του Γιώργου Τσουκαλά, Δικηγόρου
Ο διάλογος που ακολουθεί είναι υποθετικός:
« — Σωστομερίτες! Λησμονείτε πως η Ρωμιοσύνη άνηκε κατ’ εξοχήν στην Ανατολή, πως ο δικέφαλος αητός του Βυζαντίου στρέφονταν προς την Ανατολή, όχι μόνο προς την Δύση. Για ποια ορθή πλευρά της Ιστορίας τώρα δα τυρβάζετε, κοιτώντας μονόπλευρα την Δύση;»
« — Λάθος κάμετε! Αφού οι Έλληνες ανήκαμε πάντοτε στην Δύση. Ξεχνάτε πως η κλασική Ελλάδα γέννησε τον δυτικό πολιτισμό; Έτσι, και η συγκαιρινή Ελλάδα, αγκαλιασμένη με την Δύση, βρίσκεται πράγματι στην ορθή πλευρά της Ιστορίας.»
« — Μα, με τους λαούς της Ανατολής εζήσαμε αιώνες μαζί, και εσείς τώρα γυρεύετε να χαλάσετε μια μακραίωνη παράδοση ειρήνης και φιλίας, εν ονόματι της Δύσεως…»
Τούτος ο φανταστικός διάλογος, εμπνευσμένος από όσα αληθινά διαμείβονται στην κοινωνία του καιρού μας, ίσως θυμίζει, πως τα νεοελληνικά διλήμματα, μεταξύ Ανατολής και Δύσης, που κατατρύχουν τους σύγχρονους Έλληνες του 21ου αιώνα, μπορεί να ανατρέχουν δολιχοδρομώντας σε έναν παλιό και πικρό διχασμό που ανάγεται ίσα με τον 15ο αιώνα, στην μεγάλη διαμάχη μεταξύ Ενωτικών και Ανθενωτικών.
Αιώνες, μπορεί να πέρασαν από την Άλωση του Βυζαντίου, έως τα σήμερα, αλλά η αμάχη στα σωθικά της Ρωμιοσύνης μεταξύ Ανατολής και Δύσης, παραμένει ολοζώντανη, αν και πλέον μετασχηματισμένη σχετικά με την συμπαράταξη της Ελλάδας με την λεγόμενη «ορθή πλευρά της Ιστορίας»…
« — Κρειττότερον ἐστὶν εἰδέναι ἐν μέσῃ τῇ Πόλει φακιόλιον βασιλεῦον Τούρκου, ἢ καλύπτραν λατινικήν» διατυμπάνιζε ολόθερμα ο Λουκάς Νοταράς, Μέγας Δούκας της Ρωμιοσύνης, το 1453 λίγο πριν την Άλωση της Πόλης. Ο άνθρωπος διατράνωνε πως προτιμούσε να δει μέσα στην Κωνσταντινούπολη Οθωμανό Σουλτάνο που να φορά το τούρκικο φέσι, παρά να αντικρύσει τα φράγκικα καπέλα! Εν τω μεταξύ, περίπου την ίδια εποχή, ο διαπρύσιος ιεροκήρυκας των Ανθενωτικών, ο πολύς Γεννάδιος Σχολάριος αφού κλείστηκε στην Μονή Παμμακαρίστου στην Πόλη, θυροκόλλησε στην εξώπορτα του σκοτεινού κελιού του, έναν αληθινό θρήνο, και συνάμα μια τρομερή καταγγελία για όσους συγχρόνους του επέλεξαν να ενωθούν με την Δύση:
« — Ἄθλιοι Ρωμαῖοι, εἰς τί ἐπλανήθητε, καὶ ἀπεμακρύνατε ἐκ τῆς ἐλπίδος τοῦ Θεοῦ, καὶ ἠλπίσατε εἰς τὴν δύναμιν τῶν Φράγκων, καὶ σὺν τῇ πόλει, ἐν ῇ μέλλει φθαρῆναι, ἐχάσατε καὶ τὴν εὐσέβειάν σας. Ἰλεὼς μοί, Κύριε!»
