του Dov S. Zakheim, Μάιος 2024

Φωτογραφία: REUTERS/Umit Bektas

Ο πρόεδρος της Τουρκίας Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν έχει μια ταραχώδη σχέση με το Ισραήλ και οι διμερείς σχέσεις βρίσκονται σήμερα στο χαμηλότερο σημείο τους. Ωστόσο, ο Ερντογάν ακολουθεί γενικά μια συναλλακτική εξωτερική πολιτική και, αν τα συμφέροντα επαναευθυγραμμιστούν, θα μπορούσε για μία ακόμη φορά να αποκαταστήσει ισχυρές σχέσεις με το Ισραήλ.

Υποστηρικτής εδώ και χρόνια της Χαμάς, ο Ερντογάν επέκρινε με σφοδρότητα την ισραηλινή εισβολή στη Γάζα το 2008, η οποία σημειώθηκε λίγο μετά την επίσκεψη του Ισραηλινού πρωθυπουργού Εχούντ Ολμέρτ στην Άγκυρα. Δύο χρόνια αργότερα, η Τουρκία διέκοψε τις διπλωματικές σχέσεις με το Ισραήλ στον απόηχο του επεισοδίου του 2010 με το Mavi Marmara, το πλοίο του στολίσκου που είχε υποστηριχθεί από το Τουρκικό Ίδρυμα Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων και επιδίωκε να σπάσει τον ισραηλινό αποκλεισμό της Λωρίδας της Γάζας. Εννέα Τούρκοι πολίτες σκοτώθηκαν και άλλοι τραυματίστηκαν όταν Ισραηλινοί άνδρες των ναυτικών ειδικών δυνάμεων επιβιβάστηκαν στο πλοίο.

Όταν όμως διέκοψε τις σχέσεις το 2010, ο Ερντογάν δεν παρενέβη στο τουρκοϊσραηλινό εμπόριο, το οποίο τότε ανερχόταν σε συνολικό διμερές όγκο 3,5 δισ. δολαρίων. Το 2016 ο Ερντογάν άλλαξε στάση, η Άγκυρα αποκατέστησε τις επίσημες σχέσεις με το Ισραήλ και το εμπόριο ανάμεσα στις δύο χώρες σχεδόν τριπλασιάστηκε. Οι ισραηλινές εξαγωγές προς την Τουρκία ανήλθαν σε 2,3 δισ. δολάρια το 2022, την τελευταία πλήρη χρονιά πριν από τον τρέχοντα πόλεμο με τη Χαμάς. Οι τουρκικές εξαγωγές προς το Ισραήλ έφθασαν εκείνη τη χρονιά τα 7 δισ. δολάρια. Το 2023 μειώθηκαν στα 5,4 δισ. δολάρια, αναμφίβολα τουλάχιστον εν μέρει εξαιτίας της έκρηξης του πολέμου στη Γάζα.

Ακόμη και μετά τη μείωση του εμπορίου το 2023, η Τουρκία παρέμεινε ο τέταρτος μεγαλύτερος εμπορικός εταίρος του Ισραήλ. Και το διμερές εμπόριο Τουρκίας-Ισραήλ ήταν η μεγαλύτερη μη υδρογονανθρακική εμπορική σχέση στη Μέση Ανατολή, όπου η περιφερειακή ολοκλήρωση παραμένει γενικά περιορισμένη.

Οι πολιτικές σχέσεις συνέχισαν επίσης να βελτιώνονται πριν από τον πόλεμο στη Γάζα. Ο Ερντογάν υποδέχθηκε τον Ισραηλινό πρόεδρο Ισαάκ Χέρτσογκ στην Άγκυρα τον Μάρτιο του 2022, χαρακτηρίζοντας την επίσκεψη «ιστορική» και «σημείο καμπής» στις σχέσεις των δύο κρατών. Ήταν η πρώτη τέτοια επίσκεψη έπειτα από δεκαπέντε χρόνια. Παρ’ όλα αυτά, δεν προκάλεσε έκπληξη ότι ο Ερντογάν επέκρινε με σφοδρότητα την αντίδραση του Ισραήλ στην επίθεση της Χαμάς της 7ης Οκτωβρίου.

