« — Σωστομερίτες! Λησμονείτε πως η Ρωμιοσύνη άνηκε κατ’ εξοχήν στην Ανατολή, πως ο δικέφαλος αητός του Βυζαντίου στρέφονταν προς την Ανατολή, όχι μόνο προς την Δύση. Για ποια ορθή πλευρά της Ιστορίας τώρα δα τυρβάζετε, κοιτώντας μονόπλευρα την Δύση;»
« — Λάθος κάμετε! Αφού οι Έλληνες ανήκαμε πάντοτε στην Δύση. Ξεχνάτε πως η κλασική Ελλάδα γέννησε τον δυτικό πολιτισμό; Έτσι, και η συγκαιρινή Ελλάδα, αγκαλιασμένη με την Δύση, βρίσκεται πράγματι στην ορθή πλευρά της Ιστορίας.»
« — Μα, με τους λαούς της Ανατολής εζήσαμε αιώνες μαζί, και εσείς τώρα γυρεύετε να χαλάσετε μια μακραίωνη παράδοση ειρήνης και φιλίας, εν ονόματι της Δύσεως…»
Τούτος ο φανταστικός διάλογος, εμπνευσμένος από όσα αληθινά διαμείβονται στην κοινωνία του καιρού μας, ίσως θυμίζει, πως τα νεοελληνικά διλήμματα, μεταξύ Ανατολής και Δύσης, που κατατρύχουν τους σύγχρονους Έλληνες του 21ου αιώνα, μπορεί να ανατρέχουν δολιχοδρομώντας σε έναν παλιό και πικρό διχασμό που ανάγεται ίσα με τον 15ο αιώνα, στην μεγάλη διαμάχη μεταξύ Ενωτικών και Ανθενωτικών.
Αιώνες, μπορεί να πέρασαν από την Άλωση του Βυζαντίου, έως τα σήμερα, αλλά η αμάχη στα σωθικά της Ρωμιοσύνης μεταξύ Ανατολής και Δύσης, παραμένει ολοζώντανη, αν και πλέον μετασχηματισμένη σχετικά με την συμπαράταξη της Ελλάδας με την λεγόμενη «ορθή πλευρά της Ιστορίας»…
« — Κρειττότερον ἐστὶν εἰδέναι ἐν μέσῃ τῇ Πόλει φακιόλιον βασιλεῦον Τούρκου, ἢ καλύπτραν λατινικήν» διατυμπάνιζε ολόθερμα ο Λουκάς Νοταράς, Μέγας Δούκας της Ρωμιοσύνης, το 1453 λίγο πριν την Άλωση της Πόλης. Ο άνθρωπος διατράνωνε πως προτιμούσε να δει μέσα στην Κωνσταντινούπολη Οθωμανό Σουλτάνο που να φορά το τούρκικο φέσι, παρά να αντικρύσει τα φράγκικα καπέλα! Εν τω μεταξύ, περίπου την ίδια εποχή, ο διαπρύσιος ιεροκήρυκας των Ανθενωτικών, ο πολύς Γεννάδιος Σχολάριος αφού κλείστηκε στην Μονή Παμμακαρίστου στην Πόλη, θυροκόλλησε στην εξώπορτα του σκοτεινού κελιού του, έναν αληθινό θρήνο, και συνάμα μια τρομερή καταγγελία για όσους συγχρόνους του επέλεξαν να ενωθούν με την Δύση:
« — Ἄθλιοι Ρωμαῖοι, εἰς τί ἐπλανήθητε, καὶ ἀπεμακρύνατε ἐκ τῆς ἐλπίδος τοῦ Θεοῦ, καὶ ἠλπίσατε εἰς τὴν δύναμιν τῶν Φράγκων, καὶ σὺν τῇ πόλει, ἐν ῇ μέλλει φθαρῆναι, ἐχάσατε καὶ τὴν εὐσέβειάν σας. Ἰλεὼς μοί, Κύριε!»
Ασφαλώς αυτήν την άποψη, δεν την συμμερίζονταν οι Ενωτικοί, οι οποίοι θαρρούσαν καλύτερο να συνεταιριστούν οι Έλληνες του 15ου αιώνα με τους Δυτικούς Ευρωπαίους, και να ζητήσουν την στρατιωτική βοήθεια της Δύσης κατά της ορμής της Ανατολής, των Τούρκων – πράγμα που είχε ξαναγίνει με την Πρώτη Σταυροφορία (1096-1099), επί Αλεξίου Κομνηνού. Αντιθέτως, τον 15ο αιώνα, οι Ανθενωτικοί πίστευαν πως μάλλον ήταν θέλημα Θεού η υπαγωγή της Ρωμιοσύνης στους Οθωμανούς, προκειμένου να γλίτωνε, όπως θεωρούσαν, από την μισητή Φραγκιά. Οι ρίζες του αντιδυτικισμού τους μπορεί να φύτρωσαν με την κατάκτηση του Βυζαντίου από τους Φράγκους το 1204 τον καιρό της Τέταρτης Σταυροφορίας, ίσως ακόμη νωρίτερα με το Σχίσμα των Εκκλησιών το 1054. Πάντως τον 13ο αιώνα, για τους Βυζαντινούς, οι Δυτικοί ήταν οι λαομίσητοι εχθροί, οι αζυμήτες που τους είχαν υποδουλώσει άδικα και λυμαίνονταν τον τόπο τους.
Τελικά, η Κωνσταντινούπολη έπεσε στους Οθωμανούς, το 1453. Μετά την Άλωση, ο Μωάμεθ ο Πορθητής έσφαξε μεν τον κοσμικό ηγέτη των Ανθενωτικών, Λουκά Νοταρά, παρά το γεγονός πως έσπευσε αμέσως μετά δώρων να υποδεχτεί τον Οθωμανό Σουλτάνο, άφησε δε ζωντανό τον μοναχό Γεννάδιο Σχολάριο, χρίζοντάς τον Πατριάρχη, επιδαψιλεύοντας προνόμια, ώστε η Ρωμιοσύνη να ζήσει ενταγμένη, ως υποτελής πλέον στην Τουρκιά.
« — Αὐτοκράτορι μεγίστῳ, βασιλεῖ βασιλέων Μεχεμέτει, εὐτυχεῖ, νικητῇ, τροπαιούχῳ, θριαμβευτῇ, ἀηττήτῳ, κυρίῳ γῆς καὶ θαλάσσης Θεοῦ θελήματι, Κριτούβουλος δοῦλος εὐτελής» προσφωνούσε ο Κριτόβουλος ο Ίμβριος τον Σουλτάνο Μωάμεθ το 1466. Ακολούθησαν τουλάχιστον τέσσερις αιώνες Τουρκοκρατίας…
Οι Ενωτικοί μετανάστευσαν στην Δύση. Τον 15ο αιώνα, η Αναγέννηση στην Δύση πυροδοτείται από τους φυγάδες Έλληνες σοφούς, που προτίμησαν να γίνουν πρόσφυγες στην Ευρώπη, από το να ζήσουν μαζί με τους Οθωμανούς. Σαν ο ελληνιστής Ιωάννης Αργυρόπουλος αντίκρυσε τον ελληνικό πολιτισμό να αναγεννάται στην Ελβετία του 15ου αιώνα, αναφώνησε,
« — Ιδού η Ελλάς, με την δική μας εξορία, πέταξε πέρα από τις Άλπεις!»
Η διαμάχη μεταξύ Ενωτικών και Ανθενωτικών λήγει μετά την κατάλυση του Βυζαντίου το 1453, και όσα επακολούθησαν δεν συνδέονται ευθέως με τους Ενωτικούς και Ανθενωτικούς που πράγματι ξεχάστηκαν. Όμως, κατά έναν ασύνδετο τρόπο, το όραμα για ένωση των Ελλήνων με την Δύση, έμελλε αργότερα να νεκρανασταθεί μετασχηματισμένο, μέσα από ασυνέχειες.
Τον 18ο αιώνα, η συμπαράταξη των νεώτερων Ελλήνων με την πεφωτισμένη, εξελληνισμένη και ανεξίθρησκη πλέον Δύση έμοιαζε δελεαστική για τον Νεοελληνικό Διαφωτισμό. Αυτή ήταν και η βασική ιδέα του επιφανέστερου Νεοέλληνα Διαφωτιστή των αρχών του 19ου αιώνα, του Αδαμάντιου Κοραή, που επιδίωκε την «μετακένωση» του πολιτισμού της νεώτερης Ευρώπης στην νεώτερη Ελλάδα, ως δικού της πολιτισμού, δεδομένου πως οι Ευρωπαίοι μιμήθηκαν την αρχαία Ελλάδα και αντέγραψαν τον πολιτισμό της. Οι ιδέες του Νεοελληνικού Διαφωτισμού, ενός ιδεολογικού ρεύματος που έρχονταν από την Δύση και που δεν σχετίζονταν ευθέως με την υστερομεσαιωνική διαμάχη μεταξύ Ενωτικών και Ανθενωτικών, διαπέρασαν την τουρκοκρατούμενη Ελλάδα.
Το 1821, στην Πελοπόννησο, οι επαναστημένοι Έλληνες αποφάσισαν, να ρίξουν όπως είπαν στον βυθό της λήθης κάθε παλιά τους διχόνοια! Άλλωστε, οι Πελοποννήσιοι θυμούνταν πως ήσαν υπόδουλοι των Τούρκων μόλις για έναν αιώνα της λεγόμενης Δεύτερης Τουρκοκρατίας (1715-1821), καθώς ο Μοριάς, μια περιοχή που δεν έπεσε αυτομάτως στους Οθωμανούς μετά την Άλωση της Πόλης το 1453 αλλά έμεινε ελεύθερη για μερικά χρόνια ακόμη έως το 1461, είχε περάσει ενδιαμέσως στην κυριαρχία της Δύσης με την Βενετοκρατία (1685-1715). Έτσι, στις 23 Μαρτίου 1821, οι Επαναστάτες του Μοριά απηύθυναν «Προειδοποίησι εἰς τὰς εὐρωπαϊκὰς αὐλάς», που μεταξύ άλλων έγραφε,
«(…) πᾶσα πρὸς ἀλλήλους μας φατρία καὶ διχόνοια, ὡς καρποὶ τῆς τυραννίας ἀπερρίφθησαν εἰς τὸν βυθὸν τῆς λήθης, καὶ ἅπαντες πνέομεν πνοὴν ἐλευθερίας. αἱ χεῖρες ἡμῶν αἱ δεδεμέναι μέχρι του νῦν ἀπὸ τὰς σιδηρᾶς ἀλύσσους τῆς βαρβαρικῆς τυραννίας, ἐλύθησαν ἤδη, καὶ ὑψώθηκαν μεγαλοψύχως καὶ ἔλαβον τὰ ὅπλα πρὸς μηδενισμὸν τῆς βδελυρᾶς τυραννίας. (…) δικαίῳ τῷ λόγῳ ἡ μήτηρ μας Ἑλλάς, ἐκ τῆς ὁποίας καὶ ὑμεῖς ἐφωτίσθητε, ἀπαιτεῖ ὡς ἐν τάχει τὴν φιλάνθρωπον συνδρομήν σας, καὶ εὐέλπιδες, ὅτι θέλει ἀξιωθῶμεν, καὶ ἡμεῖς θέλομεν σᾶς ὁμολογῇ ἄκραν ὑποχρέωσιν, καὶ ἐν καιρῷ θέλομεν δείξη πραγματικῶς τὴν ὑπὲρ τῆς συνδρομῆς σας εὐγνωμοσύνην μας».
Στις 23 Μαρτίου 1821, για τους Επαναστημένους Έλληνες, η ορθή επιλογή ήταν η επιδίωξη της βοήθειας από τους Ευρωπαίους ομογάλακτους αδελφούς τους, και μόλις ελευθερώνονταν θα τούς έδειχναν την ευγνωμοσύνη τους — συμμαχώντας μαζί τους. Αυτήν ήταν και η πρώτη επιλογή της νεώτερης Ελλάδας, που ιδρύθηκε με το Πρωτόκολλο του Λονδίνου το 1830.
Κάπως έτσι γεννήθηκε η ιδέα της Δύσης ως της «ορθής πλευράς της Ιστορίας», ως μιας μάλλον σταθερής, συλλογικής επιλογής των νεώτερων Ελλήνων που φτάνει μέχρι την ένταξη της Ελλάδας στην Ευρωπαϊκή Οικονομική Κοινότητα το 1981, που αργότερα αποτέλεσε την σύγχρονη Ευρωπαϊκή Ένωση. Μια σύγχρονη εξέλιξη των πραγμάτων, σίγουρα αδιανόητη για τους Ανθενωτικούς, αν είχαν την ευχέρεια αναδρομικά να την μάθουν, που αναμφίβολα θα έκανε τους Ενωτικούς να αισθανθούν για αυτήν εκ των υστέρων δικαιωμένοι…
Όλοι έχουμε ακούσει σήμερα τη συζήτηση περί του τέλους των ιδεολογικών ταυτοτήτων. Όταν η κυρία Καρυστιανού ή ο κύριος Βελόπουλος ρωτούνται για την ιδεολογική τους κατεύθυνση, αυτοί απαντούν γενικόλογα λέγοντας ότι είναι με τον “πολίτη” ή τον “Έλληνα”, παρόλο που οι θέσεις τους είναι ξεκάθαρα συντηρητικές. Η κοινωνία, αν και συχνά εκλαμβάνει αυτή την τακτική ως έναν πολιτικό ελιγμό ώστε να μη δυσαρεστηθεί κανείς, δεν φαίνεται να ενοχλείται ιδιαίτερα, ίσως γιατί και η ίδια δεν αυτοπροσδιορίζεται πολιτικά με τους κλασικούς όρους της δεξιάς και της αριστεράς.
Τον τελευταίο μισό αιώνα τα πολιτικά διλήμματα έχουν επικεντρωθεί ουσιαστικά στην έννοια της αδικίας. Είτε συζητούμε για την οικονομική αδικία, είτε για την ανισότητα μεταξύ των δύο φύλων, είτε για την ίση αξία όλων των ανθρώπων ανεξαρτήτως καταγωγής, η συζήτηση περιστρέφεται γύρω από παροχές, δικαιώματα και την πρακτική αναγνώριση αυτών. Ανάλογα με τη θέση που παίρνει ο καθένας σε αυτά τα ζητήματα, κρίνεται ως προοδευτικός ή συντηρητικός.