Ασφαλώς αυτήν την άποψη, δεν την συμμερίζονταν οι Ενωτικοί, οι οποίοι θαρρούσαν καλύτερο να συνεταιριστούν οι Έλληνες του 15ου αιώνα με τους Δυτικούς Ευρωπαίους, και να ζητήσουν την στρατιωτική βοήθεια της Δύσης κατά της ορμής της Ανατολής, των Τούρκων – πράγμα που είχε ξαναγίνει με την Πρώτη Σταυροφορία (1096-1099), επί Αλεξίου Κομνηνού. Αντιθέτως, τον 15ο αιώνα, οι Ανθενωτικοί πίστευαν πως μάλλον ήταν θέλημα Θεού η υπαγωγή της Ρωμιοσύνης στους Οθωμανούς, προκειμένου να γλίτωνε, όπως θεωρούσαν, από την μισητή Φραγκιά. Οι ρίζες του αντιδυτικισμού τους μπορεί να φύτρωσαν με την κατάκτηση του Βυζαντίου από τους Φράγκους το 1204 τον καιρό της Τέταρτης Σταυροφορίας, ίσως ακόμη νωρίτερα με το Σχίσμα των Εκκλησιών το 1054. Πάντως τον 13ο αιώνα, για τους Βυζαντινούς, οι Δυτικοί ήταν οι λαομίσητοι εχθροί, οι αζυμήτες που τους είχαν υποδουλώσει άδικα και λυμαίνονταν τον τόπο τους.
Τελικά, η Κωνσταντινούπολη έπεσε στους Οθωμανούς, το 1453. Μετά την Άλωση, ο Μωάμεθ ο Πορθητής έσφαξε μεν τον κοσμικό ηγέτη των Ανθενωτικών, Λουκά Νοταρά, παρά το γεγονός πως έσπευσε αμέσως μετά δώρων να υποδεχτεί τον Οθωμανό Σουλτάνο, άφησε δε ζωντανό τον μοναχό Γεννάδιο Σχολάριο, χρίζοντάς τον Πατριάρχη, επιδαψιλεύοντας προνόμια, ώστε η Ρωμιοσύνη να ζήσει ενταγμένη, ως υποτελής πλέον στην Τουρκιά.
« — Αὐτοκράτορι μεγίστῳ, βασιλεῖ βασιλέων Μεχεμέτει, εὐτυχεῖ, νικητῇ, τροπαιούχῳ, θριαμβευτῇ, ἀηττήτῳ, κυρίῳ γῆς καὶ θαλάσσης Θεοῦ θελήματι, Κριτούβουλος δοῦλος εὐτελής» προσφωνούσε ο Κριτόβουλος ο Ίμβριος τον Σουλτάνο Μωάμεθ το 1466. Ακολούθησαν τουλάχιστον τέσσερις αιώνες Τουρκοκρατίας…
Οι Ενωτικοί μετανάστευσαν στην Δύση. Τον 15ο αιώνα, η Αναγέννηση στην Δύση πυροδοτείται από τους φυγάδες Έλληνες σοφούς, που προτίμησαν να γίνουν πρόσφυγες στην Ευρώπη, από το να ζήσουν μαζί με τους Οθωμανούς. Σαν ο ελληνιστής Ιωάννης Αργυρόπουλος αντίκρυσε τον ελληνικό πολιτισμό να αναγεννάται στην Ελβετία του 15ου αιώνα, αναφώνησε,
« — Ιδού η Ελλάς, με την δική μας εξορία, πέταξε πέρα από τις Άλπεις!»
Η διαμάχη μεταξύ Ενωτικών και Ανθενωτικών λήγει μετά την κατάλυση του Βυζαντίου το 1453, και όσα επακολούθησαν δεν συνδέονται ευθέως με τους Ενωτικούς και Ανθενωτικούς που πράγματι ξεχάστηκαν. Όμως, κατά έναν ασύνδετο τρόπο, το όραμα για ένωση των Ελλήνων με την Δύση, έμελλε αργότερα να νεκρανασταθεί μετασχηματισμένο, μέσα από ασυνέχειες.
Τον 18ο αιώνα, η συμπαράταξη των νεώτερων Ελλήνων με την πεφωτισμένη, εξελληνισμένη και ανεξίθρησκη πλέον Δύση έμοιαζε δελεαστική για τον Νεοελληνικό Διαφωτισμό. Αυτή ήταν και η βασική ιδέα του επιφανέστερου Νεοέλληνα Διαφωτιστή των αρχών του 19ου αιώνα, του Αδαμάντιου Κοραή, που επιδίωκε την «μετακένωση» του πολιτισμού της νεώτερης Ευρώπης στην νεώτερη Ελλάδα, ως δικού της πολιτισμού, δεδομένου πως οι Ευρωπαίοι μιμήθηκαν την αρχαία Ελλάδα και αντέγραψαν τον πολιτισμό της. Οι ιδέες του Νεοελληνικού Διαφωτισμού, ενός ιδεολογικού ρεύματος που έρχονταν από την Δύση και που δεν σχετίζονταν ευθέως με την υστερομεσαιωνική διαμάχη μεταξύ Ενωτικών και Ανθενωτικών, διαπέρασαν την τουρκοκρατούμενη Ελλάδα.