Ο τόνος των επιθέσεων του Ερντογάν έγινε όλο και πιο δηλητηριώδης. Έκανε λόγο για ισραηλινή γενοκτονία και αργότερα ισχυρίστηκε ότι το Ισραήλ λειτουργούσε «ναζιστικά στρατόπεδα». Ωστόσο, για αρκετούς μήνες μετά την έναρξη της σύγκρουσης, φάνηκε να προσφέρει στην τρομοκρατική οργάνωση κάτι περισσότερο από λεκτική υποστήριξη.

Η Τουρκία ακύρωσε κοινές εκδηλώσεις και ο Ερντογάν ανακάλεσε τον πρεσβευτή του στο Ισραήλ για «διαβουλεύσεις», αλλά το εμπόριο με το εβραϊκό κράτος συνεχίστηκε στα ίδια ή σχεδόν στα ίδια επίπεδα με πριν από τον πόλεμο έως τον Απρίλιο του 2024, όταν το Ισραήλ, επικαλούμενο την ανάγκη να επιθεωρεί όλα τα αγαθά που εισέρχονται στη Γάζα, απαγόρευσε σε τουρκικά αεροσκάφη μεταφοράς φορτίου να ρίχνουν ανθρωπιστική βοήθεια στην πολιορκημένη Λωρίδα. Η Άγκυρα αντέδρασε αμέσως επιβάλλοντας περιορισμούς στις εξαγωγές προς το Ισραήλ 54 προϊόντων, μεταξύ των οποίων αλουμίνιο, χάλυβας, οικοδομικά υλικά, καύσιμα αεροσκαφών και χημικά λιπάσματα. Το Ισραήλ, με τη σειρά του, απαγόρευσε ορισμένα τουρκικά προϊόντα.

Ακόμη και τότε, ένα μέρος του εμπορίου συνέχισε να διεξάγεται κανονικά, μέχρι τις πρώτες ημέρες του Μαΐου, όταν ο Ερντογάν ανακοίνωσε πλήρη διακοπή των εξαγωγών, χωρίς όμως να εφαρμόσει αμέσως το μέτρο. Το τουρκικό υπουργείο Εμπορίου έδωσε στις εταιρείες τρίμηνη προθεσμία για να εκτελέσουν τις ήδη υπάρχουσες παραγγελίες τους μέσω τρίτων χωρών. Επιπλέον, και ίσως πιο αποκαλυπτικό για τις οικονομικές προτεραιότητες της Άγκυρας, η Τουρκία δήλωσε ότι διακόπτει τις εξαγωγές προς το Ισραήλ μόνο για όσο διαρκεί ο πόλεμος στη Γάζα.

Ο πόλεμος θα μπορούσε να λήξει πριν τεθεί σε ισχύ η τρίμηνη προθεσμία, και οι κανονικές εμπορικές σχέσεις θα μπορούσαν να αποκατασταθούν μετά από μια κατάπαυση του πυρός στη Γάζα. Αυξάνεται η πίεση προς τον πρωθυπουργό Μπενιαμίν Νετανιάχου, τόσο στο εσωτερικό του Ισραήλ όσο και από την Ουάσιγκτον και την Ευρώπη, να τερματίσει τη σύγκρουση με αντάλλαγμα την απελευθέρωση των ομήρων και τη σαουδαραβική αναγνώριση του Ισραήλ. Η πίεση αυτή εντάθηκε μετά τη δημόσια κριτική του υπουργού Άμυνας Γιοάβ Γκαλάντ για τον τρόπο με τον οποίο ο Νετανιάχου διαχειρίζεται τον πόλεμο, και την απειλή του πρώην υπουργού Άμυνας και αναπληρωτή πρωθυπουργού Μπένι Γκαντς να αποχωρήσει από το πολεμικό συμβούλιο και τον κυβερνητικό συνασπισμό στις 8 Ιουνίου. Αν ο πόλεμος τελειώσει ή αν η κυβέρνηση Νετανιάχου πέσει πριν από τον Αύγουστο, ο Ερντογάν ενδέχεται κάλλιστα να αλλάξει για μία ακόμη φορά στάση, όπως έχει κάνει και στο παρελθόν.