Σήμερα όμως, η πολιτική συζήτηση έχει γίνει πολυδιάστατη κυρίως λόγω του αυξημένου βαθμού πολυπλοκότητας που επικρατεί στον πραγματικό κόσμο. Ειδικά τα τελευταία χρόνια οι πολιτικοί έρχονται αντιμέτωποι με ζητήματα, τα οποία δύσκολα τοποθετούνται στο ήδη αναφερθέν δίπολο. Για παράδειγμα, στη περίπτωση του Ρώσο – Ουκρανικού πολέμου ποιος είναι ο προοδευτικός; Αυτός ο οποίος υποστηρίζει την παροχή οπλισμού από την Ευρώπη και τη συνέχιση του αιματοκυλίσματος ή κάποιος που είναι υπέρ της ειρήνης, διότι συμπαθεί τον πολιτισμό της Ρωσίας (απολυταρχισμός, χριστιανισμός); Το ίδιο δύσκολη είναι η οριοθέτηση των απόψεων και στην περίπτωση του αναγκαστικού εμβολιασμού επί Covid – 19. Ξαφνικά οι ίδιοι άνθρωποι, οι οποίοι είναι υποστηρικτές της αυτοδιάθεσης στο σώμα των γυναικών για το θέμα των εκτρώσεων, δεν είχαν θέμα στην επιβολή ενός υποχρεωτικού εμβολιασμού και εξοντωτικών μέτρων κατά των ανεμβολίαστων.
Καθώς οι κλασικές ιδεολογίες της δεξιάς και της αριστεράς δε φαίνεται να μπορούν σήμερα να δώσουν απαντήσεις στα ζητήματα, κρίνεται αναγκαίο να επιχειρηθεί μια καινούρια οριοθέτηση. Πιο ειδικά, ο Γερμανός κοινωνιολόγος Steffen Mau χωρίζει τις διαμάχες της ανισότητας σε τέσσερις “αρένες”. Η πρώτη αφορά την οικονομική ανισότητα και το ερώτημα του τι ανήκει σε ποιον και γιατί. Η δεύτερη έχει να κάνει με τη μετανάστευση και με την επιλογή του ποιος πρέπει να αποτελεί μέλος της δυτικής κοινωνίας και ποιος όχι. Η τρίτη ασχολείται με ταυτοτικά ζητήματα είτε έχουν να κάνουν με τις γυναίκες είτε με μειονότητες. Τέλος, η τέταρτη αρένα ασχολείται με τα ζητήματα του περιβάλλοντος. Όπως γίνεται κατανοητό οι διαφορετικοί συνδυασμοί απόψεων είναι πολλοί.
Παρόλα αυτά, από την συγκεκριμένη ανάλυση λείπει ένα ακόμα σημαντικό πεδίο αντιπαράθεσης, το οποίο στις μέρες μας είναι και το πιο σημαντικό. Πρόκειται για την αρένα η οποία αφορά το εξής ερώτημα: Ποιες από τις θέσεις στα παραπάνω ζητήματα θα θεωρηθούν από τα μίντια ως “σωστές” – άρα θα λάβουν περισσότερη προβολή – και ποιες θα απαξιωθούν ως ψεκασμένες, ανυπόστατες ή ρατσιστικές με το επιχείρημα της προσπάθειας διασφάλισης της ποιότητας του δημοσίου διαλόγου. Με λίγα λόγια ποιες απόψεις θα τύχουν θετικής αποδοχής και αναγνώρισης από τα κανάλια, τους δημοσιογράφους και μετέπειτα από τα social media και κατ’ επέκταση ποιοι θα λάβουν μέρος στη διαμόρφωση των κοινωνικών κανόνων και ποιοι θα αποκλειστούν. Παλιότερα τους κανόνες αυτούς έπλαθε η Εκκλησία και αργότερα μια μικρή πολιτική και οικονομική Ελίτ. Σήμερα όλοι οι πολίτες θέλουν να λάβουν μέρος σε αυτή τη διαδικασία, εξού και ο αυξημένος ζήλος για έκφραση γνώμης στα κοινωνικά δίκτυα.
Η επικράτηση σε αυτή την πέμπτη αρένα επιτρέπει την επιβολή και στις υπόλοιπες, καθώς αυτή είναι που ελέγχει τον χρόνο προβολής, το ηθικό πλεονέκτημα και εν τέλει την επιρροή στη διαμόρφωση της κοινής γνώμης. Η απάντηση στο ερώτημα “Μα πώς μπορεί ο Τραμπ να λέει και να κάνει τόσο εξωφρενικά πράγματα και να σαρώνει πολιτικά” είναι ακριβώς ότι έχει αλλάξει μόνος του την αντίληψη περί αποδεκτού και κανονικού στην αμερικανική κοινωνία. Στην Ελλάδα τα τελευταία χρόνια δεν έχει εμφανιστεί πολιτικός με τέτοια δυναμική. Η μόνη περίπτωση, που μπορώ να σκεφτώ, είναι ο Στέφανος Κασσελάκης, ο οποίος αν και κατάφερε να κανονικοποιήσει την ομοφυλοφιλία στη κεντρική πολιτική σκηνή, αναγκάζοντας μάλιστα τη κυβέρνηση να περάσει έναν νόμο (γάμος ομόφυλων ζευγαριών), ο οποίος της κόστισε ανεπανόρθωτα, δεν κατάφερε να επιβληθεί και σε άλλα ζητήματα. Μένει να δούμε αν θα έχουμε τη τύχη (ή την ατυχία) να απολαύσουμε έλληνες πολιτικούς με τόσο έντονη πολιτική gravitas.
Άποψη του υπό ιρανική σημαία φορτηγού πλοίου M/V Touska καθώς το αντιτορπιλικό USS Spruance, κλάσης Arleigh Burke, με κατευθυνόμενους πυραύλους Aegis του Πολεμικού Ναυτικού των ΗΠΑ, εκτελεί την αναχαίτισή του σε μια τοποθεσία που αναφέρεται ως η βόρεια Αραβική Θάλασσα, σε αυτό το στιγμιότυπο οθόνης από βίντεο που δημοσιεύτηκε στις 19 Απριλίου 2026. CENTCOM/Handout μέσω REUTERS Αγορά δικαιωμάτων αδειοδότησης
By Daphne Psaledakis and Hatem Maher (Reuters) 20 Απριλίου 2026, 5:06 π.μ. GMT+3
Σύνοψη
Αμερικανοί πεζοναύτες επιβιβάστηκαν σε ιρανικό πλοίο έπειτα από πολύωρη αντιπαράθεση
Το Ιράν δηλώνει ότι θα απαντήσει σε «ένοπλη πειρατεία»
Η Τεχεράνη απορρίπτει τις ειρηνευτικές συνομιλίες, σύμφωνα με κρατικά μέσα
Το Πακιστάν προετοιμάζεται για διαπραγματεύσεις καθώς πλησιάζει η προθεσμία της Τρίτης
ΟΥΑΣΙΝΓΚΤΟΝ/ΚΑΪΡΟ, 20 Απριλίου – Ενισχύθηκαν τη Δευτέρα οι ανησυχίες ότι η εκεχειρία μεταξύ των Ηνωμένων Πολιτειών και του Ιράν ενδέχεται να μην αντέξει, αφού οι ΗΠΑ ανακοίνωσαν ότι κατέλαβαν ιρανικό φορτηγό πλοίο το οποίο επιχείρησε να σπάσει τον αποκλεισμό τους, ενώ η Τεχεράνη ορκίστηκε να απαντήσει.
Παράλληλα, οι προσπάθειες για μια πιο διαρκή ειρήνη στην περιοχή φάνηκαν επίσης να βρίσκονται σε ασταθές έδαφος, καθώς το Ιράν δήλωσε ότι δεν θα συμμετάσχει σε δεύτερο γύρο διαπραγματεύσεων, τον οποίο οι ΗΠΑ ήλπιζαν να ξεκινήσουν πριν από τη λήξη της εκεχειρίας την Τρίτη.
Οι ΗΠΑ έχουν διατηρήσει αποκλεισμό των ιρανικών λιμανιών, ενώ το Ιράν έχει άρει και στη συνέχεια επανεπιβάλει τον δικό του αποκλεισμό στη θαλάσσια κυκλοφορία που διέρχεται από τα Στενά του Ορμούζ, απ’ όπου συνήθως περνά περίπου το ένα πέμπτο της παγκόσμιας προσφοράς πετρελαίου.
Ο αμερικανικός στρατός ανακοίνωσε ότι άνοιξε πυρ εναντίον ιρανικού φορτηγού πλοίου με ιρανική σημαία, το οποίο κατευθυνόταν προς το λιμάνι Μπαντάρ Αμπάς του Ιράν, την Κυριακή, έπειτα από εξάωρη αντιπαράθεση, ακινητοποιώντας τις μηχανές του.
Στη συνέχεια, Αμερικανοί πεζοναύτες κατέβηκαν από ελικόπτερα με σχοινιά και επιβιβάστηκαν στο πλοίο, σύμφωνα με τη Διοίκηση Κεντρικής Περιοχής των ΗΠΑ (CENTCOM).
«Έχουμε πλήρη έλεγχο του πλοίου τους και εξετάζουμε τι υπάρχει πάνω σε αυτό!», έγραψε ο πρόεδρος Τραμπ στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης.
Ο ιρανικός στρατός δήλωσε ότι το πλοίο ταξίδευε από την Κίνα. «Προειδοποιούμε ότι οι ένοπλες δυνάμεις της Ισλαμικής Δημοκρατίας του Ιράν θα απαντήσουν σύντομα και θα ανταποδώσουν αυτή την ένοπλη πειρατεία από τον αμερικανικό στρατό», δήλωσε εκπρόσωπος του στρατού, σύμφωνα με τα κρατικά μέσα ενημέρωσης.
Οι τιμές του πετρελαίου εκτινάχθηκαν πάνω από 5% και οι αγορές μετοχών κλυδωνίστηκαν, καθώς οι επενδυτές ανησυχούσαν ότι η εκεχειρία θα καταρρεύσει και ότι η κίνηση από και προς τον Περσικό Κόλπο θα παραμείνει στο ελάχιστο.
ΤΟ ΙΡΑΝ ΑΠΟΡΡΙΠΤΕΙ ΤΙΣ ΕΙΡΗΝΕΥΤΙΚΕΣ ΣΥΝΟΜΙΛΙΕΣ
Τα ιρανικά κρατικά μέσα ενημέρωσης μετέδωσαν ότι η Τεχεράνη απέρριψε νέες ειρηνευτικές συνομιλίες, επικαλούμενη τον συνεχιζόμενο αποκλεισμό, την απειλητική ρητορική, καθώς και τις μεταβαλλόμενες θέσεις και τις «υπερβολικές απαιτήσεις» της Ουάσινγκτον.
«Δεν μπορεί κανείς να περιορίζει τις εξαγωγές πετρελαίου του Ιράν και την ίδια στιγμή να περιμένει ελεύθερη ασφάλεια για τους άλλους», έγραψε στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης ο πρώτος αντιπρόεδρος του Ιράν, Μοχαμαντρεζά Αρέφ. «Η επιλογή είναι ξεκάθαρη: είτε ελεύθερη αγορά πετρελαίου για όλους, είτε ο κίνδυνος σημαντικού κόστους για τους πάντες».
Νωρίτερα, ο Τραμπ είχε προειδοποιήσει το Ιράν ότι οι ΗΠΑ θα κατέστρεφαν κάθε γέφυρα και κάθε μονάδα παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας στη χώρα, αν η Τεχεράνη απέρριπτε τους όρους του, συνεχίζοντας ένα πρόσφατο μοτίβο τέτοιων απειλών.
Το Ιράν έχει δηλώσει ότι, αν οι Ηνωμένες Πολιτείες επιτεθούν σε πολιτικές του υποδομές, τότε θα πλήξει σταθμούς παραγωγής ενέργειας και μονάδες αφαλάτωσης σε αραβικές χώρες του Κόλπου.
ΠΡΟΕΤΟΙΜΑΣΙΑ ΓΙΑ ΣΥΝΟΜΙΛΙΕΣ ΠΟΥ ΕΝΔΕΧΕΤΑΙ ΝΑ ΜΗΝ ΓΙΝΟΥΝ
Ο Τραμπ δήλωσε ότι οι απεσταλμένοι του θα έφταναν στο Ισλαμαμπάντ το βράδυ της Δευτέρας, μία ημέρα πριν από τη λήξη της δίβδομης εκεχειρίας.
Αξιωματούχος του Λευκού Οίκου είπε στο Reuters ότι της αμερικανικής αντιπροσωπείας θα ηγούνταν ο αντιπρόεδρος Τζέι Ντι Βανς, ο οποίος είχε ηγηθεί και του πρώτου γύρου ειρηνευτικών συνομιλιών πριν από μία εβδομάδα, και ότι σε αυτήν θα συμμετείχαν επίσης ο απεσταλμένος του Τραμπ, Στιβ Γουίτκοφ, και ο γαμπρός του, Τζάρεντ Κούσνερ. Ωστόσο, ο Τραμπ δήλωσε στα ABC News και MS Now ότι ο Βανς δεν θα μεταβεί τελικά εκεί.
Το Πακιστάν, που έχει αναλάβει τον βασικό ρόλο του διαμεσολαβητή, φάνηκε να προετοιμάζεται για τις συνομιλίες. Δύο γιγαντιαία αμερικανικά μεταγωγικά αεροσκάφη C-17 προσγειώθηκαν σε αεροπορική βάση το απόγευμα της Κυριακής, μεταφέροντας εξοπλισμό ασφαλείας και οχήματα ενόψει της άφιξης της αμερικανικής αποστολής, σύμφωνα με δύο πακιστανικές πηγές ασφαλείας.
Οι δημοτικές αρχές στην πρωτεύουσα του Πακιστάν, το Ισλαμαμπάντ, διέκοψαν τη δημόσια συγκοινωνία και την κυκλοφορία βαρέων οχημάτων μέσα στην πόλη. Συρματοπλέγματα τοποθετήθηκαν κοντά στο ξενοδοχείο Serena, όπου είχαν πραγματοποιηθεί οι συνομιλίες της περασμένης εβδομάδας. Το ξενοδοχείο ζήτησε από όλους τους πελάτες του να αποχωρήσουν.
Ο πρόεδρος του ιρανικού κοινοβουλίου, Μοχαμάντ Μπαγέρ Καλιμπάφ, ο οποίος ηγείται της ιρανικής πλευράς στις συνομιλίες, είχε δηλώσει νωρίτερα ότι οι δύο πλευρές έχουν σημειώσει πρόοδο, αλλά εξακολουθούν να απέχουν πολύ σε ό,τι αφορά τα πυρηνικά ζητήματα και τα Στενά.
Οι Ευρωπαίοι σύμμαχοι, που έχουν δεχθεί επανειλημμένα επικρίσεις από τον Τραμπ επειδή δεν στήριξαν επαρκώς την πολεμική του προσπάθεια, ανησυχούν ότι η διαπραγματευτική ομάδα της Ουάσινγκτον πιέζει για μια γρήγορη και επιφανειακή συμφωνία, η οποία θα απαιτούσε μήνες ή και χρόνια τεχνικά σύνθετων συμπληρωματικών διαπραγματεύσεων.