Το 1821, στην Πελοπόννησο, οι επαναστημένοι Έλληνες αποφάσισαν, να ρίξουν όπως είπαν στον βυθό της λήθης κάθε παλιά τους διχόνοια! Άλλωστε, οι Πελοποννήσιοι θυμούνταν πως ήσαν υπόδουλοι των Τούρκων μόλις για έναν αιώνα της λεγόμενης Δεύτερης Τουρκοκρατίας (1715-1821), καθώς ο Μοριάς, μια περιοχή που δεν έπεσε αυτομάτως στους Οθωμανούς μετά την Άλωση της Πόλης το 1453 αλλά έμεινε ελεύθερη για μερικά χρόνια ακόμη έως το 1461, είχε περάσει ενδιαμέσως στην κυριαρχία της Δύσης με την Βενετοκρατία (1685-1715). Έτσι, στις 23 Μαρτίου 1821, οι Επαναστάτες του Μοριά απηύθυναν «Προειδοποίησι εἰς τὰς εὐρωπαϊκὰς αὐλάς», που μεταξύ άλλων έγραφε,
«(…) πᾶσα πρὸς ἀλλήλους μας φατρία καὶ διχόνοια, ὡς καρποὶ τῆς τυραννίας ἀπερρίφθησαν εἰς τὸν βυθὸν τῆς λήθης, καὶ ἅπαντες πνέομεν πνοὴν ἐλευθερίας. αἱ χεῖρες ἡμῶν αἱ δεδεμέναι μέχρι του νῦν ἀπὸ τὰς σιδηρᾶς ἀλύσσους τῆς βαρβαρικῆς τυραννίας, ἐλύθησαν ἤδη, καὶ ὑψώθηκαν μεγαλοψύχως καὶ ἔλαβον τὰ ὅπλα πρὸς μηδενισμὸν τῆς βδελυρᾶς τυραννίας. (…) δικαίῳ τῷ λόγῳ ἡ μήτηρ μας Ἑλλάς, ἐκ τῆς ὁποίας καὶ ὑμεῖς ἐφωτίσθητε, ἀπαιτεῖ ὡς ἐν τάχει τὴν φιλάνθρωπον συνδρομήν σας, καὶ εὐέλπιδες, ὅτι θέλει ἀξιωθῶμεν, καὶ ἡμεῖς θέλομεν σᾶς ὁμολογῇ ἄκραν ὑποχρέωσιν, καὶ ἐν καιρῷ θέλομεν δείξη πραγματικῶς τὴν ὑπὲρ τῆς συνδρομῆς σας εὐγνωμοσύνην μας».
Στις 23 Μαρτίου 1821, για τους Επαναστημένους Έλληνες, η ορθή επιλογή ήταν η επιδίωξη της βοήθειας από τους Ευρωπαίους ομογάλακτους αδελφούς τους, και μόλις ελευθερώνονταν θα τούς έδειχναν την ευγνωμοσύνη τους — συμμαχώντας μαζί τους. Αυτήν ήταν και η πρώτη επιλογή της νεώτερης Ελλάδας, που ιδρύθηκε με το Πρωτόκολλο του Λονδίνου το 1830.
Κάπως έτσι γεννήθηκε η ιδέα της Δύσης ως της «ορθής πλευράς της Ιστορίας», ως μιας μάλλον σταθερής, συλλογικής επιλογής των νεώτερων Ελλήνων που φτάνει μέχρι την ένταξη της Ελλάδας στην Ευρωπαϊκή Οικονομική Κοινότητα το 1981, που αργότερα αποτέλεσε την σύγχρονη Ευρωπαϊκή Ένωση. Μια σύγχρονη εξέλιξη των πραγμάτων, σίγουρα αδιανόητη για τους Ανθενωτικούς, αν είχαν την ευχέρεια αναδρομικά να την μάθουν, που αναμφίβολα θα έκανε τους Ενωτικούς να αισθανθούν για αυτήν εκ των υστέρων δικαιωμένοι…
Αν σκεφθούμε ”σε βάθος” γιατί ήταν ανθενωτικοί οι ανθενωτικοί του Βυζαντίου -που ”είδαν και έπαθαν” μετά το 1204 από τους Δυτικούς Παπικούς- θα στοιχηματίσουμε με βεβαιότητα νίκης ότι σήμερα που- η Ορθοδοξία ”ζει και βασιλεύει” με γεραρά Πατριαρχεία στην Κωνσταντινούπολη, την Μέση Ανατολή ,τα Βαλκάνια και την Αφρική και με Αρχιεπισκοπές σε Ευρώπη (Ελλάδα ,Κύπρο και Αλβανία) ,Αυστραλία και Αμερική ΕΚΕΙΝΟΙ ΟΙ ΑΝΘΕΝΩΤΙΚΟΙ ΘΑ ΗΤΑΝ ”με την ορθή πλευρά της Ιστορίας” ,που την εκπροσωπούν Ευρώπη και Αμερική (ΗΠΑ) .