Το Ισραήλ αντέδρασε στην απαγόρευση του Ερντογάν. Λιγότερο από τρεις εβδομάδες μετά την ανακοίνωση του Τούρκου προέδρου, ο υπουργός Οικονομικών Μπεζαλέλ Σμότριτς, του οποίου το κόμμα του Θρησκευτικού Σιωνισμού αποτελεί ακροδεξιό πυλώνα της κυβερνητικής συμμαχίας του Νετανιάχου, ανακοίνωσε ότι το Ισραήλ θα καταργήσει τη συμφωνία ελεύθερου εμπορίου με την Τουρκία. Επιπλέον, σε αντίθεση με την τουρκική απαγόρευση, η ανακοίνωση του Σμότριτς έδειχνε ότι η αποχώρηση του Ισραήλ από τη συμφωνία ελεύθερου εμπορίου θα παραμείνει σε ισχύ όσο ο Ερντογάν θα παραμένει πρόεδρος της Τουρκίας — τουλάχιστον έως το τέλος της πενταετούς θητείας του το 2028. Με δεδομένα τα προηγούμενα επίπεδα εμπορίου ανάμεσα στις δύο χώρες, η Άγκυρα και η Ιερουσαλήμ επιδίδονταν σε κάτι που θα μπορούσε να χαρακτηριστεί μόνο ως οικονομική ανοησία.

Υπάρχουν λόγοι αισιοδοξίας για το μέλλον των σχέσεων Ισραήλ-Τουρκίας. Τόσο το Ισραήλ όσο και η Τουρκία έχουν κοινά συμφέροντα στον Καύκασο, όπου στηρίζουν το καθεστώς του Αλίγιεφ στο Αζερμπαϊτζάν. Το Ισραήλ προμήθευε τουλάχιστον το εβδομήντα τοις εκατό του οπλισμού του Μπακού έως το 2020. Το 2023 το Ισραήλ προμήθευσε το Μπακού με όπλα που συνέβαλαν στην επιτυχή κατάληψη της σκληρά αμφισβητούμενης περιοχής του Ναγκόρνο-Καραμπάχ. Η Τουρκία έχει εφοδιάσει τους Αζέρους με τουρκικά όπλα και πραγματοποιεί κοινές στρατιωτικές ασκήσεις μαζί τους από το 2020. Και η Άγκυρα έχει παράσχει πολιτική στήριξη στο Μπακού στη σύγκρουσή του με την Αρμενία ήδη από τότε που το Αζερμπαϊτζάν απέκτησε την ανεξαρτησία του μετά την κατάρρευση της Σοβιετικής Ένωσης.

Το Ιράν διατηρεί επίσης σχέσεις γειτονίας με το Αζερμπαϊτζάν, αλλά διαμαρτύρεται δημόσια για τις σχέσεις της χώρας με αυτό που αποκαλεί «σιωνιστική οντότητα». Αντιθέτως, ο Ερντογάν έχει πει ελάχιστα για τις σχέσεις Ισραήλ-Αζερμπαϊτζάν. [Ο Ιρανός πρόεδρος Ιμπραήμ Ραϊσί σκοτώθηκε επιστρέφοντας με ελικόπτερο από τελετή στα σύνορα Ιράν-Αζερμπαϊτζάν, που σηματοδοτούσε την ολοκλήρωση του φράγματος Κιζ-Καλασί, κοινού έργου των δύο χωρών και του τρίτου τέτοιου φράγματος που κατασκευάστηκε από κοινού.]

Οι όροι που έθεσε η Άγκυρα για τον περιορισμένο εμπορικό αποκλεισμό του Ισραήλ, όπως και η σχετική σιωπή του Ερντογάν για τους δεσμούς Ισραήλ-Αζερμπαϊτζάν, δείχνουν ότι ο ισχυρός άνδρας της Τουρκίας δεν έχει αποκλείσει το ενδεχόμενο μιας ακόμη θεαματικής μεταστροφής στις σχέσεις του με το εβραϊκό κράτος.

Ο Dov S. Zakheim είναι πρόεδρος του Συμβουλίου Συμβούλων του JST, ανώτερος σύμβουλος στο Center for Strategic and International Studies και αντιπρόεδρος του Foreign Policy Research Institute. Διετέλεσε υφυπουργός Άμυνας των ΗΠΑ (2001–2004) και αναπληρωτής υφυπουργός Άμυνας (1985–1987).

