Τρίτη 8 Σεπτεμβρίου 2026

Στην έρευνα διαπιστώθηκε μια συνολικότερη πτώση των επιδόσεων των μαθητών στα μαθήματα αυτά ακόμη και σε εκπαιδευτικά συστήματα που παραδοσιακά παρουσίαζαν εξαιρετικά αποτελέσματα, όπως η Φινλανδία, η Εσθονία και Ιρλανδία

Αποκαλυπτικά είναι τα αποτελέσματα της έρευνας PISA, που δημοσιεύθηκαν σήμερα, Τρίτη (08.09.2026) για τις επιδόσεις των Ελλήνων μαθητών και των μαθητριών, καθώς όπως διαπιστώθηκε σχεδόν ένας στους δύο έχει δυσκολίες στην κατανόηση κειμένου, ενώ πάνω από το 40% αντιμετωπίζει προβλήματα στα Μαθηματικά και τη Φυσική.

Στην έρευνα της PISA διαπιστώθηκε μια συνολικότερη πτώση των επιδόσεων των μαθητών στα μαθήματα αυτά ακόμη και σε εκπαιδευτικά συστήματα που παραδοσιακά παρουσίαζαν εξαιρετικά αποτελέσματα, όπως η Φινλανδία, η Εσθονία και Ιρλανδία. Συγκεκριμένα στην Ελλάδα, οι μαθητές και οι μαθήτριες σημείωσαν πτώση 6 μονάδων στα Μαθηματικά, 7 μονάδων στις Φυσικές Επιστήμες και 16 μονάδων. 

Τα αποτελέσματα της έρευνας PISA 2025, ανακοινώθηκαν σήμερα παρουσία της Υπουργού Παιδείας, Θρησκευμάτων & Αθλητισμού, Σοφίας Ζαχαράκη από τον Εθνικό συντονιστή του προγράμματος PISA στην Ελλάδα, Καθηγητή Κώστα Δημόπουλο, ταυτόχρονα με την παρουσίαση από τον Andreas Schleicher, Διευθυντή Εκπαίδευσης και Δεξιοτήτων του ΟΟΣΑ στο Παρίσι.

Στην ανάλυση και συζήτηση των αποτελεσμάτων η οποία πραγματοποιήθηκε για πρώτη φορά στο Υπουργείο Παιδείας, παρουσία της ηγεσίας του ΥΠΑΙΘΑ, παραβρέθηκαν ο Γ.Γ. Αβάθμιας και Ββάθμιας Εκπαίδευσης & Ειδικής Αγωγής, Γ.Παπαδομαρκάκης και ο Αντιπρόεδρος του Ινστιτούτου Εκπαιδευτικής Πολιτικής, Κ.Λολίτσας.

Στην έρευνα PISA 2025 συμμετείχαν 765.000 μαθητές/τριες, εκπροσωπώντας συνολικά 33εκ. μαθητές/τριες από 91 χώρες, δηλαδή δέκα επιπλέον χώρες σε σχέση με την έρευνα PISA 2022. Αξιολογήθηκαν στις Φυσικές Επιστήμες (αντικείμενο εστίασης), στην Κατανόηση Κειμένου, στα Μαθηματικά και (για πρώτη φορά) στην Επίλυση Προβλημάτων σε Ψηφιακά Περιβάλλοντα (Computational Problem Solving). 

Επίσης, σε 22 χώρες, μεταξύ των οποίων και η Ελλάδα, αξιολογήθηκε η ικανότητα των μαθητών/τριών στα Αγγλικά (τα αποτελέσματα για αυτό το πεδίο θα ανακοινωθούν το Μάϊο του 2027).

Στην Ελλάδα συμμετείχαν 6.858 μαθητές/τριες από 229 σχολεία, καλύπτοντας το 95% του πληθυσμού-στόχου (101.850 μαθητές/τριες), το υψηλότερο μέχρι σήμερα ποσοστό από το 2000. Η χώρα συμμετείχε αυτήν τη φορά στην έρευνα με καλύτερους όρους σε σχέση με το παρελθόν.

Τα αποτελέσματα

Οι επιδόσεις των 15χρονων μαθητών/τριών στις Φυσικές Επιστήμες, τα Μαθηματικά και την Κατανόηση Κειμένου διεθνώς ήταν οι χαμηλότερες από την έναρξη της έρευνας PISA (2000), με σημαντική πτώση, ιδιαίτερα στην Κατανόηση Κειμένου, ακόμη και σε παραδοσιακά ισχυρά εκπαιδευτικά συστήματα (π.χ. Φινλανδία, Εσθονία και Ιρλανδία στην Ευρώπη, Κορέα, Σιγκαπούρη και Χόνγκ-Κόνγκ στην Ασία).

Σε αυτό το ευρύτερο πλαίσιο οι επιδόσεις των μαθητών/τριών στην Ελλάδα σημείωσαν μικρότερη πτώση στα Μαθηματικά, και παραπλήσια πτώση στην Κατανόηση Κειμένου και στις Φυσικές Επιστήμες σε σχέση με την αντίστοιχη πτώση στο μέσο όρο του ΟΟΣΑ. Για πρώτη φορά μετά από δέκα χρόνια η χώρα ανακόπτει μια διαρκή πορεία απόκλισής της από το μέσο όρο του ΟΟΣΑ και της Ε.Ε.27. Στα Μαθηματικά μάλιστα φαίνεται να υπάρχει μια σαφής τάσης σύγκλισης.

Γράφημα: Μέση απόκλιση ανά κύκλο της Ελλάδας από τον μέσο όρο του ΟΟΣΑ για την περίοδο 2009-2022 και 2022-25 (σε μονάδες επίδοσης PISA)

Σημείωση: Οι αποκλίσεις με θετικό πρόσημο σημαίνουν αύξησης της απόστασης της επίδοσης των μαθητών/τριων στην Ελλάδα από το μέσο όρο του ΟΟΣΑ ενώ οι αποκλίσεις με αρνητικό πρόσημο σημαίνουν μείωση της σχετικής απόστασης.

