Μια ιστορική πηγή για την Ήπειρο ήταν μια συλλογή χειρογράφων γνωστή ως «κουβαράς». Περιλάμβανε χρονικά από τον 3ο έως τον 19ο αιώνα. Ανήκε στην Μονή Φιλανθρωπινών στη νησίδα των Ιωαννίνων αλλά καταστράφηκε κατά την πυρπόληση των Ιωαννίνων το 1820, στη σχολή Καπλάνη όπου φυλασσόταν. Ευτυχώς πολλά μέρη των χειρογράφων σώθηκαν σε αντίγραφα ονομαζόμενα «μικρός κουβαράς» που χρησιμεύει ως αναφορά στο άρθρο.
Στον «Μικρό Κουβαρά» αναφέρεται το εξής: Στην πρώτη εποχή της τουρκοκρατίας η τιμαριούχοι ήταν χριστιανοί. Είχαν την υποχρέωση κατά διαταγή του Σουλτάνου να συμμετέχουν στις εκστρατείες του αφού πρώτα συγκεντρώνονταν στα Ιωάννινα. «Όταν ερχόταν βασιλική διαταγή να ετοιμαστούν για πόλεμο, ο Αλήμπεης των Ιωαννίνων ειδοποιούσε τις γύρω επαρχίες, δηλ. το Δέλβινο, το Αργυρόκαστρο, Παραμυθιά, Κόνιτσα κλπ και μαζευόταν το τάγμα των τιμαριωτών στα Ιωάννινα και από εκεί εκινούσαν όλοι με τις χριστιανικές σημαίες του Αγ. Γεωργίου και φτάνοντες στο Όρος του Πίνδου προς το Μέτσοβο εμάζευαν τις χριστιανικές σημαίες και άνοιγαν τις τουρκικές».
Ο Αγιος Γεώργιος ήταν ιδιαίτερα αγαπητός στους έλληνες πολεμιστές, γιατί απεικόνιζε τον αρχαίο αριστοκράτη ιππέα αλλά και τον ελευθερωτή των αιχμαλώτων. Ήταν όμως αγαπητός και στους Τούρκους. Ο Σκενδέρμπεης, στο φρούριο της Κρόιας όπου είχε στήσει το στρατόπεδό του, έκτισε ναό του Αγ. Γεωργίου που σώζεται και σήμερα. Επικαλείτο δε πάντοτε τον Άγιο στις μάχες του κατά του Σουλτάνου από όπου εξήρχετο πάντοτε νικητής. Εκτός από τους τούρκους και άλλοι λαοί της μέσης ανατολής σέβονται ιδιαιτέρως τον Αγ. Γεώργιο τον οποίον θεωρούν δικόν τους «τεντέ» (άγιο), οι δε καβαλάρηδες τον ονομάζουν «χιντίρ-ελές» (όσιος – άγιος). Στις 23 Απριλίου πολλές μουσουλμανικές οικογένειες φιάχνουν γλυκά που τα μοιράζουν και ανταλλάσσουν ευχές, ενώ προσφέρουν λάδι σε εκκλησίες για το καντήλι του Αγίου. Στην Ήπειρο και αλλού την 23 Απριλίου οι Τούρκοι έβγαιναν στην εξοχή μαζί με τους χριστιανούς για διασκέδαση.
Οι χριστιανοί σπαχήδες διετήρησαν ως αποκλειστικό προνόμιο το σπαηλίκι μέχρι το 1635. Τότε, επί σουλτάνου Μουράτ, υποχρεώθηκαν να αλλάξουν πίστη και να γίνουν Τούρκοι. Έγιναν μάλιστα φανατικοί Τούρκοι που εξεστράτευαν εναντίον των χριστιανών. Η αφορμή για την αλλαγή αυτή φέρεται ότι ήταν η εξής:
Σε μια εκστρατεία του σουλτάνου κατά της Περσίας (1620-1650) υποχρεώθηκαν κατά διαταγή του Σινάν πασά να συμμετάσχουν και χριστιανοί σπαχήδες από τις περιοχές της Ηπείρου, ανερχόμενοι περίπου σε 12.000 – 15.000. Στον πόλεμο αρχικά νικούσαν οι Πέρσες. Σε μια κρίσιμη μάχη όπου ο τουρκικός στρατός απειλείτο με πανωλεθρία, ο σημαιοφόρος των χριστιανών σπαχήδων είχε την έμπνευση να κατεβάση την τουρκική σημαία και να υψώσει αυτή του Αγ. Γεωργίου, η οποία ήταν και έμβλημα του βυζαντινού στρατού μετά τον 12ο-13ο αιώνα. Στη θέα του Αγίου, οι χριστιανοί σπαχήδες όχι μόνο δεν διασκορπίστηκαν όπως έκανε ο υπόλοιπος τουρκικός στρατός αλλά ενθαρρυμένοι αντεπιτέθηκαν στον περσικό στρατό και τον έτρεψαν σε φυγή.
Αργότερα, επιστρέφοντας στο στρατόπεδό τους, από λάθος ή από ενθουσιασμό δεν μάζεψαν τις χριστιανικές σημαίες αλλά με αυτές παρουσιάστηκαν μπροστά στη σκηνή του βεζύρη. Ο βεζύρης τους καλοδέχτηκε και τους αντάμοιψε, αλλά μετά το τέλος του πολέμου διηγήθηκε το περιστατικό στον σουλτάνο. Οι τούρκοι αξιωματικοί αλλά και ο αρχιστράτηγος (σερασκέρης) θεώρησαν επικίνδυνο και αντίθετο με το κοράνι ότι υπηρετούσαν στον στρατό τους τόσες χιλιάδες χριστιανοί. Κατόπιν αυτού ο σουλτάνος έδωσε διαταγή να μην υπηρετούν στον τουρκικό στρατό χριστιανοί σπαχήδες. Ταυτόχρονα έδωσε το δικαίωμα της είσπραξης φόρων μόνο στους μουσουλμάνους σπαχήδες. Έτσι, όσοι ήθελαν να εξακολουθήσουν να απολαμβάνουν τα προνόμια του σπαχηλικιού άλλαξαν θρησκεία, αλλιώς περιέπεφταν στην τάξη του δουλοπάροικου. Άλλοι προτίμησαν να ασχοληθούν με το εμπόριο χωρίς να αλλάξουν πίστη. Έτσι η κυριότητα της γης στην Ήπειρο περιήλθε στους Τούρκους. Για το θέσπισμα της εξώσεως των χριστιανών σπαχήδων αναφέρεται και ένας αδελφός του πάπα Νικολάου Γλυκύ, που πέθανε στη Βενετία το 1790 σε ηλικία 114 ετών.
Αυτός ο εξισλαμισμός διαδόθηκε και σε άλλες τάξεις χριστιανών που δεν ήθελαν να χάσουν τη γή τους και άλλα προνόμια που είχαν. Το φαινόμενο είχε ιδιαίτερη ένταση στη Βόρειο Ήπειρο και στις περιφέρειες της Αυλώνας, Μπερατίου και μέρος της Χειμάρρας. Το χριστιανικό παρελθόν παρέμεινε σαν μύθος ή ανάμνηση γι αυτό συχνά ακούει κανείς σαν λαϊκή ιστορία ότι όλοι οι Τόσκηδες ήταν χριστιανοί πριν 2-3 αιώνες.
Μερικοί ασπάσθηκαν τον μωαμεθανισμό μόνο εξωτερικά και στο όνομα. Άλλοι συμφώνησαν με τις οικογένειές τους ώστε ένα μέρος της οικογένειας να γίνουν μωαμεθανοί και αυτοί να βοηθούν οικονομικά την υπόλοιπη οικογένεια. Συνήθως ο άνδρας γινόταν μωαμεθανός και η γυναίκα παρέμενε χριστιανή.
Ο γάλλος βαρώνος Τοτώ, απεσταλμένος της γαλλικής κυβέρνησης να οργανώσει το τουρκικό πυροβολικό, αναφέρει ότι κάποτε ενώ ευρίσκετο σε ένα τουρκικό στρατόπεδο σε ένα πόλεμο εναντίον της Ρωσίας το 1769, άκουσε δύο σπαχήδες να συνομιλούν στα ελληνικά. Όταν τους ρώτησε του είπαν ότι ήταν Ηπειρώτες και στην πραγματικότητα χριστιανοί αλλά παρίσταναν τους Τούρκους για να διατηρήσουν τα σπαχηλίκια τους.
Η κακοδιοίκηση και διαφθορά του κρατικού μηχανισμού επέτρεπε στους μουσουλμάνους ή και κρυπτοχριστιανούς σπαχήδες να κακομεταχειρίζονται τον χριστιανικό πληθυσμό για να εισπράτουν φόρους, πράγμα που δεν μπορούσαν να κάνουν κατά του μουσουλμανικού πληθυσμού που απαλλασόταν των φόρων. Αναφέρεται ότι σπαχήδες τριγύριζαν τα χωριά της Ηπείρου με τα άλογά τους φορτωμένα αλυσίδες. Όσους χριστιανούς δεν είχαν να πληρώσουν το φόρο τους έφερναν αλυσοδεμένους στις ιδιωτικές φυλακές που διατηρούσαν.
Φαίνεται ότι αυτή η τρομοκρατία έφερε αναστάτωση στην πληθυσμό και έτσι το 1691 επί μεγάλου βεζύρη Χουσείν Κιουπρουλού (πρώην χριστιανός ο ίδιος) εξεδόθη το πρώτο «Νιζάμι-Τζεδίδ» ήτοι νέο σύστημα με ηπιότερες διατάξεις για τους ραγιάδες. Η κατάσταση καλυτέρευσε το 1774 με την υπογραφή της συνθήκης του Κιουτσούκ-Καιναρτζή μεταξύ Τουρκίας και Ρωσίας, δυνάμει της οποίας η Ρωσία είχε το δικαίωμα να επεμβαίνει υπέρ των χριστιανών. Τότε εδόθη στους χριστιανούς κάποια ελευθερία με την οποία μπόρεσαν να ασχοληθούν με το εμπόριο και έτσι ανεπτύχθη η ναυτιλία κατά τους επόμενους αιώνες.
Ήδη όμως ο εξισλαμισμός είχε αποδεκατίσει τον πληθυσμό με ελληνική συνείδηση που κάποτε ήταν υπέρτερος των Τούρκων και των Αλβανών με αναλογία 10 προς 1. Ο Eton εκτιμά ότι οι έλληνες ήταν τα 4/5 του πληθυσμού, οι δε Pouqueville και Leak ότι ήταν τα 9/10. Προς το τελευταίο ποσοστό συμφωνεί και ο Αραβαντινός βασισμένος σε πληροφορίες που αντλεί από τον Κουβαρά. Αναφέρει μάλιστα ότι οι Τούρκοι της Ηπείρου ονομάζονταν «ρωμιογυρίσματα».
Τον 19ο αιώνα αρκετοί κρυπτοχριστιανοί επανήλθαν στην αρχική πίστη τους. Στην επαρχία της Σπαθίας, μεταξύ Ελμπασάν, Βερατίου, Γκόρας και Μόκρας οι κάτοικοι που φημίζονταν για την ανδρεία τους παρέμειναν κρυπτοχριστιανοί και τις νύχτες με πολλές προφυλάξεις τελούσαν χριστιανικές τελετές σε υπόγειες κρύπτες ενώ την ημέρα κυκλοφορούσαν ως μουσουλμάνοι. Έτσι παρέμειναν έως το 1904 όταν η Ρωσία ανέλαβε την προστασία τους, οπότε ομολόγησαν δημοσίως τον χριστιανισμόν τους χωρίς καμμία αντίδραση από την τουρκική κυβέρνηση.
Στο Αργυρόκαστρο, χριστιανοί και μουσουλμάνοι είχαν κάποτε κοινό τόπο προσευχής, την Μονή Αγ. Νικολάου, οι δε μουσουλμάνες όταν περνούσαν μπροστά από εκκλησία έκαναν το σημείο του σταυρού. Ο Pouqueville, που διετέλεσε πρόξενος της Γαλλίας στα Ιωάννινα, αναφέρει ότι σε ολόκληρη την Ήπειρο γνώρισε μόνον ένα πραγματικό τούρκο και τέσσερεις γυναίκες.
Στο χωριό Δουδάκη της Αυλώνας γίνονταν γάμοι μεταξύ χριστιανών και μουσουλμάνων. Επίσης στο Κουρβελέσι της Χειμάρρας γίνονται γάμοι μεταξύ τουρκαλβανών λιάπηδων και χριστιανών. Ο Leak αναφέρει ότι από τους γάμους αυτούς τα μεν αγόρια ανατρέφονταν ως μουσουλμάνοι τα δε κορίτσια ως χριστιανές. Στο Λιόπεσι της Χειμάρρας οι μισές οικογένειες ήταν χριστιανές και οι μισές μουσουλμανικές, συνεόρταζαν δε τις εορτές και τους γάμους.
Οι κυριώτεροι ιστορικοί της Ηπείρου, ξένοι πρόξενοι στα Ιωάννινα επί μακρόν, όπως ο Eton (1780-1798), ο Pouqueville (1806-1819) και ο Leak (1805-1822) συμφωνούν ότι οι μωαμεθανοί και τουρκαλβανοί της Ηπείρου ήταν αρχικώς Έλληνες που εξωμότησαν. Ο εξισλαμισμός αφορούσε και τους καθολικούς χριστιανούς της περιοχής και αναφέρεται στις εκθέσεις των καθολικών πρέσβεων και ιεραποστόλων καθώς και περιηγητών όπως οι Chevalier, Montealvano, Πόκκοπ και Λαμοτρέ.
Ανάπαυλα στις διώξεις των χριστιανών ήταν η εποχή του Αλή Πασά ο οποίος για να ισχυροποιήσει την επικράτειά του έδειξε ανεξιθρησκεία. Αυτός επέτρεπε στους χριστιανούς του παλατιού του να τελούν τα θρησκευτικά τους καθήκοντα. Ο ίδιος έλεγε ότι είναι «μπεκτασής», δηλ. μια ελευθεριάζουσα αίρεση που πίστευε στην μετεμψύχωση. Κατά τον Λήκ ο Αλή πασάς επέτρεπε στη σύζυγό του Βασιλική να διατηρεί παρεκκλήσιο και σε χριστιανή Αλβανίδα του χαρεμιού του να διατηρεί παρεκκλήσιο μέσα στον γυναικωνίτη.
Το άρθρο αναφέρει και μια σειρά από προσωπικότητες που είχαν χριστιανική καταγωγή. Οι πληροφορίες προέρχονται βασικά από κατάλογο αρνησιθρήσκων Αλβανών και Ελλήνων που διέπρεψαν στο οθωμανικό κράτος. Τον κατάλογο αυτό συνέγραψε ο Γερμανός τουρκολόγος ιστορικός Χάμερ και αναπαράγει ο Αραβαντινός. Ο Χάμερ μάλιστα αναφέρει ότι οι πλέον επιτυχημένοι σουλτάνοι ήταν αυτοί που είχαν χριστιανούς υπουργούς. Από τους 40 μεγάλους βεζύρηδες που έλαβαν αυτό το αξίωμα μετά την άλωση της Κων/πόλεως , μόνον 12 ήταν τουρκικής καταγωγής.
Λιάζ Πασάς Πρώην χριστιανός από το χωριό Πλιάσα της Χειμάρρας, ήταν διοικητής Αυλώνος το 1518. Για να βάλει τάξη στην επαρχία του αναγνώρισε την οθωμανική κυριαρχία και έδωσε αρκετά προνόμια στους κατοίκους που επικύρωσε ο τότε σουλτάνος Σελίμ Α΄ και ανανέωσε ο Σουλεϊμάν. Τότε τα 33 χωριά της Χειμάρρας απετέλεσαν την αυτόνομη «Συμπολιτεία των Κεραυνείων».
Μαχμούτ Πασάς Μιχάλογλου Κατά τον Χαλκοκονδύλη ηταν Σέρβος με πατέρα Έλληνα εκ της οικογενείας των Φιλανθρωπινών. Ο Παπαρηγόπουλος γράφει ότι ήταν φιλάνθρωπος και φίλος των γραμμάτων και των επιστημών, ίδρυσε πολλούς ναούς, σχολεία, νοσοκομεία κτλ.
Αβεδίν πασάς Ντίνος Υπουργός Εξωτερικών της Τουρκίας και Γεν. Διοικητής του νομού Αδάνων και των νήσων Αιγαίου. Καταγόταν από την Παραμυθιά. Έγραψε ποιήματα στα ελληνικά, μερικά μάλιστα σε στίχους ομηρικούς.
Ασλάν Πασάς Αρχηγός της ενδοξότερης οθωμανικής οικογένειας των Ιωαννίνων και του Αργυροκάστρου. Κατήγετο από το Μονοδένδρι του Ζαγορίου. Κατά τον Αραβαντινό αρπάχτηκε κατά το παιδομάζωμα (μαζγίδι) του 1550 και έφτασε μέχρι το αξίωμα του Διοικητού. Πασάς των Ιωαννίνων κατά τα έτη 1600-1612. Η οικογένειά του διοίκησε τα Ιωάννινα επί δύο αιώνες (16ος-18ος) μέχρι την εποχή του Αλή Πασά που την κατέλυσε. Για την απαγωγή του Ασλάν, σώζεται ακόμη στην Ήπειρο αυτό το δημοτικό τραγούδι.
Ανάθεμά σε βασιλιά και τρις ανάθεμά σε, Με το κακόν οπ’ έκαμες και το κακόν που κάμεις Στέλνεις δένεις τους γέροντες, τους πρώτους, τους παπάδες Να μάσεις παιδομάζωμα και κάμης γενιτσάρους Κλαίν οι γονέοι τα παιδιά και οι αδελφαίς τ’ αδέλφια Κλαίγω κι εγώ και καίγομαι και όσο ζω θα κλαίγω Πέρσι πήραν το γιώκα μου, φέτο τον αδερφό μου
Εσάτ Πασάς Κατά προφορική ανακοίνωση του Βεχήτ Πασά, αδελφού του Εσάτ πασά, υπερασπιστού των Ιωαννίνων κατά τον βαλκανικό πόλεμο του 1912, προς τον δήμαρχο Ιωαννίνων Β. Πυρσινέλα, σύμφωνα με την παράδοση που διατηρήθηκε στην οικογένειά τους κατάγονταν από χριστιανούς προγόνους και μάλιστα από γυναίκες που απήχθησαν από το φρούριο. Ειδικότερα κατάγονταν από κάποια Βασιλική, γυναίκα της οικογένειας των Γλυκήδων, ονομαστών τυπογράφων της Βενετίας. Όταν ο Κεμάλ ανάγκασε τους τούρκους να λάβουν από ένα οικογενειακό επίθετο, ο Εσάτ Πασάς, θέλων να τιμήσει την γενέτειρα των προγόνων του πήρε το όνομα «Μπουλζιάτ Γιάνγιαλη».
Ζεϊνέλ Γκιολέκας Από εξωμότες χριστιανούς καταγόταν και ο αρχηγός της επανάστασης του 1847 προς απελευθέρωση των Ελλήνων και Αλβανών από τον τουρκικό ζυγό, Ζεϊνέλ Γκιολέκας ή Γκιώνης Λέκας, από το Κούτσι της Χειμάρρας. Ήταν γιός του Μουσλήμ Γκιολέκα που εφονεύθη το 1803 κατά την επίθεση του Αλή Πασά κατά του Σουλίου, από τον Τούσα (Θανάση Μπότσαρη), και εγγονός του Χριστιανού Λογγίνου Αλεξίου. Από την κράση αυτών των ονομάτων, κατά τον Αραβαντινό, προήλθε το όνομα «Γκιώνης Λέκας» που διετήρησε μετά τον εξισλαμισμό του. Σκοτώθηκε το 1852 σε μια μάχη κατά των Μαυροβουνίων.
Ιμπραήμ Πασάς Υπήρξε Μέγας Βεζύρης και Μπεϊλέρ-μπέης (Γενικός Αρχηγός). Καταγόταν από την Πάργα, γιός χριστιανού ψαρά ονόματι Γιάννη Μικέγκα. Ο Μικέγκας, εφ’ όσον ο υιός του ήταν πασάς, προσηγορεύτετο «εξωχότατος Γιαννούς αγάς» και είχε τιμάριο στην Πάργα από όπου εισέπρατε ετησίως 2.000 δουκάτα. Ο Ιμπραήμ είχε απαχθεί από Αλγερινούς πειρατές και είχε πουληθεί ως δούλος σε μια χήρα στη Μαγνησία της Μ. Ασίας. Εκεί φαίνεται ότι έλαβε κάποια παιδεία ώστε αργότερα, όταν στρατολογήθηκε σε γενιτσαρικό τάγμα, ανήλθε σε ανώτερο αξίωμα του κράτους. Επί Σουλτάνου Σουλεϊμάν Κανουνού (Νομοθέτου) έφτασε στο αξίωμα του Μεγάλου Βεζύρη το 1534 με τον τίτλο του «καπουτάν πασά» (αρχιναυάρχου). Κατά τον Δελβινακιώτη Χρήστο Δάλλα, ο Ιμπραήμ συνέστησε στον σουλτάνο να προάγει σε καπουτάν πασά τον Χαϊρεντίν Μπαρμπαρόσα ο οποίος πήρε και τον τίτλο του «Χακά-ουλ-Μπάχρη» (κυρίαρχος της θαλάσσης). Ο Ιμπραήμ ήταν διεθνούς φήμης και ο αυτοκράτωρ της Αυστρίας Φερδινάνδος (1500-1564) τον απεκάλη «αδελφό του» ο δε αυτοκράτωρ της Γερμανίας Κάρολος Ε’ (1500-1588) «εξάδελφό του». Ο ίδιος ο σουλτάνος, του οποίου ο Ιμπραήμ ήταν γαμπρός επ’ αδελφή, του έδοσε και τον τίτλο του «Σουλτάν Σαντραζέμ» (πρωθυπουργός-σουλτάνος). Ο Ιμπραήμ κρυφά έκανε ό,τι μπορούσε υπέρ των χριστιανών. Δολοφονήθηκε από συνωμότες ενώ εκοιμάτο το 1536. Κατά τον Μελέτιον ο Ιμπραήμ απεκαλείτο και «Αμβρακιώτης» γιατί καταγόταν από την Αμβρακία.
Καραμουρατάτοι Χριστιανός από το Λεσκοβίκι ήταν ο Ισαήμ, ή Ισάμ, Σαμ ή Τσάμ πρόγονος της φατρίας των Καραμουρατατών. Από το όνομα αυτό εκλήθησαν Ισάμιδες ή Τσάμηδες οι απόγονοί του και το όνομα Τσάμηδες έγινε συνώνυμο του αλλαξοπιστήσαντα. Έκτοτε οι χριστιανοί λέγονταν «γκιαούρηδες» (άπιστοι) και οι εξισλαμισμένοι «τσάμηδες». Ο Ισαήμ είχε δύο γιούς, τον Γιακούπ και τον Σινάν. Απόγονος του Σινάν εγκαταστάθηκε στο Βεράτι, απέκτησε δέκα γιούς εκ των οποίων απαισιώτερος στην μορφή και την ψυχή ήταν ο Μουράτ, προσονομασθείς ως εκ τούτου Καρα-Mουράτ (Μαύρος Μουράτ) που εγκαταστάθηκε πέραν του Αώου, μεταξύ της περιοχής Περάτη-Γλήνας και Λεσκοβικίου.
Τα χωριά των Καραμουρατάδων, 36 τον αριθμό, στην κοιλάδα του Αώου προς την Πρεμετή, ήταν χριστιανικά υπαγόμενα στην επισκοπή Πωγωνιανής. Καίτοι οι κάτοικοί των υπέφεραν τα πάνδεινα από τους μωαμεθανούς, αντείχον μέχρι το 1760. Στις αρχές εκείνου του έτους απαφάσισαν να εξευμενήσουν τον Θεό με νηστείες και δοκιμασίες του σώματος. Αποφάσισαν ότι αν ο Θεός δεν τους βοηθήσει θα ασπαστούν τον μωαμεθανισμό. Μάταια ο αρχιερεύς τους εξήγησε ότι αυτό είναι ασέβεια. Οι Καραμουρατάδες ενήστευσαν αυστηρά κατά την μεγάλη σαρακοστή και όταν ήλθε το Πάσχα και δεν είδαν καμμία καλυτέρευση στα προβλήματά τους αλλαξοπίστησαν ομαδικά.
