Θεσσαλονίκης, Στάθης Κουτσοχήνας.
Η Ημερίδα άνοιξε από τον Συντονιστή του Ινστιτούτου- Δεξαμενή Σκέψης, Γιάννη Μαγκριώτη, ο οποίος τόνισε:
Η Ημερίδα οργανώνεται με την αιγίδα του Δήμου Θεσσαλονίκης, μία εβδομάδα μετά την ολοκλήρωση της 90ης διοργάνωσης της ΔΕΘ. Ζητήσαμε, από τους ανθρώπους της παραγωγικής Θεσσαλονίκης, να μας πουν:
Αν, οι θέσεις του Πρωθυπουργού και των Προέδρων των κομμάτων της Αντιπολίτευσης, που παρουσίασαν στην ΔΕΘ, δίνουν λύσεις στα προβλήματα που αντιμετωπίζουν οι παραγωγικοί κλάδοι και τομείς, στους οποίους δραστηριοποιούνται και, αν υποστηρίζουν την προοπτική ανάπτυξης της Θεσσαλονίκης και της Βόρειας Ελλάδας.
Στην συνέχεια έγινε η παρουσίαση της Έρευνας της Palmos Analysis, που πραγματοποίησε για το Ινστιτούτο-Δεξαμενή Σκέψης, μεταξύ των ανθρώπων της παραγωγής, από τον Πασχάλη Τεμεκενίδη, για τα προβλήματα και τις δυνατότητες της Θεσσαλονίκης και της Βόρειας Ελλάδας.
Ο Πασχάλης Τεμεκενίδης, τόνισε:
Αρνητική είναι η αξιολόγηση του παραγωγικού συστήματος της Θεσσαλονίκης από την μεγάλη πλειοψηφία των επιχειρήσεων, σύμφωνα με έρευνα που πραγματοποιήθηκε σε αντιπροσωπευτικό δείγμα επιχειρήσεων του Νομού, το χρονικό διάστημα 5 – 16 Μαρτίου 2026 για λογαριασμό του Ινστιτούτου Think Voreia και παρουσιάστηκε στην ημερίδα του Ινστιτούτου στην αίθουσα «Μανώλης Αναγνωστάκης» στο Δημαρχείο Θεσσαλονίκης.
Πιο συγκεκριμένα, σε ποσοστά από 57% έως 70%, οι επιχειρήσεις θεωρούν το παραγωγικό σύστημα της πόλης μη βιώσιμο, μη καινοτόμο, μη ανταγωνιστικό και μη εξωστρεφές. Ωστόσο, σημαντικό ποσοστό των επιχειρήσεων (περίπου 4 στις 10) θεωρούν ότι το παραγωγικό σύστημα της πόλης έχει προοπτικές δυναμικής ανάπτυξης.
Πολύ χαμηλά ποσοστά ικανοποίησης (από 18% μέχρι 25%) των επιχειρήσεων καταγράφονται στην έρευνα από την βοήθεια που τους παρέχουν για την ανάπτυξη της παραγωγικής τους δραστηριότητας, η Κεντρική Κυβέρνηση και φορείς όπως οι Δήμοι, η Περιφέρεια, τα Επιμελητήρια και οι συνδικαλιστικοί φορείς των επιχειρήσεων. Το βασικό αίτημα των επιχειρήσεων προς όλους τους φορείς είναι η μόχλευση και αξιοποίηση εθνικών και κοινοτικών πόρων για την χρηματοδότησή τους, η ενίσχυση του brand name της περιοχής και πρωτοβουλίες δια βίου εκπαίδευσης.