Πλέον στην όγδοη εβδομάδα του, ο πόλεμος έχει προκαλέσει το σοβαρότερο σοκ στις παγκόσμιες ενεργειακές προμήθειες στην ιστορία, εκτοξεύοντας τις τιμές του πετρελαίου λόγω του de facto κλεισίματος των Στενών.
Χιλιάδες άνθρωποι έχουν σκοτωθεί από αμερικανοϊσραηλινά πλήγματα στο Ιράν και από την ισραηλινή εισβολή στον Λίβανο, που εξελίσσεται παράλληλα από την έναρξη του πολέμου στις 28 Φεβρουαρίου.
Το Ιράν απάντησε στις επιθέσεις με πυραύλους και drones εναντίον του Ισραήλ και γειτονικών αραβικών χωρών που φιλοξενούν αμερικανικές βάσεις. Η Ισλαμική Δημοκρατία εκτέλεσε δύο άνδρες που είχαν καταδικαστεί για συνεργασία με τη μυστική υπηρεσία του Ισραήλ, τη Μοσάντ, και για σχεδιασμό επιθέσεων στο εσωτερικό της χώρας, μετέδωσε την Κυριακή το δικαστικό ειδησεογραφικό μέσο Mizan.
Ρεπορτάζ: ανταποκριτές του Reuters Σύνταξη: Andy Sullivan και John Geddie Επιμέλεια: Lincoln Feast
Daphne Psaledakis
Η Daphne Psaledakis είναι ανταποκρίτρια εξωτερικής πολιτικής με έδρα την Ουάσινγκτον, όπου καλύπτει τις αμερικανικές κυρώσεις, την Αφρική και το Στέιτ Ντιπάρτμεντ. Έχει καλύψει, μεταξύ άλλων, την εφαρμογή των αμερικανικών κυρώσεων κατά της Ρωσίας μετά την εισβολή της Μόσχας στην Ουκρανία, τις προσπάθειες της Ουάσινγκτον να επιβάλει αυτές τις κυρώσεις, καθώς και την αμερικανική αντίδραση στη σύγκρουση στην Αιθιοπία. Προηγουμένως κάλυπτε για το Reuters την πολιτική της Ευρωπαϊκής Ένωσης, καθώς και θέματα ενέργειας και κλιματικής πολιτικής στις Βρυξέλλες, στο πλαίσιο υποτροφίας του Overseas Press Club Foundation το 2019. Η Daphne είναι κάτοχος πτυχίου Δημοσιογραφίας σε έντυπα και ψηφιακά μέσα ενημέρωσης, καθώς και πτυχίου Διεθνών Σπουδών.
By Reuters 20 Απριλίου 2026, 8:09 π.μ. GMT+3 — Ενημερώθηκε πριν από 1 ώρα
Σύνοψη
Το κόμμα του Ράντεφ στο 44%, πολύ μπροστά από τους αντιπάλους του
Το αποτέλεσμα μπορεί να βάλει τέλος σε χρόνια πολιτικής αστάθειας
Ο Ράντεφ αντιτίθεται στη στρατιωτική βοήθεια προς την Ουκρανία
Το αποτέλεσμα θα μπορούσε να οδηγήσει σε αλλαγή της εξωτερικής πολιτικής της Βουλγαρίας
Στα βασικά προβλήματα περιλαμβάνονται η ακρίβεια, η οικονομική κρίση και η δημογραφική συρρίκνωση
ΣΟΦΙΑ, 20 Απριλίου – Ο φιλορωσικός πρώην πρόεδρος Ρούμεν Ράντεφ οδεύει προς σαρωτική νίκη στις εκλογές στη Βουλγαρία, σύμφωνα με τα επίσημα αποτελέσματα, εξέλιξη που ενδέχεται να βάλει τέλος σε χρόνια αδύναμων κυβερνήσεων συνεργασίας και να παραμερίσει τις πολιτικές δυνάμεις που κυριαρχούσαν επί μακρόν.
Η επίδοση αυτή, που ξεπέρασε τις δημοσκοπήσεις, είναι ένα από τα ισχυρότερα αποτελέσματα που έχει πετύχει ένα και μόνο κόμμα εδώ και μια ολόκληρη γενιά και ενδέχεται, τουλάχιστον προς το παρόν, να τερματίσει την αστάθεια που οδήγησε σε οκτώ εκλογικές αναμετρήσεις μέσα σε πέντε χρόνια.
Το κόμμα του Ράντεφ, Προοδευτική Βουλγαρία, συγκέντρωνε 44,6% των ψήφων μετά την καταμέτρηση του 60% των ψηφοδελτίων, κάτι που δείχνει ότι θα μπορούσε να κυβερνήσει μόνο του με μια ισχυρή κυβέρνηση μειοψηφίας. Ωστόσο, ο ίδιος δεν έχει αποκλείσει το ενδεχόμενο συνεργασίας με μια φιλοευρωπαϊκή ομάδα ή με ένα μικρότερο κόμμα.
Το ποσοστό της Προοδευτικής Βουλγαρίας την έφερε πολύ μπροστά από τον φιλοευρωπαϊκό συνασπισμό Συνεχίζουμε την Αλλαγή–Δημοκρατική Βουλγαρία (PP-DB), που έλαβε 14,2%, και από το επί χρόνια κυρίαρχο κόμμα GERB, υπό τον πρώην πρωθυπουργό Μπόικο Μπορίσοφ, που περιορίστηκε στο 13%.
«Αυτή είναι μια νίκη της ελπίδας απέναντι στη δυσπιστία, μια νίκη της ελευθερίας απέναντι στον φόβο και, τελικά, αν θέλετε, μια νίκη της ηθικής», δήλωσε ο Ράντεφ σε συνέντευξη Τύπου αργά το βράδυ της Κυριακής, μία ημέρα πριν από την ανακοίνωση των τελικών αποτελεσμάτων.
Ευρωσκεπτικιστής και πρώην πιλότος μαχητικών αεροσκαφών, που αντιτίθεται στη στρατιωτική στήριξη της Ουκρανίας στον πόλεμό της απέναντι στη Μόσχα, ο Ράντεφ παραιτήθηκε από την προεδρία τον Ιανουάριο για να είναι υποψήφιος, αφού μαζικές διαδηλώσεις οδήγησαν στην πτώση της προηγούμενης κυβέρνησης τον Δεκέμβριο.
Ανέβηκε πάνω σε ένα κύμα αγανάκτησης για την πολιτική αστάθεια στο βαλκανικό κράτος των 6,5 εκατομμυρίων κατοίκων, όπου οι ψηφοφόροι έχουν κουραστεί από τη διαφθορά και από τα παλιά κόμματα που κυριαρχούν στην πολιτική ζωή εδώ και δεκαετίες.
«Τώρα υπάρχει μια ευκαιρία ώστε αυτά που οι άνθρωποι ήλπιζαν να αλλάξουν να αρχίσουν πράγματι να γίνονται ορατά», δήλωσε στο Reuters η Εβελίνα Κόλεβα, στέλεχος εταιρείας ψηφιακού μάρκετινγκ στη Σόφια, την πρωτεύουσα.
Ερωτήματα για την εξωτερική πολιτική
Η προεκλογική εκστρατεία του Ράντεφ προκάλεσε συγκρίσεις με τον φιλοκρεμλινικό πρώην πρωθυπουργό της Ουγγαρίας, Βίκτορ Όρμπαν, όταν μίλησε για βελτίωση των σχέσεων με τη Μόσχα και για επανέναρξη της ελεύθερης ροής ρωσικού πετρελαίου και φυσικού αερίου προς την Ευρώπη.
Επέκρινε επίσης την Ευρωπαϊκή Ένωση επειδή, όπως υποστήριξε, βασίζεται υπερβολικά πολύ στις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας.
Ωστόσο, ο Ράντεφ έχει παραμείνει ασαφής ως προς την πολιτική που σκοπεύει να ακολουθήσει και ακόμη δεν είναι ξεκάθαρο σε ποιο βαθμό θα αλλάξει την εξωτερική πολιτική της Βουλγαρίας, μιας χώρας-μέλους του ΝΑΤΟ στη νοτιοανατολική πτέρυγα της ΕΕ, η οποία εντάχθηκε στην ευρωζώνη τον Ιανουάριο — μια εξέλιξη που ο ίδιος έχει επικρίνει.
Την Κυριακή δήλωσε ότι θα ήταν πρόθυμος να συνεργαστεί με το PP-DB για τη δικαστική μεταρρύθμιση και ότι η Βουλγαρία θα «καταβάλει προσπάθειες για να συνεχίσει στην ευρωπαϊκή της πορεία».
Η Βουλγαρία έχει αναπτυχθεί με ταχείς ρυθμούς από την πτώση του κομμουνισμού το 1989 και εντάχθηκε στην Ευρωπαϊκή Ένωση το 2007. Το προσδόκιμο ζωής έχει αυξηθεί αισθητά, η ανεργία είναι η χαμηλότερη στην ΕΕ και η οικονομία διαθέτει ισχυρότερες δικλίδες ασφαλείας μετά την υιοθέτηση του ευρώ.
Ωστόσο, σε άλλους δείκτες εξακολουθεί να υστερεί σε σχέση με τις υπόλοιπες χώρες της ΕΕ.
Η ακρίβεια έχει εξελιχθεί σε ιδιαίτερα σοβαρό ζήτημα μετά την ένταξη της Βουλγαρίας στην ευρωζώνη. Η προηγούμενη κυβέρνηση κατέρρευσε εν μέσω διαδηλώσεων κατά ενός νέου προϋπολογισμού που προέβλεπε αυξήσεις φόρων και υψηλότερες εισφορές κοινωνικής ασφάλισης.
«Η βασική πρόκληση για τη χώρα είναι η οικονομική κρίση και η δημογραφική κρίση», δήλωσε ο Τίχομιρ Μπέζλοβ, ανώτερος ερευνητής στο Κέντρο Μελέτης της Δημοκρατίας στη Σόφια.
«Δεν φαίνεται να υπάρχουν πολλές ιδέες στο στρατόπεδο των νικητών για κανένα από αυτά τα δύο ζητήματα.»
Ρεπορτάζ: Edward McAllister Επιμέλεια: Clarence Fernandez
Τεχνολογία Νομίζατε ότι τα cookies ήταν ενοχλητικά; Σύντομα μπορεί να χρειάζεται να επαληθεύετε την ηλικία σας πριν χρησιμοποιήσετε ορισμένα τμήματα του διαδικτύου, καθώς οι κυβερνήσεις της ΕΕ κινούνται για να προστατεύσουν τα παιδιά στο διαδίκτυο.
Aoife White
Μέχρι το τέλος αυτής της χρονιάς, μπορεί να χρειάζεται να αποδεικνύεις την ηλικία σου πριν μπορέσεις να μπεις στο Instagram σου στην ΕΕ.
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή προχωρά στην υλοποίηση μιας νέας εφαρμογής επαλήθευσης ηλικίας, η οποία ελέγχει την ταυτότητα ή το διαβατήριό σου και ενημερώνει τις ιστοσελίδες με ηλικιακούς περιορισμούς — που μπορεί να είναι από ένα ηλεκτρονικό κατάστημα πώλησης μπύρας, μέχρι μια πορνογραφική ιστοσελίδα ή μια πλατφόρμα κοινωνικής δικτύωσης — αν είσαι αρκετά μεγάλος για να συνεχίσεις.
Αυτό θα επιτρέψει στις κυβερνήσεις της ΕΕ να εφαρμόσουν νέους νόμους που απαγορεύουν τη χρήση των social media από παιδιά, λόγω ανησυχιών ότι εκτίθενται σε επιβλαβές περιεχόμενο, κάτι που μπορεί να επηρεάσει την ψυχική τους υγεία.
Οι ιστοσελίδες συχνά ζητούν από τους χρήστες να επιβεβαιώσουν ότι είναι αρκετά μεγάλοι πριν μπορέσουν να δουν περιεχόμενο με περιορισμό ηλικίας. Αυτό δεν αρκεί, δήλωσε η Επιτροπή τον περασμένο μήνα, όταν προειδοποίησε πορνογραφικές ιστοσελίδες επειδή δεν επαληθεύουν σωστά τις ηλικίες των χρηστών.
Επίσης επέκρινε την υπηρεσία ανταλλαγής μηνυμάτων Snapchat επειδή δεν απέτρεψε ενήλικες από το να προσποιούνται ότι είναι παιδιά, ώστε να τα προσεγγίζουν με σκοπό τη σεξουαλική εκμετάλλευση, καθώς και επειδή χρησιμοποιούσε τεχνητή νοημοσύνη για να μαντεύει αν ένα άτομο είναι ανήλικο.
Η εφαρμογή της ΕΕ είναι πλέον έτοιμη, αλλά βρίσκεται ακόμη στο τελικό στάδιο δοκιμών, και θα μπορούσε να γίνει διαθέσιμη μέσω των εθνικών app stores μέσα στις επόμενες εβδομάδες, δήλωσε αξιωματούχος της ΕΕ σε δημοσιογράφους την περασμένη εβδομάδα.
Όποιος έχει ευρωπαϊκή διεύθυνση IP, η οποία δείχνει κατά προσέγγιση από πού συνδέεται το λάπτοπ ή το κινητό του, θα πρέπει να αποδεικνύει την ηλικία του όταν συνδέεται σε ορισμένες ιστοσελίδες. Η διαδικασία διαρκεί τρία λεπτά, είπε ο αξιωματούχος. Παραδέχθηκε ότι μπορεί να είναι «ενοχλητική» για τους ενήλικες.
«Εδώ πρόκειται για μια ισορροπία μέσα στην κοινωνία», είπε. «Θέλουμε να συνεργαστούμε για να προστατεύσουμε τα παιδιά μας;»
Ο αξιωματούχος της ΕΕ αναγνώρισε ότι η εφαρμογή θα μπορούσε να παρακαμφθεί με ένα εικονικό ιδιωτικό δίκτυο (VPN), το οποίο κρύβει την τοποθεσία του χρήστη χρησιμοποιώντας διεύθυνση IP από διαφορετικό μέρος. Ένας ενήλικας θα μπορούσε επίσης να επαληθεύσει την ηλικία του στο κινητό του και στη συνέχεια να το δώσει σε ένα παιδί.