Την Τετάρτη 17 Ιουνίου 2026 το κυβερνόν κόμμα στα Σκόπια (VMRO– DPMNE) διοργάνωσε μία μεγάλη εκδήλωση στο ποδοσφαιρικό στάδιο της Στρώμνιτσας.
Η επίσημη αφορμή για την εκδήλωση αυτή ήταν η συμπλήρωση 36 χρόνων από την ίδρυση του σύγχρονου VMRO – DPMNE στα Σκόπια και είχε ως τίτλο:
«Η Μακεδονία δεν σταματά. Η Μακεδονία επιταχύνει»
(Македонија не запира, Македонија забрзува!)
Τίποτα στην εκδήλωση δεν ήταν τυχαίο. Η εκδήλωση περιείχε πολλούς και συγκεκριμένους συμβολισμούς. Πραγματοποιήθηκε:
ακριβώς την ημέρα συμπλήρωσης 36 χρόνων από την ίδρυση στα Σκόπια του νέου VMRO δηλαδή του VMRO – DPMNE σημερινού κυβερνόντος κόμματος.
ακριβώς την ημέρα συμπλήρωσης των 8 χρόνων από την υπογραφή της «Συμφωνίας των Πρεσπών»
στην γενέτειρα του πρώην Πρωθυπουργού Ζ.Ζάεφ. (Που έκανε την συμφωνία)
σε μία πόλη με πρώην εντονότατο Ελληνικό χαρακτήρα, που η συνθήκη του Βουκουρεστίου την έδωσε στην τότε Σερβία.
Σε μία πόλη πολύ κοντά στα σύνορα με την Ελλάδα.
Σε όλη την διάρκεια της εκδήλωσης δεν ακούστηκε ούτε μία φορά η λέξη «Βόρεια» (όπως θα έπρεπε σύμφωνα με την «Συμφωνία των Πρεσπών” και το erga omnes). Συχνότατα και καθ’ υπερβολή αναφερόταν μόνο η λέξη «Μακεδονία» για να προσδιορίσει το όνομα του κράτους.
Πρέπει να σημειώσουμε ότι σύμφωνα με το εκπαιδευτικό σύστημα της γειτονικής χώρας και τους αναρτημένους χάρτες στα σχολεία τους το όνομα «Μακεδονία» για αυτούς περιλαμβάνει και τον γεωγραφικό χώρο της Ελληνικής Μακεδονίας τον οποίο, για αυτούς, εμείς οι «κακοί» Έλληνες το έχουμε καταλάβει και ότι αυτοί κάποια στιγμή πρέπει να το απελευθερώσουν.
(Για πολλούς που δεν ασχολούνται με το «Μακεδονικό Ζήτημα» ή που ασχολούνται «επιφανειακά» τα παραπάνω του φαίνονται υπερβολές. Εάν όμως επισκεφθεί τις ακτές της Πιερίας και της Χαλκιδικής, ακόμα και εντός της Ελλάδος δηλαδή, θα ακούσει Σκοπιανούς να λένε θρασύτατα «αυτά τα μέρη είναι δικά μας και κάποια στιγμή θα τα απελευθερώσουμε». Υπάρχει βιντεάκι ταξιτζή που αρνήθηκε δρομολόγιο σε Σκοπιανό για παρόμοιο λόγο).
Τα μηνύματα που ήθελε να στείλει ο πρόεδρος του VMRO– DPMNE ήταν πολλαπλά και προς πολλές κατευθύνσεις.
Προς τους Σκοπιανούς, τον Ζ.Ζάεφ, την Ελλάδα, τους ξένους.
Η ΠΡΟΣΚΛΗΣΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΚΔΗΛΩΣΗ ΕΓΡΑΦΕ:
Γιατί η Μακεδονία δεν τελειώνει στα σύνορά της.
Ζει σε κάθε Μακεδόνα, όπου κι αν βρίσκεται. Στην Ευρώπη, την Αυστραλία, την Αμερική και τον Καναδά. Στο Πίριν και την Αιγαιακή Μακεδονία. Στη Μάλα Πρέσπα και τη Γκόρα.
Σε κάθε εστία μεταναστών.
Σε κάθε μακεδονική οικογένεια.
Σε κάθε καρδιά που χτυπά για την πατρίδα.
Επειδή το VMRO είναι μέρος της μακεδονικής ιστορίας.
Το VMRO είναι μέρος του μακεδονικού αγώνα.
Το VMRO είναι μέρος του μακεδονικού κράτους.
Το VMRO είναι μέρος της μακεδονικής ελπίδας.
Το VMRO είναι μέρος του μακεδονικού μέλλοντος.
Το VMRO είναι μια Οργάνωση.
Το VMRO-DPMNE συνεχίζει την κληρονομιά του VMRO.
ΤΟ ΒΙΝΤΕΟ ΟΛΗΣ ΤΗΣ ΕΚΔΗΛΩΣΗΣ
Δημοσιεύω παρακάτω την ηλεκτρονική διεύθυνση όλης της εκδήλωσης για να υπάρχει σφαιρική άποψη της εκδήλωσης.
Επειδή όμως διαρκεί 2,30 ώρες προτείνω μία σύντομη επίσκεψη
από το 35ο λεπτό έως το 43ο λεπτό για να δείτε την ιστορική αναδρομή για την οικειοποίηση και «Μακεδονοποίηση» του Βουλγαρικού VMRO που ιδρύθηκε το 1893 στην Θεσσαλονίκη.
από το σημείο 1ώρα και 20 λεπτά την ομιλία του Κ.Μίτσκοσκι.
από το σημείο 2ώρες και 14λεπτά για να ακούσετε ένα τραγούδι το οποίο λέει:
Ο λαός ξυπνάει ελεύθερος, δεν είναι εννιακόσια τρία στο Κρούσεβο,
και ο ήλιος λάμπει πιο έντονα σήμερα πάνω από αυτόν τον μακεδονικό ουρανό.
Είθε να είσαι ζωντανός και υγιής για άλλα χίλια χρόνια ΜΑΚΕΔΟΝΙΑ
Είθε να είσαι αιώνια και δυνατή, μαζί σου είμαστε μεγάλη ΜΑΚΕΔΟΝΙΑ
Θα γιορτάσουμε το Ίλιντεν με ψηλά το κεφάλι ΜΑΚΕΔΟΝΙΑ
Είθε αυτή η μέρα να διαρκέσει σαν φως στους αιώνες ΜΑΚΕΔΟΝΙΑ
Το ίδιο το τραγούδι τραγουδιέται από το λαιμό, το όνομά μας είναι βιβλικό,
ας κυματίσει η σημαία τώρα όπως στις ηρωικές εποχές
Καμία χώρα δεν είναι πιο όμορφη, μόνο αυτή στην καρδιά.
Ο ήλιος λάμπει πιο δυνατά εδώ πάνω από αυτόν τον μακεδονικό ουρανό.
Να είσαι ζωντανή και υγιής, ζωντανή και υγιής ΜΑΚΕΔΟΝΙΑ
Να είσαι αιώνια και δυνατή, αιώνια και δυνατή ΜΑΚΕΔΟΝΙΑ
ΑΠΟΣΠΑΣΜΑΤΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΟΜΙΛΙΑ ΤΟΥ ΚΡΙΣΤΙΑΝ ΜΙΤΣΚΟΣΚΙ
Ο Πρόεδρος του VMRO-DPMNE και Πρωθυπουργός, Κρίστιαν Μίτσκοσκι,
στην ομιλία του, μεταξύ πολλών άλλων είπε:
αυτή η επέτειος δεν είναι απλώς ένας εορτασμός ενός πολιτικού κόμματος, αλλά μια απόδειξη μιας ιδέας που διαρκεί περισσότερο από έναν αιώνα – την ιδέα μιας ελεύθερης, αξιοπρεπούς και ισχυρής Μακεδονίας.
το VMRO-DPMNE δεν είναι κόμμα χωρίς ρίζες, αλλά μια πολιτική οργάνωση που φέρει την ιστορική συνέχεια του VMRO – από το 1893, μέχρι το Ίλιντεν
, μέσα από όλες τις αναταραχές, τους διωγμούς, τους διχασμούς, τα θύματα και τις αναστάσεις της μακεδονικής ιδέας.
πρέπει να τιμούμε τον Γκότσε Ντέλτσεφ, την Ντάμε Γκρούεφ, τον Γκιόργκε Πετρόφ, τον Πέρε Τόσεφ, τον Γιάνε Σαντάνσκι, τον Χρίστο Τατάρτσεφ, τον Τόντορ Αλεξαντρόφ και όλες τις γενιές που σε όλη την ιστορία έφεραν την ιδέα της Μακεδονίας ως το μεγαλύτερο καθήκον τους.
δεν υπάρχει διαπραγμάτευση με τη μακεδονική ταυτότητα και ότι η Μακεδονία έχει θέση στην Ευρωπαϊκή Ένωση, αλλά όχι εις βάρος της αξιοπρέπειας.
Η Μακεδονία δεν πρέπει να είναι μια χώρα δικαιολογιών, αλλά μια χώρα ευκαιριών. μια χώρα που δημιουργεί, που εργάζεται, που πιστεύει στον εαυτό της και που προχωρά μπροστά.
Η Τουρκία κατήγγειλε σήμερα την αναγνώριση της Γενοκτονίας των Αρμενίων του 1915 από το Ισραήλ ως μια «πολιτική απόφαση» που έχει στόχο να καλύψει «τα εγκλήματα» που έχει διαπράξει ο ισραηλινός στρατός σε βάρος του παλαιστινιακού πληθυσμού στη Γάζα
«Η ισραηλινή κυβέρνηση, η οποία συστηματικά έχει διώξει τον παλαιστινιακό λαό μπροστά στα μάτια όλου του κόσμου και που τώρα δικάζεται ενώπιον του Διεθνούς Δικαστηρίου για γενοκτονία σε βάρος του λαού της Γάζας, προσπαθεί να κρύψει τα δικά της εγκλήματα με την πολιτική απόφαση που υιοθέτησε και αφορά τα γεγονότα του 1915», δήλωσε το τουρκικό υπουργείο Εξωτερικών σε ανακοίνωσή του.
Η Τουρκία, η οποία κατηγορεί τακτικά το Ισραήλ ότι διαπράττει γενοκτονία στη Λωρίδα της Γάζας — κατηγορία την οποία αρνείται το Ισραήλ– απορρίπτει κατηγορηματικά τον όρο «γενοκτονία» για να περιγράψει τις σφαγές των Αρμενίων επί Οθωμανικής Αυτοκρατορίας κατά τη διάρκεια του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου.
Η Μαρία Καρυστιανού, μετέβη στον Άρειο Πάγο, προκειμένου να καταθέσει τον φάκελο με την ιδρυτική διακήρυξη του κόμματος «Ελπίδα για τη Δημοκρατία», την Τρίτη 26 Μαΐου 2026. Η Μαρία Καρυστιανού κατέθεσε την ιδρυτική διακήρυξη στην Εισαγγελία του Ανωτάτου Δικαστηρίου μαζί με τις υπογραφές πολιτών που στηρίζουν το πολιτικό της εγχείρημα, ώστε και επισήμως η «Ελπίδα για τη Δημοκρατία« να λάβει έγκριση και κομματική υπόσταση. Μαζί με το καταστατικό του κόμματος, όπως προβλέπει η νομοθεσία, κατατέθηκε και το έμβλημα του κόμματος της. ΑΠΕ-ΜΠΕ/ΑΠΕ-ΜΠΕ/ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ ΒΛΑΧΟΣ
Είναι γεγονός ότι η προ μηνός ανακοίνωση ενός νέου κόμματος με κινηματικά χαρακτηριστικά, όπως η “Ελπίδα”, προκάλεσε ήδη αναταράξεις (και δημοσκοπικά) στο παραδοσιακό πολιτικό σύστημα της στιγματισμένης από σκάνδαλα, σήψη, οικογενειοκρατία, διαπλοκή κλπ κλπ μεταπολίτευσης.
Αυτό είχε σαν αποτέλεσμα να υπάρξουν οι αναμενόμενες αντιδράσεις όσων θίγονταν πολιτικά – και όχι μόνο – από το νεοσύστατο κόμμα-κίνημα, που εκ των πραγμάτων ηγείται η κα Καρυστιανού. Αντιδράσεις που συχνά ξεφεύγουν όμως από τα όρια της αναμενόμενης πολιτικής αντιπαράθεσης και φτάνουν από την ηθικολογία, την λασπολογία και τα fake news μέχρι την δολοφονία χαρακτήρων.
Το τελευταίο σχετικό γεγονός που προκαλεί εντύπωση όμως είναι το πόσο βιαστικοί δείχνουν στις κρίσεις τους και ορισμένοι από εκείνους που είδαν με συμπάθεια ένα πολιτικό εγχείρημα λαϊκής απαίτησης (“κίνημα των Τεμπών”), το οποίο μόλις κάνει τα πρώτα βήματά του έχοντας απέναντι όχι μόνο ένα γερασμένο, αλλά ακόμα όρθιο, διεφθαρμένο σύστημα κοτζαμπασήδικων συμφερόντων, αλλά και τον αμείλικτο χρόνο.
Ξεχνούν άραγε πόση ιστορία, πόσα πισωγυρίσματα και πόσος χρόνος υπάρχει πίσω από παραδοσιακά κόμματα, όπως η ΝΔ, το ΠΑΣΟΚ ή ο ΣΥΡΙΖΑ, που κυβερνούν εδώ και δεκαετίες, οδηγώντας τη χώρα εκεί που δυστυχώς βρίσκεται σήμερα; Από πότε υπάρχουν άραγε και “fast track” κόμματα; Τελευταίο “κρούσμα” ανεξήγητης βιασύνης, η βαρύγδουπη και χωρίς κάποια πολιτική χροιά ή κάποιο νόημα αποχώρηση 2-3 γνωστών ονομάτων από την “Ελπίδα”, την ίδια ημέρα μάλιστα που ξεκινούσε και η εγγραφή των πρώτων μελών του κόμματος.
Δεν θα μπορούσαν με αυτήν την αφορμή να απουσιάσουν βέβαια και άρθρα της στιγμής στο διαδίκτυο, που με απόλυτη σιγουριά προβλέπουν την γρήγορη αποσάθρωση αυτού του “συνονθυλεύματος” απέλπιδων “συνωμοσιολόγων”, το οποίο «ήταν αδύνατο να μετασχηματίσει σε αξιόπιστο πολιτικό κίνημα “το κίνημα” των Τεμπών». Αποσάθρωση ανάλογη με αυτήν του κινήματος των πάλαι ποτέ “Αγανακτισμένων” ή της “Σπίθας” του αείμνηστου Μίκη Θεοδωράκη.
Ο χρόνος θα δείξει για το κόμμα της Καρυστιανού
Ζούμε όντως σε ρευστούς καιρούς και το ίδιο το πολιτικό μας σύστημα βρίσκεται εν όψει εκλογών σε μια ανάλογη ρευστή και μη εύκολα προβλέψιμη περίοδο ανακατατάξεων. Θέλει λοιπόν πολύ προσοχή κάθε – ακόμη και η πιο καλοπροαίρετη και πιο έντιμη – δημόσια κριτική σε ένα πρωτοεμφανιζόμενο κόμμα 1-2 μόνο μηνών, που έχει όμως σαφέστατα κινηματικά χαρακτηριστικά. Διαφορετικά, ρίχνουμε ντε φάκτο νερό στο νερόμυλο του Μητσοτακισμού και του συστήματος, στο οποίο εντάσσονται ΟΛΑ τα κόμματα της σημερινής Βουλής.
Αυτό το βεβιασμένο και αχαρακτήριστο πολιτικά βήμα έκανε ουσιαστικά και ο όντως εντιμότατος κ. Κοκοτσάκης… ίσως να μην σκέφτηκε ότι τα κόμματα, αλλά και τα κινήματα είναι ως γνωστόν “ομάδες συμφερόντων”, λειτουργούν σε βάθος χρόνου, δεν γίνονται κατά παραγγελία, χρειάζονται χρόνο και έντιμους ανθρώπους και ούτε πάντα όπως τα θέλουμε αποκλειστικά εμείς. Ο χρόνος όμως όπως πάντα θα δείξει… και για την “Ελπίδα” ως πολιτικό εγχείρημα, αλλά και κυρίως για όσους ελπίζουν ακόμα για μια όντως μεγάλη αλλαγή στην πατρίδα που αντιμετωπίζει πλέον σοβαρό υπαρξιακό πρόβλημα. Όσο για τους πάσης φύσεως “βιαστιΚούληδες”, προτιμότερος όπως φαίνεται ο Μητσοτάκης… το, εν κατακλείδι, συμπέρασμα.
Ένας δημοσιογράφος που για χρόνια παρουσιαζόταν ως ανεξάρτητη προσωπικότητα στην Τουρκία φέρεται να στρατολογήθηκε και να καθοδηγούνταν επί χρόνια ως πληροφοριακός συνεργάτης από μια μυστική μονάδα της Εθνικής Υπηρεσίας Πληροφοριών της Τουρκίας, της Milli İstihbarat Teşkilatı — MIT, σύμφωνα με πρώην ανώτερο ερευνητή. Ο ερευνητής ισχυρίστηκε ότι ο δημοσιογράφος πραγματοποίησε επιχειρήσεις επιρροής με σκοπό να προωθήσει τους πολιτικούς στόχους της κυβέρνησης του προέδρου Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν.
Ο Ruşen Çakır, διευθύνων σύμβουλος της τουρκικής εταιρείας μέσων ενημέρωσης Scope Medya Ticaret ve Pazarlama A.Ş., η οποία λειτουργεί με το εμπορικό σήμα Medyascope, φέρεται να παρατηρήθηκε σε δύο περιπτώσεις να συναντάται με τον ανώτερο πράκτορα της MIT Sebahattin Asal. Ο Asal περιγράφεται ως πρόσωπο που διατηρεί εξαιρετικά βαθιά μυστική ταυτότητα ακόμη και μέσα στην ίδια την υπηρεσία πληροφοριών. Φέρεται να εποπτεύει εξαιρετικά ευαίσθητες μυστικές επιχειρήσεις, οι λεπτομέρειες των οποίων είναι γνωστές μόνο σε έναν πολύ περιορισμένο κύκλο αξιωματούχων, στον οποίο περιλαμβάνεται και ο Ερντογάν.
Ο Mustafa Okumuş, πρώην Τούρκος ερευνητής, αποκαλύπτει από τη νέα του βάση στην Ευρώπη μια σειρά εκρηκτικών καταγγελιών για υποτιθέμενες παρανομίες της κυβέρνησης του προέδρου Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν. Οι τουρκικές αρχές έχουν μπλοκάρει την πρόσβαση στους λογαριασμούς του στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης μέσα στην Τουρκία.
Η αποκάλυψη προήλθε από τον Mustafa Okumuş, πρώην ανώτερο αξιωματικό της αστυνομίας, ο οποίος επί χρόνια ερευνούσε δίκτυα οργανωμένου εγκλήματος στην Τουρκία και υπηρέτησε ως επικεφαλής ερευνών στο τμήμα οργανωμένου εγκλήματος, αρμόδιο για υποθέσεις που διεξάγονταν υπό την εποπτεία εισαγγελέων. Απομακρύνθηκε αιφνιδίως από τη θέση του μετά τις έρευνες διαφθοράς του 2013, οι οποίες ενέπλεκαν τον τότε πρωθυπουργό και σημερινό πρόεδρο Ερντογάν, μέλη της οικογένειάς του και πολιτικούς και επιχειρηματικούς του συνεργάτες σε φερόμενες συναλλαγές με τον Reza Zarrab, Ιρανό παραβάτη των κυρώσεων, και τον Yasin al-Qadi, Σαουδάραβα επιχειρηματία ο οποίος είχε κάποτε χαρακτηριστεί από τις Ηνωμένες Πολιτείες και τα Ηνωμένα Έθνη ως χρηματοδότης της Αλ Κάιντα.
Μέσω του καναλιού του στο YouTube, το οποίο ξεκίνησε τον Μάιο του τρέχοντος έτους από τη Γερμανία, τη νέα του κατοικία μετά από αυτό που ο ίδιος χαρακτηρίζει ως παράνομη φυλάκισή του στην Τουρκία, ο Okumuş αποκαλύπτει σταθερά μια σειρά από μέχρι πρότινος άγνωστες καταγγελίες που αφορούν την κυβέρνηση Ερντογάν. Οι αποκαλύψεις του καλύπτουν ένα ευρύ φάσμα ζητημάτων, μεταξύ των οποίων η φερόμενη εμπλοκή κρατικών αξιωματούχων σε διακίνηση κοκαΐνης και παράνομο ξέπλυμα χρήματος, μυστικές επιχειρήσεις πληροφοριών, καθώς και στημένα παιχνίδια και παράνομα στοιχηματικά κυκλώματα που εδώ και καιρό ταλανίζουν τους τουρκικούς ποδοσφαιρικούς συλλόγους.
Ο Ruşen Çakır — κυκλωμένος με κόκκινο — εμφανίζεται να ανταλλάσσει χειραψία με τον Τούρκο πρόεδρο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν στις 11 Φεβρουαρίου 2026, προτού ο Ερντογάν εκφωνήσει την εβδομαδιαία ομιλία του προς τους βουλευτές του κυβερνώντος κόμματός του, του Κόμματος Δικαιοσύνης και Ανάπτυξης — AKP, στο τουρκικό κοινοβούλιο.
Σε βίντεο που αναρτήθηκε στις 18 Ιουνίου, ο Okumuş αποκάλυψε ότι είχε λάβει ευαίσθητες πληροφορίες από δύο έμπιστους συναδέλφους του που υπηρετούσαν στην αστυνομία. Σύμφωνα με αυτές τις πληροφορίες, ο Çakır είχε παρατηρηθεί για πρώτη φορά να συναντάται με τον Asal, αναπληρωτή υφυπουργό της MIT και δεύτερο στην ιεραρχία της υπηρεσίας, σε ένα καφέ στη συνοικία Barbaros, στην περιοχή Beşiktaş της Κωνσταντινούπολης. Ο Çakır φέρεται επίσης να ταυτοποιήθηκε και σε δεύτερη συνάντηση με τον Asal, σε άλλο καφέ στην ιστορική περιοχή Taksim της Κωνσταντινούπολης.
Οι συναντήσεις αυτές πιστεύεται ότι πραγματοποιήθηκαν ενώ η αστυνομία, ενεργώντας κατόπιν εισαγγελικών εντολών, διεξήγε έρευνα για ένα ξεχωριστό εγκληματικό δίκτυο, του οποίου η δράση φέρεται να έφθανε σε σκοτεινούς κύκλους του τουρκικού μηχανισμού πληροφοριών, της αστυνομίας και της δικαιοσύνης.
Ο Okumuş υποστήριξε ότι αυτές δεν ήταν συνηθισμένες συναντήσεις μεταξύ ενός δημοσιογράφου και μιας πηγής, αλλά μάλλον επαφές που ταίριαζαν με τη διαχείριση ενός πληροφοριακού συνεργάτη, ο οποίος φέρεται να είχε στρατολογηθεί από την υπηρεσία πληροφοριών με σκοπό να συμβάλει στη διαμόρφωση της εσωτερικής αφήγησης με τρόπο ωφέλιμο για την κυβέρνηση Ερντογάν. Κατά την άποψή του, οι συναντήσεις του Çakır με τον Asal δεν είχαν καμία σχέση με τη δημοσιογραφική εργασία, αλλά αποτελούσαν επαφές ανάμεσα σε έναν χειριστή των μυστικών υπηρεσιών και σε έναν συνεργάτη υπό την εποπτεία του.
Ο Asal έχει αμφιλεγόμενο παρελθόν από τα χρόνια της υπηρεσίας του στον μηχανισμό πληροφοριών. Φέρεται να ήταν ανάμεσα στους βασικούς αξιωματικούς της MIT που συμμετείχαν στον σχεδιασμό και την εκτέλεση μιας απόπειρας πραξικοπήματος τύπου false flag το 2016. Σύμφωνα με τον ισχυρισμό αυτό, η απόπειρα οργανώθηκε για να συγκεντρωθεί η εξουσία στα χέρια του Ερντογάν, ανοίγοντας τον δρόμο για ένα εκτελεστικό προεδρικό σύστημα με εκτεταμένες αρμοδιότητες, για την εκκαθάριση στρατιωτικών διοικητών που αντιτίθεντο στην τουρκική επέμβαση στη Συρία υπέρ ένοπλων τζιχαντιστικών ομάδων, καθώς και για την ποινικοποίηση, με ψευδή προσχήματα, του ισχυρού αντιπολιτευτικού μπλοκ που συνδεόταν με το κίνημα Gülen.