Τότε (1430-1453) οι Ρωμιοί θα έχαναν και την Κωνσταντινούπολη και την Ορθοδοξία από τους Μεγάλους προστάτες Παπικούς και να μην αμφιβάλλουμε ότι ΚΑΙ τον συνειδητοποιημένο ανθενωτισμό ΚΑΙ τη διατήρηση της Ελληνορθοδοξίας στην Τουρκοκρατία με Πατροκοσμάδες και Κρυφά Σχολιά τους ΕΥΛΟΓΟΥΣΕ και ο Χριστός μας .
ΑΙΩΝΙΑ Η ΜΝΗΜΗ ΤΩΝ ΑΝΘΕΝΩΤΙΚΩΝ ΤΟΥ 1453 ΚΑΙ ΟΣΩΝ ΚΡΑΤΗΣΑΝ ΤΗΝ ΕΛΛΗΝΟΡΘΟΔΟΞΙΑ ΜΕ ΤΗΝ Τουρκιά ΣΤΙΣ ΑΛΗΣΜΟΝΗΤΕΣ ΠΑΤΡΙΔΕΣ ΜΕΧΡΙ ΤΗΝ ΣΥΝΘΗΚΗ ΤΗΣ ΛΩΖΑΝΗΣ και άφεση αμαρτιών στους ολιγόπιστους Ενωτικούς του 1453.
Υ.Γ Υπάρχει τώρα Ελληνορθόδοξος που πιστεύει ότι η Παπική Ρώμη -που έκανε τέσσερες Σταυροφορίες για να εξασθενήσει οικονομικώς και στρατιωτικώς την Ανατολική Αυτοκρατορία μας- θα άφηνε απείραχτη την Ανατολική Εκκλησία μας με τα τέσσερα πρεσβυγενή Πατριαρχεία;;;. ΚΑΙ ΟΙ ΙΔΙΟΙ ΟΙ ΠΑΠΕΣ ΔΕΝ ΤΟ ΙΣΧΥΡΙΖΟΝΤΑΙ.
Σταύρος Αθαν.Ναλμπάντης
Ευχαριστώ για το σχόλιο σας. Όπως όμως θα γνωρίζετε, υποθέσεις σαν και αυτήν («εάν η Κωνσταντινούπολη… άρα… » κτλ.) για μια εναλλακτική εξέλιξη του παρελθόντος, οι λεγόμενες «ιστορικές υπαθέσεις» δεν μπορούν να γίνουν. Δεν γνωρίζουμε τι θα συνέβαινε «εάν». Γιατί γνωρίζουμε πως στην Βενετία υπήρχε ελληνορθόδοξη κοινότητα με φημισμένο ναό. Επίσης, στα βενετοκρατούμενα Επτάννησα διατηρήθηκε η Ορθόδοξη Εκκλησία – το ίδιο και σε όλες τις περιοχές της βενετοκρατούμενης Ελλάδας. Επίσης γνωρίζουμε πως οι Φράγκοι μετά από δυο-τρεις γενιές από το 1204, αφομοιώθηκαν με τον ντόπιο ελληνικό πληθυσμό, οι λεγόμενοι «γασμούλοι», ένας εκ των οποίων έγραψε και το «Χρονικό του Μορέως»… Στην νότια Ιταλία υπάρχουν Έλληνες και σήμερα. Έχασαν την ορθοδοξία σε νεώτερη φάση (μετά τον 17ο αιώνα). Μιλούσαν μια διάλεκτο της ελληνικής έως τις αρχές του 20ου… Είμαστε Έλληνες, και το άρθρο κάνει μια περιγραφή, ενώ το πως αυτοπροσδιορίζεται ο καθένας αφήνεται αναπάντητο και ελεύθερο. Πάντως η Ελλάδα ως κράτος (και όχι ο καθένας μας ξεχωριστά ως άτομο) ανήκει στην Δύση, για αυτό και το Κράτος μας είναι μέλος σε όλους τους δυτικούς διεθνείς οργανισμούς, τα δε σύνορα της σύγχρονης χώρας μας συμπίπτουν με τα γεωγραφικά όρια της Ευρώπης.
Ευχαριστώ για την απάντησή σας ,δηλώνοντας ότι για το σχόλιο μου ”με ξεσήκωσε” η τελευταία παράγραφος του άρθρου σας , με την κατάληξη ότι ”αναμφίβολα θα έκανε τους Ενωτικούς να αισθανθούν γιαυτήν εκ των υστέρων δικαιωμένοι…” .
Επειδή για το παρελθόν πάντα με υποθέσεις εκκινούμε αυτό κάναμε αμφότεροι.