The Jerusalem Post

του Γεράσιμου Σεριάτου

Kατά τη διάρκεια του Ψυχρού Πολέμου η βεβαιότητα της αμοιβαίας καταστροφής- σε περίπτωση χρήσης πυρηνικών- είχε ως αποτέλεσμα μια ισορροπία του τρόμου, η οποία ‘λειτούργησε’ μέχρι τη κατάρρευση ενός εκ των αντιπάλων. Αυτός ο αμοιβαίος φόβος –αποτέλεσμα μια “ορθολογικής”  συμπεριφοράς που απαιτούσε την αποδοχή της αξιοπιστίας της της αποτροπής του αντιπάλου- θεωρείται ως απόρροια της κατοχής πυρηνικών όπλων. Πώς λοιπόν περαιτέρω διασπορά των όπλων δεν είναι προς όφελος της ειρήνης και της σταθερότητας; Αυτό είναι ένα δίλλημα το οποίο έχει απασχολήσει αρκετούς διεθνολόγους όπως τον Scott Sagan.

H διασπορά των πυρηνικών όπλων δεν έχει απασχολήσει μόνο πολιτικούς και θεωρητικούς αλλά και αυτούς που διαχειρίζονται τα όπλα αυτά, δηλαδή τους στρατιωτικούς. Θα προσπαθήσουμε  να παρουσιάσουμε τις περιπτώσεις όπου προετάθει η χρήση τους μετά το τέλος του Β’ΠΠ  όπως και σε περιπτώσεις όπου προετάθει η περαιτέρω διασπορά τους. Ο αναγνώστης θα πρέπει να έχει στο μυαλό του τις περιπτώσεις της Ουκρανίας και του Ιράν.

Ο Kenneth Waltz και ο de Masquita ήταν από τους πρώτους (ρεαλιστές) θεωρητικούς ο οποίοι συνηγορούσαν υπέρ της απόκτησης πυρηνικών από χώρες οι οποίες είχαν να αντιμετωπίσουν πυρηνικές δυνάμεις. Ο λόγος είναι “ορθολογικά” βασισμένος στο γεγονός ότι η πιθανότητα σύρραξης μεταξύ δύο πυρηνικών δυνάμεων τείνει προς το μηδέν διότι οι αντίπαλοι έχουν την αίσθηση του κόστους. Για να εξασφαλισθεί η σταθερότητα η οποία απορρέει από την κατοχή πυρηνικών όπλων πρέπει σύμφωνα με τον Waltz, να ισχύουν τρεις προϋποθέσεις. 1. Να μην υπάρξει ένας προληπτικός πόλεμος όπου ο αντίπαλος ο οποίος κατέχει πυρηνικά επιτίθεται στην εν δυνάμει πυρηνική δύναμη ώστε να την αποτρέψει από την ένταξη πυρηνικών στο οπλοστάσιό της. 2. Να υπάρχει δυνατότητα δεύτερου ανταποδοτικού πλήγματος εκατέρωθεν. 3. Αυστηρός κρατικός έλεγχος στο πυρηνικό οπλοστάσιο ώστε να αποφευχθεί μη εξουσιοδοτημένη χρήση εσκεμμένα ή μη. Στην περίπτωση προληπτικού κτυπήματος, το όποιο θα γίνει πριν ο αντίπαλος αποκτήσει πυρηνικά, θα πρέπει να είναι συντριπτικό και αυτό κατά τον Waltz είναι δύσκολο και κοστοβόρο με μόνη επιλογή την κατάληψη του εδάφους του αντιπάλου κάτι επίσης κοστοβόρο. Έτσι ο Waltz καταλήγει ότι μια προληπτική επίθεση είναι κατά των μακροπρόθεσμων συμφερόντων του επιτιθέμενου ενώ ο αμυνόμενος θα συνεχίσει την προσπάθεια κατοχής πυρηνικών. Ένας άλλος διεθνολόγος ο οποίος είχε προτείνει την διασπορά των πυρηνικών με το ανάλογο σκεπτικό είναι ο Mearsheimer. Το 1993 ο Mearsheimer είχε προτείνει τη απόκτηση πυρηνικών από την Γερμανία και Ουκρανία ώστε να εξισορροπηθεί η πυρηνική δυνατότητα της Ρωσίας.