Ο Sebahattin Asal, ο δεύτερος υψηλότερος αξιωματούχος της Εθνικής Υπηρεσίας Πληροφοριών της Τουρκίας — Milli İstihbarat Teşkilatı, MIT — επισκέφθηκε το αρχηγείο του Γενικού Επιτελείου στην Άγκυρα λίγες ώρες πριν τεθεί σε κίνηση η απόπειρα πραξικοπήματος της 15ης Ιουλίου 2016, η οποία χαρακτηρίζεται στο κείμενο ως επιχείρηση false flag. Σύμφωνα με τις καταγγελίες, συναντήθηκε με τον Yaşar Güler, τότε υπαρχηγό του Γενικού Επιτελείου και σήμερα υπουργό Άμυνας της Τουρκίας, για να συζητήσουν τις τελευταίες λεπτομέρειες της επιχείρησης. Το άτομο που έχει επισημανθεί με κίτρινα ερωτηματικά είναι ο Asal. Η άφιξή του στο αρχηγείο, οι κινήσεις του μέσα στο κτίριο, οι συναντήσεις του με τον Güler και η μετέπειτα αποχώρησή του καταγράφηκαν από κάμερες ασφαλείας CCTV, υλικό το οποίο απέκτησε το Nordic Monitor.
Το υλικό από τις κάμερες ασφαλείας μέσα στο αρχηγείο του Γενικού Επιτελείου, που καταγράφηκε το απόγευμα της 15ης Ιουλίου 2016 — περίπου πέντε ώρες πριν τεθεί σε κίνηση η φερόμενη απόπειρα πραξικοπήματος σε ώρα υψηλής τηλεθέασης, κάτι ασυνήθιστο για στρατιωτικό πραξικόπημα — δείχνει τον Asal να περπατά σε έναν διάδρομο για να συναντήσει τον Yaşar Güler, τότε υπαρχηγό του Γενικού Επιτελείου και σημερινό υπουργό Άμυνας της Τουρκίας. Στιγμιότυπα από το υλικό CCTV, που απέκτησε το Nordic Monitor, απεικονίζουν τον Asal να συνοδεύεται από έναν αξιωματικό προς τη συνάντηση.
Ο Asal φέρεται να βοήθησε στη ρύθμιση των τελευταίων λεπτομερειών, ώστε μια περιορισμένη στρατιωτική κινητοποίηση, η οποία είχε ξεκινήσει μετά την έκδοση συναγερμού για τρομοκρατική απειλή από τη στρατιωτική διοίκηση, να δημιουργήσει την εικόνα μιας απόπειρας πραξικοπήματος. Παρά τις επανειλημμένες αιτήσεις των συνηγόρων υπεράσπισης να καταθέσει, δεν εμφανίστηκε ποτέ στο δικαστήριο για να εξηγήσει την παρουσία του στο αρχηγείο του Γενικού Επιτελείου εκείνη την ημέρα. Την επίσκεψή του ακολούθησε, αρκετές ώρες αργότερα, η επίσκεψη του τότε αρχηγού της MIT Hakan Fidan, ο οποίος συναντήθηκε με τον αρχηγό του Γενικού Επιτελείου, στρατηγό Hulusi Akar.
Το όνομα του Asal εμφανίστηκε επίσης σε σχέση με τη δολοφονία, το 2013, τριών γυναικών που συνδέονταν με το Εργατικό Κόμμα του Κουρδιστάν — PKK: της Sakine Cansız, της Fidan Doğan και της Leyla Söylemez. Οι τρεις γυναίκες εκτελέστηκαν στο Παρίσι, σε μια επιχείρηση που πιστεύεται ότι είχε διαταχθεί από τη MIT. Η εκτέλεση φέρεται να ανατέθηκε στον Ömer Güney, έναν άνθρωπο από το εσωτερικό του χώρου, ο οποίος είχε στρατολογηθεί από την τουρκική υπηρεσία πληροφοριών. Έγγραφο της MIT που διέρρευσε, με ημερομηνία 18 Νοεμβρίου 2012, αποκάλυπτε ότι την επιχείρηση επέβλεπε ο Asal.
Ο ισχυρισμός αυτός φέρεται επίσης να επιβεβαιώθηκε από δύο ανώτερους αξιωματούχους της MIT, τους Erhan Pekçetin και Aydın Günel, οι οποίοι συνελήφθησαν από το PKK στην κουρδική ιρακινή πόλη Σουλεϊμανίγια στις 4 Αυγούστου 2017. Ο Pekçetin ήταν επικεφαλής του τμήματος που ήταν αρμόδιο για εθνοτικές και αποσχιστικές ομάδες που δρούσαν εκτός των συνόρων της Τουρκίας, ενώ ο Günel είχε προηγουμένως διευθύνει το τμήμα ανθρώπινου δυναμικού της MIT, το οποίο ήταν υπεύθυνο για την ανάπτυξη ανθρώπινων πηγών πληροφοριών στο πεδίο και για τη στρατολόγηση νέων πληροφοριοδοτών.
Ένα διαβαθμισμένο έγγραφο της MIT που διέρρευσε και σχετίζεται με τις δολοφονίες των τριών Κούρδων ακτιβιστριών στο Παρίσι το 2013 φέρει τα αρχικά του Sebahattin Asal, μαζί με εκείνα τριών ακόμη αξιωματικών πληροφοριών, γεγονός που υποδηλώνει την εμπλοκή του στον σχεδιασμό και την εποπτεία της μυστικής επιχείρησης.
Ανέφεραν ότι οι δολοφονίες στο Παρίσι είχαν οργανωθεί από τον Asal, ο οποίος, σύμφωνα με τους ισχυρισμούς, ανταμείφθηκε για τις εκτελέσεις με προαγωγή στη θέση του αναπληρωτή διευθυντή, αρμόδιου για τη Διεύθυνση Στρατηγικών Πληροφοριών της MIT. Πρόκειται για ένα εξαιρετικά ευαίσθητο τμήμα, οι εκθέσεις του οποίου διακινούνταν μόνο σε έναν μικρό κύκλο ανώτερων Τούρκων αξιωματούχων, συμπεριλαμβανομένου του προέδρου Ερντογάν.
Οι δύο συλληφθέντες αξιωματικοί της MIT κατονόμασαν επίσης έναν αριθμό δημοσιογράφων, για τους οποίους είπαν ότι είχαν στρατολογηθεί από τη MIT ως πληροφοριακοί συνεργάτες.
Ο Asal αποχώρησε από την υπηρεσία το 2023.
Η χρήση δημοσιογράφων από τη MIT ως συνεργατών και πληροφοριοδοτών δεν αποτελεί νέο φαινόμενο. Η υπηρεσία εδώ και χρόνια έχει ενσωματώσει δικούς της πράκτορες σε διάφορα τουρκικά μέσα ενημέρωσης, χρησιμοποιώντας τη δημοσιογραφική ιδιότητα ως κάλυψη. Ελλείψει οποιουδήποτε τουρκικού νόμου που να απαγορεύει τέτοιες πρακτικές, η MIT έχει αναπτύξει έναν καθιερωμένο τρόπο δράσης για τη διείσδυση στον τομέα των μέσων ενημέρωσης της χώρας, τοποθετώντας με την πάροδο των ετών εκατοντάδες πράκτορες πληροφοριών σε ειδησεογραφικούς οργανισμούς.
Περίπου δώδεκα δημοσιογράφοι έχουν αποκαλυφθεί τα τελευταία χρόνια ότι φέρονται να εργάζονταν για την τουρκική υπηρεσία πληροφοριών. Ορισμένες από αυτές τις περιπτώσεις ήρθαν στο φως τυχαία, ενώ άλλες αποκαλύφθηκαν μέσα από δικαστικές υποθέσεις ή ποινικές έρευνες, στις οποίες ένας συνεργάτης ή πράκτορας της MIT, κατηγορούμενος για σοβαρά εγκλήματα, αποκάλυψε τη σύνδεσή του με την υπηρεσία πληροφοριών, προφανώς σε μια προσπάθεια να προστατευθεί από ποινικές ευθύνες.
Μια σειρά τροποποιήσεων στη νομοθεσία της Τουρκίας για τις υπηρεσίες πληροφοριών κατά τις τελευταίες δύο δεκαετίες έχει προσφέρει στη MIT σχεδόν πλήρη ατιμωρησία. Οι αλλαγές αυτές δίνουν ουσιαστικά στον πρόεδρο Ερντογάν δικαίωμα βέτο σε οποιαδήποτε έρευνα ή δίωξη προσωπικού της MIT, εκτός εάν ο ίδιος την εγκρίνει προσωπικά. Αρκετές έρευνες που ενέπλεκαν πράκτορες της MIT σε διακίνηση όπλων, μεταφορά τζιχαντιστών μαχητών, καθώς και λαθρεμπόριο ναρκωτικών και οχημάτων, ουσιαστικά θάφτηκαν αφού ο Ερντογάν αρνήθηκε να επιτρέψει στους εισαγγελείς να προχωρήσουν σε ποινικές διώξεις.
Η Hande Fırat, Τουρκάλα δημοσιογράφος, η οποία φέρεται να εργάζεται για την υπηρεσία πληροφοριών MIT διεξάγοντας επιχειρήσεις επιρροής.
Προηγούμενη έρευνα του Nordic Monitor τεκμηρίωσε εκτενώς πώς η MIT χρησιμοποιεί εδώ και δεκαετίες τη δημοσιογραφία ως κάλυψη για κατασκοπεία, εκστρατείες επιρροής και ψυχολογικές επιχειρήσεις. Σύμφωνα με την έρευνα, η υπηρεσία έχει δημιουργήσει ένα δίκτυο δημοσιογράφων, αρχισυντακτών, φωτογράφων και σχολιαστών, οι οποίοι μπορούν να κινούνται ελεύθερα, να διεισδύουν σε ευαίσθητα περιβάλλοντα και να επηρεάζουν τον δημόσιο διάλογο, ενώ αποκρύπτουν μυστικές δραστηριότητες πίσω από τη δημοσιογραφική τους ιδιότητα.
Η έκθεση κατονόμασε τον Yahya Bostan, τότε συντονιστή ειδήσεων στο κρατικό πρακτορείο ειδήσεων Anadolu, ως πληροφοριακό συνεργάτη, το όνομα του οποίου είχε εμφανιστεί προηγουμένως σε έρευνα για δίκτυο της ιρανικής Δύναμης Quds που δρούσε στην Τουρκία. Ο Bostan σήμερα γράφει σχόλια στην σκληροπυρηνική ισλαμιστική εφημερίδα Yeni Şafak, αναπαράγοντας κυβερνητικές θέσεις σε ευθυγράμμιση με οδηγίες της υπηρεσίας πληροφοριών.
Η έκθεση κατονόμασε επίσης τον Nuh Yılmaz, πρώην αρθρογράφο της φιλοκυβερνητικής Daily Sabah και αναλυτή του SETA, ο οποίος αργότερα ανέβηκε στην ιεραρχία της MIT και έγινε ισχυρό πρόσωπο μέσα στην υπηρεσία, υπεύθυνο για τον χειρισμό δημοσιογράφων που είχαν τοποθετηθεί στα τουρκικά μέσα ενημέρωσης. Αφού ο προϊστάμενός του, Hakan Fidan, μετακινήθηκε στη θέση του υπουργού Εξωτερικών, ο Yılmaz πέρασε στη διπλωματική υπηρεσία και σήμερα υπηρετεί ως πρέσβης της Τουρκίας στη Συρία.
Η Hande Fırat, δημοσιογράφος της εφημερίδας Hürriyet και του CNN Türk, γνωστή κυρίως για τη ζωντανή συνέντευξη μέσω FaceTime με τον πρόεδρο Ερντογάν κατά τη διάρκεια της απόπειρας πραξικοπήματος της 15ης Ιουλίου 2016, την οποία το κείμενο χαρακτηρίζει ως οργανωμένη από τη MIT επιχείρηση false flag, αναγνωρίστηκε στην έκθεση ως πρόσωπο που διατηρούσε στενούς δεσμούς με αξιωματούχους των υπηρεσιών πληροφοριών.
Σύμφωνα με την έρευνα, είχε λάβει εκπαίδευση από την υπηρεσία σε τεχνικές αντιπαρακολούθησης και εθεάθη συχνά να επισκέπτεται τα κεντρικά γραφεία της MIT. Χειριστής της φέρεται να ήταν ο Yılmaz όσο εκείνος υπηρετούσε στην υπηρεσία πληροφοριών.
Ο Nuh Yılmaz, πρώην πράκτορας πληροφοριών, υπηρετεί σήμερα ως πρέσβης της Τουρκίας στη Συρία.
Ο βετεράνος τηλεοπτικός παρουσιαστής Fatih Altaylı, σήμερα YouTuber, κατονομάστηκε επίσης στην έκθεση ως ένας από τους ανθρώπους των μέσων ενημέρωσης που φέρονται να συνεργάστηκαν με τη MIT. Η έκθεση ισχυρίστηκε ότι η υπηρεσία τού είχε αποδώσει το κωδικό όνομα «Siyah», δηλαδή «Μαύρος».
Ο πρώην δημοσιογράφος και βουλευτής του αντιπολιτευόμενου Ρεπουμπλικανικού Λαϊκού Κόμματος — CHP, Tuncay Özkan, ο οποίος κάποτε διηύθυνε τον τηλεοπτικό σταθμό Kanaltürk, περιγράφηκε ως πρόσωπο που διατηρούσε επαφές με κύκλους των υπηρεσιών πληροφοριών.
Άλλα ονόματα που έχουν εμφανιστεί τα τελευταία χρόνια περιλαμβάνουν τον Çetiner Çetin, ανταποκριτή του Habertürk για τη Συρία και τις εμπόλεμες ζώνες, ο οποίος ταξίδευε συχνά με ένοπλες ομάδες υποστηριζόμενες από την Τουρκία, καθώς και τον Cem Küçük, έναν έντονα φιλοερντογανικό σχολιαστή, γνωστό για το ότι στοχοποιεί δημόσια επικριτές της κυβέρνησης και δημοσιογράφους. Και οι δύο συγκαταλέγονταν μεταξύ των προσώπων των μέσων ενημέρωσης που φέρονται να διατηρούσαν δεσμούς με τη MIT.
Ο Hayri Birler ήταν ακόμη ένα πρόσωπο του οποίου οι δεσμοί με τις υπηρεσίες πληροφοριών αποκαλύφθηκαν. Ο Birler υπηρετούσε ως αναπληρωτής εκπρόσωπος στο γραφείο της Hürriyet στην Άγκυρα όταν ήρθε στο φως ο ρόλος του στις υπηρεσίες πληροφοριών. Αργότερα εγκατέλειψε τη δημοσιογραφία και επέστρεψε στο κύριο επάγγελμά του, για να διοριστεί τελικά περιφερειακός διευθυντής της MIT στο Ντιγιάρμπακιρ. Πριν από τη θητεία του στη Hürriyet, ο Birler είχε επίσης εργαστεί στην εφημερίδα Milliyet.
Ο φωτορεπόρτερ Mustafa Özer, ο οποίος αναλάμβανε αποστολές στο εξωτερικό με δημοσιογραφική κάλυψη ενώ εργαζόταν για το γαλλικό πρακτορείο ειδήσεων AFP, ταυτοποιήθηκε ως πρόσωπο με δεσμούς με τη MIT μετά τη σύλληψή του στο πλαίσιο ποινικής έρευνας. Κατά την αστυνομική του κατάθεση, αναγνώρισε τη σύνδεσή του με την υπηρεσία πληροφοριών.
Οι αρθρογράφοι της εφημερίδας Sabah, Abdurrahman Şimşek, Ferhat Ünlü και Nazif Karaman, οι οποίοι περιγράφηκαν ως συμμετέχοντες σε εκστρατείες μέσων ενημέρωσης καθοδηγούμενες από τις υπηρεσίες πληροφοριών και σε προσπάθειες παραπληροφόρησης που συντονίζονταν από τη MIT, κατονομάστηκαν επίσης ως συνεργάτες της MIT.
Ο Abdurrahman Şimşek, ο οποίος περιγράφεται ως πληροφοριακός συνεργάτης των τουρκικών υπηρεσιών και κυβερνητικός προπαγανδιστής, ισχυρίστηκε ότι όλοι οι Εβραίοι είναι κατάσκοποι της Mossad, σε ένα οξύ, αντισημιτικό σχόλιο στο κανάλι της εφημερίδας Sabah στο YouTube.
Πολλά από αυτά τα πρόσωπα φέρεται να παρακολούθησαν ενημερώσεις στα κεντρικά γραφεία της MIT, να εκπαιδεύτηκαν σε τεχνικές μυστικών επιχειρήσεων και αντιπαρακολούθησης και να προετοιμάστηκαν από την υπηρεσία ώστε να συμβάλουν στη διαμόρφωση της δημόσιας αφήγησης, στη στοχοποίηση αντιφρονούντων και στη διευκόλυνση μυστικών επιχειρήσεων στο εξωτερικό.
Ο Çakır αποτελεί την πιο πρόσφατη προσθήκη σε έναν αυξανόμενο κατάλογο προσώπων των μέσων ενημέρωσης που έχουν αποκαλυφθεί τα τελευταία χρόνια ως φερόμενοι συνεργάτες της τουρκικής υπηρεσίας πληροφοριών.
Σε μια τρίτη συνάντηση, ο Çakır φέρεται να παρατηρήθηκε να εισέρχεται στο γραφείο της MIT στην Κωνσταντινούπολη, στην περιοχή Beşiktaş, μαζί με τον πράκτορα της MIT Yılmaz. Σύμφωνα με τον Okumuş, ο δημοσιογράφος αναγνωρίστηκε από τον οδηγό ενός ανώτερου αστυνομικού διευθυντή που βρισκόταν στην περιοχή και τον πλησίασε για να τον χαιρετήσει. Ο Okumuş ισχυρίστηκε ότι ο Çakır φάνηκε εμφανώς αμήχανος όταν κατάλαβε ότι είχε γίνει αντιληπτός να εισέρχεται στις εγκαταστάσεις της υπηρεσίας πληροφοριών και προσπάθησε να δικαιολογήσει την παρουσία του λέγοντας ότι κατευθυνόταν προς το κοντινό Conrad Hotel.
Τα δημόσια κείμενα και σχόλια του Çakır όλα αυτά τα χρόνια υπήρξαν αξιοσημείωτα υποστηρικτικά προς τον Hakan Fidan, τον επί χρόνια επικεφαλής των τουρκικών μυστικών υπηρεσιών, ο οποίος σήμερα υπηρετεί ως υπουργός Εξωτερικών. Αυτό, σύμφωνα με το κείμενο, προσδίδει επιπλέον αξιοπιστία στις καταγγελίες που διατύπωσε ο Okumuş. Το Medyascope έχει συχνά δημοσιεύσει ευνοϊκή κάλυψη για τις επιχειρήσεις της MIT εναντίον αντιπάλων του Ερντογάν, ιδίως του κινήματος Gülen, το οποίο έχει ασκήσει κριτική στην κυβέρνηση Ερντογάν για μια σειρά ζητημάτων, μεταξύ των οποίων η εκτεταμένη διαφθορά στην τουρκική διοίκηση και η στήριξη ή διευκόλυνση ένοπλων τζιχαντιστικών ομάδων από την Τουρκία.
Για παράδειγμα, ο Çakır υπήρξε ένθερμος υπερασπιστής ριζοσπαστικών τζιχαντιστικών ομάδων, συμπεριλαμβανομένης της τουρκικής Hizbullah, μιας σουνιτικής κουρδικής ισλαμιστικής οργάνωσης που διεξήγαγε βίαιη εκστρατεία δολοφονιών, απαγωγών και άγριων βασανιστηρίων στη νοτιοανατολική Τουρκία. Η Hizbullah — η οποία δεν πρέπει να συγχέεται με τη λιβανέζικη Hezbollah, αν και και οι δύο οργανώσεις έχουν συνδεθεί με το Ιράν — έφτασε στο απόγειο της ισχύος της τη δεκαετία του 1990, όταν αστυνομικές έφοδοι αποκάλυψαν μυστικούς θαλάμους εκτελέσεων και ώρες βιντεοσκοπημένων βασανιστηρίων, δίνοντας στην οργάνωση τη φήμη ενός από τα πιο βίαια μυστικά ισλαμιστικά κινήματα της Τουρκίας.
Ο Τούρκος πρόεδρος Ερντογάν εμφανίζεται μαζί με τον Zekeriya Yapıcıoğlu — ο οποίος στέκεται δεξιά του Ερντογάν — πρόεδρο του HÜDA-PAR, του πολιτικού βραχίονα της Hizbullah, κατά τη διάρκεια προεκλογικής περιοδείας στην Κωνσταντινούπολη στις 8 Απριλίου 2023.
Ο ιδρυτής της οργάνωσης, Hüseyin Velioğlu, σκοτώθηκε σε αστυνομική επιχείρηση το 2000, γεγονός που οδήγησε την τουρκική Hizbullah να αποσυρθεί από την ένοπλη δράση και να ανασυγκροτηθεί μέσω θρησκευτικών, φιλανθρωπικών και πολιτικών δομών, ώστε να διατηρήσει το δίκτυό της. Με την πάροδο του χρόνου, το ιδεολογικό της δίκτυο συγκροτήθηκε γύρω από το Κόμμα Ελεύθερης Υπόθεσης — HÜDA-PAR, το οποίο σήμερα λειτουργεί ανοιχτά ως νόμιμη πολιτική οργάνωση.
Η Hizbullah φέρεται να συνήψε μυστική συμφωνία με τον πρόεδρο Ερντογάν το 2014, με τον πολιτικό της βραχίονα να στηρίζει το κυβερνών Κόμμα Δικαιοσύνης και Ανάπτυξης — AKP του Ερντογάν, με αντάλλαγμα την απελευθέρωση φυλακισμένων μελών της Hezbollah που είχαν καταδικαστεί για βίαια εγκλήματα. Μέχρι το 2023, το HÜDA-PAR είχε ενταχθεί επίσημα στην εκλογική συμμαχία του Ερντογάν, κατεβάζοντας υποψηφίους υπό τη σημαία του AKP και κερδίζοντας έδρες στο τουρκικό κοινοβούλιο. Αυτό αποτέλεσε ορόσημο, καθώς σηματοδότησε την πρώτη εμφάνιση προσώπων συνδεδεμένων με τη Hizbullah σε εθνικό ψηφοδέλτιο στην Τουρκία.
Εκατοντάδες καταδικασμένα μέλη της Hizbullah, που εξέτιαν μακροχρόνιες ποινές φυλάκισης, έχουν αποφυλακιστεί την τελευταία δεκαετία με την εμπλοκή της κυβέρνησης.
Ο ανώτατος θρησκευτικός ηγέτης της Hizbullah, Edip Gümüş, φυγόδικος που πιστεύεται ότι διαμένει στο Ιράν, κάλεσε το 2023 σε «παγκόσμια τζιχάντ κατά των Εβραίων», υποσχόμενος όπλα και οικονομική υποστήριξη για αντι-ισραηλινές επιχειρήσεις. Η οργάνωση έχει επίσης φιλοξενήσει εκπροσώπους της Hamas στην Τουρκία, έχει συμμετάσχει σε αντι-ισραηλινές διαδηλώσεις που οργανώθηκαν από φιλοκυβερνητικούς δήμους και έχει πραγματοποιήσει συγκεντρώσεις έξω από την πρεσβεία και τα προξενεία των ΗΠΑ, καθώς και έξω από εγκαταστάσεις του ΝΑΤΟ.
Ο Mehmet Doğan — γνωστός και ως Mullah Muhammed el-Kesri — ηγέτης της τρομοκρατικής ομάδας Tahşiyeciler, η οποία συνδέεται με την Αλ Κάιντα.