Οι «Ανιχνεύσεις» μετέφρασαν και δημοσίευσαν ΕΔΩ από το «The Paris Review» το άρθρο της Rhoda Feng, «Ανάμεσα στις Αντιγόνες», ένα κείμενο που καταγράφει πώς μια σειρά σύγχρονων παραστάσεων στη Νέα Υόρκη επιστρέφουν στη σοφόκλεια ηρωίδα για να μιλήσουν για τις αγωνίες του παρόντος. Η βασική διαπίστωση της Feng είναι ότι δεν υπάρχει πια μία Αντιγόνη, αλλά πολλές: άλλες πιο πολιτικές, άλλες πιο ψυχολογικές, άλλες πιο φεμινιστικές, άλλες βυθισμένες στη θεωρία.
Επιγραμματικά, κάθε παράσταση μετακινεί το κέντρο βάρους του μύθου. Στον Οιδίποδα του Robert Icke, η Αντιγόνη εμφανίζεται ως παιδί μιας διαλυμένης και καταραμένης οικογένειας, άρα το βάρος πέφτει στην κληρονομιά της τραγωδίας. Στην Antigone (This Play I Read in High School) της Anna Ziegler, η σύγκρουση μεταφέρεται από το καθήκον προς τον νεκρό αδελφό στο δικαίωμα της γυναίκας πάνω στο σώμα της και στην αναπαραγωγική αυτονομία. Στο The Other Place του Alexander Zeldin, η αναφορά στην Αντιγόνη γίνεται αφορμή για ένα σκοτεινό έργο πάνω στο πένθος, την οικογενειακή βία και την ψυχική διάλυση. Και στο Antigone in Analysis της Barbara Barclay, η ηρωίδα μετατρέπεται σε πεδίο φιλοσοφικής και ψυχαναλυτικής σύγκρουσης, σχεδόν σε σύμβολο που όλοι διεκδικούν ερμηνευτικά.
Εστιάζουμε στην περίπτωση που ξεχωρίζει πολιτικά, στην διασκευή του Alex Pepperman πάνω στον Jean Anouilh. Εκεί η Αντιγόνη τοποθετείται σε μια δυστοπική Αμερική του 2030, όπου το «νεοφασιστικό Regime 47» έχει ήδη εισέλθει στην «Τρίτη Θητεία» του και ο «47ος Πρόεδρος» χαιρετίζεται πλέον ως «Ανώτατος Ηγέτης». Δεν πρόκειται για μια απλή, αφηρημένη αναφορά στον αυταρχισμό. Η σκηνοθετική σημείωση παραπέμπει ευθέως σε μια ανάγνωση της αμερικανικής πραγματικότητας μέσα από το πρίσμα του τραμπισμού.
Η παράσταση του Pepperman επιτρέπει μια ανάγνωση σύμφωνα με την οποία ο τραμπισμός δεν παρουσιάζεται ως ένα τυχαίο επεισόδιο που ήρθε και θα περάσει, αλλά ως πιθανή μορφή παγίωσης μιας νέας αυταρχικής κανονικότητας. Με άλλα λόγια, ως τάση διακυβέρνησης που δεν αρκείται στην εκλογική νίκη, αλλά επιδιώκει διάρκεια, προσωπολατρία, αποδυνάμωση θεσμικών αντιβάρων και μετατροπή της εξαίρεσης σε καθεστώς. Έχουμε ένα νεοφασιστικό φαινόμενο και μια αυταρχική τάση διακυβέρνησης; Απλώς θέτουμε το ερώτημα.
Πάμε, τώρα, σε έναν άλλο χώρο που μας έκανε εντύπωση.
Στο βιβλίο του «Life 3.0» που έγινε best seller και ειδικά στο Κεφάλαιο 5, στην ενότητα “Egalitarian Utopia”, o Max Tegmark σκιαγραφεί ένα μέλλον που παραπέμπει καθαρά σε έναν μετακαπιταλιστικό, σοσιαλιστικό ή και κοινοκτημονικό ορίζοντα. Δεν το παρουσιάζει ως προσωπική προφητεία, αλλά ως υποθετικό σενάριο, βασισμένο στο “Manna” του Marshall Brain. Παρ’ όλα αυτά, ο τρόπος με τον οποίο το αναπτύσσει είναι αποκαλυπτικός: πρόκειται για μια κοινωνία που ο ίδιος ονομάζει «την οικονομική αντίθεση της ελευθεριακής ουτοπίας», μια κοινωνία όπου άνθρωποι, cyborgs και uploads συνυπάρχουν όχι χάρη στα δικαιώματα ιδιοκτησίας, αλλά χάρη στην κατάργηση της ιδιοκτησίας και στο εγγυημένο εισόδημα.
Η λογική που τον οδηγεί σε αυτή την κατεύθυνση είναι κατά βάση υλική. Αν η τεχνητή νοημοσύνη, η προηγμένη ρομποτική και η αυτοματοποίηση μπορούν να παράγουν σχεδόν τα πάντα με αμελητέο κόστος, τότε η σπανιότητα παύει να αποτελεί τον θεμελιώδη άξονα της οικονομίας. Όταν η προσφορά γίνεται ουσιαστικά απεριόριστη, η τιμή τείνει να μηδενιστεί. Σ’ αυτό το πλαίσιο, τα αγαθά — υλικά και άυλα — παύουν να οργανώνονται γύρω από τη λογική της αποκλειστικής κατοχής. Τα σχέδια, η γνώση, το λογισμικό, ακόμη και τα υλικά προϊόντα παρουσιάζονται ως ελεύθερα αντιγράψιμα ή αναπαραγώγιμα, με την ενέργεια να γίνεται σχεδόν δωρεάν και τα ρομπότ να μπορούν να αναδιατάσσουν την ύλη κατά βούληση. Έτσι, η οικονομία μετατοπίζεται από την ατομική ιδιοκτησία προς την καθολική πρόσβαση.
Αυτή η σκέψη έχει ήδη προετοιμαστεί νωρίτερα στο βιβλίο. Ο Tegmark σημειώνει ότι, αν οι μηχανές μπορούν κάποτε να παράγουν όλα τα αγαθά και τις υπηρεσίες με ελάχιστο κόστος, τότε υπάρχει πλούτος αρκετός ώστε να βελτιωθεί η ζωή όλων. Από εκεί και πέρα, το βασικό ερώτημα δεν είναι πια πώς θα αυξηθεί η παραγωγή, αλλά πώς θα γίνει το μοίρασμα του πλούτου — μέσω βασικού εισοδήματος, δωρεάν υπηρεσιών ή άλλων μορφών κοινωνικής διανομής.
Με άλλα λόγια, η τεχνολογική αφθονία μετατρέπει το οικονομικό ζήτημα σε πολιτικό και διανεμητικό.
Υπάρχει, όμως, και ένα δεύτερο, πιο φιλοσοφικό νήμα στο επιχείρημά του. Η «Εξισωτική Ουτοπία» προβάλλεται ως αντίβαρο στο προηγούμενο σενάριο του “Benevolent Dictator”, όπου μια υπερνοήμων AI φροντίζει για τα πάντα, περιορίζει τη δυστυχία και προσφέρει άνεση, αλλά στερεί από τους ανθρώπους την πραγματική αυτονομία και το αίσθημα νοήματος. Εκεί ο άνθρωπος απολαμβάνει, αλλά δεν αυτοκυβερνάται. Αντίθετα, στην «Egalitarian Utopia» οι άνθρωποι παραμένουν «κύριοι της μοίρας τους». Άρα η στροφή προς μια πιο ισότιμη και κοινόχρηστη κοινωνική οργάνωση δεν προκύπτει μόνο από την οικονομία της αφθονίας, αλλά και από την ανάγκη να διασωθεί η ανθρώπινη αυτοκυβέρνηση απέναντι σε έναν κόσμο που αλλιώς θα μπορούσε να καταλήξει σε μια άνετη αλλά άδεια επιτήρηση.
Σημαντικό είναι και το επιχείρημα για τη δημιουργικότητα. Ο Tegmark, ακολουθώντας τον Marshall Brain, δεν θεωρεί ότι οι άνθρωποι δημιουργούν μόνο όταν παρακινούνται από το κέρδος. Αντίθετα, υποστηρίζει ότι η περιέργεια, η ανάγκη έκφρασης και η αναγνώριση από τους άλλους αποτελούν εξίσου ισχυρά κίνητρα για την επιστήμη, την τέχνη και την εφευρετικότητα.
Αν, λοιπόν, η εργασία πάψει να είναι αναγκαία μόνο και μόνο για την επιβίωση, τότε ο χρόνος των ανθρώπων δεν αδειάζει από περιεχόμενο· απελευθερώνεται για πιο δημιουργικές, ελεύθερες και ουσιαστικές δραστηριότητες. Η κοινωνία που περιγράφεται δεν στηρίζεται στην ιδέα της αδράνειας, αλλά στην υπόθεση ότι η απελευθέρωση από τον οικονομικό καταναγκασμό μπορεί να ενισχύσει τις ανώτερες δυνατότητες του ανθρώπου.
Γι’ αυτό και το ακριβέστερο συμπέρασμα δεν είναι ότι ο Tegmark «κηρύσσει» τον σοσιαλισμό. Είναι, μάλλον, ότι όταν εξετάζει με συνέπεια τις συνέπειες ενός κόσμου όπου η AI μειώνει δραστικά το κόστος παραγωγής, περιορίζει τη σπανιότητα και αποσυνδέει την επιβίωση από την ανθρώπινη εργασία, τότε ένα είδος μετακαπιταλιστικής, σοσιαλιστικής ή κοινοκτημονικής οργάνωσης αναδύεται ως πολύ φυσικό σενάριο. Όχι επειδή ο συγγραφέας κάνει κομματική υπεράσπιση κάποιας ιδεολογίας, αλλά επειδή η ίδια η υλική περιγραφή του τεχνολογικού μέλλοντος — αφθονία, αυτοματοποίηση, μηδενικό οριακό κόστος, βασικό εισόδημα, ελεύθερη διάδοση της γνώσης — ωθεί τη σκέψη του προς αυτή την κατεύθυνση. Αυτοί οι προβληματισμοί, βασισμένοι σε υπαρκτά σενάρια για το όχι μακρινό μέλλον, μπορούν να αποτελέσουν τα πρώτα στοιχεία μιας νέας ιδεολογίας και μιας νέας πολιτικής πρότασης.
Το 2016, ο Florent Montaclair βρέθηκε στο προσκήνιο όταν έλαβε το **Χρυσό Μετάλλιο Φιλολογίας**, ένα είδος **Νόμπελ για τον κλάδο**. Στην πραγματικότητα, το βραβείο είχε δημιουργηθεί από τον ίδιο τον Montaclair. Χρειάστηκε έρευνα ρουμάνων δημοσιογράφων για να αποκαλυφθεί αυτή η απάτη, η οποία αποτελεί πλέον αντικείμενο δικαστικής έρευνας στη Γαλλία.
Πιο φυσικά, δημοσιογραφικά:
**Το 2016, ο Florent Montaclair πέρασε στο προσκήνιο όταν τιμήθηκε με το Χρυσό Μετάλλιο Φιλολογίας, ένα είδος Νόμπελ του κλάδου. Μόνο που το βραβείο το είχε επινοήσει ο ίδιος. Χρειάστηκε έρευνα ρουμάνων δημοσιογράφων για να αποκαλυφθεί η απάτη, η οποία σήμερα βρίσκεται στο μικροσκόπιο της γαλλικής Δικαιοσύνης.**
Marie-Pierre Lannelongue
Διευθύντρια σύνταξης, M Le magazine du Monde
Το Rubirosa’s ξεχωρίζει ως μία από τις πιο ενδιαφέρουσες παρουσίες στον παριζιάνικο κόσμο του λιανεμπορίου από το 2025. Ας κρατήσουμε βέβαια τα πράγματα στις σωστές τους διαστάσεις: πρόκειται περισσότερο για μια μικρο-αίσθηση σε μια νανο-εξειδικευμένη αγορά. Κι όμως, αυτή η μικρή μπουτίκ στο άκρως εκλεκτό 7ο διαμέρισμα έχει ήδη παρουσιαστεί σε κορυφαία διεθνή περιοδικά και ετοιμάζεται να επεκταθεί λιγότερο από έναν χρόνο μετά το άνοιγμά της.
Από πλευράς διαπιστευτηρίων, τα έχει όλα. Το όνομά της προέρχεται από τον εκκεντρικό και θεαματικό Πορτορικανό διπλωμάτη Πορφίριο Ρουμπιρόσα. Στους τοίχους κρέμονται ζωγραφισμένα πορτρέτα μορφών της ανδρικής κομψότητας, ορισμένες από τις οποίες είναι βαθιά αμφιλεγόμενες — όπως ο αφρικανός δικτάτορας Μομπούτου Σέσε Σέκο — και πρέπει να τις βλέπει κανείς με μια δόση ειρωνείας. Η χρωματική παλέτα από τις άψογα τακτοποιημένες πιτζάμες, τα πουλόβερ και τα πουκάμισα θυμίζει τα παραδοσιακά ιταλικά καταστήματα ανδρικής ένδυσης. Οι τιμές, όπως είναι αναμενόμενο, αντανακλούν την άψογη ποιότητα των βαμβακερών και των κασμιρένιων υφασμάτων που χρησιμοποιούνται σε αυτά τα κομμάτια περιορισμένης παραγωγής.
Όμως, πέρα από τη γοητεία του καταστήματος και τα προϊόντα του, εκείνο που τράβηξε την προσοχή μας ήταν η φιλοσοφία της ιδρύτριας και σχεδιάστριας, Lauren Rubinski: «Υποστηρίζω την επιστροφή στις μπουτίκ-προορισμούς, αυτού του είδους τα μέρη που οι άνθρωποι μοιράζονταν κάποτε από στόμα σε στόμα — “Κοίτα, στη Ρώμη, πίσω από του Alfredo, του τύπου που φτιάχνει λεπτή πίτσα, στα αριστερά, υπάρχει ένα μικρό μαγαζί που το έχει μια γυναίκα που τη λένε Margherita· θα λατρέψεις τα πουκάμισα που έχουν εκεί!”».
Την επόμενη σεζόν θα λανσάρει και ηλεκτρονικό κατάστημα, αλλά επιμένει ότι μόνο ορισμένα είδη θα είναι διαθέσιμα online. Για όλα τα υπόλοιπα, θα πρέπει να πας από κοντά. Φυσικά, υπάρχει σε όλο αυτό ένας αέρας σνομπισμού, αλλά ταυτόχρονα επιστρέφει νόημα στο ταξίδι. Το να φέρνεις πίσω κάτι που μπορείς να βρεις μόνο σε μια συγκεκριμένη χώρα παραμένει μια σπάνια απόλαυση. Κι εγώ χαίρομαι πάντα να μοιράζομαι τα αγαπημένα μου μέρη με όσους επισκέπτονται το Παρίσι, για τον απλό λόγο ότι κι εγώ η ίδια απολαμβάνω να συλλέγω τέτοιες διευθύνσεις πριν ταξιδέψω. Στο M Le magazine du Monde, για το οποίο δημιουργήσαμε την ταυτότητα «le Goût de M» — ένα podcast, ένα ένθετο, ένα φεστιβάλ, όλα αφιερωμένα στην αυθεντικότητα και το γούστο — αγκαλιάζουμε πλήρως αυτή την υποκειμενικότητα που μας ωθεί να συστήνουμε στους αναγνώστες μας τα μέρη και τους ανθρώπους που μοιραζόμαστε με τους φίλους μας.