Στο παραπάνω διεθνολογικό-θεωρητικό σχήμα υπάρχει και αντίλογος ο οποίος είναι βασισμένος στην οργανωσιακή θεωρία όπου οι ένοπλες δυνάμεις λειτουργούν αποκομμένα και με δικά τους κριτήρια. Έτσι δεν αποκλείεται, κατά τον Sagan, η παραπάνω συλλογιστική που υποθέτει ο Waltz να μην ισχύσει.  Οι οργανισμοί έχουν την δική τους νοοτροπία και τις δικές τους προτεραιότητες  οι οποίες ουκ ολίγες φορές, όπως έχει δείξει ο Simon March, είναι αντιφάσκουσες.  Έτσι άλλες είναι οι αρχές και τα συμφέροντα του Στρατού Ξηράς και άλλα του Ναυτικού ή ακόμα του Γενικού Επιτελείου.  Αρκετές φορές κατά τη διάρκεια του Ψυχρού Πολέμου υπήρχαν μη εξουσιοδοτημένες ενέργειες στην προετοιμασία του πυρηνικού οπλοστασίου ή και επιχειρησιακά λάθη τα οποία θα μπορούσαν να δώσουν το λάθος μήνυμα στον αντίπαλο (όπως ασκήσεις με βαλλιστικούς πυραύλους κατά τη κρίση του 1962 στη Κούβα). Με άλλα λόγια οι στρατιωτικοί ίσως έχουν μια έφεση στην χρήση όπλων και μάλιστα πυρηνικών όπως πρότεινε ο ΜακΑρθουρ στον Πόλεμο της Κορέας. Όμως ο Richard Βetts μελετώντας το θέμα λέει ότι δεν υπάρχει  καμία διαφορά μεταξύ ενός πολιτικού και ενός στρατιωτικού στην παρότρυνση για χρήση πυρηνικών. Στη αναμέτρηση στη Κορέα και οι πολιτικοί και οι στρατιωτικοί συμβούλεψαν τον Τρούμαν κατά της χρήσης ατομικών όπλων.

Αρχίζοντας από την έναρξη της μεταπολεμικής περιόδου (1945) η πρώτη παρότρυνση για χρήση πυρηνικών προληπτικά γίνεται από το αμερικανικό Γενικό Επιτελείο το Σεπτέμβριου του 1945 στην εμπιστευτική αναφορά προς τον πρόεδρο Τρούμαν (SWNCC 282). Η απάντηση του Τρούμαν ήταν τελείως απορριπτική λέγοντας ότι σε προληπτικούς  πόλεμους καταφεύγουν δικτάτορες και όχι δημοκρατικές χώρες. Παραταύτα, η πρόταση για προληπτικό πόλεμο δεν εγκαταλήφθει αλλά συνέχισε να είναι αντικείμενο συζήτησης.  Τη ίδια δεκαετία ο Τσώρτσιλ ήταν ένα άλλος υποστηρικτής προληπτικού κτυπήματος εναντίον της ΕΣΣΔ. Το 1947 ο εκτός εξουσίας Τσώρτσιλ προσπάθησε να επηρεάσει τον γερουσιαστή Styles Bridges να μεριμνήσει ώστε οι ΗΠΑ να υιοθετήσουν την άποψη ότι εάν δεν γίνει προληπτικό κτύπημα θα έχουν στην ουσία παραδωθεί στη Μόσχα η οποία δεν θα δίσταζε να προβεί σε χρήση πυρηνικών όταν τα αποκτούσε.

Η άποψη του Τσώρτσιλ ναι μεν δεν εισακούστηκε αλλά παρόμοιες απόψεις συνέχισαν να προωθούνται μέχρι να απορριφθούν.  Έτσι το 1950 στην αναφορά του Εθνικού Συμβουλίου Ασφαλείας (NSC 68) απορρίπτεται και πάλι μια προληπτική επίθεση με ατομικά όπλα στη ΕΣΣΔ με το σκεπτικό ότι η τελευταία, παρά τα πλήγματα, δεν θα παραδοθεί. Ο κύριος λόγος απόρριψης όμως ήταν ηθικός διότι ούτε ο αμερικανικός λαός αλλά ούτε οι σύμμαχοι των ΗΠΑ στην Ευρώπη θα υποστήριζαν προληπτικά κτυπήματα. Ο πτέραρχος Orvil Anderson απελύθη από τον Τρούμαν διότι υπεστήριζε δημοσίως προληπτικό πόλεμο. Ο Anderson δεν ήταν ο μόνος καθώς και άλλα επιφανή ονόματα όπως ο Curtis LeMay αλλά και εγχειρίδια της αεροπορίας έδειχναν προκατάληψη υπέρ του προληπτικού πολέμου. Η άποψη των παραπάνω στρατιωτικών συνάδει με την οργανωσιακή θεωρία όπου οι διαχειριστές των όπλων έχουν μια προτίμηση προς την χρήση τους.