Τέλος, περίπου 9 στις 10 επιχειρήσεις δηλώνουν χαμηλή ικανοποίηση από τον σχεδιασμό και την υποστήριξη των Κυβερνήσεων διαχρονικά για την βιώσιμη ανάπτυξη της Θεσσαλονίκης και αντίστοιχο ποσοστό δηλώνουν ότι, σε σχέση με την Αθήνα, ο διαχρονικός σχεδιασμός και η υποστήριξη των Κυβερνήσεων για την βιώσιμη ανάπτυξη της Θεσσαλονίκης βρίσκεται σε λίγο ή πολύ χαμηλότερο επίπεδο.
Στον χαιρετισμό του, ο Δήμαρχος Θεσσαλονίκης, Στέλιος Αγγελούδης, μεταξύ άλλων τόνισε:
Η Θεσσαλονίκη χρειάζεται να κάνει το επόμενο βήμα ως μια σύγχρονη ευρωπαϊκή μητρόπολη, με ισχυρότερο μητροπολιτικό σχεδιασμό, σαφή αναπτυξιακή κατεύθυνση και ένα παραγωγικό μοντέλο που αξιοποιεί τα συγκριτικά πλεονεκτήματα της πόλης.
Η μητροπολιτικότητα αποτελεί ανάγκη ώστε να αντιμετωπίζουμε ενιαία ζητήματα που δεν σταματούν στα διοικητικά όρια των Δήμων: τις μετακινήσεις και το κυκλοφοριακό, τις υποδομές, την οικονομική ανάπτυξη, την κλιματική ανθεκτικότητα, το πράσινο και την ποιότητα ζωής. Να μπορούμε να σχεδιάζουμε συνολικά, να συντονίζουμε αποτελεσματικότερα τις δυνάμεις μας και να διεκδικούμε με ισχυρότερη φωνή όσα χρειάζεται η μητροπολιτική Θεσσαλονίκη.
Παράλληλα, χρειαζόμαστε ευρύτερες συναινέσεις γύρω από τις μεγάλες επιλογές που θα καθορίσουν την πορεία της πόλης τα επόμενα χρόνια. Να συνδέσουμε τα πανεπιστήμια και την έρευνα με την καινοτομία και την παραγωγή, το λιμάνι και τη γεωγραφική μας θέση με την εξωστρέφεια και τις επενδύσεις, τον πολιτισμό και τον τουρισμό με μια οικονομία που δημιουργεί περισσότερες και καλύτερες ευκαιρίες.
Η Θεσσαλονίκη έχει ανάγκη από κοινή στόχευση και μια νέα συλλογική αυτοπεποίθηση. Να πιστέψουμε περισσότερο στις δυνατότητές μας, να συμφωνήσουμε στα μεγάλα και να διεκδικήσουμε μαζί τον ρόλο που μπορεί και πρέπει να έχει η πόλη στη Νοτιοανατολική Ευρώπη.
Ο ομιλητής, αφού ανέπτυξε τις θέσεις των Μητσοτάκη, Ανδρουλάκη και Τσίπρα για τη Θεσσαλονίκη, όπως διατυπώθηκαν στη ΔΕΘ, στη συνέχεια προέβη σε χρονική, συγκριτική ανάλυση της αναπτυξιακής πορείας της Αθήνας με τη Θεσσαλονίκη, εντοπίζοντας σημαντική κάμψη της τελευταίας μετά το 2005. Έδωσε έμφαση στο γεγονός ότι συζητούμε μόνο για τα έργα που πράγματι είναι αναγκαία να γίνουν στην πόλη, αλλά όχι για το παραγωγικό πρότυπο που πρέπει να υιοθετήσουμε και ανέδειξε την ανάγκη για ένα νέο τοπικό αναπτυξιακό συμβόλαιο τονίζοντας ότι μια περιοχή δεν αναπτύσσεται μόνον επειδή αποκτά καλύτερους δρόμους. Αναπτύσσεται όταν ΠΑΡΑΓΕΙ περισσότερο, προσελκύει ΚΕΦΑΛΑΙΑ και ΑΝΘΡΩΠΟΥΣ, δημιουργεί καλά αμειβόμενες ΘΕΣΕΙΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ και, κυρίως, αποκτά λειτουργίες και ΚΕΝΤΡΑ ΛΗΨΗΣ ΑΠΟΦΑΣΕΩΝ.