Ο Çakır πήρε συνέντευξη από τον Gümüş, δίνοντας βήμα σε έναν φυγόδικο ηγέτη ένοπλης οργάνωσης. Σε αρκετά σχόλιά του, ο δημοσιογράφος παρουσίασε τα μέλη της Hizbullah ως θύματα και απέδωσε την καταστολή της οργάνωσης σε αστυνομικούς διευθυντές και εισαγγελείς, τους οποίους ισχυρίστηκε ότι συνδέονταν με το κίνημα Gülen.
Το Υπουργείο Εξωτερικών των ΗΠΑ έχει επισημάνει την τουρκική Hizbullah ως τρομοκρατική οντότητα στον κατάλογο Terrorist Exclusion List — TEL, έναν μηχανισμό που αφορά ελέγχους μετανάστευσης, βίζας και εισόδου.
Ο Çakır υπερασπίστηκε επίσης μια άλλη ριζοσπαστική ομάδα, γνωστή στα τουρκικά ως Tahşiyeciler ή Molla Muhammetçiler. Πρόκειται για τζιχαντιστική οργάνωση υπό την ηγεσία του Mehmet Doğan, γνωστού και ως Mullah Muhammed el-Kesri, ο οποίος είχε εκφράσει ανοιχτά τον θαυμασμό του για τον Οσάμα μπιν Λάντεν και είχε καλέσει σε ένοπλη τζιχάντ στην Τουρκία. Η ομάδα βρισκόταν υπό παρακολούθηση από τις τουρκικές υπηρεσίες ασφαλείας από τις αρχές της δεκαετίας του 2000, ενώ εσωτερικές επικοινωνίες μεταξύ υπηρεσιών πληροφοριών τη χαρακτήριζαν ως επικίνδυνη οργάνωση που υποστήριζε την Αλ Κάιντα. Η έρευνα αποκάλυψε επίσης ότι η ομάδα είχε στείλει σχεδόν 100 άτομα στο Αφγανιστάν για εκπαίδευση στα όπλα.
Σε κατασχεμένες ηχογραφήσεις, οι οποίες προορίζονταν για σκοπούς ιδεολογικής κατήχησης, ο Mullah Muhammed ακουγόταν να καλεί σε βίαιη τζιχάντ: «Σας λέω να πάρετε τα όπλα σας και να τους σκοτώσετε.» Ζητούσε επίσης από τους οπαδούς του να κατασκευάζουν βόμβες και όλμους στα σπίτια τους, παρότρυνε στον αποκεφαλισμό Αμερικανών, υποστηρίζοντας ότι η θρησκεία επιτρέπει τέτοιες πρακτικές. «Αν δεν χρησιμοποιείται το σπαθί, τότε αυτό δεν είναι Ισλάμ», δήλωνε. Σύμφωνα με τον ίδιο, όλοι οι μουσουλμάνοι ήταν υποχρεωμένοι να ανταποκριθούν στον ένοπλο αγώνα του τότε ηγέτη της Αλ Κάιντα, Οσάμα μπιν Λάντεν.
Ο Ερντογάν υπερασπίστηκε έντονα τον Mullah Muhammed, βοήθησε να εξασφαλιστεί η αθώωσή του και η αθώωση των συνεργατών του μέσω δικαστών και εισαγγελέων πιστών στην κυβέρνησή του, εξαπέλυσε καταστολή εναντίον δημοσιογράφων που επέκριναν τη ριζοσπαστική ομάδα και μάλιστα προσέλαβε νομικούς συμβούλους για να καταθέσουν αγωγή στις Ηνωμένες Πολιτείες κατά του μουσουλμάνου διανοουμένου Fethullah Gülen, κατηγορώντας τον ότι δυσφήμησε τον μαχητικό κληρικό. Η υπόθεση τελικά απορρίφθηκε από ομοσπονδιακό δικαστή των ΗΠΑ.
Όπως και ο Ερντογάν, ο Çakır υπερασπίστηκε την ομάδα του Mullah Muhammed απέναντι στην καταστολή, παραμερίζοντας το εκτενές αποδεικτικό υλικό που είχαν συγκεντρώσει οι ερευνητές. Το υλικό αυτό περιλάμβανε ώρες υποκλαπεισών επικοινωνιών, στοιχεία φυσικής παρακολούθησης, μεταφορές χρημάτων, κινήσεις μαχητών και αντικείμενα που είχαν βρεθεί στα σπίτια υπόπτων, μεταξύ των οποίων και χειροβομβίδες.
Έγγραφο εμπορικού μητρώου με ημερομηνία Δεκέμβριος 2024 ταυτοποιεί τον Ruşen Çakır ως διευθύνοντα σύμβουλο της Scope Medya Ticaret ve Pazarlama A.Ş., μιας εταιρείας μέσων ενημέρωσης, εμπορίου και μάρκετινγκ που λειτουργεί υπό το εμπορικό σήμα Medyascope.
Η κριτική του Çakır προς την κυβέρνηση φαίνεται ότι περιοριζόταν σε ζητήματα που δεν παραβίαζαν προσεκτικά φυλαγμένες «κόκκινες γραμμές» και δεν θεωρούνταν από την κυβέρνηση Ερντογάν ως ουσιαστικά απειλητικά με οποιονδήποτε σημαντικό τρόπο. Αναλυτές που μίλησαν στο Nordic Monitor υποστήριξαν ότι η δημόσια εικόνα του καλλιεργήθηκε σκόπιμα ώστε να μεταδίδει την εντύπωση της ανεξαρτησίας, ενισχύοντας έτσι τη χρησιμότητά του για την υπηρεσία πληροφοριών στην προώθηση αφηγημάτων που κρίνονταν στρατηγικά επωφελή για την κυβέρνηση. Κατά την εκτίμησή τους, του επιτράπηκε να λειτουργεί με σχετική ελευθερία, εφόσον παρέμενε μέσα σε αυτά τα άγραφα όρια.
Σύμφωνα με τους ίδιους αναλυτές, ακόμη και δυσφημιστικά άρθρα που εμφανίζονταν σε φιλοκυβερνητικά μέσα φαίνεται να συνέβαλαν στην ενίσχυση αυτής της προσεκτικά διαχειριζόμενης εικόνας ανεξαρτησίας.
Μια τέτοια προσεκτικά καλλιεργημένη εικόνα ενδέχεται επίσης να διευκόλυνε τις προσπάθειές του να εξασφαλίσει ξένη χρηματοδότηση υπό δημοσιογραφικό μανδύα. Σύμφωνα με ανακοίνωση που εξέδωσε το Medyascope τον Αύγουστο του 2021, το μέσο επωφελήθηκε από οικονομική στήριξη που παρείχαν το Open Society, το Internews, το Chrest, το Heinrich Böll, προγράμματα επιχορηγήσεων που διαχειρίζονταν τα υπουργεία Εξωτερικών της Γαλλίας, της Βρετανίας, της Νορβηγίας και της Ολλανδίας, καθώς και το European Endowment for Democracy — EED, το Civil Rights Defenders και το Sida.
«Για ένα κίνημα ελπίδας για τη δημοκρατία και τη δικαιοσύνη, η έμπνευση θα έχει πάντα ως σταθερή αφετηρία τον κλασικό ελληνικό στοχασμό και την έμπρακτη φιλοσοφία του.»
η Πόλη, οι Πολίτες & η Δημοκρατία
Η κλασική ελληνική έκφραση του προτάγματος της αυτονομίας
Η αρχαία ελληνική πόλις υπήρξε ο πρώτος ιστορικός χώρος στον οποίο οι άνθρωποι έθεσαν ρητά υπό αμφισβήτηση τις παραδοσιακές βεβαιότητες και αναγνώρισαν ότι οι νόμοι, οι θεσμοί και η πολιτική τάξη αποτελούν δικό τους δημιούργημα, μη αποδεχόμενοι την πρόσληψη δογματικών κανόνων από κάποια υπερβατική αρχή έξωθεν της κοινωνίας, όπως θεούς ή μονάρχες.
Από την εμφάνιση της φιλοσοφίας έως τη γέννηση της δημοκρατίας, διαμορφώθηκε μια νέα αντίληψη για τον άνθρωπο ως όντος ικανού να σκέπτεται, να κρίνει και να αυτοκυβερνάται. Η αντίληψη αυτή εκφράζεται ήδη στον Ηράκλειτο με τη διαπίστωση ότι «ξυνὸν ἐστὶ πᾶσι τὸ φρονεῖν» και βρίσκει την πολιτική της έκφραση στην αθηναϊκή δημοκρατία, όπου η εξουσία δεν ανήκει σε βασιλείς, ιερατεία ή ειδικούς, αλλά στο σώμα των πολιτών.
Μέσα σ’ αυτό το πλαίσιο αναδύεται ένα ιδιαίτερο ανθρωπολογικό πρότυπο, που είναι ο πολίτης που συμμετέχει στη θέσμιση των κοινών, αναλαμβάνει την ευθύνη των αποφάσεών του και υπερασπίζεται ο ίδιος την πολιτική κοινότητα στην οποία ανήκει. Η πόλις δεν νοείται ως έδαφος ούτε ως μηχανισμός εξουσίας, αλλά ως κοινότητα ελεύθερων πολιτών. Ο Αριστοτέλης θα κάνει τη διατύπωση ότι, «Η πόλη είναι ένα πλήθος πολιτών», <Πολιτικά 1276b1–5>, δηλαδή η πόλη δεν ταυτίζεται με το έδαφος ούτε με τα τείχη, αλλά με το σώμα των πολιτών που μετέχουν στην πολιτική κοινότητα.
Η εμπειρία αυτή συνδέεται άρρηκτα με την ελευθερία, όχι ως ατομικό δικαίωμα με τη νεότερη έννοια, αλλά ως συλλογική αυτοκυβέρνηση και ανάληψη ευθύνης. Η δημοκρατία, η φιλοσοφία και το πρότυπο του πολίτη-στρατιώτη αποτελούν έτσι διαφορετικές εκφράσεις του ίδιου ιστορικού φαινομένου: της ανάδυσης μιας κοινωνίας που για πρώτη φορά στην ιστορία της ανθρωπότητας, αναγνωρίζει τον εαυτό της ως πηγή των θεσμών της και τους πολίτες της ως φορείς της κοινής προοπτικής και εξέλιξης.
Το Βήμα της Πνύκας
Ἐν ἀρχῇ ἦν ἡ πόλις …
Η πόλις αποτελεί το θεμελιώδες κύτταρο του αρχαιοελληνικού κόσμου και το πλαίσιο μέσα στο οποίο αναπτύχθηκαν οι θεσμοί, οι νόμοι, οι αξίες και οι μορφές συλλογικής ζωής των Ελλήνων, σε αντίθεση με τις μεγάλες ανατολικές μοναρχίες, όπου το κράτος ταυτιζόταν με τον ηγεμόνα και τον διοικητικό μηχανισμό του. Η κατανόηση αυτής της ιδιαίτερης αντίληψης για την πόλη αποτελεί αναγκαία προϋπόθεση για την προσέγγιση των εννοιών του πολίτη, της δημοκρατίας και της ελευθερίας που αναπτύχθηκαν στον ελληνικό κόσμο.
Για πρώτη φορά στην ιστορία, στα ομηρικά έπη, βλέπουμε την ανθρώπινη κοινότητα να μετασχηματίζεται σε πολιτική κοινότητα. Στο επεισόδιο με τους Κύκλωπες (στην Οδύσσεια), βρίσκουμε επακριβώς τον ορισμό αυτού που διακρίνει τα ανθρώπινα όντα, μια ανθρώπινη κοινότητα, από το μη ανθρώπινο, από το τερατώδες. Οι Κύκλωπες δεν είχαν θεσμιστές, δηλαδή νόμους, και δεν διέθεταν επίσης βουληφόρους ἀγορᾶς, δηλαδή λαϊκές διαβουλευόμενες συνελεύσεις. Η ανθρώπινη κοινότητα έχει νόμους και κοινοβούλιο όπου τα πράγματα συζητούνται και αποφασίζονται Η κοινότητα που δεν διαθέτει νόμους και βουλή είναι τερατώδης. Καστοριάδης Κ., ΄΄Η ελληνική ιδιαιτερότητα΄΄, τόμος Α΄, Κριτική, 2007, σ.139
Βρίσκουμε ακόμη, στην πιο πάνω περιγραφή, την ουσία μιας εκ των βασικών αντιθέσεων του αρχαίου ελληνικού κόσμου, που είναι το αντιθετικό δίπολο Φύσις-Νόμος, όπου φύσις σημαίνει πρωτογονισμός και νόμος πολιτισμένη κοινωνία. Αυτό που διδάσκονται τα ελληνόπαιδα από την αρχαϊκή εποχή ακόμα, ακούγοντας τους ραψωδούς να απαγγέλουν την Οδύσσεια, είναι πως όσοι δεν διαθέτουν βουληφόρους αγοράς και θεσμιστάς – νομοθέτες, είναι τέρατα.
Η γέννηση της πόλεως, αποτελεί συγχρόνως γέννηση μιας γενικευμένης αμφισβήτησης. …η σύσταση της πόλεως και μιας κοινότητας που θέτει το ζήτημα του νόμου αποτελεί ήδη έργω φιλοσοφία, όχι φιλοσοφία στα λόγια αλλά δρώντα φιλοσοφία, η οποία θέτει το ζήτημα του πρακτέου και συγχρόνως το ζήτημα των κριτηρίων βάσει των οποίων θα απαντηθεί. Καστοριάδης Κ., ΄΄Η ελληνική ιδιαιτερότητα΄΄, τόμος Α΄, Κριτική, 2007, σ.276
Η πόλις δεν ταυτίζεται με το σύγχρονο κράτος και τις λειτουργίες του. Είναι η κοινότητα των ελεύθερων πολιτών οι οποίοι, τουλάχιστον στη δημοκρατική πόλη, νομοθετούν, δικάζουν και κυβερνούν. Τρεις λειτουργίες, τρεις λέξεις χρησιμοποιεί ο Θουκυδίδης για να υποδείξει μια ανεξάρτητη πόλη, αυτόνομος, αυτόδικος (που έχει τη δική της δικαστική εξουσία) και αυτοτελής (που αυτοκυβερνάται)… Αυτό που ενδιαφέρει τον πολίτη δεν είναι τα λογιστικά, αλλά η λήψη των αποφάσεων… οι τρεις (σύγχρονες) λειτουργίες της πολιτικής εξουσίας είναι η νομοθετική, η δικαστική και η κυβερνητική, όχι η εκτελεστική. Καστοριάδης Κ.,΄΄Η ελληνική ιδιαιτερότητα΄΄, τ. Β΄, Πόλις και Νόμοι, Κριτική, 2008, σ.85
Στις Ικέτιδεςτου Ευριπίδη, ο Θησέας διευκρινίζει, ότι στο δημοκρατικό πολίτευμα, δεν υπάρχουν προνόμια που να βασίζονται στην περιουσία: οι νόμοι είναι γραπτοί και ισχύουν εξίσου για όλους, τέλος, όταν τίθεται το ερώτημα ΄΄ποιος θέλει να φέρει στη συζήτηση κάποια σκέψη ωφέλιμη για την πόλη;΄΄ <στ. 438-9>, καθένας μπορεί να μιλήσει αν θέλει. Τι άλλο καθεστώς μπορεί λοιπόν να υπάρξει που να προσεγγίζει περισσότερο την ισότητα; DEROMILLYJ., ΄΄Αρχαία Ελληνική Τραγωδία’’, Α. Καρδαμίτσα, 1997, σ.138
Πως είναι χρήσιμος κάποιος για τη πόλη, αν δεν φέρνει τις προτάσεις του στο κοινό; Ο Ευριπίδης, μέσω του Θησέα, προβάλλει την Αθήνα ως ηθικό πρότυπο, μια πόλη όπου η συμμετοχή και η διαφάνεια είναι προϋποθέσεις της χρηστότητας.
Χαρακτηριστικά της δημοκρατίας, η ισοτιμία των πολιτών (ισηγορία) και η ελευθερία του λόγου (παρρησία), οδηγούν στον ανοιχτό διάλογο: λόγος και αντίλογος, πρόταση και αντιπρόταση, επιχειρήματα και αντεπιχειρήματα, ερωτήσεις και απαντήσεις – έτσι ξεγυμνώνονταν τα προβλήματα, έτσι προβάλλονταν και ξεκαθάριζαν οι αντίθετες απόψεις στα δικαστήρια, στις συζητήσεις της αγοράς και στην εκκλησία του δήμου, έτσι και ωρίμαζαν όλα τα θέματα πριν την ψηφοφορία. Πως να μην το θεωρήσομε φυσικό, όταν την ίδια εποχή βλέπουμε τη διαλογική μορφή να κυριαρχεί στα λογοτεχνικά είδη και στην πνευματική ζωή γενικότερα: διαλογικό είναι το δράμα, αντικρουόμενες δημηγορίες και διαλόγους συναντάμε στα ιστορικά έργα, τον εριστικό διάλογο και τις αντιλογίες καλλιεργούν οι σοφιστές, την διαλεκτική τέχνη ασκεί ο Σωκράτης, διαλογική μορφή έχουν πολλά φιλοσοφικά έργα του 4ου π.Χ. αι.κλπ. Δημαράς Κ.Θ. & Σβορώνος Ν., ΄΄Η Μέθοδος της Ιστορίας΄΄, ΑΓΡΑ, σ.90
Η Αγορά είναι η καρδιά της πόλης και στην αρχαία ελληνική πόλη-κράτος δεν ήταν απλώς εμπορικό κέντρο. Ήταν κυρίως χώρος πολιτικής και φιλοσοφικής διαβούλευσης. Εκεί γεννήθηκαν η δημοκρατία, η ελευθερία του λόγου, η δικαιοσύνη… Ανοιχτός χώρος συνάντησης για πολίτες, ρήτορες, σοφιστές, και φιλοσόφους. Η αρχιτεκτονική της πόλης δεν είναι ουδέτερη, είναι πολιτική πράξη. Αν δεν υπάρχουν: Στοές, πλατείες, δημόσια κτίρια που ενθαρρύνουν τη συνάθροιση. Διαδρομές και σημεία συνάντησης που επιτρέπουν την τυχαία ή οργανωμένη επαφή. Χώροι για δημόσιο λόγο, τελετές και συλλογική μνήμη (μνημεία), … τότε ο οικισμός στερείται της ουσίας της πόλης. Ο Αριστοτέλης, όταν περιγράφει την Άριστη Πολιτεία, αναφέρεται στην ανάγκη για κατάλληλη διάταξη της πόλης, ώστε να εξυπηρετεί την πολιτική και ηθική ζωή των πολιτών, <Β. Ζ’, 1330a–1331b>.
Στην σύγχρονη εποχή από την πόλη απουσιάζει ο καθολικός δημόσιος διάλογος, ιδίως ο θεσμισμένος και ως εκ τούτου δεν υπάρχει πολιτική συμμετοχή της κοινωνίας στα κοινά. Η χωροταξική αρχιτεκτονική της πόλης είναι διασπασμένη κοινωνικά και βασίζεται στην λειτουργική ιδιωτική χρήση. Ο δε σκοπός της πόλης είναι να προωθήσει μόνο τα ατομικά συμφέροντα και επιδιώξεις.
Στα ΄΄Πολιτικά΄΄ του ο Αριστοτέλης γράφει: Η πόλη υπάρχει ως εξέλιξη της ανθρώπινης φύσεως, και ο άνθρωπος είναι από τη φύση του πολιτικό ον. Η πόλη είναι το τέλος (σκοπός, τελική κατάληξη) των κοινωνιών, και το τέλος (σκοπός) είναι το άριστο. Εδώ θεμελιώνεται η τελεολογική αντίληψη της πόλης ως φυσική ολοκλήρωση των κοινωνικών μορφών (οἶκος → κώμη → πόλις), <Β.Α’, κεφ. 2,1252a–1253a>. Η πόλη δεν είναι κοινότητα για απλή επιβίωση, αλλά στοχεύει στην ευδαιμονία μέσω της ηθικής αρετής, <Β. Γ’, κεφ. 9, 1280b–1281a>. Είναι μια πολιτική κοινότητα, όπου οι πολίτες είναι ενεργοί, μετέχοντας στην εξουσία (αρχή), στη δικαιοσύνη (κρίση), ασκούν λόγο και διάλογο και διαμορφώνουν το κοινό αγαθό. Ο άπολις, αυτός που δεν μετέχει στην πολιτική κοινότητα, είναι είτε ανθρωπόμορφο θηρίο, είτε θεός. <Β. Α’, κεφ. 2 1253a>. Η πόλη αποτελείται από πολίτες που: άρχουν και άρχονται. Ο πολίτης δεν είναι ιδιώτης αλλά μέτοχος της κοινής μοίρας. <Βιβλίο Γ’, κεφ. 1 (Bekker 1275a22–1275b)>. «Πολίτης είναι αυτός που μετέχει στην κρίση (δικαστήρια) και στην εξουσία (πολιτικοί θεσμοί)». Αντίθετα μετά την κλασική περίοδο και ιδίως στη νεωτερική εποχή, η πόλη είναι ένας οικισμός με διοικητική δομή, με απουσία ενεργούς συμμετοχής των πολιτών στα κοινά. Σκοπός της είναι η ανάπτυξη, η παροχή ασφάλειας και η διαχείριση των καθημερινών θεμάτων.
Ο Αριστοτέλης επίσης επισημαίνει, «αν η πόλη είναι η κοινότητα των πολιτών που συγκροτείται από το πολίτευμα, τότε όταν αλλάζει το πολίτευμα είναι αναγκαίο να μην είναι πλέον η ίδια πόλη», <Πολιτικά, ΙΙΙ, 1276b9–13>. Ακόμη και αν ο πληθυσμός κατοικεί στον ίδιο τόπο, η πόλη μπορεί να θεωρηθεί διαφορετική εφόσον αλλάξει το πολίτευμα.
Η ίδια η ελληνική πόλη γεννιέται τρεις αιώνες περίπου πριν από τη δημοκρατία. Πρόκειται για δημιουργία, για ανακάλυψη. Υπήρχαν και στην Φοινίκη πόλεις πριν την ελληνική πόλη, οι πόλεις όμως εκείνες δεν ισχυρίζονταν ότι εκφράζονται στο όνομα του κοινωνικού συνόλου. Ο Καστοριάδης δικαίως έμεινε έκθαμβος μπροστά στο «Ἔδοξε τῇ βουλῇ καὶ τῷ δήμῳ» των κλασικών και ελληνιστικών επιγραφών. <Αποφασίστηκε από τη Βουλή και τον Δήμο>. Καστοριάδης Κ., ΄΄Η ελληνική ιδιαιτερότητα΄΄, τόμος Α΄, Κριτική, 2007, σ.41
Με την πόλη, παρευρισκόμαστε στην γέννηση του στοιχείου του «πολιτικού χώρου». … Ο πολιτικός χρόνος γεννιέται ταυτόχρονα με τον πολιτικό χώρο … Καστοριάδης Κ., ΄΄Η ελληνική ιδιαιτερότητα΄΄, τόμος Α΄, Κριτική, 2007, σ.42
Ως δημόσιο χρόνο εννοώ μια μνήμη που, και εδώ πάλι, δεν είναι ατομική ιδιοκτησία του ιερατείου, των δημόσιων λειτουργών, του μονάρχη ή μιας γραφειοκρατίας, αλλά έχει τεθεί ρητά στη διάθεση όλων και έχει γίνει δημόσια αντικείμενο επεξεργασίας, πράγμα το οποίο μαρτυρούν οι απαρχές της ιστοριογραφίας. Κ. Καστοριάδης,΄΄Η ελληνική ιδιαιτερότητα΄΄, τ. Β΄, Πόλις και Νόμοι, Κριτική, 2008, σ.324
…ο δήμος εγείρει το ερώτημα τόσο του περιεχομένου όσο και της πηγής του νόμου και θέλοντας να απαντήσει σ’ αυτό, ορίζοντας εαυτόν ως πηγήτου νόμου… Και αντίστοιχα ο λόγος δεν είναι δυνατό να δημιουργηθεί πραγματικά παρά μόνο στο βαθμό που το κίνημα του δήμου εγκαθιδρύει στην πράξη ένα χώρο δημόσιο και κοινό όπου η έκθεση των απόψεων, η συζήτηση και η διαβούλευση, η ισότητα (η ισηγορία), η ελευθερία που όλα τα προηγούμενα προϋποθέτουν και συνεπάγονται (η παρρησία η ευθύνη και συνάμα η υποχρέωση να πάρει κανείς το λόγο), γίνονται δυνατά και πραγματικά για πρώτη φορά (εξ όσων γνωρίζουμε) στην ιστορία της ανθρωπότητας.… Και ο δημόσιος αυτός χώρος δεν είναι μόνο συγχρονικός. Είναι επίσης και κυρίως διαχρονικός, χρονικός, ιστορικός με την ισχυρή έννοια του όρου. Κ.Καστοριάδης , Η ελληνική ιδιαιτερότητα, τόμος Α΄, Κριτική, 2007, σ.425-426
Στην αρχή του 5ου αιώνα, ο Σιμωνίδης λέει αναφέρει αυτή τη τόσο ενδεικτική φράση: «πόλις άνδρα διδάσκει», <Σιμωνίδης, απόσπ. 53D, εκδ. D. Page>. Δηλαδή η πόλις διδάσκει, εκπαιδεύει, μορφώνει, διαμορφώνει τον άνθρωπο. Υπογραμμίζει έτσι τη σημασία της πόλης, στη διαμόρφωση της προσωπικότητας και των χαρακτηριστικών του πολίτη.