Και μιας και μιλάμε για προτάσεις, θα ήθελα να σας ενθαρρύνω να διαβάσετε τη συναρπαστική ιστορία του Florent Montaclair, όπως την αφηγείται ο Henri Seckel, δημοσιογράφος της Le Monde με ειδίκευση στο αστυνομικό ρεπορτάζ, ο οποίος εντάχθηκε πρόσφατα στην ομάδα του περιοδικού. Δώσαμε στο άρθρο του τον τίτλο «Το χρυσό μετάλλιο της εξαπάτησης», όμως η δημοσιογραφική προσέγγιση του θέματος είναι γεμάτη κατανόηση και διαποτισμένη ακόμη και από μια κάποια τρυφερότητα. Υπάρχει κάτι ιδιοφυές στον τρόπο με τον οποίο ο Montaclair έστησε την περίτεχνη απάτη του.
Καθηγητής λογοτεχνίας σε ένα μικρό πανεπιστήμιο μιας μικρής πόλης, και γνωστός ως εξαιρετικός δάσκαλος, ο Montaclair επινόησε το Χρυσό Μετάλλιο Φιλολογίας — δηλαδή της μελέτης της γλώσσας — ως ισοδύναμο του περίφημου και απολύτως υπαρκτού Μεταλλίου Fields για τα μαθηματικά. Το απένειμε στον εαυτό του το 2016 και μάλιστα οργάνωσε τελετή στην Εθνοσυνέλευση. Την επόμενη χρονιά το απένειμε ο ίδιος στον διακεκριμένο γλωσσολόγο Noam Chomsky. Οι λεπτομέρειες της υπόθεσης — όπως και ο τρόπος με τον οποίο αποκαλύφθηκε η απάτη από έναν ανεξάρτητο ειδησεογραφικό ιστότοπο της Ρουμανίας — είναι πραγματικά εκπληκτικές. Όλη αυτή η ιστορία θα μπορούσε να γίνει ιδανικό κινηματογραφικό σενάριο.
Σήμερα, ωστόσο, ο Montaclair βρίσκεται υπό έρευνα για πλαστογραφία και απάτη. Παρ’ όλα αυτά, όπως επισημαίνει ο Seckel, ο μόνος άνθρωπος που στην πραγματικότητα έβλαψε ήταν ο ίδιος του ο εαυτός. Και αναρωτιέται ποια ήταν τα κίνητρά του, αφού δύσκολα μπορεί να πει κανείς ότι ενεργούσε με απόλυτη ανεντιμότητα. Μέχρι πού φτάνει η βαθιά ανθρώπινη ανάγκη για αναγνώριση;
Ακριβώς επειδή ο δημοσιογράφος θέτει αυτά τα ερωτήματα, το κείμενό του γίνεται τόσο συναρπαστικό. Σαν να επέτρεψε στον εαυτό του ακριβώς εκείνη τη μικρή σταγόνα υποκειμενικότητας που κάνει όλη τη διαφορά.
Καθώς οι ΗΠΑ και η Κίνα ανταγωνίζονται για το ποιος θα φυτέψει πρώτος τη σημαία του στη Σελήνη, η Ευρώπη χαράσσει έναν σημαντικό αλλά υποτιμημένο ρόλο στο Διάστημα.
Τις τελευταίες δύο εβδομάδες, είδαμε τέσσερις αστροναύτες να κάνουν κάτι που κανένας άνθρωπος δεν είχε πετύχει ποτέ: να ταξιδέψουν 406.771 χιλιόμετρα από τη Γη, γύρω από τη Σελήνη, και πίσω. Κατά την επανείσοδο, έφτασαν τα 38.600 χιλιόμετρα την ώρα — 35 φορές την ταχύτητα του ήχου — ενώ ο αέρας έξω από την κάψουλα υπερθερμάνθηκε και μετατράπηκε σε πλάσμα, προτού τα αλεξίπτωτα επιβραδύνουν το Orion σε μια ήπια προσθαλάσσωση με 27 χιλιόμετρα την ώρα στον Ειρηνικό. Το επίτευγμα είναι μνημειώδες.
Η αποστολή Artemis II μπορεί να φαίνεται σαν ένα ακόμη στεφάνι δάφνης στα επιτεύγματα της NASA, όμως μια κρίσιμη συμβολή προήλθε από την Ευρώπη. Ένα βασικό τμήμα του διαστημοπλοίου Orion ήταν η Ευρωπαϊκή Μονάδα Υπηρεσίας (European Service Module) του Ευρωπαϊκού Οργανισμού Διαστήματος (ESA).
Ένα απολύτως κρίσιμο σύστημα για την επιβίωση των αστροναυτών, που παρείχε αέρα, νερό, ηλεκτρική ενέργεια, θερμικό έλεγχο και τόσο ακριβή ώθηση, ώστε δύο από τις τρεις προγραμματισμένες διορθώσεις τροχιάς προς τη Σελήνη δεν χρειάστηκε τελικά να πραγματοποιηθούν.
Η κατασκευή της μονάδας περιλάμβανε περισσότερους από 100 ευρωπαίους προμηθευτές σε 13 ευρωπαϊκές χώρες, ενώ η συναρμολόγησή της έγινε από την Airbus Defence and Space στη Γερμανία. Μηχανικοί της ESA στην Ολλανδία και τη Γερμανία υποστήριζαν την αποστολή όλο το εικοσιτετράωρο.
Ο γενικός διευθυντής της ESA, Josef Aschbacher, επαίνεσε τη στενή συνεργασία ανάμεσα στον οργανισμό και την ευρωπαϊκή βιομηχανία, χαρακτηρίζοντάς τη «μια πραγματικά πανευρωπαϊκή προσπάθεια».
«Η Ευρωπαϊκή Μονάδα Υπηρεσίας δείχνει ότι η Ευρώπη έχει την ικανότητα να παραδίδει συστήματα κρίσιμης σημασίας για τις σεληνιακές εξερευνήσεις, αντανακλώντας την ωριμότητα της βιομηχανικής, τεχνολογικής και επιστημονικής της βάσης», δήλωσε στο The European Correspondent ο Δρ Δημήτριος Στροΐκος, επικεφαλής του προγράμματος διαστημικής πολιτικής στο London School of Economics.
Καθώς η Ευρώπη επιδιώκει να κατοχυρώσει τη θέση της ανάμεσα στις κορυφαίες διαστημικές δυνάμεις, αυτή η αποστολή πρόσφερε μια εικόνα του τι μπορεί να πετύχει η ήπειρος στο Διάστημα όταν λειτουργεί συντονισμένα.
Η Κίνα, στο μεταξύ, προωθεί με ταχύτατους ρυθμούς το δικό της σεληνιακό πρόγραμμα, με σχέδια για επανδρωμένη προσελήνωση γύρω στο 2030. Το Πεκίνο κατασκευάζει επίσης μια μόνιμη σεληνιακή βάση μαζί με τη Ρωσία, ως ρητή εναλλακτική απέναντι στο πρόγραμμα Artemis υπό αμερικανική ηγεσία. Όποιος φτάσει πρώτος, θα καθορίσει και τους όρους για όσα θα ακολουθήσουν.
Η Ευρώπη δεν προσπαθεί να κερδίσει αυτή τη νέα κούρσα για τη Σελήνη, τουλάχιστον όχι με τον ίδιο τρόπο. Αντίθετα, οι ευρωπαϊκές χώρες αντιμετωπίζουν το Διάστημα βλέπουν το Διάστημα όχι ως πεδίο επίδειξης ισχύος, αλλά ως εργαλείο που υπηρετεί το δημόσιο συμφέρον. Τα εμβληματικά προγράμματα της ESA — το Copernicus, το πιο προηγμένο δορυφορικό σύστημα παρατήρησης της Γης στον κόσμο, και το Galileo, το ακριβέστερο σύστημα πλοήγησης στον κόσμο — είναι αμφότερα ανοιχτής πρόσβασης και, σε αντίθεση με το αμερικανικό GPS, ανήκουν εξ ολοκλήρου σε πολιτικό φορέα, χωρίς καμία δυνατότητα στρατιωτικής παρέμβασης.
Το ευρωπαϊκό διαστημικό πρόγραμμα μοιάζει λιγότερο με αγώνα δρόμου για κύρος και περισσότερο με μια ερευνητική ατζέντα που εστιάζει στην κατανόηση και τη βελτίωση της ζωής στη Γη.
Και τη στιγμή που η κυβέρνηση Τραμπ κινείται για να τερματίσει τη λειτουργία των δικών της δορυφόρων παρακολούθησης του CO2 — αν και το Κογκρέσο αντιδρά — οι επιστήμονες στρέφονται σε ευρωπαίους εταίρους για να αναλάβουν τη συνέχιση των επιχειρήσεων. Το χάσμα ανάμεσα στα δύο διαφορετικά μοντέλα για το τι σκοπό υπηρετεί το Διάστημα σπάνια υπήρξε πιο ορατό.
«Καμία χώρα από μόνη της δεν μπορεί να εξασφαλίσει τη συνέχεια, την κάλυψη και τα κοινά δεδομένα που απαιτούνται για την παρακολούθηση ενός πλανήτη που αλλάζει», δήλωσε ο Στροΐκος.
Το διακύβευμα αυτού του ερωτήματος εκτείνεται πολύ πέρα από το κλίμα. «Το Διάστημα παραμένει ένας οριζόντιος τομέας, σημαντικός για την περιβαλλοντική παρακολούθηση, τις μεταφορές, την επιστήμη, την ανταγωνιστικότητα και την οικονομική ανάπτυξη», είπε. Σημείωσε, ωστόσο, ότι οι καιροί αλλάζουν. «Υπάρχει σαφώς μια διακριτή στροφή στην Ευρώπη προς τη χρήση του Διαστήματος για λόγους ασφάλειας και άμυνας, ως αποτέλεσμα γεωπολιτικών πιέσεων», συνέχισε.
Η πολιτική προσέγγιση της Ευρώπης στο Διάστημα μόνο αδυναμία δεν είναι, όμως η ήπειρος εξακολουθεί να υστερεί σε πραγματική ανταγωνιστικότητα. Πέρα πολύ από το γεωπολιτικό κύρος, η στρατηγική αυτονομία σε τροχιά αφορά τις επικοινωνίες, την ασφάλεια, την παρακολούθηση του κλίματος και πολλά ακόμη.
Μεγάλο μέρος της καθημερινής μας ζωής εξαρτάται από τους δορυφόρους, και η Ευρώπη εξακολουθεί να βασίζεται σχεδόν ολοκληρωτικά στη NASA ή τη SpaceX για εκτοξεύσεις, πυραύλους, δορυφορικές επικοινωνίες και επανδρωμένες διαστημικές πτήσεις.
Δεν πρόκειται να δούμε σύντομα ένα πλήρως ευρωπαϊκό σεληνιακό πρόγραμμα. Αντί γι’ αυτό, η ESA συνεισφέρει εξοπλισμό σε προγράμματα της NASA, όπως ο σεληνιακός σταθμός Gateway που προορίζεται να τεθεί σε τροχιά γύρω από τη Σελήνη. Όμως τον Μάρτιο, η Ουάσιγκτον ακύρωσε το Gateway, επιλέγοντας αντί γι’ αυτό να κατευθύνει πόρους προς μια επανδρωμένη βάση στη Σελήνη.
«Μένει να φανεί αν η αβεβαιότητα γύρω από άλλες ευρωπαϊκές συνεισφορές στο Artemis θα δώσει περαιτέρω ώθηση στις ίδιες τις ευρωπαϊκές φιλοδοξίες», δήλωσε ο Στροΐκος.
Το ποιος θα είναι μακροπρόθεσμα ο ρόλος της Ευρώπης στη διαστημική εξερεύνηση παραμένει, προς το παρόν, ανοιχτό ερώτημα — ένα ερώτημα στο οποίο οι Βρυξέλλες δεν έχουν ακόμη απαντήσει. «Δεν υπάρχει τίποτε εγγενώς ευρωπαϊκό, αμερικανικό ή κινεζικό στην ίδια τη διαστημική τεχνολογία. Αυτό που έχει σημασία είναι ο τρόπος με τον οποίο χρησιμοποιείται», είπε ο Στροΐκος.
Η Toyah Höher και ο Samuel Dempsey
Μιλώντας για τον ρόλο τους στην αποστολή Artemis II, η Siân Cleaver, βιομηχανική υπεύθυνη της Airbus για την Ευρωπαϊκή Μονάδα Υπηρεσίας, δήλωσε στο Payload: «Βρισκόμαστε κάπως αθόρυβα στο παρασκήνιο, κάνοντας τη δουλειά μας ακριβώς όπως είχε σχεδιαστεί».
Όμως, αν η Ευρώπη θέλει να περάσει στο προσκήνιο σε αυτό το πεδίο — και μάλλον θα έπρεπε — θα χρειαστεί να το κάνει συλλογικά.
Ένα βήμα προς αυτή την κατεύθυνση είναι η πρόταση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για έναν Ευρωπαϊκό Νόμο για το Διάστημα (EU Space Act), με στόχο τη δημιουργία μιας ενιαίας αγοράς για τις διαστημικές δραστηριότητες των κρατών-μελών και των εταιρειών της ΕΕ, με κοινούς κανόνες για την ασφάλεια και τη βιωσιμότητα.
Η Alessandra Lopez στην παράσταση Antigone in Analysis, 19 Μαρτίου 2026. Φωτογραφία: Marina Levitskaya.
Για μερικές εβδομάδες αυτή την άνοιξη, στη Νέα Υόρκη δεν μπορούσες να κουνήσεις έναν θύρσο χωρίς να πετύχεις μια παράσταση για την Αντιγόνη. Ίσως όλα να ξεκίνησαν με τον Οιδίποδα του Robert Icke, την παραγωγή του Broadway από τον Φεβρουάριο, όπου εμφανιζόταν μια σύγχρονη Αντιγόνη ως μια μουτρωμένη έφηβη, που ελάχιστα υποψιάζεται πως ο πατέρας της είναι ταυτόχρονα και αδελφός της. Λίγο αργότερα, τέσσερα διαφορετικά θέατρα στα πέντε δημοτικά διαμερίσματα της πόλης παρουσίασαν τις δικές τους εκδοχές του διάσημου έργου του Σοφοκλή, επανασυστήνοντας τη μυθική μορφή των δυόμισι χιλιάδων ετών ως, κατά περίπτωση, μια έγκυο έφηβη, μια ασθενή σε ψυχανάλυση, μια αιμομικτική ανακαινίστρια σπιτιών και μια μαχήτρια της ελευθερίας σε ένα φασιστικό καθεστώς του μέλλοντος. Η τελευταία, σε μια προσπάθεια να υπογραμμίσει το διαχρονικό θέμα της εξέγερσης, έφτασε μάλιστα στο σημείο να ενσωματώσει ηχητικό υλικό από τις εφόδους της ICE στη Μινεάπολη.