Με την αλλαγή προεδρίας στο Λευκό Οίκο η προτάσεις για προληπτικό πόλεμο επανήλθαν.  Το Κολλέγιο Αεροπορικού Πολέμου σε σχετική μελέτη (Project Control 1954)  προωθούσε την άποψη ότι οι αμερικανικές αεροπορικές δυνάμεις θα έπρεπε να αποκτήσουν το έλεγχο του σοβιετικού εναέριου χώρου και οι ΗΠΑ να απαιτήσουν τελεσιγραφικά την απόσυρση των σοβιετικών δυνάμεων από την Α. Ευρώπη, διάλυση της Κομιντέρν, και εγκατάλειψη της σινοσοβιετικής συμμαχίας. To Γενικο Επιτελείο, μέσω του αρχηγού ναύαρχου Radford, προειδοποιούσε ότι η αμερικανική υπεροχη δεν θα είναι χωρίς όριο χρόνου και ότι μόλις οι Σοβιετικοί αποκτήσουν ένα αντίστοιχο με το αμερικανικό οπλοστάσιο (γύρω στο 1960) θα ξεκινήσουν οι εχθροπραξίες με την Αμερική να εχει χάσει το πλεονέκτημα. Πάλι βρίσκουμε μια προτίμηση αρκετών στρατιωτικών, αλλά όχι απαραίτητα της πλειοψηφίας, να συμπεριφέρονται όπως προτείνει η οργανωσιακή θεωρία.  Ο πρόεδρος Αιζενχάουερ παρότι άκουγε με συμπάθεια τα παραπάνω δεν έκανε αποδεκτές τέτοιες προτάσεις όχι μόνο για λόγους ηθικούς αλλά για στρατιωτικούς. Ακόμα και σε περίπτωση νίκης το πολιτικό και υλικό κόστος θα ήταν δυσβάστακτο  ακόμα και στην διαχείριση της επικράτειας του ηττημένου. Συνοπτικά ο Αιζενχάουερ δήλωσε ότι η καλύτερη νίκη είναι η αποφυγή πυρηνικού πολέμου.

Μέχρι εδώ βλέπουμε ότι αρκετοί στρατιωτικοί είχαν συλλάβει την ιδέα προληπτικού κτυπήματος,  συνηγορούσαν και σχεδίαζαν επί αυτού με τη πολιτική ηγεσία να διαφωνεί ως προς την υιοθέτησή της. Δηλαδή τεκμηριώνεται ιστορικά ο πειρασμός για μία δύναμη να κτυπήσει πρώτη ενώ ο αντίπαλος είναι ακόμα αδύναμος.  Κάτι παρόμοιο συνέβη και την περίπτωση του Πακιστάν όπου σε διάφορες περιπτώσεις (κατά την σινοινδική σύρραξη του 1962 και κατά τον προληπτικό πόλεμο του Πακιστάν με την Ινδία το 1965 και 1971) η στρατιωτική ηγεσία είχε πρωτεύοντα ρόλο στις προληπτικές επιθέσεις ώστε να κτυπηθεί ο αντίπαλος από πλεονεκτική θέση. Σκέψεις για προληπτικό πυρηνικό κτύπημα εναντίον της Ινδίας φαίνεται να υπήρξαν και κατά την κρίση του Κασμίρ το 1990 με την πρόεδρο Μπούτο να βρίσκεται σε αδύναμη θέση πριν την αποπομπή της από το στρατό.

Στην περίπτωση της Ουκρανίας δεν έχουμε τη δημιουργία πυρηνικού οπλοστασίου αλλά την διάλυση του. Σύμφωνα με δημοσιεύματα αμερικανικών εφημερίδων (Boston Globe) ο πρόεδρος της Ρωσίας Γιέλτσιν είχε αποδεχτεί ως επιλογή την προληπτική επίθεση εναντίον της Ουκρανίας εάν δεν παρέδιδε τα πυρηνικά της. Τότε ο Mearsheimer είχε δηλώσει ότι η ύπαρξη ενός μικρού ή ακόμα και  πιθανού ουκρανικού οπλοστασίου θα ήταν αρκετό να αποτρέψει οποιαδήποτε ρωσική επιθετική ενέργεια. Παρομοίως και ο Barry Posen το 1993 συνηγορούσε στην κατοχή πυρηνικών από την Ουκρανία ως μέσο μακροπρόθεσμης σταθερότητας. H ύπαρξη όμως ενός μικρού πυρηνικού οπλοστασίου ίσως δεν θα ήταν αρκετός ως αποτρεπτικός παράγοντας  για την Μόσχα. Κατά την διάρκεια της σινοσοβιετικής κρίσης του 1969 οι Σοβιετικοί είχαν κάνει προετοιμασίες για προληπτική χρήση πυρηνικών εναντίων των περιορισμένων ακόμα κινεζικών εγκαταστάσεων πυρηνικών όπλων. Το Πολιτμπουρο όμως δεν έδωσε έγκριση για χρήση πυρηνικών.