Ειδικότερα οι μαθητές/τριες στην Ελλάδα σημείωσαν πτώση 6 μονάδων στα Μαθηματικά (έναντι πτώσης 11 μονάδων στον ΟΟΣΑ-23 και 12 μονάδων στην ΕΕ27), 7 μονάδων στις Φυσικές Επιστήμες (έναντι πτώσης 5 μονάδων στον ΟΟΣΑ-23 και 5 μονάδων στην ΕΕ27) και 16 μονάδων (έναντι πτώσης 16 μονάδων στον ΟΟΣΑ-23 και 18 μονάδων στην ΕΕ27). Γενικότερα, οι επιδόσεις των μαθητών/τριών στην Ελλάδα σημείωσαν μικρότερη πτώση από ό,τι παραδοσιακά πολύ ισχυρές εκπαιδευτικά χώρες όπως (ενδεικτικά) η Φιλανδία, η Δανία, η Σουηδία, η Νορβηγία, η Ισπανία, η Ιρλανδία, το Ισραήλ, το Χόνγκ-Κόνγκ, κ.ά..

Αναφορικά με το αντικείμενο της Επίλυσης Προβλημάτων σε Ψηφιακά Περιβάλλοντα, το οποίο εξετάστηκε για πρώτη φορά το 2025, οι μαθητές στην Ελλάδα είχαν μέση επίδοση 461 μονάδες έναντι 500 μονάδων κατά μέσο όρο στον ΟΟΣΑ, καταλαμβάνοντας την 47η θέση ανάμεσα σε 91 χώρες.

Καταγράφονται μεγάλες διαφοροποιήσεις μεταξύ σχολείων. Στα επιμέρους αντικείμενα περίπου 38 σχολεία, εκ των οποίων 32 δημόσια (περίπου 1 στα 6 σχολεία του δείγματος), πέτυχαν επιδόσεις από πολύ υψηλότερες έως κοντά στον μέσο όρο του ΟΟΣΑ.

Η επίδραση των κοινωνικο-οικονομικών ανισοτήτων στις επιδόσεις είναι στην Ελλάδα σχετικά μικρότερη, κυρίως επειδή οι επιδόσεις είναι συνολικά συμπιεσμένες σε χαμηλότερα επίπεδα. Παράλληλα, οι επιδόσεις επιβαρύνονται από το γεγονός ότι οι μαθητές/τριες μεταναστευτικού υπόβαθρου προέρχονται συχνά από χαμηλότερα κοινωνικά στρώματα και σε ποσοστό άνω του 50% δεν μιλούν ελληνικά στο σπίτι.

Οι μαθητές/τριες στην Ελλάδα εμφανίζουν γενικά αρνητικότερες στάσεις απέναντι στη μάθηση από τον μέσο όρο του ΟΟΣΑ, κυρίως ως προς την περιέργεια, την επιμονή, την αυτορρύθμιση και τη γνωστική προσαρμοστικότητα. Αντίθετα, διαθέτουν σε μεγαλύτερο βαθμό την πεποίθηση ότι οι ικανότητες και οι δεξιότητές τους μπορούν να αναπτυχθούν μέσω προσπάθειας, μάθησης και επιμονής (growth mindset), καλύτερη στοχοθεσία και συνεπέστερο προγραμματισμό της προσπάθειάς τους.

Ευνοϊκότερες στάσεις καταγράφονται κυρίως στα κορίτσια, στους γηγενείς μαθητές και σε μαθητές ΓΕΛ, ιδιωτικών και κοινωνικοπολιτισμικά προνομιούχων σχολείων, με τις σχετικές διαφορές να είναι εντονότερες στην Ελλάδα από ό,τι στον ΟΟΣΑ. Τέλος οι μαθητές/τριες εκφράζουν μεικτές απόψεις για την αξία και τη συνεισφορά του σχολείου στη μελλοντική τους προοπτική.

Στην Ελλάδα οι μαθητές/τριες περιγράφουν ένα λιγότερο υποστηρικτικό και γνωστικά ενισχυτικό μαθησιακό περιβάλλον σε σχέση με τις χώρες του ΟΟΣΑ: αναφέρουν μικρότερη υποστήριξη από τους/τις εκπαιδευτικούς, περιορισμένη χρήση διδακτικών τεχνικών γνωστικής τους ενεργοποίησης κατά τη διάρκεια των μαθημάτων και μικρότερη αξιοποίηση ψηφιακών τεχνολογιών και ΤΝ στο σχολείο.

Σε σχέση με τον ΟΟΣΑ, σύμφωνα με τις σχετικές δηλώσεις των ίδιων των μαθητών, το σχολικό κλίμα στην Ελλάδα χαρακτηρίζεται από συχνότερες συμπεριφορές χαμηλής παραβατικότητας, όπως προβλήματα πειθαρχίας, απουσίες και καθυστερήσεις, οι οποίες μάλιστα έχουν επιδεινωθεί την τελευταία δεκαετία.

Αντίθετα, τα σοβαρότερα περιστατικά παραβατικότητας παραμένουν λιγότερα από τον μέσο όρο του ΟΟΣΑ ενώ ο σχολικός εκφοβισμός κινείται σε παρόμοια επίπεδα με τον αντίστοιχο μέσο όρο του ΟΟΣΑ. Ωστόσο, γενικότερα και σε σχέση με το 2022, στην Ελλάδα έχει βελτιωθεί το αίσθημα ασφάλειας των μαθητών και το αίσθημα του ανήκειν στο σχολείο.

Σύμφωνα με τις δηλώσεις των ίδιων των μαθητών, το μέτρο της απαγόρευσης των κινητών στα σχολεία έχει λειτουργήσει, καθώς σε σχέση με το 2022 είναι πολύ αυξημένα τα ποσοστά των μαθητών που δηλώνουν ότι δεν τα χρησιμοποιούν καθόλου ή τα χρησιμοποιούν πολύ λίγο στα σχολεία.