«Οι Αθηναίοι διαθέτουν ακόμη πόλη και πατρίδα, όσο υπάρχουν διακόσια πολεμικά πλοία επανδρωμένα από πολίτες τους», <Ηρόδοτος, ΄΄Ιστορίαι΄΄, 8.61–62>,(λόγος Θεμιστοκλέους προς τους συμμάχους, λίγο πριν από τη ναυμαχία της Σαλαμίνας το 480 π.Χ.). Η απάντηση του Θεμιστοκλή είναι ριζοσπαστική: Η πόλη δεν ταυτίζεται με τα κτίρια, τα τείχη ή το έδαφος. Η πόλη είναι οι πολίτες της, οργανωμένοι και οπλισμένοι.
Στην αρχαία Ελλάδα η θρησκεία είναι κάτι πολύ σημαντικό, είναι τμήμα των θεσμών της πόλεως, άρα των πολιτικών θεσμών, αλλά ακριβώς είναι τμήμα τους, δεν είναι ποτέ η πηγή τους. Καστοριάδης Κ., ΄΄Η ελληνική ιδιαιτερότητα, τόμος Α΄΄΄, Κριτική, 2007, σ.167
«φιλοκαλοῦμέν τε γὰρ μετ᾽ εὐτελείας καὶ φιλοσοφοῦμεν ἄνευ μαλακίας», <από Επιτάφιο Λόγο Περικλέους:», Θουκυδίδης, Ἱστορίαι, Β΄ 40.1>
Το πιο πάνω απόσπασμα μας δηλώνει το ύψιστο σκοπό ύπαρξης της αθηναϊκής δημοκρατίας, μέσα από τον οποίο αυτοπραγματώνονται οι άνθρωποι της ως πολίτες και βρίσκουν την ευτυχία και το ιδανικό νόημα της ζωής τους. Αυτός ο τελικός σκοπός είναι τόσο σημαντικός, ώστε αξίζει να θυσιάσουν, αν χρειαστεί, και την ίδια τους τη ζωή. Μας φανερώνει δηλαδή ότι οι Αθηναίοι αγαπούν την ομορφιά με απλότητα, την απολαμβάνουν, τη δημιουργούν και ζουν μέσω αυτής, και ασχολούνται με τη φιλοσοφία, που επίσης απολαμβάνουν, δημιουργούν και ζουν μέσω αυτής, χωρίς να παρασύρονται σε μαλθακότητα ή χαλαρότητα. Η στάση των Αθηναίων απέναντι στη ζωή, συνδυάζει την αισθητική και πνευματική καλλιέργεια με πρακτική σοφία, αυτοκυριαρχία και αυτοπεριορισμό.
Ο αυτοπεριορισμός συνδεόταν με την επίγνωση, ότι η υπέρβαση του μέτρου και των ορίων, οδηγεί στην ύβρη και τελικώς στη τιμωρία από τη Νέμεση. Η ελευθερία του πολίτη δεν νοούνταν ως απουσία ορίων, αλλά ως συνειδητή συμμόρφωση προς το μέτρο που εξασφαλίζει την αρμονία του ατόμου και της πόλεως.
SAMSUNG CSC
Ο ανθρωπολογικός τύπος του Αθηναίου πολίτη, που συνδέεται άρρηκτα και βιώνει την πιο πάνω φράση του Περικλή, είναι ο «Καλὸς κἀγαθός». Είναι το πρότυπο πολιτικής και ηθικής συγκρότησης του ανθρώπου, το παιδευτικό και πολιτικό ιδεώδες και σημαίνει ότι ο άριστος άνθρωπος δεν κρίνεται μόνο από τη σωματική του εμφάνιση («καλός») ούτε μόνο από τον χαρακτήρα του («αγαθός»), αλλά από τη σύνθεση σωματικών, ηθικών και πολιτικών αρετών. Συνδυάζει την προσωπική αρετή με την ενεργό συμμετοχή στα κοινά, προσεγγίζοντας το πρόταγμα του αυτόνομου και υπεύθυνου πολίτη, που λειτουργεί ισότιμα μέσα στην αυτόνομη πολιτική κοινότητα.
Ηράκλειτος και Σοφοκλής
Ηράκλειτος: «Ξυνὸν ἐστὶ πᾶσι τὸ φρονεῖν» <Β113>. Η φράση σημαίνει ότι η δυνατότητα της νόησης, της συνετής σκέψης και της κατανόησης είναι κοινή σε όλους τους ανθρώπους. Για τον Ηράκλειτο, όπως υπάρχει ένας κοινός Λόγος και μια κοινή τάξη του κόσμου, έτσι και η πρόσβαση στη σκέψη δεν αποτελεί προνόμιο των λίγων. Ωστόσο, οι περισσότεροι ζουν σαν να διαθέτουν μια ιδιωτική σοφία, εγκλωβισμένοι στη δική τους γνώμη («δόξα»), χωρίς να μετέχουν στο κοινό νόημα.
Σοφοκλής, Αντιγόνη: «ὅστις γὰρ αὐτὸς ἢ φρονεῖν μόνος δοκεῖ…» <στ. 707–709>, δηλαδή: «όποιος νομίζει ότι μόνο αυτός σκέφτεται σωστά, όταν εξεταστεί αποδεικνύεται κενός». Από αυτό το χωρίο ο Κορνήλιος Καστοριάδης αντλεί το νόημα του «οὐ μόνος φρονεῖν», το οποίο θεωρεί κεντρικό δίδαγμα της τραγωδίας. Τόσο ο Κρέων όσο και η Αντιγόνη οδηγούνται στη σύγκρουση και στην καταστροφή επειδή θεωρούν τη δική τους κρίση ως τη μόνη έγκυρη και αρνούνται τη διαβούλευση με την κοινότητα.
Οι δύο αυτές θέσεις μπορούν να ιδωθούν ως συμπληρωματικές. Ο Ηράκλειτος θεμελιώνει την κοινότητα του λόγου και της σκέψης, ενώ η ΄΄Αντιγόνη΄΄ αναδεικνύει την πολιτική και ηθική συνέπεια αυτής της αρχής: εφόσον η δυνατότητα της σκέψης είναι κοινή σε όλους, κανείς δεν δικαιούται να μονοπωλεί τη φρόνηση ή την αλήθεια. Οι νόμοι και οι θεσμοί μπορούν να τίθενται υπό αμφισβήτηση και η αλήθεια να αναζητείται μέσω του διαλόγου και όχι μέσω αυθεντιών. Έτσι, οι δύο φράσεις μαζί προδιαγράφουν μια δημοκρατική αντίληψη της συλλογικής διαβούλευσης, θεμελιωμένη στην ισονομία, την ισοπολιτεία, την ισηγορία και την παρρησία.
Η μετά την κλασική εποχή εξέλιξη
…Στην ελληνορωμαϊκή εποχή κεντρικό στοιχείο της διδασκαλίας της φιλοσοφίας ήταν η βιωτική, δηλαδή ο σωστός τρόπος ζωής, ωστόσο σταδιακά τα φιλοσοφικά ενδιαφέροντα και οι προβληματισμοί μετακινήθηκαν από τα καθαυτό βιωτικά θέματα στα πεδία της μεταφυσικής, όπου απώτερος στόχος δεν ήταν τόσο η επίγεια ευδαιμονία, όσο η τελική σωτηρία της ψυχής. Αντίστοιχα ο ορθολογισμός ως μέθοδος παραχωρούσε όλο και περισσότερο έδαφος στον μυστικισμό, και η φιλοσοφία στην τελευταία της νεοπλατωνική υπόσταση παρουσίαζε, ως εθνικό αντίβαρο στον χριστιανισμό, χαρακτηριστικά θρησκείας. Δημαράς Κ.Θ. & Σβορώνος Ν., ΄΄Η Μέθοδος της Ιστορίας΄΄, ΑΓΡΑ, σ.295
Κυρίαρχο φιλοσοφικό ερώτημα ήταν στα ελληνιστικά χρόνια το πως, με ποιον τρόπο ζωής και με ποια συμπεριφορά, το άτομο μπορούσε να ευτυχήσει – ως άτομο, όχι ως μέλος ενός πολιτικού συνόλου. Στερημένοι από τα προνόμια και τις υποχρεώσεις της δημοκρατίας, όχι πια πολίτες αλλά υπήκοοι τεράστιων αυτοκρατοριών που κανείς δεν τις θεωρούσε πατρίδες, ζώντας σε μια πολύγλωσση, πολυεθνική και πολυπολιτισμική κοινωνία, οι άνθρωποι των ελληνιστικών αιώνων φυσικό ήταν να ενδιαφερθούν καθένας για την προσωπική του και μόνο επιβίωση και ευτυχία, και να αναζητήσουν ιδεολογική βοήθεια και καθοδήγηση στη φιλοσοφία. «Με διαφορετική διατύπωση μπορούμε να πούμε ότι έχοντας χάσει την πολιτική τους ελευθερία, οι άνθρωποι αναζητούσαν καθένας την εσωτερική του ελευθερία (από τον φόβο, τη φιλοδοξία, τα πάθη κλπ), που κανείς να μην μπορεί να τους τη στερήσει.» Δημαράς Κ.Θ. & Σβορώνος Ν., ΄΄Η Μέθοδος της Ιστορίας΄΄, ΑΓΡΑ, σ.236
΄΄Η ιδιόρρυθμη αρχιτεκτονική της μέσης βυζαντινής πόλης έρχεται σε αντίθεση με τον γεωμετρικό τύπο της ιπποδάμειας πολεοδομίας των κλασικών πόλεων με τους κεντρικούς άξονες, τα δημόσια κτίρια, την αγορά και τους ανοιχτούς δημόσιους χώρους. Ο μέσος βυζαντινός χώρος αντικατοπτρίζει την εσωστρέφεια και την ανασφάλεια που χαρακτηρίζει τη σχέση υπηκόου-αυτοκράτορα και κέντρου-περιφέρειας. Σ’ αυτή τη φάση τα σημαντικότερα κτίρια είναι η επισκοπή και το ανάκτορο του διοικητή, τα οποία είναι κυρίως χτισμένα στο κύτταρο της ακρόπολης. Ο μοναδικός ανοιχτός δημόσιος χώρος είναι συνήθως η πλατεία μπροστά από την εκκλησία του πολιούχου της πόλης και το μέρος όπου διεξάγεται η εμποροπανήγυρη και το εμπόριον… Τον 14ο αιώνα, τα μεγαλύτερα αστικά κέντρα αποτελούσαν πλέον τον πυρήνα μικρών ημιαυτόνομων διοικητικών διαιρέσεων που περιβάλλονταν γύρω από την πόλη και τα περίχωρά της.΄΄ Γεωργιλάς Αθ., ΄΄ Οι Ζηλωτές στην Ιστορία΄΄, Εναλλακτικές εκδόσεις, 2020, σ.158-9
..η εξέλιξη των σύγχρονων κοινωνιών τείνει να καταστρέψει όλες τις ευκαιρίες για σημαντική κοινωνικοποίηση. Για παράδειγμα, τείνει να καταστρέψει τις πόλεις: καταστρέφει τις γειτονιές και τείνει να καταστρέψει ακόμη και την επιχείρηση ως τόπο όπου ο κόσμος μπορεί να κοινωνικοποιηθεί. Ο σύγχρονος καπιταλισμός είναι σχεδόν έτοιμος να καταφέρει τον ΄΄άθλο΄΄ της καταστροφής ενός εκ των ιδιοφυέστερων δημιουργημάτων της ανθρωπότητας… την πόλη. Η σημερινή πόλη… τεμαχίζεται, σε τρία μεγάλα κομμάτια που βιώνουν μεταξύ τους σχέσεις εξωτερικές: οι εμπορικές ζώνες καταστημάτων, γραφείων, κλπ., οι περιοχές κατοικίας των πλούσιων και τα γκέτο. Το άθροισμα όμως αυτών των πραγμάτων δεν κάνει μια πόλη. Κ. Καστοριάδης, ΄Η Δυνατότητα μιας αυτόνομης Κοινωνίας΄΄, Σ. Εκπίπτοντες, 2012, σ.24-25
Με βάση τα παραπάνω, η Πόλις μπορεί να οριστεί ως μια οργανωμένη κοινότητα πολιτών, η οποία αναπτύσσεται σε συγκεκριμένο χώρο, χωρίς ωστόσο να ταυτίζεται με αυτόν. Η πόλις αυτή θεμελιώνεται στις αρχές της ισονομίας και της ισοπολιτείας, ενώ η δημόσια ζωή οργανώνεται γύρω από την ισηγορία και την παρρησία, δηλαδή το ίσο δικαίωμα λόγου και την ελεύθερη, θαρραλέα έκφραση της γνώμης των πολιτών. Παράλληλα, έχει δομηθεί στη βάση να παρέχει τη δυνατότητα του ελεύθερου δημόσιου χώρου, δημόσιου χρόνου και δημόσιου λόγου. Έτσι οι πολίτες συμμετέχουν ενεργά και ελεύθερα στη διαμόρφωση των κοινών υποθέσεων και δεν υπόκεινται σε μια ανεξέλεγκτη μοναρχική-δεσποτική ή ολιγαρχική εξουσία.
Η πόλις λοιπόν, δεν αποτελεί απλώς έναν οικισμό ή ένα πολυπληθές αστικό κέντρο, αλλά μια κοινότητα πολιτών ικανή να αναστοχάζεται τους θεσμούς της, να τους μετασχηματίζει και να αναλαμβάνει συνειδητά την ευθύνη της συλλογικής της οργάνωσης. Ένας αστικός χώρος που δεν πληροί τις παραπάνω προϋποθέσεις αποτελεί απλώς ένα άστυ και όχι πόλη με την πολιτική έννοια του όρου. Συνεπώς, η πόλις είναι πρωτίστως η κατ’ αυτόν τον τρόπο οργανωμένη κοινότητα πολιτών και όχι απλώς το έδαφος στο οποίο αυτή είναι εγκατεστημένη.
Το ανθρωπολογικό πρότυπο του πολίτη-στρατιώτη στην αρχαία Ελλάδα στηρίζεται στην ενότητα πολιτικής συμμετοχής και στρατιωτικής ευθύνης. Από τον Ηρόδοτο και τον Θουκυδίδη έως τον Αριστοτέλη, ο πολίτης νοείται ως ενεργό μέλος της πόλεως, ο οποίος μετέχει τόσο στη λήψη των αποφάσεων όσο και στην υπεράσπιση της κοινότητας. Η αντίληψη αυτή επηρέασε βαθιά τη μεταγενέστερη δημοκρατική σκέψη και πάρα πολλούς στοχαστές ανά τους αιώνες.
Στον Επιτάφιο του Περικλή, ο ιδανικός Αθηναίος είναι ταυτόχρονα: πολίτης, κριτής των κοινών και πολεμιστής. Στο χωρίο: «μόνοι γὰρ τόν τε μηδὲν τῶνδε μετέχοντα οὐκ ἀπράγμονα, ἀλλ᾽ ἀχρεῖον νομίζομεν», <Θουκυδίδη, Ιστορίαι, 2.40.2>, δηλώνει ότι ο πολίτης οφείλει να συμμετέχει στα κοινά. Και λίγο παρακάτω: «καὶ τὰ πολεμικὰ καὶ τὰ πολιτικὰ αὐτοὶ μάλιστα ἐπιμελούμεθα». Η ιδέα είναι ότι δεν υπάρχει διαχωρισμός ανάμεσα σε «πολιτικούς» και «πολεμιστές».
Ένα ακόμη σημαντικότατο χωρίο του Επιταφίου είναι το παρακάτω: «οὓς νῦν ὑμεῖς ζηλώσαντες καιτὸ εὔδαιμον τὸ ἐλεύθερον, τὸ δ᾽ ἐλεύθερον τὸ εὔψυχον·μὴ περιορᾶσθε τοὺς πολεμικοὺς κινδύνους». <Θουκυδίδη, Ἱστορίαι 2.43.4>. «Εσείς λοιπόν να έχετε αυτούς εδώ ως πρότυπα (τους πεσόντες κατά τον πρώτο χρόνο του πολέμου), και να θεωρήσετε θεμέλιο της ευτυχίας την ελευθερία και θεμέλιο της ελευθερίας το ψυχικό σθένος και την ανδρεία, γι’ αυτό μη δειλιάζετε μπροστά στους κινδύνους του πολέμου».
Στην τραγωδία του Αισχύλου ΄΄Πέρσες΄΄, υπάρχει ο πολιτικός ορισμός των Ελλήνων: ΄΄Άτοσσα, (μητέρα Ξέρξη) προς τον χορό: Ποιοι είναι οι Έλληνες; Απάντηση: Οι Έλληνες είναι αυτοί που «Οὔτινος δοῦλοι κέκληνται φωτὸς οὐδ᾽ ὑπήκοοι», <Αισχύλου, ΄΄Πέρσαι΄΄, στ. 242>, «Δούλοι δε λογιούνται ανθρώπου, ουδ᾽ υπήκοοι κανενός». Ο Αισχύλειος ορισμός του Έλληνα σε σχέση με τους Πέρσες και τους λοιπούς βάρβαρους λαούς, που είναι υπήκοοι δεσποτών.
Το «ιερό» κείμενο της Ελλάδας (έπη Ιλιάδα και Οδύσσεια) δεν είναι ιερό. Πρόκειται ήδη για θεμελιώδη διαφορά με όλους σχεδόν τους γνωστούς ιστορικούς πολιτισμούς. Το κείμενο αυτό δεν είναι θρησκευτικό, ούτε προφητικό, είναι ποιητικό. Ο συγγραφέας δεν είναι προφήτης, είναι ποιητής, είναι ο ποιητής… Είναι ο ποιητής, αυτός που ποιεί, που δημιουργεί την ύπαρξη. Και ο ποιητής αυτός δεν απαγορεύει τίποτα, δεν επιβάλλει τίποτα, δεν δίνει διαταγές, δεν υπόσχεται τίποτα: λέγει. Και λέγοντας, δεν αποκαλύπτει τίποτα -δεν υπάρχει αποκάλυψη- υπενθυμίζει. Θυμίζει αυτό που έχει υπάρξει και συγχρόνως την καταγωγή του είναι και του δυνάμενου να είναι. Τα επαναφέρει στη μνήμη των ανθρώπων με τη βοήθεια των Μουσών, θυγατέρων της Μνημοσύνης. Καστοριάδης Κ., ΄΄Η ελληνική ιδιαιτερότητα΄΄, τόμος Α΄, Κριτική, 2007, σ.148
.. Με τον Θαλή ( 624 – 546 π.Χ.), ένας πολίτης σηκώνεται και αμφισβητεί τη θεσμισμένη φαντασιακή απάντηση (που δίνεται με βάση την ετερονομία και την κληρονομημένη σκέψη). Πρέπει να καταλάβουμε ότι η απάντησή του δεν είναι με τη σειρά της θεσμισμένη, με την απόλυτη έννοια – αυτός εξάλλου είναι ο λόγος για τον οποίο οι Έλληνες έχουν ποιητές και φιλοσόφους, αλλά δεν έχουν αληθινούς προφήτες. Κ. Καστοριάδης,΄΄Η ελληνική ιδιαιτερότητα΄΄, τ. Γ΄, Ισχύς και Δίκαιο, Κριτική, 2011, σ.387
Σύμφωνα με τον Ευσέβιο της Καισαρείας (260–265 έως το 339/340 μ.Χ), ΄΄Όταν η ρωμαϊκή αυτοκρατορία επέβαλε την κυριαρχία της στην Ασία, την Αφρική και την Ευρώπη, ο θεός παρεχώρησε με την απόφασή του τα πάντα σ’ ένα μοναδικό αυτοκράτορα, ο οποίος ήταν ο πρώτος σε ισχύ και σε έλεος. Ολόκληρος ο κόσμος ενώθηκε από τον ρωμαϊκό νόμο κα τη ρωμαϊκή ειρήνη. Αυτή ήταν η επίγεια προϋπόθεση για να διαδοθεί το ευαγγέλιο χωρίς εμπόδιο. «Οι άνθρωποι αν και ρέπουν στην βλασφημία από μίσος, αναγκάζονται άθελά τους ν’ αναγνωρίσουν κα να παραδεχθούν ότι αυτή η ηρεμία, η γαλήνη και η ειρήνη σ’ ολόκληρο τον κόσμο δεν προέρχεται από το μεγαλείο του Καίσαρος, αλλά από την δύναμη του Υιού του Θεού, ο οποίος εμφανίστηκε την εποχή του Καίσαρος» για να φωτίσει τον κόσμο με τους μαθητές του, που διασχίζοντας τα διάφορα έθνη, μπορούν να μιλούν ως Ρωμαίοι πολίτες προς Ρωμαίους πολίτες. «Ούτε υπάρχει καμία αμφιβολία…πως ήταν θέληση του Κυρίου ημών Ιησού Χριστού… να φτάσει η Ρώμη, σε τέτοια ύψη ισχύος, αφού σ’ αυτήν, κατά προτίμηση από όλες τις άλλες, διάλεξε Εκείνος ν’ ανήκει, όταν ήλθε στη γη, βεβαιώνοντας με τούτη την επιλογή του πως έχουμε το δικαίωμα να τον ονομάζουμε Ρωμαίο πολίτη..». Κ. ΛΕΒΙΤ, ΄΄Το Νόημα της Ιστορίας΄΄, Γνώση, 1985, σ.268
Η απομάκρυνση από τις πολιτισμικές, φιλοσοφικές και πολιτικές αξίες των αρχαίων προγόνων μας οδήγησε, κατά τη γνώμη μου, στην απώλεια της συλλογικής αυτονομίας και αυτοπεποίθησης. Στη θέση της ενεργού συμμετοχής στα κοινά αναπτύχθηκε σταδιακά μια ετερόνομη αντίληψη του κόσμου, σύμφωνα με την οποία η ανθρώπινη μοίρα καθορίζεται από υπερβατικές δυνάμεις και ένα προδιαγεγραμμένο σχέδιο. Ως αποτέλεσμα, οι Έλληνες μεταβλήθηκαν από δημιουργοί της ιστορίας τους σε παθητικούς αποδέκτες των εξελίξεων, γεγονός που διευκόλυνε διαχρονικά την πολιτική, οικονομική και πολιτισμική τους εξάρτηση και συρρίκνωση.