Συμπερασματικά βλέπουμε ότι παρά τις διάφορες εκκλήσεις στρατιωτικών για προσφυγή σε προληπτική χρήση πυρηνικών, όπως προέβλεψε η οργανωσιακή θεωρία στο τέλος απερρίφθησαν όλες και δεν υπήρξε καμία χρήση πυρηνικών όπως προέβλεψε η θεωρία των διεθνολόγων. Βέβαια, κάτι το οποίο δεν έχει γίνει μέχρι τώρα δεν σημαίνει ότι αποκλείεται στο μέλλον όπως λέει η οργανωσιακή θεωρία η οποία και συμπληρώνει ότι δεν αποκλείεται και μη κρατικοί  δρώντες να προσπαθήσουν να κάνουν απειλή χρήσης πυρηνικών. Πάντως  μέχρι στιγμής βρισκόμαστε στην προσπάθεια πραγματοποίηση της πρώτης υπόθεσης του Mearsheimer. Δηλαδή, ότι το προληπτικό κτύπημα πρέπει να είναι συντριπτικό αλλιώς δεν θα σταματήσει τον αντίπαλο από την κατασκευή πυρηνικών. Κάτι τέτοιο δεν βλέπουμε στην Ουκρανία όπου εκεί η προληπτική επίθεση των Ρώσων είχε διαφορετικά αίτια αλλά σε περίπτωση μη πλήρους ήττας των Ουκρανών οι σκέψεις για απόκτηση πυρηνικών ίσως επανέλθουν σε αυτούς.  Στο δε Ιράν όπου η επίθεση των Ισραηλινών  είχε ως άμεσο στόχο το πυρηνικό οπλοστάσιο του Ιράν δεν έχουμε ακόμη ένδειξη ότι η υπόθεση (1) εκπληρώνεται όπως άλλωστε δεν έγινε με τους προληπτικούς βομβαρδισμούς από τις ΗΠΑ τον περασμένο χρόνο.

*Ο Γεράσιμος Σεριάτος είναι απόφοιτος  Queens College, City University of New York, Graduate School and University Center of The City University of New York.

Η 25η Τροπολογία του αμερικανικού Συντάγματος ρυθμίζει τι γίνεται όταν ο πρόεδρος πεθάνει, παραιτηθεί, απομακρυνθεί ή δεν μπορεί να ασκήσει τα καθήκοντά του.

Ο καθηγητής Peter Kuznick πιστεύει πως ναι.
Peter Kuznick | 7 Απριλίου | Guest post

Ο Peter Kuznick είναι καθηγητής Ιστορίας και διευθυντής του Nuclear Studies Institute στο American University στην Ουάσιγκτον. Είναι επίσης συγγραφέας πολλών βιβλίων και συν-συγγραφέας, μαζί με τον Oliver Stone, του The Untold History of the United States.

Η σημερινή δήλωση του Τραμπ, σε συνδυασμό με την παράλογη, γεμάτη βρισιές απειλή του την Κυριακή, δείχνει έναν πρόεδρο που έχει χάσει εντελώς τον έλεγχο και είναι ικανός για οτιδήποτε.

Η απειλή ότι θα καταστρέψει έναν περήφανο και αρχαίο πολιτισμό δεν είναι μόνο έγκλημα πολέμου· είναι και το παραλήρημα ενός τυράννου. Έχουμε ήδη ακούσει τον Τραμπ να απειλεί ότι θα βομβαρδίσει το Ιράν και θα το γυρίσει στη Λίθινη Εποχή. Γίνεται όλο και πιο απελπισμένος και, σε κάποιο επίπεδο, γνωρίζει ότι αυτός ο πόλεμος εξελίσσεται πολύ άσχημα για τις ΗΠΑ. Εξελίσσεται επίσης πολύ άσχημα και για τον ιρανικό λαό. Δεν υπάρχουν νικητές, εκτός ίσως από το Ισραήλ, το οποίο προσπαθεί εδώ και δεκαετίες να σύρει τις ΗΠΑ σε πόλεμο με το Ιράν.