Θα συμφωνήσετε και εσείς ότι ήταν πρόκληση στους ατυχείς Ρωμιούς ,ιδιαίτερα της Κωνσταντίνου Πόλης, αλλά και όλης της Θράκης και της Μικράς Ασίας ,-που δεινοπάθησαν προ και μετά το 1204 από τους Δυτικούς-Παπικούς- ότι υπήρχαν Ρωμιοί , οι οποίοι από το 1438 στην Φεράρα και στη συνέχεια το 1439 στη Φλωρεντία συζητούσαν ν με τους εχθρούς της Ορθοδοξίας από το 1054 ΣΧΙΣΜΑ -και του Ελληνισμού στη συνέχεια εχθροί και που ΚΑΤΑΔΗΩΣΑΝ και την Βασιλεύουσα.
ΜΙΑ ΕΝΣΥΝΑΙΣΘΗΣΗ ΟΦΕΙΛΟΥΜΕ ΝΑ ΕΧΟΥΜΕ για τους τότε Ανθενωτικούς , αφήνοντας κατά μέρος τις απόψεις δυστυχώς πολλών -ιδίως από τον νοτιά της Ελλάδος μας -για το σκοτεινό Βυζάντιο και τους ”θαυμάσιους” Ενωτικούς Πλήθωνα τον Γεμιστό και τον εξωμότη Καρδινάλιο Βησσαρίωνα.
Υ.Γ Την επιείκεια σας λόγω καταγωγής μου από τον Έβρο εκεί που από γεννήσεώς μου έβλεπα να κυματίζουν στις εκκλησιές η γαλανόλευκη και ο βυζαντινός κιτρινόμαυρος δικέφαλος . Χριστός Ανέστη.
Σταύρος Αθαν.Ναλμπάντης
Χρόνια πολλά! Αληθώς! Ευχαριστώ για τις ευχές σας!
Υπάρχει αυτή η φράση ως σχήμα λόγου στο τέλος του κειμένου. Όμως δεν σημαίνει πως στο άρθρο γίνεται διερεύνηση μιας υπόθεσης εναλλακτικής εξέλιξης ιστορίας.
Δεν θα ήταν καλύτερα να μην υπήρχε η φράση για την δικαίωση των Ενωτικών , των κατά Κολοκοτρώνη φραγκεμένων και τώρα των εκσυγχρονιστών;;;.
Δεν είδαμε από πουθενά καλό μετά την πτώση της Κωνσταντινουπόλεως .Αντιθέτως όλοι από Βορρά και Δύση δεν μας άφησαν να ανασυστήσουμε την πολυεθνική Ομοσπονδία ,με κυρίαρχη την παιδεία της Ελληνορθοδοξίας, όπως την ονειρεύτηκαν αι σχεδίασαν Ρήγας Φεραίος ,Φιλική Εταιρεία και ο αγρίως δολοφονηθείς στα 42 του χρόνια Ίων Δραγούμης .
Να είστε καλά .
Σταύρος Αθαν. Ναλμπάντης
Κάποιες λεπτομέρειες μπορεῖ νά συνιστοῦν τήν εἰδοποιό διαφορά.
΄η κλασική Ελλάδα γέννησε τον δυτικό πολιτισμό ΄ δὲν εἶναι ἀκριβὴς ἡ διατύπωση γιατί ἡ δύση μελέτησε σὲ βάθος τὸν κλασσικὸ πολιτισμὸ καὶ προχώρησε παίρνοντας στοιχεῖα ἀπὸ αὐτόν, ἐν πολλοῖς ἐρήμην μας.
¨ με τους λαούς της Ανατολής εζήσαμε αιώνες μαζί ´ δὲν ἔτυχε νὰ συγκατοικοῦμε, ὑπῆρχαν Ἑλληνικὲς ἀποικίες ἀπὸ ἀρχαιοτάτων χρόνων, φιλόσοφοι, ἱερά, δὲν πῆγε τυχαῖα ἢ χωρὶς σοβαρό λόγο ὁ Μέγας Ἀλέξανδρος νὰ μεταφέρει πολιτισμὸ πρὸς Ἀνατολάς καί νά ἱδρύσει πόλεις, δὲν δημιουργήθηκε τυχαῖα ὁ Ἑλληνιστικὸς κόσμος ἐκεῖ ὅπου μετέπειτα γεννήθηκε καὶ διαδόθηκε ὁ Χριστιανισμός. Δὲν χτίσθηκε τυχαῖα ἐκεῖ ἡ Κωνσταντινούπολη. Κάτι σηματοδοτεῖ ποὺ ὁ καθένας πού ἀγνοεῖ τό φαντάζεται ἀλλιῶς.