… γιατί, ενώ οι Εβραίοι υπάκουσαν (έστω και με ιδιαίτερο τρόπο) στη φωνή των προφητών τους, οι Έλληνες έκλεισαν τ’ αυτιά τους στη φωνή των φιλοσόφων και των ποιητών τους. Γιατί δεν κατευθύνθηκαν και αυτοί επίσης προς το άπειρο. Αξελός Κώστας, ΄΄Η μοίρα της σύγχρονης Ελλάδας΄΄, εκδ. Νεφέλη, 2010, σ.36-37
…Οι Νεοέλληνες που διατρέχουν τον κόσμο κι εγκαθίστανται λίγο πολύ παντού δεν συνδέονται ούτε μεταξύ τους ούτε με το κέντρο. Διότι λείπει εντελώς η ιδέα που θα έκανε όλες τις κατακτήσεις των Ελλήνων, τόσο του εσωτερικού όσο και του εξωτερικού, να συγκλίνουν προς μία ενότητα. Αξελός Κώστας, ΄΄Η μοίρα της σύγχρονης Ελλάδας΄΄, εκδ. Νεφέλη, 2010, σ.38
Στα πλαίσια αυτά, αποκτά ιδιαίτερη σημασία το ερώτημα που θέτει ο Κώστας Αξελός στο έργο του ΄΄Η μοίρα της σύγχρονης Ελλάδας΄΄: «Γιατί οι Εβραίοι άκουσαν τους προφήτες τους ενώ εμείς οι Έλληνες δεν ακούσαμε τους φιλοσόφους μας;». Ο Αξελός υποστηρίζει ότι οι Εβραίοι διατήρησαν τη θρησκεία τους ως βασικό στοιχείο συλλογικής συνοχής και ιστορικής συνέχειας, ενώ οι Έλληνες, παρά τη μεγάλη φιλοσοφική τους κληρονομιά, δεν κατόρθωσαν να ενσωματώσουν τη φιλοσοφική σκέψη ως θεμέλιο της πολιτικής και κοινωνικής τους εξέλιξης. Η ελληνική φιλοσοφία αξιοποιήθηκε κυρίως από τη Δύση για τη συγκρότηση της νεωτερικότητας, ενώ η Ελλάδα παρέμεινε ανάμεσα στην αρχαία κληρονομιά, την ορθόδοξη παράδοση και τη δυτική σκέψη.
Έτσι, κατά τον Αξελό, η σύγχρονη Ελλάδα εξακολουθεί να αναζητά μια σταθερή πολιτισμική και πολιτική ταυτότητα. Η φράση του δεν αντιπαραθέτει απλώς προφήτες και φιλοσόφους, αλλά θέτει το ερώτημα γιατί ο ελληνικός κόσμος δεν μετέτρεψε τη δική του φιλοσοφική παράδοση σε συλλογικό τρόπο αυτοκατανόησης, πολιτικής συγκρότησης και ιστορικής συνέχειας. Κώστας Αξελός – Η μοίρα της σύγχρονης Ελλάδας – Αντικλείδι
Επίλογος
Η αναζήτηση της αλήθειας, προϋποθέτει την ύπαρξη της Αρετής στον άνθρωπο και παρόλες τις δυσκολίες και τους περιορισμούς που συναντά, οδηγεί σε ΄΄επαναστατικές΄΄, φωτεινές λεωφόρους, με ανθρωπιστικό ορίζοντα! Η Αρετή όμως έχει νόημα μόνο ως προς την λειτουργία της πολιτείας. Άρα ο ενάρετος και ωφέλιμος άνθρωπος, που αναζητά την αλήθεια στην ζωή του είναι ο Πολίτης, δηλαδή ο ενεργός και σκεπτόμενος πολιτικός άνθρωπος και όχι ο στατικός, συντηρητικός υπήκοος (υπάκουος), που είναι ένα ουσιαστικά εκφυλισμένο κακέκτυπο του ανθρώπου, όπως μαζικά το βιώνουμε σε διάφορες εποχές και σήμερα. Στην εποχή μας, η προσπάθεια προσέγγισης και υλοποίησης ενός ορθολογικού και παράλληλα ανθρώπινου και δίκαιου πολιτικού-κοινωνικού συστήματος, θα είχε ως αποτέλεσμα την αποτίναξη από πάνω μας της ταυτότητας του υπηκόου και τη δημιουργία μιας «Αυτοδιοικούμενης πολιτείας από χειραφετημένους πολίτες».
Η συνέλευση της Επιδαύρου
Επίμετρο: Η ελληνική κληρονομιά ως πηγή διαρκούς αναστοχασμού
Η κληρονομιά των προγόνων μας, δεν παρουσιάζεται εδώ ως πρότυπο προς αντιγραφή, αλλά ως ιστορική εμπειρία που μπορεί να τροφοδοτήσει τον σύγχρονο στοχασμό και τη δημόσια διαβούλευση, για την κοινωνική αυτονομία και χειραφέτηση, τη συμμετοχική δημοκρατία και εν τέλει τη νοηματοδότηση της θνητής μας ανθρώπινης ύπαρξης. Ας δούμε έτσι λοιπόν το περιεχόμενο της άρθρωσης ή της δομής της αθηναϊκής δημοκρατίας:
Η εξουσία της κοινότητας των αρρένων, ενηλίκων και ελεύθερων πολιτών ορίζεται καταρχάς από τη συμμετοχή όλων, και συγκεκριμενοποιείται με θεσμικές διατάξεις.
Πρώτον η (1) Εκκλησία, η λαϊκή συνέλευση, επιφορτισμένη με την ψήφιση των νόμων, στην οποία συμμετέχουν όλοι οι πολίτες. …όλοι οι συμμετέχοντες έχουν δικαίωμα να μιλήσουν και να προτείνουν αυτή ή εκείνη την απόφαση. …
Από την άλλη μεριά, η (2) Βουλή, συμβούλιο πεντακοσίων πολιτών επιλεγμένων με κλήρωση, ο ρόλος της συνίσταται στον καθορισμό της ημερήσιας διάταξης της Εκκλησίας και στην υποβολή σε έναν πρώτο έλεγχο των προτάσεων νόμων που διατυπώνονται σε αυτήν.
Στη συνέχεια, τον 4ο αιώνα οι διατάξεις αυτές εν τοις πράγμασι θα καταργηθούν… η κατάληξη ήταν να αποφασίζονται τα πάντα με ψηφίσματα (δηλαδή με αποφάσεις της Εκκλησίας, σε αντίθεση με τους νόμους που προϋποθέτουν μια εκ των προτέρων εξέταση από τη Βουλή). …
(3) Τα Δικαστήρια, τα μέλη των οποίων, όπως και της Βουλής, είναι κληρωτά, … Στη συνέχεια υπάρχουν κάποια σταθερά αξιώματα, επίσης κληρωτά, ιδιαίτερα για τους
(4) εννέα Άρχοντες, κληρονομιά από τον 7ο και 6ο αιώνα. … βρίσκουμε λειτουργήματα που θα μπορούσαν να χαρακτηριστούν ως θέσεις
(5) Εμπειρογνωμόνων, στις οποίες οι αξιωματούχοι διορίζονται με εκλογή.
Η πιο σημαντική είναι η θέση του Στρατηγού. Οι στρατηγοί ήταν δέκα και η εκλογή ήταν ανοιχτή σε όλους. Οι εκλεγμένοι σε όλες αυτές τις θέσεις μπορούσαν να ανακληθούν, διότι η Εκκλησία μπορεί να τους καθαιρέσει, ακόμη μάλιστα και να τους καταδικάσει για παραβάσεις κατά την άσκηση των καθηκόντων τους … η συμμετοχή στην εξουσία δεν εξασφαλίζεται μόνο από αυτούς τους τυπικούς θεσμούς, προωθείται, ούτως ειπείν, ενεργητικά από τους τυπικούς και άτυπους θεσμούς της πόλης:
Πρώτον (1) Ισηγορίαν, η οποία θεωρείται χαρακτηριστικό της δημοκρατίας και διασφαλίζεται με νόμο. Εν συνεχεία από την υποχρέωση να εκφράζει κανείς ευθαρσώς τη σκέψη του σχετικά με τις δημόσιες υποθέσεις
(2) Παρρησίαν. … ο θεσμός της (3) Ατιμίας, πρόκειται για τη στέρηση των πολιτικών δικαιωμάτων… (4) Ο «Δικαστικός» και στην συνέχεια, τον 4ο αιώνα ο «Εκκλησιαστικός» μισθός, δηλαδή η ημερήσια αποζημίωση των πολιτών για τη συμμετοχή τους στο δικαστήριο ή στην Εκκλησίαν. (αυτό σημαίνει επίσης ότι ο απλός λαός, οι πολλοί, οι θήτες, δεν είχαν δούλους)… Η θέση του (5) Επιστάτου των Πρυτάνεων, που θα μπορούσαμε να μεταφράσουμε ως «προεδρία της Δημοκρατίας». Κάθε μήνα κληρώνονται τριάντα μέλη μιας εκ των δέκα φυλών που θα πάρουν τη θέση των Πρυτάνεων. Κάθε μέρα κληρώνεται ένας από αυτούς στη θέση του Επιστάτου, του αρχηγού τους και για είκοσι τέσσερις ώρες έχει στην κατοχή του τη σφραγίδα της πόλεως. Οποιοσδήποτε Αθηναίος μπορεί να καταλάβει αυτή τη θέση. Κ. Καστοριάδης,΄΄Η ελληνική ιδιαιτερότητα΄΄, τ. Β΄, Πόλις και Νόμοι, Κριτική, 2008, σ.126-127-128-129
Γραφή Παρανόμων: Στην αρχαία Αθήνα ένας πολίτης προτείνει έναν νόμο που ψηφίζεται από την εκκλησία του δήμου. Μετά έρχεται ένας άλλος πολίτης και καταγγέλει τον προηγούμενο ενώπιον της δικαιοσύνης, υποστηρίζοντας ότι πρότεινε έναν άδικο νόμο. … Οι πολίτες λοιπόν είναι αρμόδιοι όχι μόνο να νομοθετούν αλλά και να απαντούν στο ερώτημα ποιος είναι ο δίκαιος, ο καλός νόμος. Και τούτο χωρίς να ανατρέξουν σε κάποιο ιερό βιβλίο ή να ακούσουν κάποιον προφήτη -δεν υπάρχουν προφήτες. Ούτε όμως -και αυτό είναι το πιο εντυπωσιακό- να συμβουλευτούν το χρησμό του μαντείου. Συμβουλεύονται τους χρησμούς του Μαντείου των Δελφών για να δουν ποιες δραστηριότητες οφείλουν να αναλάβουν: να οργανώσουν μια εκστρατεία, να χτίσουν μια πόλη, να επιλέξουν που θα την χτίσουν κλπ. Δεν τους πέρασε ποτέ από το μυαλό να ρωτήσουν ποιους νόμους να ψηφίσουν. Ποτέ. Καστοριάδης Κ., Η ελληνική ιδιαιτερότητα, τόμος Α΄, Κριτική, 2007, σ.92
Οφείλουμε να προτάξουμε τη θέσμιση ελευθέρων συλλογικοτήτων, που θα αποτελούνται από υπεύθυνα και ελεύθερα άτομα, ικανά να δώσουν στη ζωή τους άλλο νόημα από την απόκτηση καινούργιων εμπορευμάτων. Ποιο θα είναι το νόημα που θα δώσουν στη ζωή τους, οι μελλοντικές συλλογικότητες είναι κάτι που δεν μπορούμε να πούμε εκ μέρους τους. Ξέρω όμως τουλάχιστον ποιο θα ήθελα εγώ να είναι αυτό το νόημα. Θα ήταν η δημιουργία ανθρώπων που να αγαπούν τη σοφία, να αγαπούν την ομορφιά και να αγαπούν το κοινό καλό. Κ. Καστοριάδης, ΄Η Δυνατότητα μιας αυτόνομης Κοινωνίας΄΄, Σ. Εκπίπτοντες, 2012, σ.28
Η απόφαση του ιδιαίτερα ταλαντούχου ποδοσφαιριστή Γιάννη Κωνσταντέλια –του «Ντέλια», όπως εύστοχα τον αποκαλούν οι φίλαθλοι, γιατί πραγματικά «ζωγραφίζει» με τις κινήσεις και τις εμπνεύσεις του στο γήπεδο– να μην αγωνίζεται πλέον με την Εθνική ομάδα, προκαλεί εύλογες συζητήσεις και διαφορετικές προσεγγίσεις.
Πριν από οτιδήποτε άλλο, οφείλω να αναγνωρίσω το αυτονόητο: κάθε επαγγελματίας, κάθε ελεύθερος Έλληνας πολίτης, έχει δικαίωμα να αποφασίζει για τη σταδιοδρομία του. Η προσωπική επιλογή είναι απολύτως σεβαστή, ακόμη κι όταν διαφωνούμε μαζί της. Ωστόσο, δεν μπορώ να μην διατυπώσω ορισμένες απορίες.
Θα μπορούσε άραγε να διανοηθεί κάποτε ο Δομάζος, ο Σιδέρης, ο Δεληκάρης, ο Αντωνιάδης, ο Παπαϊωάννου, ο Κούδας, ο Χάιτας, ο Σαράφης, ο Λουκανίδης ή ο Οικονομόπουλος –ποδοσφαιριστές αντίστοιχου μεγέθους για την εποχή τους–, αλλά και ψυχωμένοι παιχταράδες οι 16 που κέρδισαν το EYRO το 2004, να αρνηθούν μια κλήση στην Εθνική ομάδα, ανεξαρτήτως προπονητή, συστήματος ή αγωνιστικού χρόνου;
Για τη δική τους γενιά, η πρόσκληση στην Εθνική δεν ήταν μια επαγγελματική υποχρέωση. Ήταν πρώτα μια ύψιστη τιμή. Το εθνόσημο δεν αποτελεί συμβόλαιο. Δεν αγοράζεται ούτε διαπραγματεύεται. Κερδίζεται. Από εκεί και πέρα, ποιος θα αγωνιστεί, ποιος θα ξεκινήσει βασικός και ποιος θα μείνει στον πάγκο αποτελεί αποκλειστική ευθύνη του ομοσπονδιακού προπονητή. Αυτός αξιολογείται για τις επιλογές του και, αν κριθεί ανεπαρκής, αντικαθίσταται από την ομοσπονδία. Όχι από τις εξέδρες, ούτε από τους επισήμους στις VIP θέσεις, ούτε από τις τηλεοπτικές εκπομπές, ούτε από τους παντογνώστες των μέσων κοινωνικής δικτύωσης.
Στην ιστορία του ελληνικού ποδοσφαίρου υπήρξαν μεγάλοι ποδοσφαιριστές που διαφώνησαν με προπονητές, παράγοντες ή διοικήσεις. Είναι όμως εξαιρετικά σπάνιες οι περιπτώσεις όπου ένας κορυφαίος διεθνής έθεσε ως προϋπόθεση της συμμετοχής του στην Εθνική τον τρόπο με τον οποίο θα χρησιμοποιηθεί.
Υπάρχει όμως και μια άλλη διάσταση, περισσότερο ανησυχητική. Ορισμένοι επιχειρούν να μετατρέψουν ένα αθλητικό ζήτημα σε αντιπαράθεση ανάμεσα στην Αθήνα και τη Θεσσαλονίκη, ανάμεσα στο λεγόμενο «αθηνοκεντρικό κράτος» και τη Βόρεια Ελλάδα. Ακούγονται εκφράσεις όπως «Εθνική του Κολωνακίου» ή υπαινιγμοί ότι οι Μακεδόνες δεν έχουν θέση στην Εθνική.
Αυτός ο δρόμος είναι επικίνδυνος. Η Εθνική ομάδα δεν ανήκει ούτε στην Αθήνα ούτε στη Θεσσαλονίκη. Δεν ανήκει σε καμία περιοχή, σε καμία ομάδα και σε κανέναν παράγοντα. Ανήκει σε όλους τους Έλληνες. Γι’ αυτό χρειάζεται ψυχραιμία, αυτοσυγκράτηση και μέτρο.
Οι διαφωνίες είναι θεμιτές. Οι διαφορετικές απόψεις επίσης. Εκείνο που δεν πρέπει να χαθεί είναι ο συμβολισμός της Εθνικής. Γιατί το εθνόσημο δεν φοριέται επειδή το επιβάλλει κάποιος. Φοριέται επειδή αποτελεί τη μεγαλύτερη τιμή που μπορεί να γνωρίσει ένας ποδοσφαιριστής. Και ακριβώς γι’ αυτό, όταν κάποιος αποφασίζει να το αποχωριστεί, η επιλογή του είναι απολύτως δική του, αλλά η δημόσια συζήτηση γύρω από αυτήν είναι εξίσου θεμιτή, αρκεί να γίνεται με σεβασμό, χωρίς διχασμούς και χωρίς να λησμονούμε τι συμβολίζει η Εθνική ομάδα.
Πώς η σύνοδος του ΝΑΤΟ στην Άγκυρα, αναβαθμίζει την Τουρκία και επανασχεδιάζει τον παγκόσμιο χάρτη
Η σύνοδος του ΝΑΤΟ που θα λάβει χώρα στην Άγκυρα το διήμερο 7 και 8 Ιουλίου δεν είναι άλλη μία τυπική διπλωματική συνάντηση κορυφής. Είναι η χρονική στιγμή που η Βορειοατλαντική Συμμαχία αναμένεται να αλλάξει δόγμα, να μετασχηματιστεί ριζικά και να περάσει σε μία νέα εποχή, με την Τουρκία να αναδεικνύεται σε απόλυτο ρυθμιστικό παράγοντα.
Οι πληροφορίες που έρχονται από διεθνή αναλυτικά κέντρα συγκλίνουν οτι η συμμαχία επαναπροσδιορίζει τη στρατηγική της απέναντι στη Ρωσία και στρέφει το βλέμμα της στη μέση ανατολή, με την Ουάσινγκτον να αποσύρει δυνάμεις από την κεντρική ευρώπη και να τις αναπτύσσει σε νέα θέατρα επιχειρήσεων.
Το στρατηγείο της Κωνσταντινούπολης και ο έλεγχος του Βοσπόρου
Το πρώτο και ίσως πιο κρίσιμο σκέλος του σχεδιασμού αφορά τη δημιουργία νέας διοίκησης ναυτικής δύναμης του ΝΑΤΟ με έδρα την Κωνσταντινούπολη. Η αποστολή της θα είναι σαφής: ο έλεγχος των στενών του Βοσπόρου. Σε ένα γεωπολιτικό παίγνιο όπου η Ρωσία έχει ήδη αποκλειστεί από τη Βαλτική θάλασσα με την ένταξη της Φινλανδίας και της Σουηδίας στο ΝΑΤΟ, η απώλεια της ελεύθερης διέλευσης από τον Βόσπορο θα σημάνει τον πλήρη ναυτικό εγκλωβισμό της Μόσχας και τον αποκλεισμό της από τις θερμές θάλασσες.
Σε αυτό το νέο στρατηγείο, σύμφωνα με δημοσιεύματα που έχουν δει το φως της δημοσιότητας, θα συμμετέχουν διοικητές από το Ηνωμένο Βασίλειο, τη Γαλλία και την Ουκρανία. Η παρουσία Ουκρανού διοικητή είναι μία εξέλιξη που αλλάζει τα δεδομένα, καθώς το Κίεβο αποκτά λόγο στη διαχείριση των στενών, τη στιγμή που η Ρωσία προσπαθεί να διατηρήσει τα κεκτημένα της στην ανατολική Ουκρανία και την Κριμαία. Το μήνυμα προς το Κρεμλίνο είναι ξεκάθαρο, ακόμη και αν διατηρήσει τα κατεχόμενα εδάφη, η πρόσβασή του στη Μεσόγειο θα είναι ελεγχόμενη και ανά πάσα στιγμή ανακλήσιμη, και δεν ξέρω και αν είναι μέρος της συμφωνίας της Αλάσκας, κάτι παίρνεις κάτι χάνεις εδώ.
Το στρατηγείο στα Άδανα και η στροφή στη μέση ανατολή
Το δεύτερο σκέλος του μετασχηματισμού αφορά την ίδρυση νέου στρατηγείου του ΝΑΤΟ στα Άδανα. Εδώ αποκαλύπτεται η μακροπρόθεσμη στρατηγική των ΗΠΑ, η μεταφορά του ενδιαφέροντος της συμμαχίας προς τη μέση ανατολή και την εγγύτητα στην Κίνα. Οι ΗΠΑ αποσύρουν στρατεύματα από την κεντρική Ευρώπη και τη Γερμανία, μεταφέροντάς τα εν μέρει σε Πολωνία και Ρουμανία για την ενίσχυση της ανατολικής πτέρυγας, αλλά και σε αυτά τα δύο νέα στρατηγεία στην Τουρκία. Με αυτόν τον τρόπο, η Ουάσινγκτον επιτυγχάνει έναν διττό στόχο: αφενός απομειώνει το κόστος της στρατιωτικής της παρουσίας στην Ευρώπη, μετακυλίοντας μέρος των δαπανών στους Ευρωπαίους συμμάχους, αφετέρου, δημιουργεί μία νέα αρχιτεκτονική ασφαλείας με επίκεντρο την ανατολική μεσόγειο και την ευρύτερη περιοχή, από την Αίγυπτο έως τμήματα της Λιβύης.
Η αναβάθμιση της Τουρκίας και η ελληνική αδυναμία
Σε αυτό το νέο γεωστρατηγικό περιβάλλον, η Τουρκία αναβαθμίζεται κατακόρυφα. Αποκτά τον έλεγχο δύο καίριων σημείων: του Εύξεινου Πόντου μέσω του Βοσπόρου και της μέσης ανατολής μέσω των Αδάνων. Καθίσταται de facto ο απαραίτητος σύμμαχος, ο επιτηρητής της νοτιοανατολικής πτέρυγας του ΝΑΤΟ. Και εδώ γεννάται το κρίσιμο ερώτημα για την Ελλάδα: πού βρίσκεται η Αθήνα σε αυτόν τον σχεδιασμό;
Δυστυχώς, η απάντηση είναι απογοητευτική. Το υπάρχον πολιτικό προσωπικό της χώρας αποδεικνύεται πολύ μικρό για να αντιδράσει σε αυτά τα τεράστια σχέδια. Ο πρώην Πρωθυπουργός Αντώνης Σαμαράς, στην ομιλία του στο εμπορικό επιμελητήριο Ηρακλείου πριν από μερικές εβδομάδες, έκρουσε τον κώδωνα του κινδύνου και κάλεσε την κυβέρνηση να αντισταθεί σε μία τέτοια εξέλιξη. Όμως, η φωνή του μοιάζει να χάνεται σε ένα πολιτικό σύστημα που αδυνατεί να αρθρώσει εθνική στρατηγική.
Ο μετασχηματισμός του ΝΑΤΟ είναι προ των πυλών. Η σύνοδος της Άγκυρας θα σηματοδοτήσει το τέλος της μεταπολεμικής αρχιτεκτονικής ασφαλείας αρχικώς, και του συμφώνου της Βαρσοβίας δευτερευόντως , και την αρχή μίας νέας εποχής, όπου η Τουρκία θα έχει ρόλο πρωταγωνιστή. Η Ελλάδα, αν δεν αφυπνιστεί άμεσα, κινδυνεύει να παρακολουθεί τις εξελίξεις από τον ρόλο του θεατή, και μάλιστα, ενός θεατή που θα βλέπει τα κυριαρχικά του δικαιώματα να περιορίζονται σε μία περιοχή όπου η Άγκυρα θα έχει τον πρώτο και τελευταίο λόγο.
Συμπέρασμα
Με τη σύνοδο της Άγκυρας, το ΝΑΤΟ δεν αναθεωρεί απλώς τη στρατιωτική του διάταξη. Αλλάζει δόγμα. Περνά από την εποχή της ανάσχεσης στην εποχή του ελέγχου των θαλάσσιων ζωνών και της ενεργειακής ασφάλειας, με την Τουρκία πυλώνα και των δύο. Το σύμφωνο της Βαρσοβίας μπορεί να ανήκει πια στα ιστορικά αρχεία, όμως η λογική των σφαιρών επιρροής επιστρέφει δριμύτερη, αυτή τη φορά με εργαλεία ναυτικές διοικήσεις, στρατηγεία και συμφωνίες που θυμίζουν περισσότερο γεωπολιτική διαπραγμάτευση, παρά συμμαχική αλληλεγγύη. Και σε αυτό τη διαπραγμάτευση, η Τουρκία κάθεται στο τραπέζι των ισχυρών, αν και άθελά της θα πω, διότι το δόγμα αυτό, επιβάλλεται από τις ΗΠΑ.