Παρά τους μαζικούς διορισμούς εκπαιδευτικών κατά τα τελευταία χρόνια, οι διευθυντές/ντριες στην Ελλάδα αναφέρουν εντονότερες ελλείψεις προσωπικού από τον μέσο όρο του ΟΟΣΑ, ιδίως σε κοινωνικά ευάλωτες και σχολικές μονάδες της περιφέρειας. Ωστόσο, δεδομένης της χαμηλότερης αναλογίας μαθητών ανά εκπαιδευτικό και του μικρότερου μεγέθους τάξης στην Ελλάδα από το μέσο όρο του ΟΟΣΑ, το πρόβλημα φαίνεται να αφορά κυρίως την κατανομή, τη διαχείριση και την αξιοποίηση του προσωπικού και λιγότερο τη συνολική αριθμητική του επάρκεια.

Παρότι σύμφωνα με τις δηλώσεις των διευθυντών τα σχολεία στην Ελλάδα εξακολουθούν να υστερούν σε υλικοτεχνικές υποδομές και ψηφιακό εξοπλισμό έναντι του ΟΟΣΑ, μετά το 2018 καταγράφεται σημαντική βελτίωση, ιδιαίτερα στον ψηφιακό εξοπλισμό. Ενδεικτικά, οι διαθέσιμοι Η/Υ ανά πλήθος μαθητών για εκπαιδευτική χρήση αυξήθηκαν την περίοδο 2018–2025, με σχεδόν διπλάσιο ρυθμό βελτίωσης από τον μέσο όρο του ΟΟΣΑ.

Οι μαθητές/τριες στην Ελλάδα αφιερώνουν περισσότερο χρόνο στη μελέτη και στην εξωσχολική υποστήριξη, εμφανίζουν παρόμοια επίπεδα ικανοποίησης από τη ζωή και δηλώνουν ισχυρότερη οικογενειακή υποστήριξη συγκριτικά με τους αντίστοιχους μέσους όρους του ΟΟΣΑ. Παράλληλα, χρησιμοποιούν λίγο περισσότερο τις ψηφιακές συσκευές για ψυχαγωγία, αν και ο χρόνος ενασχόλησής τους με αυτές σε σχέση με το 2022 έχει μειωθεί.

Τέλος, οι μαθητές/τριες στην Ελλάδα εμφανίζουν υψηλότερες εκπαιδευτικές και επαγγελματικές προσδοκίες για το μέλλον και παρόμοια αισιοδοξία στην προοπτική ανοδικής κοινωνικής κινητικότητας σε σύγκριση με τον μέσο όρο του ΟΟΣΑ. Ωστόσο, στην Ελλάδα οι σχετικές προσδοκίες διαφοροποιούνται εντονότερα ανάλογα με το κοινωνικοοικονομικό υπόβαθρο, τη μεταναστευτική προέλευση, τον τύπο εκπαίδευσης και τον δημόσιο ή ιδιωτικό χαρακτήρα του σχολείου.

Συμπέρασμα

Η συνολική εικόνα για τη χώρα είναι μεικτή αλλά με σαφείς ενδείξεις σταθεροποίησης: ανακόπτεται η πολυετής διεύρυνση της απόστασης από τον ΟΟΣΑ και την Ε.Ε.27 και σε ορισμένα πεδία, ιδίως στα Μαθηματικά, υπάρχει σαφής τάση σύγκλισης. Παράλληλα βελτιώνονται οι ψηφιακές υποδομές, το αίσθημα ασφάλειας και του ανήκειν, εμπεδώνεται και διευρύνεται η κουλτούρα αξιολόγησης και λογοδοσίας στο εκπαιδευτικό μας σύστημα, ενώ παράλληλα οι μαθητές εκφράζουν υψηλές εκπαιδευτικές και επαγγελματικές προσδοκίες σχετικά με το μέλλον τους.

Τόσο η ευρύτερη εκπαιδευτική πολιτική της χώρας τα τελευταία χρόνια όσο και η προσπάθεια αναβάθμισης των όρων συμμετοχής της έρευνας στην έρευνα PISA έχουν ορατό αποτέλεσμα. Φυσικά δεν έχουν εκλείψει τα δομικά προβλήματα του εκπαιδευτικού συστήματος, όπως αυτά έχουν αναδειχθεί άλλωστε και σε όλους τους προηγούμενους κύκλους της έρευνας. Η χώρα υστερεί ακόμα σημαντικά στις επιδόσεις των μαθητών/τριών της έναντι του μέσου όρου του ΟΟΣΑ.

Παράλληλα, σημαντικά υψηλότερο ποσοστό μαθητών/τριών στην Ελλάδα (40,9% στις Φ.Ε., 43,8% στην Κατανόηση Κειμένου και 49,5% στα Μαθηματικά) τελειώνει την υποχρεωτική εκπαίδευση χωρίς να διαθέτει το βασικό επίπεδο λειτουργικού εγγραμματισμού, το οποίο απαιτείται ώστε να μπορεί να ανταποκριθεί στις απαιτήσεις της καθημερινότητας, κατανοώντας απλά φαινόμενα, το νόημα απλών κειμένων και κάνοντας απλούς μαθηματικούς συλλογισμούς και πράξεις.

Ωστόσο, τα βασικά ζητήματα/προκλήσεις αφορούν πλέον λιγότερο την αριθμητική επάρκεια πόρων και περισσότερο την αποτελεσματική αξιοποίησή τους: καλύτερη κατανομή του προσωπικού, ενίσχυση της ποιότητας της διδασκαλίας και της γνωστικής ενεργοποίησης των μαθητών, ουσιαστικότερη αξιοποίηση των ψηφιακών τεχνολογιών και της ΤΝ, βελτίωση της πειθαρχίας και της μαθητικής εμπλοκής, καθώς και στοχευμένη στήριξη μεταναστευτικών και κοινωνικά ευάλωτων ομάδων.

Κεντρική πρόκληση, συνεπώς, είναι η μετατροπή των διαθέσιμων ανθρώπινων και υλικών πόρων σε καλύτερες μαθησιακές εμπειρίες, υψηλότερες επιδόσεις και μικρότερες ανισότητες.