Γρηγόρης Ζαρωτιάδης (Καθηγητής Οικονομικών, Μέλος Συμβουλίου Διοίκησης ΑΠΘ)
Η Κεντρική Μακεδονία παραμένει υποδεέστερη στο πλαίσιο μια εθνικής οικονομίας που τα πραγματικά δεδομένα, αντί για το πολυθρύλητο “success story”, αναδεικνύουν δυστυχώς ένα “deja vu” χαμηλής παραγωγικότητας, μειούμενης ανταγωνιστικότητας, βαθαίνουσας κοινωνικής και χωρικής ανισότητας, αλλά και ενός εκρηκτικά υψηλού ιδιωτικού χρέους. Σε αυτό το περιβάλλον η εμμονή σε επιδοματικές πολιτικές το μόνο που εξυπηρετεί είναι οι μικροπολιτικές, δημοσκοπικές σκοπιμότητες. Στον αντίποδα, η αναπτυξιακή διέξοδος απαιτεί αποκέντρωση, αποσυγκέντρωση και αποσυγκεντροποίηση.
Γιάννης Κυανίδης (Γ.Γ Πανελλήνιας Ομοσπονδίας παραγωγών ηλεκτρικής ενέργειας από Φ.Β)
Στην παρουσίαση ανέλυσε, την κρίση βιωσιμότητας των ΑΠΕ στην Ελλάδα, εστιάζοντας στη ραγδαία αύξηση των αρνητικών τιμών και των περικοπών ενέργειας. Τόνισε την επιτακτική ανάγκη για επιτάχυνση των υποδομών αποθήκευσης (μπαταρίες), καθώς και τις σχετικές θέσεις των πολιτικών κομμάτων για την αναδιάρθρωση της αγοράς. Παρά τις προκλήσεις, ο κλάδος διατηρεί ισχυρή αναπτυξιακή δυναμική, με τα φωτοβολταϊκά να αποτελούν έναν από τους μεγαλύτερους επενδυτικούς τομείς στη Βόρεια Ελλάδα, η οποία πρωταγωνιστεί μέσα από στρατηγικά έργα και ενεργειακές κοινότητες.
Σημείωσε ότι, η τραγική καθυστέρηση της ανάπτυξης αποθήκευσης στην Ελλάδα έχει οδηγήσει από το success story των ΑΠΕ σε μια κρίση περικοπών και αρνητικών τιμών ενέργειας, με αποτέλεσμα βιομηχανία και νοικοκυριά να πληρώνουν πανάκριβα την ενέργεια και οι μικρομεσαίοι παραγωγοί ηλεκτρικής ενέργειας από ΑΠΕ να κινδυνεύουν με οικονομικό αφανισμό.
Η ανάπτυξη της Θεσσαλονίκης και γενικότερα της Βόρειας Ελλάδας χρειάζεται ένα ολοκληρωμένο σχέδιο, το οποίο θα στηρίζεται στη συμφωνία των κοινωνικών εταίρων και στη συνεννόηση με την τοπική αυτοδιοίκηση.
Προτεραιότητα: Η βελτίωση των μεταφορών, των υποδομών και της κατοικίας, σε συνδυασμό με μέτρα για προσιτή ενέργεια.
Στόχος: Η δημιουργία ενός πιο λειτουργικού και οικονομικά προσιτού αστικού και περιφερειακού περιβάλλοντος, μείωση του κόστους ζωής, ευκολότερες μετακινήσεις, καλύτερη πρόσβαση σε κατοικία.
Αναμενόμενο όφελος για τους πολίτες: Ενίσχυση της κοινωνικής συνοχής, μεγαλύτερη ασφάλεια για τις νέες οικογένειες και αναζωογόνηση των τοπικών κοινωνιών.