Ἡ Δύση ἔχει χαρακτηριστικὸ τὸν ὀρθολογισμό, ἡ Ἀνατολὴ τὸ συναίσθημα, τὴν πνευματικότητα καὶ τὶς μεταφυσικὲς ἰδέες. Ἡ θέση μας εἶναι ἀνάμεσα καὶ ἡ ἀποκοπή μας ἀπὸ τὴν μία πλευρὰ δὲν μπορεῖ νὰ ἑρμηνευθεῖ ὡς ὀρθὴ πλευρὰ τῆς ἱστορίας, ὅποια κι ἂν εἶναι αὐτὴ ἡ πλευρά. Γιατί τὴν ἐποχὴ τοῦ Βυζαντινοῦ πολιτισμοῦ ἐπικρατοῦσε σὲ ἀρκετοὺς ἡ πλευρὰ τῆς Ἀνατολῆς μὲ τὴν πνευματικότητά της ἀλλὰ καὶ τὴν ἀπέχθεια γιὰ τὸ θεωρούμενο εἰδωλολατρικὸ παρελθὸν καὶ ἔπασχε ἡ ἄλλη πλευρά, καὶ μετὰ τὴν Πτώση φάνηκε νὰ ἐπικρατεῖ ἡ ὀρθολογικὴ πλευρὰ ποὺ ἄρχιζε ἤδη νὰ ἀνθίζει στὴν Δύση, ἀποκόβοντας τὴν ἄλλη πλευρὰ ποὺ θεωρήθηκε ἕως ὀπισθοδρομική.
Τὰ ἀρχαῖα κείμενα εἶχαν ἀρχίσει νὰ διαδίδονται στὴν Δύση τὴν ἐποχὴ τοῦ Οὑμανισμοῦ, Δάντης, Πετράρχης, Βοκάκιος τῆς ἐποχῆς, ὅταν οἱ Εὐρωπαῖοι κατοίκησαν στὴν Ἑλληνικὴ ἐπικράτεια καὶ εἶδαν τὶς ἀρχαιότητες καὶ τοὺς Βυζαντινοὺς ναούς. Οἱ Ἰταλοὶ ἔμποροι στὸ Αἰγαῖο ἀναζήτησαν κείμενα, ἀποτύπωσαν ἀρχαιότητες, διέδωσαν στὴν Δύση καὶ ἄρχισε νὰ γίνεται ἀπαραίτητη ἡ ἐκμάθηση τῶν ἀρχαίων Ἑλληνικῶν ἢ οἱ Ἕλληνες λόγιοι γιὰ τὴν κατανόηση τοῦ κόσμου. Τὸν 15 ὁ αἰώνα ἡ μέχρι τότε γνώση στὴν Δύση τῶν κειμένων ποὺ ἦταν ἀπὸ λατινικὲς πηγὲς ἄλλαξε καὶ ἔγινε ἀπὸ τὶς αὐθεντικές.
Στὴν Σύνοδο τῆς Φλωρεντίας τὸ 1439, ἡ ἐπιχειρούμενη Ἕνωση ἀπεδείχθη ἀνεφάρμοστη γιατί δὲν τὴν δέχθηκαν οἱ Βυζαντινοί. Ὅμως ἐκεῖ ὁ Γεώργιος Πλήθων μὲ τὴν ἀναβίωση τοῦ Πλατωνισμοῦ καὶ τὴν ἵδρυση τῆς Ἀκαδημίας στὴν Φλωρεντία, βοήθησε στὴν ἔναρξη τῆς Ἀναγέννησης στὴν Ἰταλία.