Δεν είναι δύσκολο να υποθέσει κανείς τους λόγους για την ανανεωμένη δημοτικότητα της Θηβαίας διαμαρτυρόμενης, που αμφισβητεί την αυταρχική εξουσία του θείου της, του βασιλιά Κρέοντα, και στη συνέχεια οδηγείται στον θάνατο. (Μια παραγωγή έδωσε μάλιστα στο σκηνοθετικό σημείωμα τον τίτλο «Προειδοποίηση προς την Αντίσταση…».) Είναι, ωστόσο, αξιοπερίεργο ότι, ανάμεσα στις πολλές εκδοχές της Αντιγόνης που κυκλοφορούν σήμερα, καθεμία έχει προσπαθήσει τόσο επίμονα να την αναπλάσει και να την επαναφανταστεί για τη σύγχρονη εποχή. Η Virginia Woolf είχε κάποτε γράψει ότι η Ηλέκτρα, μια άλλη διάσημη σοφόκλεια ηρωίδα, «στέκει μπροστά μας σαν μια μορφή τόσο σφιχτά δεμένη, που μπορεί να κινηθεί μόνο μια ίντσα από δω, μια ίντσα από κει». Κι όμως, το σύγχρονο θέατρο μοιάζει να βλέπει την Αντιγόνη ως έναν χαρακτήρα που μπορεί να μετακινηθεί με μεγάλη ελευθερία — στην περίπτωση της πρόσφατα ολοκληρωμένης παραγωγής του Flea, μάλιστα, διπλά. Ο σκηνοθέτης Alex Pepperman στήριξε τη διασκευή του όχι στο πρωτότυπο κείμενο, αλλά σε ένα έργο του Jean Anouilh, που πρωτοπαρουσιάστηκε στη ναζιστικά κατεχόμενη Γαλλία το 1942. Εκεί όπου ο Κρέοντας του Anouilh αντηχούσε διακριτικά την άτολμη εξουσία του καθεστώτος του Βισύ — τόσο διακριτικά ώστε το έργο να ξεφύγει από τη ναζιστική λογοκρισία — οι επικαιροποιημένες αναφορές του Pepperman είναι κάπως λιγότερο υπαινικτικές.
«Ο χρόνος είναι το 2030 και το νεοφασιστικό Καθεστώς 47 έχει εισέλθει στην τρίτη του θητεία στις Ηνωμένες Πολιτείες», αναφέρει το σκηνοθετικό του σημείωμα. «Ο 47ος Πρόεδρος εξακολουθεί να κυβερνά τους πάντες και πλέον χαιρετίζεται ως Ανώτατος Ηγέτης».
Οι άλλες σύγχρονες Αντιγόνες έχουν απομακρυνθεί σχεδόν εξίσου πολύ από την ελληνική επώνυμή τους. Το Antigone (This Play I Read in High School) του Public Theater διατυπώνει με τον υπότιτλό του μια αδιαμφισβήτητη διεκδίκηση σύγχρονης επικαιρότητας. Το «εγώ» της παρενθετικής φράσης δεν είναι η Αντιγόνη, αλλά ο Χορός, που εκφέρεται από μια διστακτική γυναίκα με ζακέτα (Celia Keenan-Bolger), η οποία λειτουργεί ταυτόχρονα ως ο αρχαιοελληνικός χορός, ως η Ευρυδίκη, σύζυγος του Κρέοντα, και, εμμέσως, ως η ίδια η θεατρική συγγραφέας. Σε μια από τις πρώτες σκηνές, ο Χορός ομολογεί ότι, όταν πρωτοδιάβασε το έργο στο μάθημα αγγλικών του τίτλου, η Αντιγόνη την είχε απωθήσει, γιατί της θύμιζε ένα κορίτσι που μιλούσε υπερβολικά ελεύθερα, υπερβολικά απόλυτα. («Δεν το ένιωθα», λέει στο κοινό, «εννοώ, να ένα κορίτσι που λέει ό,τι θέλει, όποτε θέλει, ακόμη κι αν αυτό σημαίνει θάνατο».) Κι όμως, οδηγήθηκε να ξαναγυρίσει στην ιστορία όταν είδε το έργο στα χέρια μιας νευρικής έφηβης μέσα σε αεροπλάνο, η οποία δεν «έμοιαζε να της αρέσει και πολύ». Η έφηβη το επιβεβαιώνει: «Είναι όντως για εκείνη; Μοιάζει να είναι όλο για το σώμα του αδελφού της. Για το σώμα ενός άντρα».
Η επιθυμία για ένα έργο «για» την Αντιγόνη και το σώμα της είναι, φαινομενικά, ο καταλύτης αυτής της εκδοχής· όμως όταν η Αντιγόνη (Susannah Perkins) εμφανίζεται στη σκηνή, σπεύδει να διευκρινίσει πως δεν είναι η Αντιγόνη του ελληνικού μύθου — παρά το ότι κληρονομεί το όνομα, την οικογένεια και εκείνη τη δυσοίωνη αίσθηση ότι αυτή η οικογένεια είναι καταραμένη. Αυτή η Αντιγόνη είναι πολύ πιο παρορμητική από την πρόγονό της: σε μια πρώιμη σκηνή τη συναντάμε μεθυσμένη, να φλερτάρει με έναν μπάρμαν ονόματι Αχιλλέα (Ethan Dubin) — όχι τον ήρωα των ελληνικών μύθων, απλώς τυχαίνει να έχει το ίδιο όνομα — συζητώντας για τη στέψη του θείου της, την οποία έχασε.
Η Θήβα που την περιβάλλει είναι μια αφαίρεση, διαθλασμένη μέσα από τις σύγχρονες αγωνίες: μια νευρική πολιτεία, μια αίσθηση πολιτικής αποσύνθεσης και αυτός ο νεοστεμμένος ηγεμόνας, ανυπόμονος να αφήσει το στίγμα του ως ρήτορας. (Η ομιλία της στέψης του, όπως λέει ο Αχιλλέας στην Αντιγόνη, κράτησε μέχρι αργά το βράδυ.) Ο Κρέοντας (Tony Shalhoub) είναι κάτι σαν δικτάτορας-καρικατούρα, αποφασισμένος να αναστήσει τη Θήβα με μια επιστροφή στις οικογενειακές αξίες. Πιστεύει ότι έχει «οριστεί να κάνει τίποτε λιγότερο από το να επαναφέρει την ιερότητα της ίδιας της αξίας της ζωής», μια δέσμευση που αποδεικνύεται μάλλον κυριολεκτική. Απαγορεύει τις αμβλώσεις — μια δυσάρεστη τροπή για την Αντιγόνη, η οποία, όπως μαθαίνουμε, είναι έγκυος στο εγγόνι του.
Ο Τόνι Σάλχουμπ στην παγκόσμια πρεμιέρα της ΑΝΤΙΓΟΝΗΣ (ΑΥΤΟ ΤΟ ΘΕΑΤΡΟ ΠΟΥ ΔΙΑΒΑΣΑ ΣΤΟ ΛΥΚΕΙΟ) της Άννα Ζίγκλερ σε σκηνοθεσία Τάιν Ραφαέλι. Φωτογραφία: Τζόαν Μάρκους.
Με άλλα λόγια, αυτή η πρωταγωνίστρια γίνεται επαναστάτρια όχι επειδή επιλέγει να προσφέρει στον αδελφό της την πρέπουσα ταφή κόντρα στις εντολές του θείου της, αλλά επειδή επιλέγει να διακόψει την εγκυμοσύνη της — ένα έγκλημα που πλέον τιμωρείται με θάνατο.
Η δραματουργός, Anna Ziegler, είναι εμφανώς γοητευμένη από το ετυμολογικό λογοπαίγνιο που ενσωματώνεται στο όνομα της Αντιγόνης — όπως σημειώνει το κείμενο, η λέξη «μπορεί να σημαίνει ενάντια (anti) στην τεκνοποίηση (gone)». Η μετατόπιση αυτή είναι εννοιολογικά ενδιαφέρουσα, αλλά δραματουργικά προβληματική. Όσο περισσότερο το έργο απομακρύνεται από τα περιγράμματα της σοφόκλειας τραγωδίας, τόσο περισσότερο ο κλασικός σκελετός αρχίζει να μοιάζει διακοσμητικός, ακόμη και αυθαίρετος. Ένα δράμα στο οποίο μια γυναίκα παλεύει με μια ανεπιθύμητη εγκυμοσύνη είναι πολύ διαφορετικό από ένα έργο στο οποίο σταθμίζει το καθήκον της απέναντι σε έναν νεκρό αδελφό σε σχέση με έναν ζωντανό. Στον Σοφοκλή, η πράξη της Αντιγόνης θεμελιώνεται τόσο στον δεσμό με τον αδελφό της όσο και σε έναν αυστηρό ηθικό κώδικα γύρω από το τι οφείλεται στους νεκρούς. Η εκδοχή της Ziegler αντικαθιστά αυτή την αναμέτρηση με μια άλλη, προσανατολισμένη στην αυτονομία και στην ηθική του να φέρεις ένα παιδί σε έναν τραυματισμένο κόσμο. Όπως λέει η Αντιγόνη, ψελλίζοντας στην αδελφή της Ισμήνη (Haley Wong): «Να γίνω μητέρα — τώρα. Να φέρω ένα παιδί σε… Ύστερα απ’ όλα όσα… Απλώς δεν μου φαίνεται…»
Τα κίνητρα της Αντιγόνης της Ziegler μοιάζουν κατά διαστήματα ασύνδετα, ακόμη και επιπόλαια. Όταν η Ισμήνη την προτρέπει να κρατήσει το παιδί και, κατ’ επέκταση, τη ζωή της, εκείνη παρομοιάζει αδιάφορα το να κάνεις παιδί με το να περνάς «ένα τσιγάρο με χασίς σε ένα μισοσκότεινο πάρτι». Η τονική αστάθεια του χαρακτήρα εντείνεται από την αντίστοιχη αστάθεια του ίδιου του έργου, όπου σκηνές υψηλής δραματικής έντασης παρεμβάλλονται με σχεδόν σκετσάκια κωμικών ιντερλουδίων — συχνά με τρεις αστυνομικούς που μιλούν ταυτόχρονα, με υπερβολικές βοστόνικες προφορές. Όταν ένας από αυτούς παρατηρεί ότι «είναι σαν να μπήκαμε μέσα στο βιβλίο κάποιου άλλου», η φράση ακούγεται ακριβέστερη απ’ όσο ίσως σκόπευε το έργο.
Στον πυρήνα του, το έργο της Ziegler καταπιάνεται με ένα ερώτημα γύρω από την κληρονομιά: τι σημαίνει να παραλαμβάνεις μια ιστορία ήδη κορεσμένη από νόημα και να επιχειρείς να ζήσεις διαφορετικά μέσα σε αυτήν. Όμως ενώ η Αντιγόνη της Ziegler αντιστέκεται στο σενάριο που της έχει δοθεί, το ίδιο το έργο μοιάζει λιγότερο βέβαιο για το πώς να το ξαναγράψει.
Η Σίλια Κίναν-Μπόλγκερ και η Σουζάνα Πέρκινς στην παγκόσμια πρεμιέρα της ΑΝΤΙΓΟΝΗΣ (ΑΥΤΟ ΤΟ ΘΕΑΤΡΟ ΠΟΥ ΔΙΑΒΑΣΑ ΣΤΟ ΛΥΚΕΙΟ) της Άννα Ζίγκλερ σε σκηνοθεσία Τάιν Ραφαέλι. Φωτογραφία: Τζόαν Μάρκους.
Στο άλλο άκρο του φάσματος βρίσκεται το The Other Place του Alexander Zeldin, ένα έργο που υποτίθεται πως εμπνέεται από την Αντιγόνη του Σοφοκλή και όμως είναι τόσο ελαφρύ και αυτάρκες, ώστε η συγγένειά του με το ελληνικό έργο μόλις που γίνεται αισθητή. Δεν υπάρχουν άμεσες αναφορές στη Θήβα, ούτε επίδοξοι μνηστήρες για την Αντιγόνη, ούτε μεγαλόπνοες χειρονομίες προς τον μύθο — μόνο αχνές δομικές ηχώ: ένα διαλυμένο νοικοκυριό, το φάσμα της αιμομιξίας, ένας πεισματάρης θείος, μια νεαρή γυναίκα της οποίας η προσκόλληση σε ένα μέλος της οικογένειας αντιστέκεται στις επιταγές των άλλων. Σε αυτή την παραγωγή — της οποίας ο ανοιξιάτικος κύκλος παραστάσεων στο Shed προβάλλεται πλέον και μέσω της πλατφόρμας National Theatre at Home — το ανάλογο της Αντιγόνης του Zeldin, η Annie (Emma D’Arcy), επιστρέφει στο πατρικό της για πρώτη φορά ύστερα από χρόνια. Ο πατέρας της είχε αυτοκτονήσει όταν εκείνη ήταν έφηβη· η Annie, που είχε βρει το σώμα του, είχε έκτοτε αποξενωθεί από την οικογένειά της. Η επιστροφή της τώρα έχει προκληθεί από τον θείο της, τον Chris (Tobias Menzies), ο οποίος αποφάσισε να θάψει τη στάχτη του πατέρα της. Ο Chris, που έχει αναλάβει την ιδιοκτησία του σπιτιού του νεκρού αδελφού του και έχει επιβλέψει την ανακαίνισή του, πιστεύει πως μια ταφή θα καταλάγιαζε τον νεκρό στη γη και θα επέτρεπε στους ζωντανούς να προχωρήσουν.