Ο Πρόεδρος της ΔΟΒ κ. Ευθύμιος Φωτεινός, μεταξύ άλλων, τόνισε πως «Οι εξαγγελίες των κομμάτων παραμένουν μόνο εξαγγελίες και δεν βλέπουμε να εφαρμόζονται. Για τον πρωτογενή τομέα δεν αρκούν μόνο μέτρα φορολογικής ελάφρυνσης ή παρεμβάσεις βραχυπρόθεσμης ανακούφισης. Η ελληνική γεωργία χρειάζεται ένα σταθερό και μακροπρόθεσμο παραγωγικό σχέδιο, το οποίο θα δίνει στον αγρότη τη δυνατότητα να γνωρίζει το πλαίσιο μέσα στο οποίο θα επενδύσει, θα καλλιεργήσει και θα παραμείνει στην παραγωγή.
Η Θεσσαλονίκη και η Κεντρική Μακεδονία, έχουν μεγάλες δυνατότητες, που δυστυχώς δεν αξιοποιούνται.
«Μετά από 8 χρόνια υπάρχουν άνθρωποι που έχουν κουράσει όμως αυτή τη στιγμή δεν υπάρχει εναλλακτική»
Η πρώην υπουργός, πρώην υποψήφια για την προεδρία της ΝΔ και αδελφή του πρωθυπουργού, Ντόρα Μπακογιάννη, μιλώντας το πρωί της Τρίτης (22/9) σε τηλεοπτική εκπομπή δήλωσε ότι «βλέπω αλαζονεία σε υπουργούς του Μητσοτάκη και θα έλεγα να ξεκαβαλικέψουνε. Έχουμε και τέτοια φαινόμενα και θα πρέπει να κοπούν και άμεσα».
Η κ. Μπακογιάννη συνέδεσε την τοποθέτησή της με το γεγονός ότι μετά από αρκετά χρόνια διακυβέρνησης υπάρχουν πρόσωπα που, κατά την άποψή της, έχουν προκαλέσει κόπωση.
«Μετά από 8 χρόνια υπάρχουν άνθρωποι που έχουν κουράσει, όμως αυτή τη στιγμή δεν υπάρχει εναλλακτική», ανέφερε.
Και το μήνυμα προς υπουργούς ήταν ιδιαίτερα σαφές: «Να ξεκαβαλικέψουνε», όπως είπε χαρακτηριστικά, ζητώντας τα φαινόμενα αλαζονείας που εντοπίζει να αντιμετωπιστούν άμεσα.
Μόνο που ξεχνά ότι αυτός που διορίζει τους υπουργούς είναι ο αδελφός της ο πρωθυπουργός, όπως επίσης και ότι είναι ο ίδιος που αποφασίζει για το σύνολο της ασκούμενης οικονομικής πολιτικής, που έχει οδηγήσει την κοινωνία σε απόγνωση.
Όσο για την αλαζονεία, οι υπουργοί κάνουν ότι τους επιτρέπεται να κάνουν, δηλαδή πάλι με ευθύνη του πρωθυπουργού.
Τις δηλώσεις αυτές τις έκανε στον ραδιοφωνικό σταθμό του ΣΚΑΪ, ένα κατεξοχήν φιλικό προς την κυβέρνηση ΜΜΕ.
Στην συνέχεια βέβαια των τοποθετήσεών της υποστήριξε ότι η σημερινή συγκυρία, λόγω του διεθνούς και γεωπολιτικού περιβάλλοντος, καθιστά ιδιαίτερα σημαντική την ύπαρξη σταθερής κυβέρνησης και εννοούσε αυτήν της ΝΔ.
«Αυτή τη στιγμή με την τρομερή ανασφάλεια και αυτό το γεωπολιτικό περιβάλλον, το να έχεις σταθερή κυβέρνηση είναι το παν»,είπε.