Η χώρα, επενδύοντας τα επόμενα χρόνια σε δρομολογημένες μεταρρυθμίσεις όπως είναι το Εθνικό Απολυτήριο, η εφαρμογή των νέων Προγραμμάτων Σπουδών και του συστήματος του Πολλαπλού Βιβλίου, η περαιτέρω ψηφιακή σύγκλιση και, κυρίως, συνεχίζοντας και επεκτείνοντας την προσπάθεια αναβάθμισης της λογικής PISA στο ελληνικό εκπαιδευτικό σύστημα, μπορεί βάσιμα να ελπίζει ότι οι πρώτες θετικές ενδείξεις που προέκυψαν στην έρευνα PISA 2025 θα είναι ακόμα περισσότερο ορατές στον επόμενο κύκλο της έρευνας το 2029.

πηγή:newsit

Η ΓΣΕΕ εκφράζει τη θλίψη της  για την απώλεια του Γιώργου Ραυτόπουλου, πρώην Προέδρου της Συνομοσπονδίας.

Ο Γιώργος Ραυτόπουλος υπηρέτησε τη ΓΣΕΕ από κορυφαίες θέσεις ευθύνης, σε μια ιδιαίτερα κρίσιμη και απαιτητική περίοδο για τον κόσμο της εργασίας. Διετέλεσε Πρόεδρος της Συνομοσπονδίας σε διαδοχικές περιόδους από το 1983 έως το 1989, συμβάλλοντας με τη δράση και την παρουσία του στην πορεία και την ενίσχυση του συνδικαλιστικού κινήματος.

Η διαδρομή του συνδέθηκε με τους αγώνες των εργαζομένων για την υπεράσπιση των εργασιακών και κοινωνικών δικαιωμάτων, αλλά και με την προσπάθεια της ΓΣΕΕ να ανταποκριθεί στις μεγάλες κοινωνικές και οικονομικές προκλήσεις της εποχής.

Για τη Συνομοσπονδία, η απώλειά του αποτελεί απώλεια ενός ανθρώπου που υπηρέτησε με συνέπεια τον θεσμό και τον κόσμο της μισθωτής εργασίας.

Η ΓΣΕΕ εκφράζει τα θερμά της συλλυπητήρια στην οικογένεια, στους οικείους και στους συναδέλφους του.

Ο Βρετανός υπουργός Εξωτερικών Εντ Μίλιμπαντ δήλωσε ότι το Ηνωμένο Βασίλειο θα απαγορεύσει τις εισαγωγές όλων των προϊόντων από τους εποικισμούς και θα απαγορεύσει στις επιχειρήσεις να παρέχουν υπηρεσίες προς αυτούς, περιλαμβανομένων της χρηματοδότησης, των κατασκευών, των υποδομών, των ακινήτων και της διαφήμισης. Το Ισραήλ αντέδρασε οργισμένα και ανακοίνωσε ότι θα κλείσει το βρετανικό προξενείο στην Ιερουσαλήμ. (Παραγωγή: Luke Garratt) 

Της Τζιλ Λόλες

Τελευταία ενημέρωση: 8 Σεπτεμβρίου 2026, 9:18 μ.μ., ώρα Ελλάδας

ΛΟΝΔΙΝΟ (AP) — Το Ηνωμένο Βασίλειο απαγόρευσε την Τρίτη το εμπόριο με τους ισραηλινούς εποικισμούς στην κατεχόμενη Δυτική Όχθη, όπου, σύμφωνα με τη βρετανική κυβέρνηση, «τρομοκράτες έποικοι» πραγματοποιούν «εθνοκάθαρση» σε βάρος των Παλαιστινίων. Η απόφαση σηματοδοτεί σημαντική σκλήρυνση της στάσης της Βρετανίας απέναντι σε έναν μακροχρόνιο σύμμαχο.

Η Γαλλία και ο Καναδάς ανακοίνωσαν ότι θα προχωρήσουν σε παρόμοιες ενέργειες, επιχειρώντας να αποτρέψουν την επέκταση των εποικισμών και την κλιμάκωση της βίας από το να καταστήσουν αδύνατη τη δημιουργία ενός μελλοντικού παλαιστινιακού κράτους.

Το Ισραήλ αντέδρασε οργισμένα και ανακοίνωσε ότι θα κλείσει το βρετανικό προξενείο στην Ιερουσαλήμ.

Ο υπουργός Εξωτερικών Εντ Μίλιμπαντ δήλωσε ότι το Ηνωμένο Βασίλειο θα απαγορεύσει τις εισαγωγές όλων των προϊόντων από τους εποικισμούς. Παράλληλα, θα απαγορεύσει στις επιχειρήσεις να παρέχουν υπηρεσίες προς αυτούς, μεταξύ των οποίων χρηματοδότηση, κατασκευές, υποδομές, υπηρεσίες ακινήτων και διαφήμιση.

«Δεν πιστεύω ότι ο βρετανικός λαός θέλει να υποστηρίζουμε την κατοχή, επιτρέποντας να πωλούνται προϊόντα των εποικισμών στα καταστήματα και στα σουπερμάρκετ μας», δήλωσε ο Μίλιμπαντ.

Σε κοινή ανακοίνωσή τους, ο Βρετανός πρωθυπουργός Άντι Μπέρναμ, ο Γάλλος πρόεδρος Εμανουέλ Μακρόν και ο Καναδός πρωθυπουργός Μαρκ Κάρνεϊ δήλωσαν ότι η επέκταση των εποικισμών και η βία των εποίκων στη Δυτική Όχθη «αποτελούν άμεση και επείγουσα απειλή» για τη λύση των δύο κρατών. Όπως ανέφεραν, αποφάσισαν να ενεργήσουν «προτού να είναι πολύ αργά».

Ο οικονομικός αντίκτυπος αναμένεται να είναι περιορισμένος, επειδή οι εποικισμοί εξάγουν μικρές μόνο ποσότητες προϊόντων, κυρίως αγροτικών. Η κίνηση, όμως, αποτελεί συμβολική έκφραση δυσαρέσκειας προς το Ισραήλ από ορισμένους από τους στενότερους συμμάχους του. Παράλληλα, προσφέρει μια ακόμη ένδειξη της αυξανόμενης απομόνωσης της ισραηλινής κυβέρνησης εξαιτίας του πολέμου στη Γάζα.