Ποῦ εἶναι ὁ Ἑλληνισμὸς;
Ὁ Κοραῆς θεώρησε ὡς ἀντιδάνειο τὴν πολιτισμικὴ ἐπιρροὴ ἀπὸ τὴν Δύση ποὺ δὲν ἐξελληνίσθηκε ἀλλὰ δανείσθηκε ἀπὸ τὸν ἀρχαῖο Ἑλληνικὸ πολιτισμό, σὲ μία Ἑλλάδα ποὺ ἀκόμη εἶχε ζωντανὲς καὶ ἀντιμαχόμενες καὶ τὶς δύο τάσεις, τὴν ἀρχαιοπρεπῆ καὶ τὴν βυζαντινοπρεπῆ. Οἱ Πατέρες τῆς Ἐκκλησίας τὶς εἶχαν συνδυάσει μὲ τὴν σοφία τους, ἀφοῦ καὶ ὁ Χριστιανισμὸς περιεῖχε μυστήρια, καὶ εἶχε ζωντανὴ τὴν ἀρχαία Ἑλληνικὴ γλῶσσα. Ἡ Δύση ὅμως δὲν προσέγγισε οὔτε κατανόησε τὴν Ὀρθοδοξία. Μετὰ τὴν ἀπελευθέρωση πολλὰ ἀπὸ αὐτὰ ἐρευνήθηκαν καὶ ἐρευνῶνται ἀπὸ Ἕλληνες σὲ ὅ,τι ἀφορᾶ τὸν Ἑλληνισμό. Δὲν εἶναι τυχαία ἡ θέση μας οὔτε ὁ ρόλος μας. Ἕνωση δὲν μπορεῖ νὰ γίνει ἀνόμοιων πραγμάτων, οὔτε μὲ τὴν ἀφομοίωση τοῦ ἑνὸς ἀπὸ τὸν ἄλλον ποὺ σημαίνει κάποιου ἐξαφάνιση. Σύνδεση μπορεῖ νὰ γίνει μὲ γέφυρες μὲ τὴν διατήρηση τῆς ἰδιαιτερότητας τοῦ καθενὸς ἀπὸ τὴν ρίζα του. Γιατί εἴμαστε διαφορετικοί. Καὶ οἱ κλάδοι τοῦ Χριστιανισμοῦ εἶναι διαφορετικοὶ ὅπως ὑπάρχουν διαφορετικὰ δένδρα στὴν φύση. Καὶ ἂν καὶ εἴμαστε ὀλιγάριθμοι ἀποτελοῦμε τὸ ριζικὸ σύστημα, ὡς Ἑλληνισμὸς καὶ Ὀρθοδοξία, τοῦ δυτικοῦ πολιτισμοῦ καὶ τοῦ Χριστιανισμοῦ.
Ποῦ εἶναι ὁ Ἑλληνισμὸς σὲ ὅλα αὐτά;
Ἐνῶ ἡ ἕνωση μὲ τὴν Δύση θὰ σήμαινε πλήρη ἀλλοτρίωσή μας, λέγεται ὅτι ὅταν ὁ Μωάμεθ ὁ Πορθητὴς εἶδε τὶς ἀρχαιότητες στὴν Τροία πίστεψε ὅτι πῆρε ἐκδίκηση γιὰ τοὺς Τρῶες ἀφοῦ αὐτοὶ κατακτήθηκαν ἀπὸ τοὺς Ἕλληνες. Ἀγνοεῖται δηλονότι τὸ ἔργο καὶ ἡ πορεία τῶν Ἑλλήνων ποὺ δὲν ξεκίνησε ἀπὸ τὸν Τρωϊκὸ πόλεμο ἀλλά συνεχίσθηκε καί μετά ἀπό αὐτόν καὶ δημιούργησε πολιτισμὸ καὶ γέφυρες σὲ ὅλη τὴν πορεία του, πρὸς ὅπου δεῖ. Οἱ Μινωΐτες, οἱ ἀποικίες, ἡ Ἑλληνικὴ γλῶσσα, ἡ κλασσικὴ ἀρχαιότητα, οἱ Ἴωνες φιλόσοφοι, ἡ Δημοκρατία, ἡ πορεία τοῦ Μεγάλου Ἀλεξάνδρου, ὁ Χριστιανισμός, ἡ Κωνσταντινούπολη, ὅλα τὸ ἕνα κεφάλαιο συνέχεια τῶν ἄλλων.
Ὅταν λοιπὸν ἀγνοοῦνται ὅλα τά σημαίνοντα καί τά σημαινόμενα τοῦ Ἑλληνισμοῦ, ἀποδομοῦνται καὶ σβήνονται ὅλα αὐτὰ ποὺ ἀποτελοῦν τὸ ὀξυγόνο καί τήν ρίζα τῶν ἀνθρώπων καὶ ἀπομένει τὸ κινητὸ καὶ ἡ ἀνέπαφη συναλλαγή, δὲν μπορεῖ νὰ μιλᾶμε ὄχι γιά σωστὴ πλευρὰ τῆς ἱστορίας, ἀλλά οὔτε γιά ἱστορία. Η ἱστορία πρέπει νὰ συμπεριλαμβάνει ὅλους καί ὅλη τήν ἄνω θρώσκουσα πορεία.