Από τη δική της πλευρά, η Annie, που δεν είναι ακόμη έτοιμη να συνεχίσει τη ζωή της, θέλει η στάχτη του πατέρα της να παραμείνει μέσα στο σπίτι. Οι συνθήκες της αυτοκτονίας του εισάγουν ένα ψυχικό ρήγμα, γύρω από το οποίο το έργο περιστρέφεται χωρίς ποτέ να το εξερευνά πλήρως. Δεν δίνεται κανένα κίνητρο για την αυτοκτονία, ούτε γίνεται κάποια αναφορά στη μητέρα της Annie. Η οικογενειακή ένταση περιστρέφεται, αντίθετα, γύρω από το ταμπού της αιμομιξίας, το οποίο ο Zeldin μεταφέρει από τον Οιδίποδα και την Ιοκάστη στο δίπολο Annie–Chris. Οι αλληλεπιδράσεις τους κινούνται σε ένα πεδίο που μοιάζει σκόπιμα ανησυχητικό. Σε μια σκηνή, η Annie φτύνει μέσα στο ανοιχτό στόμα του Chris, ενώ εκείνος γονατίζει μπροστά της· σε μια άλλη, την ψαχουλεύει βάζοντας τα χέρια του μέσα στο παντελόνι της.
Ωστόσο, είναι δύσκολο να καταλάβει κανείς τι να κάνει με αυτές τις στιγμές ή πώς εντάσσονται στην ευρύτερη συναισθηματική λογική του έργου. Σε μια πρώιμη σκηνή, η Annie επιμένει ότι «περισσότεροι άνθρωποι βλάπτονται μέσα από την οικογένεια παρά έξω από αυτήν» και, στο μέτρο που υπαινίσσεται πως η Annie έχει χειραγωγηθεί ή γίνει θήραμα του θείου της, το The Other Place αποπνέει κάτι από δράμα της εποχής του #MeToo. Ωστόσο, τα περιγράμματα της σχέσης της Annie με τον Chris παραμένουν εξαιρετικά ασαφή — πρόκειται για εξαναγκασμό, για λανθασμένο πόθο ή για κάποιο ασταθές μείγμα και των δύο; Σε μια στιγμή φαινομενικού πάθους, εκείνη και ο θείος της φιλιούνται κάτω από ένα κόκκινο πανί για το τσάι, που εκείνος έχει ρίξει πάνω στο κεφάλι του, σαν να θέλει να κρύψει τη ντροπή τους από τους θεούς. Οι σκηνικές οδηγίες σημειώνουν ότι αυτή «είναι η ζωντανή ολοκλήρωση αυτού που υπήρξε επί χρόνια μυστικό», αν και στο ίδιο το έργο αυτό μένει ανείπωτο. Αυτή η Annie απέχει πολύ από τη σοφόκλεια ηρωίδα, της οποίας η καθαρότητα σκοπού διαπερνά κάθε απαγόρευση· με την Annie αποκομίζει κανείς τη διεστραμμένη αίσθηση κάποιου που παραβιάζει απαγορεύσεις για να βρει έναν καθαρότερο σκοπό. Ως το τέλος, όμως, οι επιθυμίες της μοιάζουν να παραμένουν αδιαφανείς ακόμη και για την ίδια. Εκεί όπου η κλασική Αντιγόνη βαδίζει προς τον ζωντανό της τάφο με ένα είδος τρομακτικής διαύγειας, αυτή εδώ οπισθοχωρεί και τελικά εξαφανίζεται διά χειρός της, αφού η σύντροφος του Chris, η Erica (Lorna Brown), μια ισχνά σκιαγραφημένη μορφή της Ευρυδίκης, πιάνει την Annie και τον Chris να ερωτοτροπούν στην κουζίνα. Η αυτοκτονία της δεν έρχεται ως πράξη αρχών και αντίστασης, αλλά περισσότερο ως κάτι που μοιάζει με συναισθηματική κατάρρευση.
Όπως και η Αντιγόνη της Ziegler, έτσι και η Antigone in Analysis της Barbara Barclay κουβαλά το βάρος όλων των κληρονομημένων ιδεών γύρω από την ελληνίδα πριγκίπισσα. Το κείμενο της Ziegler περιλαμβάνει μια σελίδα παρακειμενικών παραθεμάτων από μορφές όπως ο Albert Camus, ο Václav Havel και η Helen Morales. Το έργο της Barclay, που παρουσιάστηκε από το Peculiar Works Project και ανέβηκε πρόσφατα στο La MaMa, μας προσκαλεί σε ένα μεταφυσικό σαλόνι όπου ο Georg Wilhelm Friedrich Hegel, η Judith Butler, ο Søren Kierkegaard, η Luce Irigaray και ο Jacques Lacan περιστρέφονται γύρω από την Αντιγόνη σαν φιλονικούντες γύπες, τσιμπολογώντας τα νοήματα του έργου ενώ κατά διαστήματα φορούν και τους διάφορους ρόλους του.
Η πιο εμφανής απόκλιση της παραγωγής είναι ότι ανυψώνει την Ιοκάστη στη θέση του Κρέοντα — τη στέφουν βασίλισσα και τη συνοδεύουν στον θρόνο η Butler και η Irigaray — αναπλαισιώνοντας τη σύγκρουση ως αντιπαράθεση όχι μόνο ανάμεσα σε άρχουσα και αντιφρονούσα υπήκοο, αλλά και ανάμεσα σε μητέρα και κόρη. (Η Barclay έχει πει ότι το έργο ξεκίνησε ως ένας τρόπος να εξερευνήσει τη δική της σχέση με τη μητέρα της, προτού εξελιχθεί σε ένα ευρύτερο έργο για την τύφλωση στον Σοφοκλή.) Η ένταση εδώ πηγάζει από την ανοιχτή εχθρότητα της Αντιγόνης απέναντι στη συνενοχή της μητέρας της στην αιμομιξία με τον γιο που έγινε σύζυγός της (Antigone Agonistes θα μπορούσε να είναι ένας εναλλακτικός τίτλος). Η ωμότητά της είναι χαρακτηριστική αυτού του μονόωρου έργου, το οποίο κάνει επίσης τη δυσεξήγητη επιλογή να βάλει στίχους από τον Άμλετ στο στόμα της ομώνυμης ηρωίδας. «Ω ντροπή, πού είναι το κοκκίνισμά σου;» ρωτά η Αντιγόνη τη μητέρα της· και η Ιοκάστη, με τη σειρά της, εκστομίζει στίχους από το περίφημο “απαλλάξτε με εδώ από τη γυναικεία μου φύση” της Λαίδης Μάκβεθ
Παραταγμένοι σαν συμπαίκτες διπλού τένις στις γωνίες ενός ορθογωνίου, οι φιλόσοφοι ανταλλάσσουν τους ισχυρισμούς τους πάνω στη σκηνή με ανταγωνιστικό ζήλο. Η πεποίθηση του Kierkegaard ότι «οι γυναίκες πρέπει να μένουν στο σπίτι και να γεννούν παιδιά — όσο το δυνατόν περισσότερα αγόρια» συγκρούεται με την επιμονή της Butler ότι το φύλο διαμορφώνεται κοινωωνικά — μια ιδέα που το έργο φαίνεται εμμέσως να υιοθετεί — ενώ η Irigaray διεκδικεί μια ειδικά γυναικεία γλώσσα που αντιστέκεται στην απορρόφηση από ανδρικά σχήματα. Εγώ ήμουν υπερβολικά αποσπασμένη από εκείνη τη γκρίζα μάζα που αποτυγχάνει να περάσει για μαλλί πάνω στο κεφάλι του Hegel, ώστε να βγάλω ιδιαίτερο νόημα από τους στοχασμούς του. Σε κάποιο σημείο, η Αντιγόνη υποβάλλεται σε μια ψευδοκλινική εξέταση, σαν το έργο να κυριολεκτικοποιεί αιώνες θεωρητικής επιτήρησης. Το πιο επιεικές πράγμα που θα μπορούσε να πει κανείς για αυτό το έργο είναι ότι, για να δανειστούμε τον Bernard Williams, έχει «μία σκέψη παραπάνω απ’ όσες αντέχει».
Στο ζήτημα των κινήτρων της Αντιγόνης, οι φιλόσοφοι και οι ψυχαναλυτές δεν συγκλίνουν ποτέ· η εξέγερσή της παρουσιάζεται εναλλάξ ως ηθική αναγκαιότητα, ψυχολογικός καταναγκασμός, έμφυλη επιτέλεση και υπερπροσδιορισμένη αντίσταση. Εκείνο που παραμένει απτό, παρά τον θόρυβο, είναι μια αίσθηση της Αντιγόνης ως διαρκούς πρόκλησης: όχι τόσο ως μια ασύγκριτη μορφή όσο ως μια μορφή γεμάτη από άλλες μορφές, μια ύπαρξη που περικλείει πολλαπλότητες — αν κρίνει κανείς από όλες αυτές τις πρόσφατες διασκευές με μια έφηβη που αρνείται να προσαρμοστεί στην εποχή της. Στο προσεχές βιβλίο του Antigone as Political Philosophy, ο φιλόσοφος Gregor Moder υποστηρίζει ότι αυτό που ελκύει περισσότερο το σύγχρονο κοινό στη γυναίκα αριστοκράτισσα της αρχαίας Ελλάδας είναι η ηθική της ακεραιότητα, ή αλλιώς η «στάση» της, ακόμη κι αν η αποφασιστικότητά της να θάψει τον νεκρό αδελφό της ξενίζει και αφήνει κάποιους αδιάφορους. «Ίσως η Αντιγόνη να λειτουργεί ως παράδειγμα ακριβώς μέσα από την ουσιαστική κενότητα της πράξης της, μέσα από την απουσία οποιασδήποτε κατανοητής πρόθεσης, μέσα από μια παύση ή ένα κενό όπου μπορούμε να τοποθετήσουμε το δικό μας διακύβευμα και τη δική μας δυνητική υποκειμενικότητα», γράφει. Αν το έργο της Barclay λυγίζει κάτω από το βάρος του αδιάκοπου φιλοσοφείν του, παρ’ όλα αυτά μαρτυρεί το εξής: ότι η ηρωίδα του Σοφοκλή αρνείται να μείνει θαμμένη, όσες στρώσεις θεωρίας κι αν σωρευτούν πάνω της. Η Butler μιλά εκ μέρους και των τεσσάρων δραματουργών όταν σημειώνει ότι «η Αντιγόνη μας στοιχειώνει, ένας πεινασμένος ψίθυρος που μας λέει πως το παρελθόν μας εξακολουθεί να είναι μαζί μας».
Η Rhoda Feng είναι ανεξάρτητη αρθρογράφος στην Ουάσιγκτον, D.C. Έχει γράψει για βιβλία και θέατρο στα 4Columns, Artforum, frieze, the Nation, the Boston Globe και the New Republic.
Σε αυτό το βίντεο από το κανάλι ScienceClic στο YouTube, ο Γάλλος εικαστικός δημιουργός και εκπαιδευτικός Alessandro Roussel μεταφέρει τους θεατές σε ένα ταξίδι από τη Γη βαθιά μέσα στο Σύμπαν, πάνω σε ένα υποθετικό — αλλά θεωρητικά εφικτό — διαστημόπλοιο που προσεγγίζει την ταχύτητα του φωτός. Μέσα από προσεγμένα τρισδιάστατα γραφικά και σύντομες, τεκμηριωμένες εξηγήσεις, το σύντομο αυτό βίντεο εξερευνά πώς θα εκδηλώνονταν οι νόμοι του Σύμπαντος σε τόσο ακραίες και ανοίκειες ταχύτητες, συμπεριλαμβανομένου του τι θα έβλεπαν οι άνθρωποι που θα επέβαιναν σε ένα τέτοιο σκάφος και του πώς θα εκδηλωνόταν η διαστολή του χρόνου.
Μέσα από αυτό το καθηλωτικό, σχεδόν παραμορφωτικό για την ίδια την πραγματικότητα ταξίδι, ο Roussel διερευνά τα όρια αυτού που γνωρίζουμε για την πραγματικότητα — και, πράγματι, τα ίδια τα όρια της πραγματικότητας.
Βίντεο: ScienceClic Σκηνοθεσία: Alessandro Roussel 9 Απριλίου 2026
Του Tuvan Gumrukcu 18 Απριλίου 2026, 2:44 μ.μ. GMT+3
ΑΤΤΑΛΕΙΑ, Τουρκία, 18 Απριλίου (Reuters) – Δεν έχει οριστεί ημερομηνία για τον επόμενο γύρο διαπραγματεύσεων μεταξύ του Ιράν και των Ηνωμένων Πολιτειών, δήλωσε το Σάββατο ο υφυπουργός Εξωτερικών του Ιράν, προσθέτοντας ότι πρέπει πρώτα να συμφωνηθεί ένα πλαίσιο συνεννόησης.
Οι υψηλότερου επιπέδου συνομιλίες ΗΠΑ-Ιράν μετά την Ισλαμική Επανάσταση του 1979 ολοκληρώθηκαν το περασμένο Σαββατοκύριακο στο Ισλαμαμπάντ χωρίς συμφωνία.
Ο πρόεδρος των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ δήλωσε στο Reuters ότι πιθανότατα θα υπήρχαν περισσότερες απευθείας συνομιλίες αυτό το Σαββατοκύριακο, αν και ορισμένοι διπλωμάτες ανέφεραν ότι αυτό ήταν μάλλον απίθανο λόγω των δυσκολιών οργάνωσης συνάντησης στο Ισλαμαμπάντ, όπου αναμένεται να διεξαχθούν οι συνομιλίες.
«Αυτή τη στιγμή επικεντρωνόμαστε στην οριστικοποίηση του πλαισίου συνεννόησης μεταξύ των δύο πλευρών. Δεν θέλουμε να μπούμε σε καμία διαπραγμάτευση ή συνάντηση που είναι καταδικασμένη να αποτύχει και που θα μπορούσε να αποτελέσει πρόσχημα για έναν ακόμη γύρο κλιμάκωσης», δήλωσε ο Σαΐντ Χατιμπζαντέχ σε δημοσιογράφους στο περιθώριο διπλωματικού φόρουμ στην Αττάλεια, στη νότια Τουρκία.
Ο Ιρανός υφυπουργός Εξωτερικών Σαΐντ Χατιμπζαντέχ μιλά σε δημοσιογράφους καθώς συμμετέχει στο Διπλωματικό Φόρουμ της Αττάλειας, στην Αττάλεια της Τουρκίας, στις 18 Απριλίου 2026. REUTERS/Umit Bektas
«Μέχρι να συμφωνήσουμε στο πλαίσιο, δεν μπορούμε να ορίσουμε ημερομηνία… Στην πραγματικότητα είχε σημειωθεί σημαντική πρόοδος. Όμως η μαξιμαλιστική προσέγγιση της άλλης πλευράς, που επιχειρεί να καταστήσει το Ιράν εξαίρεση από το διεθνές δίκαιο, μας εμπόδισε να καταλήξουμε σε συμφωνία», είπε, αναφερόμενος στις αμερικανικές απαιτήσεις σχετικά με το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν.