Ο Μίλιμπαντ δήλωσε ότι αισθάνεται «βαθιά ντροπή για όσα εκτυλίχθηκαν στην Παλαιστίνη μπροστά στα μάτια της διεθνούς κοινότητας».

«Δεν θα συναινέσουμε στην καταστροφή της λύσης των δύο κρατών», τόνισε.

Ο Ισραηλινός υπουργός Εξωτερικών Γκίντεον Σάαρ καταδίκασε την «απεχθή», όπως τη χαρακτήρισε, απόφαση. Δήλωσε ότι το Ισραήλ θα απομακρύνει τους Βρετανούς αντιπροσώπους από το κοινό στρατιωτικό κέντρο που παρακολουθεί την εκεχειρία στη Γάζα και θα τερματίσει τη βρετανική εκπαίδευση των δυνάμεων ασφαλείας της Παλαιστινιακής Αρχής στη Δυτική Όχθη.

Επιπλέον, το Ισραήλ απαγόρευσε την είσοδο σε δώδεκα Βρετανούς βουλευτές και άλλους πολίτες του Ηνωμένου Βασιλείου, οι οποίοι, σύμφωνα με τον Σάαρ, «εμπλέκονται σε αντισημιτικές και αντιισραηλινές δραστηριότητες».

Επέκταση των εποικισμών επί Νετανιάχου

Υπό την υπερεθνικιστική κυβέρνηση του Ισραηλινού πρωθυπουργού Μπενιαμίν Νετανιάχου, η κατασκευή εποικισμών στη Δυτική Όχθη —την οποία κατέλαβε το Ισραήλ στον πόλεμο του 1967— έχει αυξηθεί απότομα.

Η κυβέρνηση Νετανιάχου θεωρεί τη Δυτική Όχθη βιβλική και ιστορική πατρίδα του εβραϊκού λαού και αντιτίθεται στη δημιουργία παλαιστινιακού κράτους.

Η διεθνής κοινότητα θεωρεί στη συντριπτική της πλειονότητα παράνομη την κατασκευή αυτών των εποικισμών. Η Βρετανία και άλλες χώρες έχουν εκφράσει ιδιαίτερη ανησυχία για το εποικιστικό σχέδιο Ε1, το οποίο έχει εγκριθεί από το Ισραήλ και, εφόσον υλοποιηθεί, θα διχοτομήσει στην πράξη τη Δυτική Όχθη.

Έχει καταγραφεί αισθητή αύξηση των επιθέσεων εποίκων εναντίον Παλαιστινίων, των εξώσεων από παλαιστινιακές κοινότητες, των επιχειρήσεων του ισραηλινού στρατού και των σημείων ελέγχου που περιορίζουν ασφυκτικά την ελευθερία μετακίνησης. Παράλληλα, έχουν σημειωθεί και αρκετές παλαιστινιακές επιθέσεις εναντίον Ισραηλινών.

«Η βρετανική κυβέρνηση συμφωνεί ότι σε περιοχές της Δυτικής Όχθης πραγματοποιείται εθνοκάθαρση Παλαιστινίων από τρομοκράτες εποίκους», δήλωσε ο Μίλιμπαντ.

Όπως ανέφερε, «σπίτια ισοπεδώθηκαν με μπουλντόζες, δρόμοι και δημόσιες υποδομές καταστράφηκαν και οικογένειες εκτοπίστηκαν από τα σπίτια τους».

Η απαγόρευση του εμπορίου θα τεθεί σε ισχύ μέσα σε έξι έως εννέα μήνες, δήλωσε ο Μίλιμπαντ. Πρόσθεσε ότι η Δανία, η Φινλανδία, η Ισλανδία, η Πολωνία, η Πορτογαλία και η Σουηδία δεσμεύτηκαν να «υποστηρίξουν περαιτέρω μέτρα».

Η Ολλανδία, η Ιρλανδία, το Βέλγιο, η Ισπανία και η Νορβηγία έχουν ήδη απαγορεύσει προϊόντα από τους εποικισμούς ή βρίσκονται στη διαδικασία επιβολής σχετικής απαγόρευσης, ανέφερε.

Ο Μίλιμπαντ αυστηροποίησε επίσης το βρετανικό εμπάργκο στην πώληση όπλων προς το Ισραήλ για χρήση στη Γάζα, ώστε να περιλαμβάνει οπλικά συστήματα «τα οποία συμβάλλουν ουσιαστικά στην κατοχή» των παλαιστινιακών εδαφών.

Η απόφαση ακολουθεί την αναγνώριση παλαιστινιακού κράτους από το Ηνωμένο Βασίλειο

Η Βρετανία αναγνώρισε το παλαιστινιακό κράτος πέρυσι, επιχειρώντας να αναζωογονήσει τις ολοένα ασθενέστερες προσπάθειες για την επίτευξη λύσης δύο κρατών.

Μεταβάλλοντας την έως τώρα βρετανική θέση, ο Μίλιμπαντ δήλωσε την Τρίτη ότι το Ηνωμένο Βασίλειο θεωρεί παράνομη όχι μόνο την ύπαρξη των εποικισμών αλλά συνολικά την ισραηλινή κατοχή της Δυτικής Όχθης.

Η νέα θέση αναμένεται να γίνει δεκτή θετικά από πολλούς ψηφοφόρους και βουλευτές του Εργατικού Κόμματος, οι οποίοι είχαν καλέσει την κυβέρνηση να προχωρήσει ακόμη περισσότερο στην επιβολή κυρώσεων κατά του Ισραήλ και στην υποστήριξη των Παλαιστινίων.

Ορισμένοι, ωστόσο, εξέφρασαν την ανησυχία ότι οι κυρώσεις θα μπορούσαν να ενισχύσουν την υποστήριξη προς τον Νετανιάχου, ο οποίος αντιμετωπίζει δύσκολη μάχη για την επανεκλογή του τον Οκτώβριο, ή να οδηγήσουν σε επιθέσεις εναντίον Βρετανών Εβραίων.

Ο αρχιραββίνος του Ηνωμένου Βασιλείου, Εφραίμ Μίρβις, χαρακτήρισε την ημέρα «σκοτεινή για τους Βρετανούς Εβραίους».