Σας ευχαριστώ για το πολύ ωραίο σχόλιο σας. Υπάρχουν πολλές ερμηνείες και διάφορες απόψεις. Γνωρίζουμε ότι η επιστημονική σκέψη γεννήθηκε στην αρχαία Ελλάδα οπότε δεν είναι ακριβές πως ο Ορθός Λόγος πρωτοεμφανίστηκε με τον ευρωπαϊκό Διαφωτισμό. Επίσης η Δύση έχει πολύ μεγάλη πνευματική και μυστικιστική παράδοση όπως των Φραγκισκανών, των Σταυροφόρων, των Ιησουϊτών, της Αναγέννησης μέσω ζωγράφων όπως του Ιερώνυμου Μπος, του Ντα Βίντσι, και άλλων, που σε εμάς στην Ελλάδα δεν είναι γνωστή με αποτέλεσμα να κρίνουμε τους Καθολικούς και Προτεστάντες μέσω στερεοτύπων – όπως αντιστρόφως μπορεί να κάνουν και αυτοί. Ο Ευρωπαϊκός και Δυτικός Πολιτισμός γεννάται στην αρχαία Ελλάδα, κατά την κρατούσα άποψη. Ο ελληνικός λαός έχει διέλθει από διάφορες φάσεις, που άφησαν επιβιώσεις ή όχι, έως σήμερα, πάντως μεταβάλλεται διαρκώς. Ο σύγχρονος ελληνισμός μπορεί να είναι διαφορετικός από την περιγραφή σας, αλλά είναι ένα μεγάλο ζήτημα για το οποίο υφίστανται πολλές προσεγγίσεις. Μπορεί όμως να είναι περισσότερο Δυτικοευρωπαϊκός από ό,τι νομίζουμε μέσω στερεοτύπων που έρχονται από την προνεωτερικότητα.
Εὐχαριστῶ γιὰ τὴν ἀπάντησή σας. Ὑπάρχουν σίγουρα διάφορες ἀπόψεις καὶ ἀνάλογα μὲ τὶς ἐποχὲς καὶ τὴν προσέγγιση στὴν γνώση.
Εἶναι γνωστὴ ἡ μυστικιστικὴ παράδοση τῶν Δυτικῶν, τὴν ἐποχὴ ποὺ ὑπῆρχαν μεγάλες πνευματικὲς ἀναζητήσεις. Καὶ οἱ στοὲς ποὺ ἀναπτύχθηκαν μὲ τὶς μυήσεις ὅπως στὰ ἀρχαῖα μυστήρια. Καὶ ὅλη ἡ ὑπέροχη ἐκκλησιαστικὴ τέχνη ποὺ ἄνθισε στὴν Δύση. Δὲν εἶναι ὅλοι οἱ Καθολικοὶ ἴδιοι οὔτε ὅλοι οἱ Ὀρθόδοξοι ἴδιοι. Παντοῦ ὑπάρχουν πολλὲς τάσεις καὶ ὑπάρχουν καὶ πολλὲς πνευματικὲς συγγένειες. Δὲν πιστεύω ὅτι οἱ μὲν εἶναι καλύτεροι ἀπὸ τοὺς δέ, πιστεύω ὅτι εἴμαστε διαφορετικοί, γι αὐτὸ καὶ κανένας δὲν μπορεῖ νὰ γνωρίσει τὸν ἄλλον καλύτερα ἀπὸ τὸν ἑαυτό του.
Δὲν θεωρῶ ὅτι ὑπολείπεται ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς ἀπὸ τοὺς Δυτικοευρωπαίους καὶ ὅτι πρέπει `ἐκσυγχρονιζόμενος ` νὰ φθάσει στὸ ἐπίπεδό τους. Εἶναι διαφορετικός. Θὰ φθάσει στὸ ἐπίπεδο ποὺ τοῦ ἀναλογεῖ μόνο μὲ μία παιδεία στὰ μέτρα του, μὲ μία ἑλληνικὴ ἑλληνικότητα, μὲ τοὺς στίχους ποὺ τοῦ ἀναλογοῦν καὶ ποὺ ἔμαθε νὰ τραγουδάει:
«Θε μου πρωτομάστορα μ’ έχτισες μέσα στα βουνά
Θε μου πρωτομάστορα μ’ έκλεισες μεσ στη θάλασσα»
Ἡ ἰδιαίτερη παιδεία δὲν θὰ τοῦ στερήσει τὴν ἀντίληψη τῆς οἰκουμενικότητας.
Ἄκουσα ὅτι τὸ 1437 οἱ κάτοικοι τῶν Δελφῶν ἀγνοοῦσαν σὲ τί ἀρχαῖο χῶρο κατοικοῦσαν. Οἱ Εὐρωπαῖοι ἀνακάλυψαν τὸν κλασσικὸ πολιτισμὸ ὅταν ἀναπτύχθηκαν τά μέσα καί τὸν γνώρισαν ἀπὸ κοντά. Ὑπάρχουν πάντα γνώσεις καὶ πεδία ἀνεξερεύνητα ἀκόμα καὶ γιὰ τὴν ἀρχαιότητα.
Ἔχω, ὅπως καὶ ὁ Σεφέρης, `τὴν ἰδιοτροπία νὰ πιστεύω στὸν ἑαυτό μας `, στὶς δυνατότητές μας, στὴν ἰδιαιτερότητά μας.
Γιώργος Σεφέρης: «Έχω την ιδιοτροπία να πιστεύω στον εαυτό μας» – Προϊόντα της Φύσης