Για την Ελλάδα, η ώρα της αφύπνισης έχει ήδη περάσει, και το ρολόι χτυπά επικίνδυνα. Το πολιτικό προσωπικό που διαθέτει η χώρα δεν έχει ούτε το εκτόπισμα ούτε το βάθος σχεδιασμού για να ανακόψει αυτή την τουρκική αναβάθμιση. Όσο η Αθήνα θα αναλώνεται σε εσωτερικές αντιπαραθέσεις και επικοινωνιακά πυροτεχνήματα, η Άγκυρα θα χτίζει τον ρόλο του νέου γεωστρατηγικού επιτηρητή της ανατολικής μεσογείου και του Εύξεινου Πόντου. Και τότε, το ερώτημα δεν θα είναι πια πού βρίσκεται η Ελλάδα στον σχεδιασμό του ΝΑΤΟ, αλλά αν έχει ακόμη θέση σε αυτόν.
Υποστηρίξτε την προσπάθεια των συντελεστών της e-enimerosi.com Η οποία ενημερώνει για όλα τα θέματα του ελληνισμού αλλά και του κόσμου. Μια σελίδα φτιαγμένη με αγάπη από ανθρώπους οι οποίοι βρίσκονται σε διάφορα σημεία της Ευρώπης. Μιας ιστοσελίδα της διασποράς με έδρα την Γερμανία και το κρατίδιο της Βόρειας Ρηνανίας-Βεστφαλίας. Κάντε την δική σας δωρεά εδώ για να βοηθήσετε την προσπάθειά μας. Σας ευχαριστούμε θερμά!!!
Γεννήθηκε στη Φλώρινα το 1984, όπου τελείωσε το λύκειο. Συνέχισε τις σπουδές του Θεσσαλονίκη στον τομέα της Πληροφορικής και των Δικτύων και ασχολήθηκε παράλληλα με τον κλασικό αθλητισμό. Αργότερα εκπλήρωσε τις στρατιωτικές του υποχρεώσεις, πέρασε από πολλά στάδια στην Ελλάδα, ασχολούμενος με τα κοινά και τα πολιτιστικά, ωστόσο μεγάλος έρωτας και μικρόβιο φυσικά πάντα παραμένει ο στίβος και η ενασχόλησή του με τα διοικητικά αυτού. Πλέον είναι για πάνω από μία δεκαετία κάτοικος του εξωτερικού, καθώς ζει και εργάζεται στην Γερμανία. Είναι ένας περήφανος πατέρας δύο παιδιών, ενός αγοριού και ενός κοριτσιού. Ένας άνθρωπος που όσο βρισκόταν στην μητέρα πατρίδα είχε εμπλακεί με πολλές δραστηριότητες. Ένα ανήσυχο πνεύμα που θέλει να εξερευνά νέα πράγματα, του αρέσει να ασχολείται με τα κοινά και προσπαθεί να κάνει έναν κόσμο καλύτερο. Θεωρεί τον εαυτό του άνθρωπο διορατικό, με οξυδέρκεια, με μεγάλη δόση αυτοσαρκασμού και αυτοκριτικής. Πλέον ως κάτοικος του εξωτερικού, οι σκέψεις, οι αντιλήψεις, οι ιδέες και τα όνειρα για το μέλλον έχουν μεγαλώσει κι εξελιχθεί. Η διαβίωση στο εξωτερικό μεγάλωσε την επιθυμία ανάδειξης του απόδημου Ελληνισμού, καθώς πριν ακόμη μεταναστεύσει, ήταν περήφανος για όλους τους Έλληνες της διασποράς. Ο ίδιος θέλει να αναδείξει με όποιον τρόπο μπορεί την ύπαρξη του Ελληνισμού στα πέρατα του κόσμου, και να τον μεταφέρει στην μητέρα πατρίδα. Η αρθρογραφία, τα ρεπορτάζ, οι τηλεοπτικές και ραδιοφωνικές εκπομπές είναι ένα κομμάτι του εαυτού του πλέον, το οποίο δεν μπορεί να αποχωριστεί, και μέσα από αυτό το κομμάτι προσπαθεί να μεταφέρει την ύπαρξη της διασποράς στην Ελλάδα, αλλά και όλα τα καλά της πατρίδας προς όλους στην διασπορά. Ελπίζει και προσπαθεί να το κάνει καλά!!!
Τεχνολογικοί κολοσσοί έχουν αρχίσει να προσλαμβάνουν έναν συνεχώς αυξανόμενο αριθμός φιλοσόφων για να συμβάλουν στη διαμόρφωση του μέλλοντος της τεχνολογίας
Η φιλοσοφία έχει από καιρό συκοφαντηθεί ότι είναι σχολαστική και δυσνόητη. «Κάτι σαν να ανοίγεις τρύπες στα ρούχα σου ή να βάζεις μια παραμάνα στο αυτί σου», όπως συνήθιζε παλιά να λέει ο Πολ Γκράχαμ, ο θρυλικός Άγγλο-αμερικάνος επενδυτής τεχνολογίας, που σπούδασε όμως φιλοσοφία ως φοιτητής, αλλά με την πάροδο του χρόνου, απογοητεύτηκε και τελικά, στράφηκε στη μελέτη της τεχνητής νοημοσύνης.
Και όμως! Ο Γκράχαμ έχει πρόσφατα στρέψει ξανά την προσοχή του στη φιλοσοφία, παρά τις μεγάλες επενδύσεις του στην Τεχνητή Νοημοσύνη( AI). Και δεν είναι ο μόνος.
Τεχνολογικοί κολοσσοί έχουν αρχίσει να προσλαμβάνουν έναν συνεχώς αυξανόμενο αριθμός φιλοσόφων για να συμβάλουν στη διαμόρφωση του μέλλοντος της τεχνολογίας.
Το 2013, το 1% των θέσεων εργασίας στο PhilJobs, τον κύριο ιστότοπο εύρεσης εργασίας του τομέα, σχετίζονταν με την φιλοσοφία. Πέρυσι, το ποσοστό αυτό έφτασε το 16%.
Αλλά και τα αμερικανικά πανεπιστήμια επενδύουν πόρους στην πρόσληψη φιλοσόφων που μελετούν την Τεχνητή Νοημοσύνη.
«Κάποιοι επιτέλους θέλουν να προσλάβουν Φιλοσόφους» γράφει το περιοδικό The Atlantic. «Η Σίλικον Βάλεϊ στρέφεται σε ηθικολόγους για να διαμορφώσει το μέλλον της Τεχνητής Νοημοσύνης», γράφει το αμερικανικό περιοδικό.
Η στροφή στη φιλοσοφία
Στον σημερινό εξαιρετικά τεχνολογικό κόσμο, θα περίμενε κανείς ότι οι μεγάλες εταιρείες τεχνητής νοημοσύνης θα δίνουν συνεχώς προτεραιότητα σε εργαζόμενους με τεχνολογικό προφίλ: πτυχιούχους πληροφορικής και προγραμματιστές. Ωστόσο, τα τελευταία χρόνια, έχουν πολλαπλασιαστεί οι ειδήσεις που υπογραμμίζουν την ανανεωμένη σημασία των ανθρωπιστικών επιστημών, ιδίως στην ανάπτυξη της Τεχνητής Νοημοσύνης.
Όπως έλεγε πριν 2.500 χρόνια ο αρχαίος Έλληνας φιλόσοφος Αρίστιππος, όταν ρωτήθηκε από τον τύραννο των Συρακουσών Διονύσιο γιατί οι φιλόσοφοι πάνε στις πόρτες των πλουσίων, ενώ οι πλούσιοι δεν πάνε πια στις πόρτες των φιλοσόφων, απάντησε: «διότι οι μεν ξέρουν τι χρειάζονται και οι άλλοι δεν ξέρουν.»
Το DeepMind της Google έκανε ένα σημαντικό βήμα τον Απρίλιο του 2026, φέρνοντας στο πλευρό του τον καθηγητή Φιλοσοφίας στο Πανεπιστήμιο του Cambridge, Χένρι Σέβλιν, για να εργαστεί σε θέματα όπως η τεχνητή συνείδηση, οι σχέσεις ανθρώπου-Τεχνητής Νοημοσύνης και η προετοιμασία για την Τεχνητή Νοημοσύνη.
Ο Σέβλιν, ο οποίος συνεχίζει να διδάσκει στο Cambridge, εστιάζει τις μελέτες του ιδιαίτερα στο τι σημαίνει να ζεις σε έναν κόσμο όπου η γνωστική δράση δεν είναι πλέον αποκλειστική για τους ανθρώπους.
Η έρευνά του επικεντρώνεται σε θέματα όπως η συνείδηση, η δημιουργικότητα και οι γνωστικές δυνατότητες της Τεχνητής Νοημοσύνης, ιδιαίτερα τα μεγάλα γλωσσικά μοντέλα και η γενετική Τεχνητή Νοημοσύνη.
Ο Σέβλιν είναι συνδιευθυντής του προγράμματος «Είδη Νοημοσύνης», το οποίο εξετάζει την τεχνητή γενική νοημοσύνη (AGI). Αυτό είναι το υποθετικό στάδιο στο οποίο τα συστήματα τεχνητής νοημοσύνης μπορούν να εκτελέσουν οποιαδήποτε πνευματική εργασία μπορούν να εκτελέσουν οι άνθρωποι, αντί να αναπτύσσονται μόνο για συγκεκριμένες εργασίες.
Η συνύπαρξη ανθρώπου και ΑΙ
Μάλιστα, μαζί με άλλους συγγραφείς, δημοσίευσε πρόσφατα το δοκίμιο «Συνύπαρξη Ανθρώπου-Τεχνητής Νοημοσύνης», ένα ολοκληρωμένο φιλοσοφικό έργο σχετικά με τις επιπτώσεις αυτής της νέας τεχνολογίας στην κοινωνία και την ηθική.
Το δοκίμιο αυτό προτείνει ένα διεπιστημονικό πλαίσιο για τη μελέτη της συνύπαρξης ανθρώπου και AI.
«Τα συστήματα Τεχνητής Νοημοσύνης γίνονται ολοένα και περισσότερο κοινωνικοί παράγοντες που διδάσκουν, βοηθούν, πείθουν, παρηγορούν και συντονίζονται με τους ανθρώπους» αναφέρει το δοκίμιο που συνυπογράφει ο Σέβλιν.
«Αυτή τη στιγμή διανύουμε μια περίοδο διαμόρφωσης κατά την οποία οι κοινωνικές ΤΝ αρχίζουν να επηρεάζουν την καθημερινή ζωή. Σε μια μεταβατική περίοδο, πιο προηγμένα συστήματα μπορεί να αναλάβουν σημαντικούς κοινωνικούς και οικονομικούς ρόλους, αλλάζοντας τον τρόπο λειτουργίας των θεσμών και τον τρόπο λήψης σημαντικών αποφάσεων. Σε μεγαλύτερους χρονικούς ορίζοντες, μπορεί να μοιραστούμε τον κόσμο με συστήματα ΑΙ που διαθέτουν δυνατότητες πολύ πέρα από αυτές του σήμερα και ίσως ακόμη και δικά τους μυαλά, τα οποία θα μεταμόρφωναν την κοινωνία και θα έθεταν δύσκολα ερωτήματα σχετικά με την ηθική υπόσταση και τη διακυβέρνηση.
Η OpenAI αναζητεί φιλοσόφους
Η OpenAI έχει επίσης επανειλημμένα αναγνωρίσει την ανάγκη αναζήτησης συμβουλών από φιλοσόφους και ειδικούς στις ανθρωπιστικές επιστήμες για την οικοδόμηση ενός υγιούς ηθικού πλαισίου και την ελαχιστοποίηση των κινδύνων που ενυπάρχουν σε αυτήν την τεχνολογία, ιδίως όσον αφορά την προκατάληψη και τη διάκριση μεταξύ σωστού και λάθους.
Κορυφαίες προσωπικότητες στην τεχνητή νοημοσύνη γενικά συμμερίζονται μια παρόμοια στάση, αν και με κάποιες λεπτές αποχρώσεις.
Από εκπαιδευτικής άποψης, δίνουν προτεραιότητα στην ανάπτυξη ανθρώπινων και κοινωνικών δεξιοτήτων έναντι των καθαρά τεχνικών πτυχών
Ο Ελον Μασκ, για παράδειγμα, ίδρυσε την Astra Nova, μια σχολή που επικεντρώνεται στην ανάπτυξη έργων και στη συλλογιστική επίλυσης προβλημάτων.
Ο Σαμ Άλτμαν, Διευθύνων Σύμβουλος της OpenAI, έχει δηλώσει ότι ο μικρός γιος του «θα πρέπει να παίζει στο χώμα» και ότι προτιμά να αναπτύξει τις δεξιότητές του φυσικά, επιτρέποντάς του να αρχίσει να μαθαίνει για την Τεχνητή Νοημοσύνη και τις νέες τεχνολογίες ως ενήλικας.
Ο CEO της Nvidia, Γένσεν Χουάνγκ, από την πλευρά του, υποστηρίζει τη χρήση της Τεχνητής Νοημοσύνης, αλλά πιστεύει ότι θα πρέπει να λειτουργεί ως εργαλείο για την ανάπτυξη πλήρως ανθρώπινων δυνατοτήτων ηθικά, όχι ως αυτοσκοπός.
Αν και αυτή η στάση μπορεί να φαίνεται αντιφατική με τον τεχνολογικό διάλογο που συνήθως προωθούν, οι ηγέτες της βιομηχανίας επιμένουν ότι η Τεχνητή Νοημοσύνη θα πρέπει να είναι ένα εργαλείο που συμπληρώνει και ενισχύει τις ανθρώπινες δυνατότητες, όχι ένα εργαλείο που τις αντικαθιστά ή μειώνει την ανθρώπινη συλλογιστική
Κοινωνική Διάσταση
Οι ανταγωνιστικές προσεγγίσεις στη λειτουργία της Τεχνητής Νοημοσύνης μπορεί να δημιουργήσουν πολιτισμούς με αποκλίνουσες τροχιές, με ορισμένες ρυθμίσεις να επιτρέπουν τη συνεχή ανθρώπινη εποπτεία και έλεγχο, και άλλες να αποφέρουν υβριδικές ή ακόμη και πλήρως ψηφιακές κοινωνίες στις οποίες οι βιολογικοί άνθρωποι να είναι ανίσχυροι.
«Απαιτείται έρευνα για να αξιολογηθεί ο τρόπος με τον οποίο οι «μηχανές» μπορούν να διαχειρίζονται αποτελεσματικά και να συνυπάρχουν σταθερά μαζί με τους ανθρώπινους πληθυσμούς», αναφέρει το δοκίμιο
«Συνύπαρξη Ανθρώπου-Τεχνητής Νοημοσύνης»
Έχει σημασία, για παράδειγμα, πώς κατανέμεται η εξουσία και η ευθύνη σε περιπτώσεις όπου οι μη ανθρώπινοι παράγοντες έχουν θεσμική εξουσία λήψης αποφάσεων και εάν υπάρχουν λειτουργικά μοντέλα δημοκρατικής συμμετοχής που μπορούν να επεκταθούν σε συστήματα Τεχνητής Νοημοσύνης, δεδομένων των ριζικών μεταφυσικών διαφορών μεταξύ ανθρώπων και Τεχνητής Νοημοσύνης (ΤΝ) όσον αφορά την ταυτότητα και την εξατομίκευση.
Αποσταθεροποίηση της δημοκρατίας;
Παραμένει μια σαφής πιθανότητα οι προσπάθειες ενσωμάτωσης της Τεχνητής Νοημοσύνης σε φιλελεύθερους δημοκρατικούς θεσμούς να κατακλύσουν ή να αποσταθεροποιήσουν αυτούς τους θεσμούς.
Ωστόσο, είναι επίσης πιθανό η αποτυχία να ενταχθούν επαρκώς προηγμένες Τεχνητές Νοημοσύνης σε συστήματα δικαιωμάτων και πολιτικής συμμετοχής, να ισοδυναμεί με μόνιμη κυριαρχία επί ηθικά σημαντικών παραγόντων, και υπάρχει επίσης ένας σαφής κίνδυνος κοινωνικής αναταραχής σε περίπτωση που αυτές οι διαφορές παραμείνουν άλυτες. Συνεπώς, μια κεντρική πρόκληση που παρουσιάζει η μετασχηματιστική Τεχνητή Νοημοσύνη είναι ο εντοπισμός εύλογων τρόπων προσαρμογής των υφιστάμενων μηχανισμών διακυβέρνησης ή η ανάπτυξη νέων μηχανισμών για τη διασφάλιση σταθερών μορφών συνύπαρξης ανθρώπου-ΑΙ που τελικά ευνοούν την άνθηση των ανθρώπων και την Τεχνητή Νοημοσύνη».
Οι τρόποι με τους οποίους οι άνθρωποι αλληλεπιδρούν με την ΑΙ θα διαμορφώσουν το μέλλον της κοινωνίας. Είναι επίσης πιθανό ορισμένα προηγμένα συστήματα να αξίζουν ηθική εξέταση, δημιουργώντας πρωτοφανείς ηθικές προκλήσεις. Οι αποφάσεις που λαμβάνονται σήμερα σχετικά με τον τρόπο σχεδιασμού, ρύθμισης και αντιμετώπισης της Τεχνητής Νοημοσύνης (ΤΝ) ενδέχεται να καθορίσουν πορείες που εκτείνονται στο μακρινό μέλλον.
Ο Σέβλιν και άλλοι φιλόσοφοι που συνυπογράφουν το δοκίμιο για τη Συνύπαρξη Ανθρώπου-ΑΙ, τονίζουν συμπερασματικά, ότι αν τα πράγματα πάνε καλά, η συνύπαρξη θα μπορούσε να αποτελέσει πηγή κοινής άνθησης. Οι άνθρωποι και η ΑΙ θα μπορούσαν να συνεργαστούν σε πολλούς τομείς, να υποστηρίξουν την ευημερία ο ένας του άλλου, να εμπλουτίσουν τον πολιτισμό και τη γνώση, να μειώσουν τα βάσανα των ανθρώπων και να βοηθήσουν στην οικοδόμηση θεσμών που βασίζονται στον αμοιβαίο σεβασμό.
Και εδώ έρχεται η ώρα των φιλοσόφων. Όπως συνήθιζε να λέει ο «μέγας ευαγγελιστής της ψηφιακής εποχής» Στιβ Τζομπς, « θα μπορούσα να ανταλλάξω όλη μου την τεχνολογία για ένα απόγευμα με τον Σωκράτη».
Η παράδοση του πρώτου τουρκικού πλοίου Hisar στη Ρουμανία σηματοδοτεί τη διείσδυση της Άγκυρας στην ευρωπαϊκή αμυντική αγορά και ενισχύει τη γεωπολιτική της επιρροή.
Η προ ημερών απόδοση ενός τουρκικού πλοίου κλάσης Hisar στο Πολεμικό Ναυτικό της Ρουμανίας -του πρώτου σε χώρα της ΕΕ και του ΝΑΤΟ- αναδεικνύει ότι εκτός από οικονομικά οφέλη, η τουρκική αμυντική βιομηχανία εξυπηρετεί και τις γεωπολιτικές στοχεύσεις της Άγκυρας.
Η τουρκική κρατική αμυντική εταιρεία ASFAT παρέδωσε στις 20 Ιουνίου δύο (αδελφά) περιπολικά σκάφη ανοιχτής θάλασσας (OPV) κλάσης Hisar στα Πολεμικά Ναυτικά Τουρκίας και Ρουμανίας: το TCG Koçhisar(P-1221) και την πλατφόρμα επιφανείας ονόματι «Rear-Admiral August Roman», αντίστοιχα.
«Η αμυντική βιομηχανία αποτελεί την κινητήρια δύναμη του οράματός μας για μια μεγάλη και ισχυρή Τουρκία», υπογράμμισε από τα Ναυπηγεία της Κωνσταντινούπολης, ο Τούρκος Πρόεδρος Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν παρουσία του Ρουμάνου ομολόγου του, Νικουσόρ Νταν.
Εξαγωγές 996 εκ. δολάρια σε 7 ημέρες
Ο κ. Ερντογάν επανέλαβε ότι η Τουρκία είναι η 11η μεγαλύτερη χώρα παγκοσμίως στην αμυντική βιομηχανία και υποστήριξε ότι τον περασμένο μήνα εξήγαγε αμυντικό εξοπλισμό αξίας 996 εκατομμυρίων δολαρίων. «Ενώ οι ετήσιες εξαγωγές μας ήταν 248 εκατομμύρια δολάρια πριν από 23 χρόνια (σ.σ. όταν ανέλαβε πρωθυπουργός), σήμερα φτάνουμε σε αυτό το ποσό μόλις σε μια εβδομάδα», προσέθεσε.
Ο τουρκικός Τύπος εστίασε στην πρώτη εξαγωγή πλοίου (99,56 μέτρα, 2300 τόνοι) με χαρακτηριστικά κορβέτας, τουρκικής ναυπήγησης, σε κράτος της ΕΕ και του ΝΑΤΟ. Είχε προηγηθεί η πώληση δύο πλοίων υλικοτεχνικής υποστήριξης της τουρκικής (επίσης κρατικής) εταιρείας STM στο Πολεμικό Ναυτικό της Πορτογαλίας, τα οποία δεν έχουν παραδοθεί ακόμα.
Η Άγκυρα αποσκοπεί στην ει δυνατόν μεγαλύτερη διείσδυση της αμυντικής βιομηχανίας της στην ευρωπαϊκή αγορά, εκτιμώντας ότι αυτό θα της προσδώσει κομβικό ρόλο στην ευρωπαϊκή αρχιτεκτονική ασφαλείας.
Ταυτόχρονα, ενισχύει τις διμερείς σχέσεις με κράτη του ενδιαφέροντος της. Εκτός του εξοπλιστικού τομέα, οι σχέσεις Άγκυρας και Βουκουρεστίου είναι ιδιαίτερα αναπτυγμένες σε ζητήματα ασφάλειας με επίκεντρο την Μαύρη Θάλασσα.
Hisar
Το OPV κλάσης Hisar, κόστους 223 εκατομμυρίων ευρώ, πρόκειται να χρησιμοποιηθεί από το ρουμανικό Πολεμικό Ναυτικό στη Μαύρη Θάλασσα, μια περιοχή με πολλαπλές προκλήσεις ασφαλείας και σοβαρούς κινδύνους (θαλάσσιες νάρκες, χτυπήματα εμπορικών πλοίων κλπ) μετά την έναρξη του ρωσο-ουκρανικού πολέμου.
Το τουρκικής κατασκευής πλοίο είναι σχεδιασμένο για αναγνώριση, επιτήρηση, περιπολία, θαλάσσια ασφάλεια και πολεμικές επιχειρήσεις, ενώ σύμφωνα με το «TURDEF» η Ρουμανία θα προβεί σε τροποποιήσεις οπλισμού προκειμένου να το καταστήσει «πλήρως εξοπλισμένη κορβέτα».
Το πρόγραμμα περιπολικών σκαφών ανοιχτής θάλασσας κλάσης Hisar αποτελεί εξέλιξη της ευρύτερης πρωτοβουλίας του εθνικού πλοίου (MILGEM) της Τουρκίας, που εκκίνησε στα μέσα της δεκαετίας του 1990.
Η κλάση Hisar, σύμφωνα με το «NavalNews», προέρχεται από το σχεδιασμό της κορβέτας κλάσης Ada. Όμως, ενσωματώνει σημαντικές τροποποιήσεις για τη μείωση του χρόνου και του κόστους κατασκευής, βελτιστοποιώντας παράλληλα την πλατφόρμα για αποστολές περιπολίας και αστυνομίας αντί για πόλεμο υψηλής έντασης κατά υποβρυχίων.
Σημειώνεται ότι αυτό το διάστημα βρίσκονται υπό κατασκευή 40 – 50 στρατιωτικά πλοία στα τουρκικά ναυπηγεία, περιλαμβανομένου του αεροπλανοφόρου MUGEM και του αντιτορπιλικό αεράμυνας TF-2000.
Αποτυχία
Το 2019 η Ρουμανία αποφάσισε να προβεί στη μεγαλύτερη αναβάθμιση του Πολεμικού Ναυτικού της εδώ και δεκαετίες. Η γαλλική εταιρεία Naval Group επικράτησε στον διαγωνισμό ύψους 1,2 δις που προέβλεπε την κατασκευή τεσσάρων κορβετών πολλαπλών αποστολών τύπου Gowind 2500 και των εκσυγχρονισμό δύο φρεγατών Type 22.