Ο εκπρόσωπος του αντιπολιτευόμενου Συντηρητικού Κόμματος για θέματα εξωτερικής πολιτικής, Τομ Τούγκεντατ, δήλωσε ότι «η μετατροπή του Ισραήλ σε κράτος-παρία ενέχει τον κίνδυνο πρόκλησης θρησκευτικού και κοινοτικού διχασμού στη χώρα μας, καθώς και περαιτέρω αύξησης της αντισημιτικής βίας στους δρόμους μας».

Η ανακοίνωση προκαλεί οργή στο Ισραήλ

Πριν από την ανακοίνωση του Μίλιμπαντ, ο Ιταμάρ Μπεν-Γκβιρ, σκληροπυρηνικός υπουργός Εθνικής Ασφάλειας του Ισραήλ και ηγετικό στέλεχος των εποίκων, κάλεσε τον Νετανιάχου να αναγνωρίσει τη διεκδίκηση της Αργεντινής επί των Νήσων Φόκλαντ —βρετανικού υπερπόντιου εδάφους στον Νότιο Ατλαντικό, το οποίο στην Αργεντινή είναι γνωστό ως Μαλβίνες.

Ο πρόεδρος του Ισραήλ Ισαάκ Χέρτσογκ χαρακτήρισε την απαγόρευση «σοβαρότατο λάθος υπολογισμού και απόφαση που θα βρεθεί στη λανθασμένη πλευρά της Ιστορίας».

«Στο σημερινό πλαίσιο, θα αποτελούσε κατάφωρη παρέμβαση στις δημοκρατικές εκλογές ενός κυρίαρχου κράτους», δήλωσε.

Η απόφαση επικρίθηκε επίσης από τον πρεσβευτή των ΗΠΑ στο Ισραήλ Μάικ Χάκαμπι, επί μακρόν υποστηρικτή των εποικισμών, ο οποίος τη χαρακτήρισε «διάκριση σε βάρος του εβραϊκού λαού». Δήλωσε ακόμη ότι, εάν επιβάλει τις κυρώσεις, το Ηνωμένο Βασίλειο θα μπορούσε να αντιμετωπίσει «συνέπειες ή αντίποινα» από τις Ηνωμένες Πολιτείες.

Αρκετές αμερικανικές πολιτείες διαθέτουν νομοθεσία που απαγορεύει τη σύναψη συμβάσεων με επιχειρήσεις ή τις επενδύσεις σε επιχειρήσεις οι οποίες μποϊκοτάρουν ισραηλινές εταιρείες, περιλαμβανομένων όσων έχουν έδρα στη Δυτική Όχθη.

Το γραφείο του Μπέρναμ ανακοίνωσε ότι ο Βρετανός πρωθυπουργός μίλησε τη Δευτέρα με τον πρόεδρο των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ και του παρουσίασε «τη δέσμευση του Ηνωμένου Βασιλείου για την προώθηση της ειρήνης και της ασφάλειας στην περιοχή», καθώς και για την επίτευξη λύσης δύο κρατών. Δεν έγινε γνωστό πώς αντέδρασε ο Τραμπ.

Ο Μίλιμπαντ, οι γονείς του οποίου έφτασαν στο Ηνωμένο Βασίλειο ως πρόσφυγες από τους ναζί, δήλωσε στους βουλευτές ότι μιλούσε «ως υπερήφανος Βρετανός Εβραίος» και υποστηρικτής του Ισραήλ.

«Η διαφωνία μας δεν είναι με τον λαό του Ισραήλ, με τον οποίο το Ηνωμένο Βασίλειο διατηρεί ακλόνητους δεσμούς», δήλωσε ο Μίλιμπαντ. «Η διαφωνία μας αφορά τη συμπεριφορά της κυβέρνησής του».

Στο ρεπορτάζ συνέβαλαν οι δημοσιογράφοι του Associated Press Σίλβια Χούι από το Λονδίνο και Μέγκαν Μινέιρο από την Ιερουσαλήμ.

Τζιλ Λόλες

Η Τζιλ Λόλες έχει έδρα το Λονδίνο και καλύπτει τη βρετανική πολιτική, τη διπλωματία, τον πολιτισμό και τις σημαντικότερες ειδήσεις από το Ηνωμένο Βασίλειο και τον υπόλοιπο κόσμο. Έχει πραγματοποιήσει ρεπορτάζ για το Associated Press από περίπου 24 χώρες σε τέσσερις ηπείρους.

Από την ίδρυσή της, η Κυβερνοδιοίκηση των ΗΠΑ δυσκολεύεται να βρει τη θέση της μέσα στον αμερικανικό στρατιωτικό μηχανισμό.

Υποναύαρχος ε.α. Μαρκ Μοντγκόμερι | Ανώτερος διευθυντής του CCTI και ανώτερος ερευνητής

Μάθιου Φέριν | Συμβούλιο Εξωτερικών Σχέσεων

Φωτογραφία: μέσω DVIDS

Λίγες ημέρες μετά την έναρξη της Επιχείρησης Epic Fury από τις Ηνωμένες Πολιτείες, ο πρόεδρος του Μεικτού Επιτελείου Ενόπλων Δυνάμεων, στρατηγός Νταν Κέιν, περιέγραψε τον τρόπο με τον οποίο η Κυβερνοδιοίκηση των ΗΠΑ συνδύαζε διαδοχικά κυβερνοεπιχειρήσεις με διαστημικές και άλλες μη κινητικές δυνατότητες, προκειμένου να διαταράξει τις ιρανικές επικοινωνίες και τα συστήματα αισθητήρων.

Οι δηλώσεις αυτές έγιναν λίγες εβδομάδες αφότου ο πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ άφησε να εννοηθεί ότι οι αμερικανικές δυνάμεις χρησιμοποίησαν κυβερνοεπιχειρήσεις για να «σβήσουν τα φώτα», υποστηρίζοντας την επιδρομή για τη σύλληψη του προέδρου της Βενεζουέλας Νικολάς Μαδούρο.