Η Ντόρα Μπακογιάννη αναφέρθηκε και στον πολιτικό κατακερματισμό που, όπως είπε, έχει ενταθεί τα τελευταία χρόνια τόσο στην Ελλάδα όσο και σε άλλες ευρωπαϊκές χώρες.
«Αυτός δεν μ’ αρέσει», είπε αναφερόμενη στη γενικότερη δυσαρέσκεια που καταγράφεται απέναντι στο πολιτικό σύστημα, για να προσθέσει: «Όμως, κάποιος πρέπει να κυβερνήσει».
Σύμφωνα με την ίδια, η συζήτηση για την κυβέρνηση δεν μπορεί να αποσυνδεθεί από το ευρύτερο γεωπολιτικό περιβάλλον και την αβεβαιότητα που επικρατεί.
Η βουλευτής της ΝΔ υποστήριξε ακόμη ότι, εάν υπήρχε διαφορετική αξιόπιστη πολιτική πρόταση ή άλλος πολιτικός αρχηγός που θα μπορούσε να αποτελέσει εναλλακτική, τότε η πολιτική συζήτηση θα είχε διαφορετικά χαρακτηριστικά.
«Εάν υπήρχε εναλλακτική πρόταση, εάν υπήρχε ένας άλλος, θα το βλέπαμε», ανέφερε.
Η κ. Μπακογιάννη άσκησε παράλληλα κριτική και στα κόμματα της αντιπολίτευσης, με αφορμή τις προτάσεις τους για την οικονομική πολιτική.
Όπως είπε, «η αντιπολίτευση του ζητάει να τα δώσει όλα, να ανοίξει το πορτοφόλι και να δώσει παραπάνω από όσα μπορεί η χώρα να αντέξει».
Στο ίδιο πλαίσιο, αναφέρθηκε και στη δημόσια συζήτηση για τα δημοσιονομικά περιθώρια, υποστηρίζοντας ότι οι πολιτικοί αρχηγοί γνωρίζουν τα όρια που υπάρχουν.
«Όταν μιλάμε για αγραμματοσύνη, δεν ξέρουν οι άνθρωποι, εντάξει, η άγνοια συγχωρείται. Αυτό που δεν συγχωρείται είναι η σκόπιμη παραπληροφόρηση», δήλωσε.
Παρά την κριτική της προς υπουργούς της κυβέρνησης, η Ντόρα Μπακογιάννη εξέφρασε την άποψη ότι ο Κυριάκος Μητσοτάκης διαχειρίζεται καλύτερα την παρούσα συγκυρία σε σχέση με τους πολιτικούς αντιπάλους του.
«Εμείς ειλικρινά πιστεύουμε ότι σ’ αυτή τη φάση ο Μητσοτάκης κάνει καλύτερη δουλειά απ’ τους άλλους δύο», ανέφερε.
Την ίδια στιγμή, ωστόσο, αναγνώρισε ότι ο πρωθυπουργός έχει «πολλά ελαττώματα», σημειώνοντας χαρακτηριστικά ότι ένα από αυτά είναι πως «εννοεί αυτά που λέει».
Η παρέμβασή της, επομένως, περιείχε ταυτόχρονα στήριξη προς την κυβέρνηση ως προς τη διαχείριση της σημερινής συγκυρίας αλλά και σαφή προειδοποίηση προς κυβερνητικά στελέχη για τη συμπεριφορά τους, δηλαδή κάτι μεταξύ «καρότου και μαστιγίου».
Yashraj Sharma — Al Jazeera, 22 Σεπτεμβρίου 2026
του Ελευθέριου Τζιόλα, πρώην Υπουργού
του Αχιλλέα Ταουξή, Υποστρατήγου ε.α.
του Θεόδωρου Ατματζίδη, Υποστρατήγου ε.α.
Idrees Kahloon, The Atlantic Daily, 22 Σεπτεμβρίου 2026