Κανένας άλλος πρόεδρος δεν ήταν αρκετά αφελής ώστε να πέσει στην ισραηλινή παγίδα πριν από τον Τραμπ, ο οποίος ωθείται στη χρήση ωμής βίας από τον Στίβεν Μίλερ, τον Πιτ Χέγκσεθ, τον Ρούπερτ Μέρντοχ και τον ίδιο τον Νετανιάχου. Οι ΗΠΑ καταστρέφουν μεγάλο μέρος των ιρανικών υποδομών, αλλά δεν κερδίζουν τον πόλεμο.

Σε ό,τι αφορά το τι μπορεί να συμβεί απόψε: ο Τραμπ είναι ικανός είτε να κηρύξει νίκη και να αποχωρήσει, είτε εξίσου ικανός να εξαπολύσει τη χειρότερη βία που έχουμε δει εδώ και δεκαετίες. Πώς μπορεί κανείς να διαβάσει το μυαλό ενός παράφρονα; Και μάλιστα ενός απελπισμένου παράφρονα. Ο πρόεδρος Κένεντι είχε πει, στην εξαιρετική ομιλία αποφοίτησής του στο American University — όπου διδάσκω — πριν από 63 χρόνια, ότι «οι πυρηνικές δυνάμεις πρέπει να αποφεύγουν εκείνες τις αντιπαραθέσεις που φέρνουν έναν αντίπαλο μπροστά στην επιλογή είτε μιας ταπεινωτικής υποχώρησης είτε ενός πυρηνικού πολέμου. Η υιοθέτηση μιας τέτοιας πορείας στην πυρηνική εποχή θα αποτελούσε μόνο απόδειξη της χρεοκοπίας της πολιτικής μας — ή μιας συλλογικής τάσης αυτοκαταστροφής για τον κόσμο».

Όμως το Ιράν δεν έφερε τον Τραμπ σε αυτή τη θέση· ο ίδιος το έκανε στον εαυτό του, με τη βοήθεια του Νετανιάχου και των άλλων υποστηρικτών του που ανέφερα παραπάνω. Άρα όλα τα ενδεχόμενα παραμένουν ανοιχτά. Ο Τραμπ είναι ικανός για τα πάντα. Ο κόσμος κρατά την ανάσα του και ελπίζει είτε να παρέμβουν πιο σώφρονες άνθρωποι και να τον απομακρύνουν, είτε ο στρατός να αρνηθεί να υπακούσει σε παράνομες και ανήθικες εντολές.

Ακόμη χειρότερα, υπάρχει ο κίνδυνος οι Ηνωμένες Πολιτείες να χρησιμοποιήσουν πυρηνικά όπλα — κάτι για το οποίο προειδοποιώ εδώ και καιρό σε αρκετά κοινά άρθρα στο Al Jazeera που έγραψα με την καθηγήτρια του Columbia, Ivana Hughes, επικεφαλής του Nuclear Age Peace Foundation. Υπάρχουν άνθρωποι που τον συμβουλεύουν ότι θα περάσει στην ιστορία ως ο μεγαλύτερος πρόεδρος όλων των εποχών, αν τολμήσει να σπάσει το πυρηνικό ταμπού — το μόνο ταμπού που δεν έχει ακόμη καταπατήσει — και χρησιμοποιήσει πυρηνικά όπλα.

Υπάρχουν επίσης στρατηγιστές των πυρηνικών που πιστεύουν ότι ένας πυρηνικός πόλεμος μπορεί να κερδηθεί και ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες μπορούν, αν χτυπήσουν πρώτες, να νικήσουν ταυτόχρονα τη Ρωσία, την Κίνα και τη Βόρεια Κορέα. Θα είναι παράνοια και τζογάρει το μέλλον της ζωής στον πλανήτη μας, όμως ορισμένοι το βλέπουν ως μεγάλη ευκαιρία.

Στην αρχή, οι άνθρωποι αντιμετώπιζαν τέτοιου είδους επιχειρήματα με σκεπτικισμό. Τώρα, φαίνεται πως όλοι συμμερίζονται αυτές τις ανησυχίες. Η παραπομπή είναι πολύ αργή ως λύση, αλλά η 25η Τροπολογία είναι ταχύτερη — αρκεί κάποιοι μέσα στο καθεστώς Τραμπ να έχουν το θάρρος να ενεργήσουν.