Οι διαφωνίες της Naval με τον ρουμανικό εταίρο (SNC) και η αδυναμία ολοκλήρωσης της συμβασιοποίησης εντός των απαιτούμενων προθεσμιών οδήγησε το ρουμανικό υπουργείο Άμυνας στον τερματισμό της διαδικασίας. Η αποτυχία άφησε ανοικτό το ζήτημα της ανανέωσης του ρουμανικού στόλου επιφανείας, το οποίο ενισχύεται με την τουρκική λύση.
Ενισχυόμενη συνεργασία
Γενικότερα, πάντως, οι ρουμανικές Ένοπλες Δυνάμεις αποτελούν σημαντικό αγοραστή της τουρκικής αμυντικής βιομηχανίας, έχοντας μεταξύ άλλων προμηθευτεί:
18 μη επανδρωμένα αεροχήματα τύπου Bayraktar TB2 της εταιρείας Baykar και
1.059 τεθωρακισμένα οχημάτων COBRA II 4×4 από την Otokar, εκ των οποίων τα 781 θα κατασκευαστούν στη Ρουμανία.
Το Νοέμβριο του 2025, η τουρκική ASELSAN υπέγραψε μνημόνιο με την ρουμανική ROMARM για τη συνεργασία στην τεχνολογία έξυπνων πυρομαχικών, πυραύλων αεράμυνας και στην μεταφορά στρατιωτικής τεχνολογίας.
Υπενθυμίζεται ότι τον Οκτώβριο του 2023 Τουρκία και Ρουμανία επικαιροποίησαν και ενίσχυσαν το πλαίσιο της αμυντικής τους συνεργασίας.
Ο Τούρκος πρόεδρος Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν εξαργυρώνει τη σχέση του με τον πρόεδρο Τραμπ, αποκομίζοντας οφέλη που εκτείνονται από την άρση κυρώσεων μέχρι την εγκατάλειψη δικαστικών υποθέσεων, ενόψει μιας υψηλού διακυβεύματος Συνόδου του ΝΑΤΟ στην Άγκυρα τον επόμενο μήνα.
Η απόφαση του Τραμπ να δώσει αυτή την εβδομάδα το πράσινο φως για ένα πακέτο στρατιωτικών πωλήσεων προς την Τουρκία αξίας άνω των 700 εκατομμυρίων δολαρίων —παρά τις αντιδράσεις ορισμένων νομοθετών— αποτελεί την τελευταία νίκη του Ερντογάν στην Ουάσιγκτον. Η πώληση αφορά προηγμένους κινητήρες μαχητικών αεροσκαφών, επιτρέποντας στην Τουρκία να προχωρήσει στην ανάπτυξη του εγχώριου στόλου της από μαχητικά νέας γενιάς.
Ο Τραμπ επαίνεσε απλόχερα τον Ερντογάν όταν ρωτήθηκε την Τετάρτη από δημοσιογράφο για τη στρατιωτική πώληση, επαινώντας τον Τούρκο ηγέτη επειδή συγκράτησε τη βοήθεια προς το Ιράν όταν οι ΗΠΑ και το Ισραήλ εξαπέλυσαν τον πόλεμο εναντίον της χώρας αυτής στα τέλη Φεβρουαρίου.
«Ήταν βασικός υποψήφιος να μπει στον πόλεμο με το Ιράν, ίσως στο πλευρό του Ιράν, επειδή δεν είναι μεγάλος φίλος του Ισραήλ, όπως ξέρετε. Και του ζήτησα να μείνει εκτός. Έμεινε εκτός», είπε ο Τραμπ.
«Ο Ερντογάν είναι μεγάλος ηγέτης, πολύ ισχυρός άνθρωπος, σπουδαίος στρατός… ό,τι του έχω ζητήσει ποτέ, το έχει κάνει».
Η αποκάλυψη του προέδρου προκάλεσε άμεση αντίδραση από τον Mark Levin, συντηρητικό παρουσιαστή του Fox News, ο οποίος συνήθως είναι ένθερμος υποστηρικτής του Τραμπ, αλλά έχει ταχθεί κατά του μνημονίου κατανόησης που υπέγραψε η κυβέρνηση με το Ιράν.
«Σταματήστε να δίνετε την καλύτερη τεχνολογία μας στον ισλαμιστή τρελό Ερντογάν! Η Τουρκία έγινε μέλος του ΝΑΤΟ πολύ πριν αρπάξει την εξουσία ο Ερντογάν», έγραψε ο Levin, ένθερμος υποστηρικτής του Ισραήλ, στην πλατφόρμα X.
Η κριτική του Levin ανέδειξε τη σύνθετη σχέση που είχαν οι ΗΠΑ και οι σύμμαχοί τους με την Τουρκία κατά τη διάρκεια των περισσότερων από δύο δεκαετιών που ο Ερντογάν βρίσκεται στην εξουσία.
Η Τουρκία είναι στρατηγικός και ισχυρός σύμμαχος στο ΝΑΤΟ. Βρίσκεται ανάμεσα στην Ευρώπη και τη Μέση Ανατολή, συνορεύει με τον Καύκασο και το Ιράν και ελέγχει έναν σημαντικό θαλάσσιο δρόμο που συνδέει τη Μαύρη Θάλασσα με τη Μεσόγειο. Η Τουρκία αναγνωρίζεται επίσης για τη φιλοξενία σχεδόν 3 εκατομμυρίων προσφύγων, η πλειονότητα των οποίων διέφυγε από τον εμφύλιο πόλεμο στη Συρία και τις απειλές του Ισλαμικού Κράτους κατά τη διάρκεια της δεκαετίας του 2010.
Όμως ο Ερντογάν καταδικάζεται από την Ευρώπη και από οργανώσεις υπέρ της δημοκρατίας επειδή κυβερνά τη χώρα του με σιδηρά πυγμή, απειλεί συμμάχους και προσεγγίζει αντιπάλους.
Ο Ερντογάν έχει συγκεντρώσει την εξουσία στην προεδρία και έχει εκκαθαρίσει την αντιπολίτευση, φυλακίζοντας πολιτικούς αντιπάλους, δημοσιογράφους, ακαδημαϊκούς, καλλιτέχνες ή οποιονδήποτε άλλο έχει κριτική φωνή. Έχει απειλήσει μέλη του ΝΑΤΟ και γειτονικές χώρες, όπως την Ελλάδα και την Κύπρο. Και έχει εμβαθύνει τις σχέσεις του με τη Ρωσία, την Κίνα, το Ιράν και τον πληρεξούσιό του στη Λωρίδα της Γάζας, τη Χαμάς.
«Όσο η Τουρκία βρίσκεται υπό την ηγεσία του Ερντογάν, ο οποίος ευθυγραμμίζεται με το Ιράν και τη Ρωσία, φιλοξενεί τη Χαμάς και παραμένει το μόνο μέλος του ΝΑΤΟ που δεν επιβάλλει κυρώσεις στη Ρωσία, η Τουρκία ΔΕΝ πρέπει να λάβει τα καλύτερα μαχητικά και τον καλύτερο στρατιωτικό εξοπλισμό μας», έγραψε στην πλατφόρμα X η βουλευτής Nicole Malliotakis, Ρεπουμπλικανή από τη Νέα Υόρκη.
Ο Ερντογάν ενδιαφέρεται βαθιά για το τι σκέφτονται γι’ αυτόν οι Αμερικανοί πρόεδροι, δήλωσε η Gönül Tol, ανώτερη ερευνήτρια στο Middle East Institute, προσθέτοντας ότι υπάρχει μια εμφανής προσωπική χημεία με τον Τραμπ.
Η πίστη είναι προτεραιότητα για τον Τραμπ, και ο Ερντογάν φαίνεται να έχει παίξει τον ρόλο του καλού στρατιώτη — σπάνια, αν όχι ποτέ, επικρίνοντας τον Τραμπ, παρά το λυσσαλέο αντιαμερικανικό, αντιισραηλινό και φιλοπαλαιστινιακό κλίμα στην Τουρκία. Πρόσφατη έρευνα του Pew έδειξε ότι μόνο το 6% των Τούρκων ερωτηθέντων είχε εμπιστοσύνη στον Τραμπ ότι θα πράξει το σωστό στις παγκόσμιες υποθέσεις, ενώ μόνο το 13% είχε ευνοϊκή άποψη για τις ΗΠΑ.
Οι στενές σχέσεις του Ερντογάν με τον Τραμπ του έχουν προσφέρει διεθνή νομιμοποίηση και διαπραγματευτική ισχύ, που τον προστατεύουν από την απομόνωση στο ΝΑΤΟ και στην Ευρώπη.
Ο Ερντογάν θεωρείται ισχυρός παράγοντας που κρατά τον Τραμπ δεσμευμένο στο ΝΑΤΟ. Ο πρόεδρος είπε στους δημοσιογράφους την Τετάρτη ότι πηγαίνει στη Σύνοδο του ΝΑΤΟ τον Ιούλιο μόνο επειδή την φιλοξενεί ο Ερντογάν. Το ΝΑΤΟ, με τη σειρά του, έχει αποκλείσει δεκάδες Τούρκους δημοσιογράφους από την κάλυψη της Συνόδου, κατόπιν αιτήματος του Ερντογάν.
«Για συνόδους και υπουργικές συναντήσεις που πραγματοποιούνται εκτός της έδρας του ΝΑΤΟ, το ΝΑΤΟ βασίζεται στη χώρα υποδοχής για να παρέχει αξιολογήσεις σχετικά με δημοσιογράφους από τη χώρα της, ώστε να εξασφαλίζεται η πρόσβαση στον χώρο της συνάντησης», δήλωσε εκπρόσωπος του ΝΑΤΟ.
Η Tol είπε ότι η Τουρκία του Ερντογάν θεωρείται μια ισχυρή βάση στρατιωτικής παραγωγής, ικανή να καλύψει τα αμερικανικά κενά στις παραδόσεις εξοπλισμού — λόγω καθυστερήσεων στην παραγωγή, αμερικανικού προστατευτισμού και, πλέον, της ανάγκης να αναπληρωθούν τα βαριά εξαντλημένα αμερικανικά αποθέματα εξαιτίας του πολέμου στο Ιράν. Η πελατειακή βάση εκτείνεται από την Ευρώπη μέχρι τον Περσικό Κόλπο.
«Η Τουρκία είναι χρήσιμη εκεί. Έχει ήδη αυτές τις αμυντικές συνεργασίες και πρόκειται μόνο να τις ενισχύσει. Άρα αυτό είναι ένα καλοδεχούμενο παράπλευρο αποτέλεσμα των αποφάσεων της κυβέρνησης Τραμπ», είπε.
Πέρα από τους κινητήρες των μαχητικών, ο Τραμπ είπε ότι σκοπεύει να επαναφέρει την Τουρκία στο πρόγραμμα των μαχητικών F-35 — παρά το γεγονός ότι η Τουρκία τελεί υπό αμερικανικές κυρώσεις λόγω της κατοχής του ρωσικού συστήματος αεράμυνας S-400. Ο Τραμπ επέβαλε αυτές τις κυρώσεις κατά την πρώτη του θητεία, κάτι που προβλεπόταν από τον νόμο του 2019 για την Αντιμετώπιση των Αντιπάλων της Αμερικής μέσω Κυρώσεων.
«Πιθανότατα θα κάνω κάτι που θα τον κάνει πολύ χαρούμενο», είπε ο Τραμπ την Τετάρτη όταν ρωτήθηκε για τα F-35.
Το Κογκρέσο έχει δείξει διάθεση να βρεθεί μια λύση με την Τουρκία για την απομάκρυνση ή το «κλείδωμα» των ρωσικών συστημάτων αεράμυνας, όμως η Άγκυρα δεν προχώρησε ποτέ σε κάτι τέτοιο.
«Η Τουρκία, η χώρα που χρηματοδοτεί τη Χαμάς, τη Μουσουλμανική Αδελφότητα, μισεί το Ισραήλ, αγαπά τη Ρωσία και το Ιράν… καλή τύχη στο να πάρει τα F-35, τα F-16 και οποιαδήποτε άλλη αμερικανικής κατασκευής αμυντική πλατφόρμα», έγραψε τον Απρίλιο στην πλατφόρμα X ο γερουσιαστής Rick Scott, Ρεπουμπλικανός από τη Φλόριντα και βασικός σύμμαχος του Τραμπ.
«Το είπα στον Ερντογάν το 2018 και του το ξαναλέω: ΔΕΝ θα πάρεις τα F-35», έγραφε τότε ο Scott.
Ο Scott απαντούσε σε δηλώσεις του Αμερικανού πρέσβη στην Τουρκία, Tom Barrack, ο οποίος καυχιόταν για το πώς η προσωπική σχέση Τραμπ και Ερντογάν έχει βελτιώσει τις σχέσεις ανάμεσα στις δύο χώρες.
Μια συνάντηση ανάμεσα στον Τραμπ και τον Ερντογάν οδήγησε στην απόρριψη μιας μεγάλης δικαστικής υπόθεσης εναντίον της μεγαλύτερης κρατικής τράπεζας της Τουρκίας, της Halkbank, η οποία είχε κατηγορηθεί ότι παρέκαμπτε τις αμερικανικές κυρώσεις κατά του Ιράν και παρείχε 20 δισεκατομμύρια δολάρια στο καθεστώς. Ο Ερντογάν κατονομαζόταν στη δίκη ως πρόσωπο που παρενέβη προσωπικά για να υπονομεύσει τις αμερικανικές κυρώσεις.
«Ο πρόεδρος Τραμπ, ο πρόεδρος Ερντογάν και οι ομάδες τους κάθισαν κάτω, τελείωσε, η Halkbank τώρα τελείωσε», είπε ο Barrack στο Antalya Diplomacy Forum τον Απρίλιο.
Χρειάστηκαν ακόμη μερικές εβδομάδες για να κλείσει επισήμως το ζήτημα της Halkbank. Στις 17 Ιουνίου, ομοσπονδιακός δικαστής ενέκρινε το αίτημα του Υπουργείου Δικαιοσύνης για «αναβολή δίωξης» κατά της τράπεζας, η οποία δεν παραδέχθηκε ποινική ευθύνη και δεν της επιβλήθηκε πρόστιμο — τα έσοδα από το οποίο θα ωφελούσαν Αμερικανούς θύματα τρομοκρατίας. Η Halkbank δήλωσε ότι δεν θα εμπλέκεται σε συναλλαγές που ωφελούν το Ιράν.
Το Υπουργείο Δικαιοσύνης δήλωσε ότι ο ρόλος της Τουρκίας στην απελευθέρωση ομήρων που είχαν απαχθεί από τη Χαμάς κατά την τρομοκρατική επίθεση της 7ης Οκτωβρίου 2023 εναντίον του Ισραήλ, καθώς και η βοήθειά της στη διαμεσολάβηση για εκεχειρία ανάμεσα στην τρομοκρατική οργάνωση —όπως τη χαρακτηρίζουν οι ΗΠΑ— και το Ισραήλ, οδήγησαν στη συμφωνία για τη Halkbank.
Δημοκρατικοί νομοθέτες, εξοργισμένοι από τον συμβιβασμό, επισήμαναν ότι η κυβέρνηση επιβράβευε την παρέμβαση της Τουρκίας για τον τερματισμό ενός πολέμου που διεξήχθη με βασική ιρανική υποστήριξη και χρηματοδοτήθηκε με τη βοήθεια της Άγκυρας.
«Το σχήμα παράκαμψης των κυρώσεων, που αφορούσε δισεκατομμύρια δολάρια, αποτέλεσε κρίσιμη οικονομική σανίδα σωτηρίας για το ιρανικό καθεστώς τα ίδια χρόνια που αυτό πραγματοποιούσε εκτεταμένες παγκόσμιες τρομοκρατικές δραστηριότητες, οι οποίες περιλάμβαναν την απαγωγή, τα βασανιστήρια και τη δολοφονία Αμερικανών», έγραψαν οι γερουσιαστές Adam Schiff, Δημοκρατικός από την Καλιφόρνια, και Richard Blumenthal, Δημοκρατικός από το Κονέκτικατ, σε επιστολή τους προς το Υπουργείο Δικαιοσύνης τον Απρίλιο.
Αμέσως μετά τον συμβιβασμό για τη Halkbank, οι μετοχές της τράπεζας ανέβηκαν, ενώ ο διευθύνων σύμβουλος δήλωσε ότι η τράπεζα αναμένεται να διευρύνει την πρόσβασή της σε ξένη χρηματοδότηση.
Ο Ερντογάν θα προσέλθει στη Σύνοδο του ΝΑΤΟ στις 7-8 Ιουλίου έχοντας αποδυναμωμένους πολιτικούς αντιπάλους, φιμωμένους εγχώριους επικριτές και ανανεωμένη πρόσβαση στο διεθνές τραπεζικό σύστημα. Η κυβέρνησή του διαχειρίζεται αιτήματα στρατιωτικής παραγωγής και ασκεί επιρροή σε μια μεταβαλλόμενη Μέση Ανατολή.
«Η Τουρκία παρουσιάζει αυτή τη συγκυρία —και τον εαυτό της— ως σωτήρα του ΝΑΤΟ», είπε η Tol.
«Άρα βρίσκεται σε θέση ισχύος στο διεθνές μέτωπο και δεν τον ενδιαφέρει η αντίδραση της κοινής γνώμης».
Η βόρεια Βενεζουέλα συγκλονίστηκε από ένα εξαιρετικά σπάνιο και καταστροφικό φαινόμενο: έναν διπλό σεισμό μεγεθών 7,2 και 7,5, που εκδηλώθηκε σχεδόν ταυτόχρονα, μέσα σε λιγότερο από ένα λεπτό. Οι δύο δονήσεις δεν ήταν απλώς διαδοχικά γεγονότα· αποτέλεσαν ένα ενιαίο, αλληλοτροφοδοτούμενο σεισμικό επεισόδιο, όπου η πρώτη ρήξη απελευθέρωσε ενέργεια ικανή να ενεργοποιήσει ένα γειτονικό, ήδη φορτισμένο τμήμα του ίδιου συστήματος ρηγμάτων. Έτσι, ο δεύτερος σεισμός δεν ήταν μετασεισμός, αλλά ένα νέο, ισχυρότερο πλήγμα, που απελευθέρωσε σχεδόν τριπλάσια ενέργεια από τον πρώτο. Στην πράξη, η Βενεζουέλα βίωσε έναν «υπερ-σεισμό» διάρκειας περίπου 50 δευτερολέπτων, με δύο κορυφώσεις καταστροφής.
Το γεωτεκτονικό περιβάλλον της περιοχής είναι ιδιαίτερα σύνθετο. Η βόρεια ακτή της χώρας βρίσκεται πάνω στο όριο μεταξύ της πλάκας της Καραϊβικής και της πλάκας της Νότιας Αμερικής, ένα όριο που μετακινείται περίπου 20 χιλιοστά τον χρόνο. Εκεί εκτείνεται ένα μεγάλο δεξιόστροφο ρήγμα οριζόντιας ολίσθησης, ανατολικής-δυτικής διεύθυνσης, το οποίο αποτελείται από δύο κύρια τμήματα: το ρήγμα Όκα–Ανκόν και το ρήγμα Ελ Πιλάρ. Από το σημείο όπου αυτά συναντώνται, ξεκινά προς τα νοτιοδυτικά το ρήγμα Μποκονό, που ευτυχώς δεν ενεργοποιήθηκε. Ακριβώς σε αυτή τη σύνθετη περιοχή συμβολής ενεργοποιήθηκαν οι δύο διαρρήξεις, σχεδόν ταυτόχρονα, σαν δύο κομμάτια ενός μηχανισμού που έσπασαν διαδοχικά.
Οι διπλοί σεισμοί δεν είναι άγνωστοι στη σεισμολογία, αλλά σπάνια εκδηλώνονται με τόσο μικρή χρονική απόσταση. Συνήθως μεσολαβούν ώρες ή ημέρες μεταξύ δύο ισχυρών γεγονότων. Το πιο γνωστό παράδειγμα των τελευταίων ετών είναι οι φονικοί σεισμοί της Τουρκίας τον Φεβρουάριο του 2023, με μεγέθη 7,8 και 7,5 και διαφορά εννέα (9) ωρών. Στην Ελλάδα διπλοί σεισμοί μπορεί να θεωρηθούν της Αταλάντης (1894), Ιερισσού (1932), Κεφαλονιάς (1953), Αλκυονίδες (1981). Στη Βενεζουέλα, όμως, η δεύτερη δόνηση ακολούθησε μόλις 39 δευτερόλεπτα μετά την πρώτη, χτυπώντας μια ήδη τραυματισμένη περιοχή και πολλαπλασιάζοντας τις συνέπειες.
Η καταστροφική ισχύς των σεισμών ενισχύθηκε από μια σειρά παραγόντων. Πρώτον, η ρήξη ήταν εκτεταμένη, ακολουθώντας το σύστημα ρηγμάτων για περισσότερα από 100 χιλιόμετρα. Δεύτερον, η διάδοση της ρήξης είχε κατευθυντικότητα: προχώρησε προς τα ανατολικά, χτυπώντας με ιδιαίτερη σφοδρότητα το Καράκας και άλλες πόλεις που βρίσκονται πάνω στην ίδια γραμμική διάταξη. Τρίτον, οι σεισμοί ήταν ρηχοί, γεγονός που σημαίνει ότι τα σεισμικά κύματα έφτασαν στην επιφάνεια με ελάχιστη απώλεια ενέργειας. Αυτό προκάλεσε κατολισθήσεις, ρευστοποίηση εδαφών και εκτεταμένες καταρρεύσεις κτιρίων.
Ιδιαίτερα ευάλωτη αποδείχθηκε η κοιλάδα του Γιαρακούι, διαμορφωμένη από τα ρήγματα, όπου τα χαλαρά ιζήματα ενίσχυσαν τη δόνηση, λειτουργώντας σαν «ενισχυτής» των σεισμικών κυμάτων.
Η περιοχή είχε ήδη ιστορικό σεισμικής δραστηριότητας, με έναν ασθενέστερο διπλό σεισμό το 2025 (6,2 και 6,3 της κλίμακας Ρίχτερ), καθώς και άλλες διαρρήξεις στη θαλάσσια προέκταση των ίδιων ρηγμάτων, όπως 1906 Μ7,2, 1953 Μ7,3, 2007 Μ7,4 και 2018 Μ7,3, με πολύ μικρότερες συνέπειες, που καθόριζαν όμως τη σεισμικότητα και επικινδυνότητα της ευρύτερης περιοχής.
Καθώς οι ημέρες περνούν, οι ανθρώπινες ιστορίες της τραγωδίας της 24ης Ιουνίου 2026 συνεχίζουν να έρχονται στο φως. Παράλληλα, οι επιστήμονες αναλύουν τα δεδομένα για να κατανοήσουν καλύτερα τι συνέβη: ποιο μέρος της καταστροφής ήταν αναπόφευκτο λόγω της φύσης του σεισμού και ποιο οφείλεται σε ανθρώπινους παράγοντες, όπως η ποιότητα των κατασκευών, η τήρηση των αντισεισμικών κανονισμών και η γεωλογία των θεμελιώσεων.
Τα πρώιμα επιστημονικά αποτελέσματα έχουν κρίσιμη σημασία. Καθοδηγούν τις επιχειρήσεις διάσωσης, βοηθούν στον εντοπισμό των περιοχών με τις μεγαλύτερες ζημιές και προσφέρουν πολύτιμες πληροφορίες για την παγκόσμια σεισμολογική έρευνα. Κάθε τέτοιο γεγονός, όσο τραγικό κι αν είναι, συμβάλλει στην καλύτερη κατανόηση της συμπεριφοράς των συστημάτων ρηγμάτων και στη βελτίωση της προετοιμασίας των κοινωνιών απέναντι σε μελλοντικούς σεισμούς.
Σπύρος Παυλίδης Ομοτ. Καθηγητής Γεωλογίας Α,Π,Θ,
Για περισσότερες πληροφορίες αντίστοιχων περιπτώσεων για την ευρύτερη περιοχή μας στο βιβλίο μου «ΗΜΕΡΕΣ ΤΡΟΜΟΥ ΣΤΗ ΜΕΣΟΓΕΙΟ» μια μυθιστορηματική αφήγηση με επιστημονική βάση για σεισμούς, τσουνάμι και ηφαίστεια της Μεσογείου. (Εκδόσεις ΟΣΕΛΟΤΟΣ 2026)
Μιχάλης Οικονομόπουλος Φιλήστωρ
Γράφει ο 
του Σπύρου Παυλίδη, 