Οι κυβερνοεπιχειρήσεις, οι οποίες κάποτε αποτελούσαν ένα άκρως απόρρητο εργαλείο κατασκοπείας, έχουν πλέον εξελιχθεί σε κανονικό τμήμα του τρόπου με τον οποίο διεξάγουν πολέμους οι Ένοπλες Δυνάμεις των ΗΠΑ.

Παρά τη θετική εικόνα που παρουσιάζει η αμερικανική κυβέρνηση, η ενσωμάτωση των επιθετικών κυβερνοεπιχειρήσεων στον διακλαδικό πόλεμο παραμένει δύσκολη. Επί μία δεκαετία, οι αμερικανικές κυβερνοδυνάμεις έχουν διαμορφώσει τη διάταξη και την ετοιμότητά τους με στόχο την αντιμετώπιση κακόβουλων κυβερνοαπειλών σε επίπεδο χαμηλότερο από εκείνο μιας ένοπλης σύγκρουσης.

Το δόγμα της διαρκούς εμπλοκής, η μεταβίβαση αρμοδιοτήτων βάσει του Προεδρικού Υπομνήματος Εθνικής Ασφάλειας 13 (NSPM-13) και η συγκέντρωση επίλεκτων στελεχών στην Εθνική Δύναμη Αποστολών Κυβερνοχώρου σχεδιάστηκαν έτσι ώστε ο κυβερνοχώρος να χρησιμοποιείται ως αυτοτελές επιχειρησιακό εργαλείο.

Αυτή η διάταξη επέτρεψε στην Κυβερνοδιοίκηση των ΗΠΑ να εξαρθρώσει δίκτυα τρομοκρατικής προπαγάνδας και να διαταράξει τη λειτουργία συμμοριών λυτρισμικού. Είναι, όμως, λιγότερο κατάλληλη για τον αναδυόμενο ρόλο των κυβερνοεπιχειρήσεων ως παράγοντα υποστήριξης των πολεμικών επιχειρήσεων.

Οι αμερικανικές Ένοπλες Δυνάμεις πρέπει να προσαρμόσουν τον τρόπο με τον οποίο σχεδιάζουν, χρηματοδοτούν και αξιοποιούν τις επιδράσεις στον κυβερνοχώρο, ώστε αυτές να υποστηρίζουν διακλαδικές επιχειρήσεις σε όλα τα πεδία.

Οι κυβερνοεπιχειρήσεις πρέπει να ενσωματωθούν τόσο στενά στον συνολικό επιχειρησιακό σχεδιασμό, ώστε οι διοικητές να μπορούν να τις χρησιμοποιούν με την ίδια ευκολία με την οποία ζητούν συμβατικά πυρά ή ανεφοδιασμό.

Οι περιπτώσεις του Ιράν και της Βενεζουέλας πρέπει να θεωρούνται επιτυχίες με επιφυλάξεις: οι κυβερνοεπιχειρήσεις πέτυχαν απέναντι σε αντιπάλους με περιορισμένες δυνατότητες και σε συνθήκες που επέτρεψαν την εκ των προτέρων σχεδίαση και δοκιμή τους.

Απέναντι, όμως, σε έναν ισοδύναμο ανταγωνιστή όπως η Κίνα, θα αποκαλυφθούν οι αδυναμίες στον τρόπο με τον οποίο οι αμερικανικές Ένοπλες Δυνάμεις καταρτίζουν σήμερα διακλαδικά σχέδια, συγκροτούν κυβερνοδυνάμεις και τις χρησιμοποιούν σε κοινές επιχειρήσεις.

Πρόκληση 1: Διακλαδικός σχεδιασμός με τη συμμετοχή των κυβερνοδυνάμεων

Σήμερα, οι ενέργειες στον κυβερνοχώρο ενσωματώνονται με ασυνεπή τρόπο στα διακλαδικά επιχειρησιακά σχέδια και στα σχέδια εκτάκτου ανάγκης, ιδιαίτερα σε επιχειρησιακό και τακτικό επίπεδο.

Οι κυβερνοεπιχειρήσεις συχνά περιορίζονται σε ένα χωριστό παράρτημα που αφορά αποκλειστικά τον κυβερνοχώρο και δεν συγχρονίζονται επαρκώς με τις δραστηριότητες στα υπόλοιπα πεδία επιχειρήσεων. Η διαδικασία σχεδιασμού των αμερικανικών Ενόπλων Δυνάμεων πρέπει να υπερβεί τρία εμπόδια, ώστε να ενσωματώσει αποτελεσματικά τις κυβερνοενέργειες.

Το πρώτο εμπόδιο είναι η αξιοπιστία. Η πρόκληση ενός αποτελέσματος στον κυβερνοχώρο στον χρόνο και στον τόπο που επιλέγει ένας διοικητής προϋποθέτει την απόκτηση και διατήρηση πρόσβασης σε ένα εχθρικό σύστημα το οποίο βρίσκεται υπό αμφισβήτηση. Απαιτεί επίσης την ανάπτυξη ενός ψηφιακού φορτίου ικανού να προκαλεί, κατόπιν εντολής, προβλέψιμα αποτελέσματα.

Κάθε όπλο εμπεριέχει έναν βαθμό αβεβαιότητας: ένας πύραυλος μπορεί να αναχαιτιστεί, το σύστημα καθοδήγησής του να παρεμβληθεί ή η κεφαλή του να μην εκραγεί. Οι σχεδιαστές, ωστόσο, μπορούν να υπολογίσουν την πιθανότητα επιτυχίας του πυραύλου.

Οι εχθρικές άμυνες, η πολυπλοκότητα του δικτύου-στόχου και η δυσκολία αξιόπιστης πρόκλησης πραγματικών αποτελεσμάτων μέσω ενός ψηφιακού φορτίου εισάγουν πρόσθετη αβεβαιότητα στον κύκλο σχεδιασμού. Παρότι οι διοικητές είναι εξοικειωμένοι με τον σχεδιασμό υπό συνθήκες αβεβαιότητας, η δυσκολία υπολογισμού της πιθανότητας επιτυχίας μιας κυβερνοεπιχείρησης δεν τους επιτρέπει να την εμπιστευθούν εύκολα ως βασικό και αναντικατάστατο στοιχείο ενός διακλαδικού σχεδίου.