«Πρέπει να είμαι απολύτως σαφής ότι το Ιράν δεν θα δεχθεί να αποτελεί εξαίρεση από το διεθνές δίκαιο. Οτιδήποτε δεσμευθούμε να κάνουμε θα είναι εντός των διεθνών κανονισμών και του διεθνούς δικαίου.»
Ερωτηθείς σχετικά με δημοσιεύματα ότι το Ιράν έκλεισε και πάλι το Σάββατο τα Στενά του Ορμούζ, μετά την προσωρινή επαναλειτουργία τους που ακολούθησε ξεχωριστή 10ήμερη κατάπαυση του πυρός, με αμερικανική μεσολάβηση, μεταξύ Ισραήλ και Λιβάνου την Πέμπτη, ο Χατιμπζαντέχ είπε ότι το Ιράν είχε ανακοινώσει πως θα επέτρεπε την ασφαλή διέλευση εμπορικών πλοίων, σύμφωνα με τους όρους της εκεχειρίας.
«Η άλλη πλευρά, η αμερικανική πλευρά, προσπάθησε να το υπονομεύσει λέγοντας ότι είναι ανοιχτό, εκτός από τους Ιρανούς. Αυτός ήταν ο λόγος που είπαμε ότι “αν πρόκειται να παραβιάσετε τους όρους και τις προϋποθέσεις της κατάπαυσης του πυρός, αν οι Αμερικανοί δεν πρόκειται να τηρήσουν τον λόγο τους, τότε θα υπάρξουν συνέπειες γι’ αυτούς”», είπε.
Ρεπορτάζ: Tuvan Gumrukcu Σύνταξη: Huseyin Hayatsever Επιμέλεια: Mark Potter
Κατά τη διάρκεια της εισβολής του Ισραήλ στον νότιο Λίβανο τις τελευταίες εβδομάδες, η ισραηλινή πολεμική αεροπορία κατέστρεψε αρκετές γέφυρες στον ποταμό Λιτάνι. Μετά την κήρυξη 10ήμερης κατάπαυσης του πυρός, από τα μεσάνυχτα της Πέμπτης, ο λιβανικός στρατός και η Αρχή του Λιτάνι εργάζονταν για την τοποθέτηση προσωρινών γεφυρών στη θέση εκείνων που καταστράφηκαν. (Βίντεο AP από τους Mohammad Anouti και Fadi Tawil)
Των MICHELLE L. PRICE, SAMY MAGDY, SAM METZ και MUNIR AHMED Ενημερώθηκε 3:42 μ.μ. GMT+3, 19 Απριλίου 2026
ΟΥΑΣΙΓΚΤΟΝ (AP) — Ο πρόεδρος των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ δήλωσε ότι Αμερικανοί διαπραγματευτές θα βρίσκονται τη Δευτέρα στο Πακιστάν για συνομιλίες με το Ιράν.
Ο Τραμπ, σε ανάρτησή του στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης την Κυριακή, δεν διευκρίνισε ποιοι Αμερικανοί αξιωματούχοι θα μεταβούν στο Ισλαμαμπάντ για τον δεύτερο γύρο απευθείας συνομιλιών με το Ιράν. Ο Λευκός Οίκος και το γραφείο του Αμερικανού αντιπροέδρου Τζέι Ντι Βανς, ο οποίος ηγήθηκε του πρώτου γύρου συνομιλιών, δεν απάντησαν άμεσα σε μηνύματα το πρωί της Κυριακής.
Στην ανάρτησή του, ο Τραμπ κατηγόρησε το Ιράν ότι παραβίασε τη συμφωνία κατάπαυσης του πυρός πυροβολώντας το Σάββατο στα Στενά του Ορμούζ και απείλησε να καταστρέψει πολιτικές υποδομές στο Ιράν, αν δεν αποδεχθεί τη συμφωνία που προσφέρουν οι ΗΠΑ.
«Αν δεν το κάνουν, οι Ηνωμένες Πολιτείες θα καταστρέψουν κάθε μονάδα ηλεκτροπαραγωγής και κάθε γέφυρα στο Ιράν», έγραψε ο Τραμπ.
Δεν υπήρξε άμεσο σχόλιο από το Ιράν.
Το Ιράν επέμεινε στην υπόσχεσή του να περιορίσει τη διέλευση πλοίων από τα Στενά του Ορμούζ όσο παραμένει σε ισχύ ο αμερικανικός αποκλεισμός των ιρανικών λιμανιών, την ώρα που οι διαμεσολαβητές προσπαθούσαν εσπευσμένα να παρατείνουν την κατάπαυση του πυρός που λήγει την Τετάρτη.
Οι αντικρουόμενοι αποκλεισμοί έχουν περιπλέξει τις διαμεσολαβητικές προσπάθειες υπό πακιστανική ηγεσία και έχουν εγείρει ερωτήματα για το αν η δίβδομη ανακωχή μπορεί να παραταθεί.
«Είναι αδύνατο να διέρχονται άλλοι από τα Στενά του Ορμούζ ενώ εμείς δεν μπορούμε», δήλωσε ο πρόεδρος του ιρανικού κοινοβουλίου Μοχάμαντ Μπαγέρ Καλιμπάφ σε συνέντευξη που μεταδόθηκε αργά το βράδυ του Σαββάτου από την κρατική τηλεόραση.
Ο Καλιμπάφ, ο οποίος είναι ο επικεφαλής διαπραγματευτής του Ιράν στις συνομιλίες με τις Ηνωμένες Πολιτείες, καταφέρθηκε εναντίον του αμερικανικού αποκλεισμού, χαρακτηρίζοντάς τον «αφελή απόφαση που ελήφθη από άγνοια». Είπε, πριν από τις τελευταίες δηλώσεις του Τραμπ, ότι το Ιράν εξακολουθούσε να επιδιώκει την ειρήνη, παρά τη βαθιά ριζωμένη δυσπιστία του απέναντι στις Ηνωμένες Πολιτείες.
«Δεν θα υπάρξει καμία υποχώρηση στο πεδίο της διπλωματίας», είπε, αναγνωρίζοντας ότι το χάσμα ανάμεσα στις δύο πλευρές παρέμενε μεγάλο.
Το Ιράν είχε ανακοινώσει την επαναλειτουργία των Στενών μετά την έναρξη ισχύος, την Παρασκευή, μιας 10ήμερης ανακωχής ανάμεσα στο Ισραήλ και τη λιβανική ένοπλη οργάνωση Χεζμπολάχ, η οποία υποστηρίζεται από το Ιράν. Όμως, αφού ο Τραμπ δήλωσε ότι ο αμερικανικός αποκλεισμός των ιρανικών λιμανιών «θα παραμείνει σε πλήρη ισχύ» έως ότου η Τεχεράνη καταλήξει σε συμφωνία με τις Ηνωμένες Πολιτείες, το Ιράν ανακοίνωσε ότι θα συνεχίσει να επιβάλλει τους περιορισμούς του στα Στενά.
Ύστερα από μια σύντομη αύξηση των προσπαθειών διέλευσης το Σάββατο, τα πλοία στον Περσικό Κόλπο διατήρησαν τις θέσεις τους, επιφυλακτικά, αφού δύο πλοία με ινδική σημαία δέχθηκαν πυρά ενώ βρίσκονταν εν πλω και αναγκάστηκαν να επιστρέψουν. Η υποχώρησή τους επανέφερε τα Στενά — από τα οποία διέρχεται κανονικά περίπου το ένα πέμπτο του παγκόσμιου εμπορίου πετρελαίου — στην προ της εκεχειρίας κατάσταση, απειλώντας να επιδεινώσει την παγκόσμια ενεργειακή κρίση και να ωθήσει τα μέρη σε αναζωπύρωση της σύγκρουσης, καθώς ο πόλεμος εισερχόταν στην όγδοη εβδομάδα του.
Ενώ απομένουν λίγες ημέρες έως τη λήξη της κατάπαυσης του πυρός ανάμεσα στις Ηνωμένες Πολιτείες και το Ιράν, η Τεχεράνη δήλωσε το Σάββατο ότι έλαβε νέες προτάσεις από τις Ηνωμένες Πολιτείες, ενώ Πακιστανοί διαμεσολαβητές εργάζονταν για να οργανώσουν έναν ακόμη γύρο απευθείας διαπραγματεύσεων τις επόμενες ημέρες.
Οι πακιστανικές αρχές άρχισαν να ενισχύουν τα μέτρα ασφαλείας στην πρωτεύουσα, το Ισλαμαμπάντ. Περιφερειακός αξιωματούχος που εμπλέκεται στις διαμεσολαβητικές προσπάθειες δήλωσε ότι οι διαμεσολαβητές οριστικοποιούσαν τις προετοιμασίες και ότι αμερικανικές προκαταρκτικές ομάδες ασφαλείας βρίσκονταν ήδη επί τόπου. Ο αξιωματούχος μίλησε υπό τον όρο της ανωνυμίας, επειδή δεν είχε εξουσιοδότηση να συζητήσει τις προετοιμασίες με τα μέσα ενημέρωσης.
Για το Ιράν, το κλείσιμο των Στενών — που επιβλήθηκε αφού οι Ηνωμένες Πολιτείες και το Ισραήλ ξεκίνησαν τον πόλεμο στις 28 Φεβρουαρίου, ενώ βρίσκονταν σε εξέλιξη συνομιλίες για το πυρηνικό πρόγραμμα της Τεχεράνης — είναι ίσως το ισχυρότερο όπλο του, καθώς απειλεί την παγκόσμια οικονομία και προκαλεί πολιτικό κόστος στον Τραμπ. Για τις Ηνωμένες Πολιτείες, ο αποκλεισμός πιέζει την ήδη αποδυναμωμένη ιρανική οικονομία και ασκεί πίεση στην κυβέρνησή της, στερώντας της μακροπρόθεσμη ρευστότητα.
Παρότι η εκεχειρία έχει τηρηθεί, η αντιπαράθεση στα Στενά απειλεί να βυθίσει ξανά την περιοχή σε έναν πόλεμο που έχει στοιχίσει τη ζωή σε τουλάχιστον 3.000 ανθρώπους στο Ιράν, περισσότερους από 2.290 στον Λίβανο, 23 στο Ισραήλ και πάνω από δώδεκα στα αραβικά κράτη του Κόλπου. Δεκαπέντε Ισραηλινοί στρατιώτες στον Λίβανο και 13 Αμερικανοί στρατιωτικοί σε ολόκληρη την περιοχή έχουν επίσης σκοτωθεί.
Οι ελπίδες για επαναλειτουργία εξανεμίζονται καθώς πλοία δέχονται πυρά
Ταχύπλοα του Σώματος των Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης άνοιξαν πυρ εναντίον ενός δεξαμενόπλοιου, ενώ βλήμα έπληξε ένα πλοίο μεταφοράς εμπορευματοκιβωτίων, προκαλώντας ζημιές σε ορισμένα κοντέινερ, ανακοίνωσε το United Kingdom Maritime Trade Operations του βρετανικού στρατού. Το υπουργείο Εξωτερικών της Ινδίας δήλωσε ότι κάλεσε τον Ιρανό πρέσβη για το «σοβαρό περιστατικό» των πυρών κατά δύο εμπορικών πλοίων με ινδική σημαία, ιδίως αφού νωρίτερα το Ιράν είχε επιτρέψει τη διέλευση αρκετών πλοίων με προορισμό την Ινδία.
«Οι Αμερικανοί θέτουν σε κίνδυνο τη διεθνή κοινότητα, θέτουν σε κίνδυνο την παγκόσμια οικονομία μέσω αυτών που μπορώ να αποκαλέσω λανθασμένους υπολογισμούς», δήλωσε στο Associated Press ο Ιρανός υφυπουργός Εξωτερικών Σαΐντ Χατιμπζαντέχ, προσθέτοντας ότι οι ΗΠΑ «θέτουν σε κίνδυνο ολόκληρο το πακέτο της εκεχειρίας».
Το Ανώτατο Συμβούλιο Εθνικής Ασφαλείας του Ιράν εξέδωσε ανακοίνωση στην οποία χαρακτήρισε τον αποκλεισμό παραβίαση της κατάπαυσης του πυρός και δήλωσε ότι το Ιράν θα αποτρέψει «οποιαδήποτε υπό όρους και περιορισμένη επαναλειτουργία» των Στενών. Το Συμβούλιο έχει πρόσφατα λειτουργήσει ως το de facto ανώτατο όργανο λήψης αποφάσεων στο Ιράν.
Δεδομένου ότι το μεγαλύτερο μέρος των προμηθειών προς τις αμερικανικές στρατιωτικές βάσεις στην περιοχή του Κόλπου διέρχεται από τα Στενά, «το Ιράν είναι αποφασισμένο να διατηρήσει την επιτήρηση και τον έλεγχο της κυκλοφορίας μέσω των Στενών έως ότου ο πόλεμος τερματιστεί πλήρως», ανέφερε το Συμβούλιο. Αυτό σημαίνει διαδρομές καθορισμένες από το Ιράν, καταβολή τελών και έκδοση πιστοποιητικών διέλευσης.
Το Πακιστάν πιέζει για πρόοδο προς μια νέα συμφωνία
Η αναζωπύρωση της αντιπαράθεσης γύρω από τα Στενά σημειώθηκε λίγες ώρες αφότου ο υπουργός Εξωτερικών του Πακιστάν, Ισάκ Νταρ, δήλωσε ότι η χώρα του εργαζόταν για να «γεφυρώσει» τις διαφορές μεταξύ των ΗΠΑ και του Ιράν.
Πριν από τη νεότερη ανάρτηση του Τραμπ την Κυριακή, το Ανώτατο Συμβούλιο Εθνικής Ασφαλείας του Ιράν είχε δηλώσει ότι «νέες προτάσεις» από τις ΗΠΑ είχαν τεθεί στο τραπέζι κατά τη διάρκεια επίσκεψης στο Ιράν του αρχηγού του πακιστανικού στρατού και ότι εξετάζονταν.
Ο Χατιμπζαντέχ δήλωσε ότι το Ιράν δεν πρόκειται να παραδώσει στις Ηνωμένες Πολιτείες το απόθεμά του των 970 λιβρών (440 κιλών) εμπλουτισμένου ουρανίου, χαρακτηρίζοντας την ιδέα «εκ προοιμίου απαράδεκτη». Δεν αναφέρθηκε σε άλλες προτάσεις σχετικά με το εμπλουτισμένο ουράνιο, λέγοντας μόνο ότι «είμαστε έτοιμοι να αντιμετωπίσουμε κάθε ανησυχία».
__ Ο Samy Magdy μετέδωσε από το Κάιρο, ο Samuel Metz από τη Ραμάλα της Δυτικής Όχθης και ο Munir Ahmed από το Ισλαμαμπάντ.
του Γιώργου Τσουκαλά, Δικηγόρου
Aoife White
Marie-Pierre Lannelongue