Το δεύτερο εμπόδιο είναι η απουσία κοινής επιχειρησιακής εικόνας. Η Κυβερνοδιοίκηση των ΗΠΑ και η Υπηρεσία Εθνικής Ασφάλειας (NSA) διαχειρίζονται τις πλέον ευαίσθητες δυνατότητες. Η αξιοποίησή τους πρέπει αναγκαστικά να σταθμίζεται έναντι της ανάγκης διατήρησής τους για συλλογή πληροφοριών ή για την υποστήριξη κάποιας διαφορετικής επιχειρησιακής απαίτησης.

Η συγκεντρωτική διαχείριση, όμως, δεν επιτρέπει στους διοικητές των επιμέρους θεάτρων επιχειρήσεων να γνωρίζουν το σύνολο των κυβερνοδυνατοτήτων που έχουν στη διάθεσή τους.

Παρόλα αυτά, οι επιμέρους κλάδοι των αμερικανικών Ενόπλων Δυνάμεων εμφανίζονται σταθερά απρόθυμοι ή ανίκανοι να δώσουν προτεραιότητα στην προσέλκυση των κατάλληλων ανθρώπων, με τις αναγκαίες ικανότητες, την τεχνική κατάρτιση και τις εξειδικευμένες δεξιότητες για αποτελεσματική δράση στον κυβερνοχώρο.

Η δομή, τα κίνητρα και η οργανωτική κουλτούρα των κλάδων είναι προσανατολισμένα στην εκπαίδευση πεζικάριων, ιπταμένων και αξιωματικών πολεμικών πλοίων επιφανείας. Ο κυβερνοχώρος αποτελεί δευτερεύουσα σκέψη στις προτεραιότητές τους για τη συγκρότηση δυνάμεων, κάτι που αντικατοπτρίζεται και στη δεξαμενή διαθέσιμου προσωπικού.

Οι συνέπειες είναι σοβαρές και διαρκείς. Θέσεις σχετικές με τον κυβερνοχώρο παραμένουν κενές σε όλους τους κλάδους. Ικανοί χειριστές κυβερνοεπιχειρήσεων μετατίθενται συστηματικά σε καθήκοντα άσχετα με το αντικείμενό τους, προκειμένου να καλυφθούν άλλες ανάγκες προσωπικού. Με τον τρόπο αυτό καταστρέφεται η συνέχεια της τεχνογνωσίας, η οποία είναι απαραίτητη για την αποτελεσματική διεξαγωγή κυβερνοεπιχειρήσεων.

Ανάλογες ελλείψεις παρατηρούνται και στο επίπεδο των ανώτατων αξιωματικών. Από τους περίπου 13 ανώτατους αξιωματικούς του Στρατού, του Ναυτικού και της Αεροπορίας που υπηρετούν στην Κυβερνοδιοίκηση, μόνο ένας είναι αξιωματικός ενός αστέρα με προϋπηρεσία στον κυβερνοχώρο. Πρόκειται για μια εντυπωσιακά αρνητική ένδειξη του τρόπου με τον οποίο οι στρατιωτικοί κλάδοι αντιμετώπισαν, επί δύο δεκαετίες, την ανάπτυξη ηγετικών στελεχών στον συγκεκριμένο τομέα.

Οι προσπάθειες του Πενταγώνου να προχωρήσει σε μεταρρυθμίσεις εντός της υφιστάμενης δομής δεν έχουν επιλύσει το βασικό πρόβλημα.

Το σχέδιο Cybercom 2.0 διατηρεί τον κεντρικό ρόλο των πέντε υφιστάμενων στρατιωτικών κλάδων στη συγκρότηση κυβερνοδυνάμεων, ενώ ταυτόχρονα παραχωρεί στην Κυβερνοδιοίκηση πρόσθετες αρμοδιότητες ανάλογες με εκείνες ενός αυτοτελούς κλάδου.

Εξακολουθεί, όμως, να συντηρεί ένα ψευδές δίλημμα: είτε η Κυβερνοδιοίκηση θα λειτουργεί σαν φορέας συγκρότησης δυνάμεων είτε θα δημιουργηθεί ένας εξειδικευμένος μηχανισμός συγκρότησης δυνάμεων μέσω της ίδρυσης αυτοτελούς Κλάδου Κυβερνοχώρου. Το σχέδιο επιλέγει την πρώτη λύση αντί της δεύτερης.

Η απαίτηση από τις μάχιμες διοικήσεις να συγκροτούν και ταυτόχρονα να χρησιμοποιούν δυνάμεις δεν πρόκειται να επιτύχει, επειδή οι δύο αυτοί ρόλοι είναι δομικά ασύμβατοι.

Πρόκληση 3: Η τακτική αξιοποίηση των κυβερνοεπιχειρήσεων

Οι πρόσφατες συγκρούσεις δείχνουν ότι η πιο αξιόπιστη συνεισφορά του κυβερνοχώρου στο πεδίο της μάχης δεν προέρχεται από μεγάλης κλίμακας στρατηγικά πλήγματα, αλλά από μικρότερες, άμεσες ενέργειες που υποστηρίζουν τακτικές επιχειρήσεις.

Στην Ουκρανία, οι ρωσικές κυβερνοεπιθέσεις εναντίον των ουκρανικών ενεργειακών υποδομών προκάλεσαν μόνο βραχυπρόθεσμες διαταραχές και σύντομα αντικαταστάθηκαν από συμβατικά πλήγματα με πυραύλους και μη επανδρωμένα αεροσκάφη.

Καθώς η σύγκρουση εξελισσόταν, οι Ρώσοι χειριστές κυβερνοεπιχειρήσεων στράφηκαν στην υποστήριξη των συμβατικών στρατιωτικών επιχειρήσεων. Διατάρασσαν αισθητήρες και δίκτυα διοίκησης, διευκόλυναν πλήγματα εναντίον της εφοδιαστικής υποστήριξης και συνέλεγαν τακτικές πληροφορίες για την καθοδήγηση των πυρών και των ελιγμών.

Οι αμερικανικές κυβερνοδυνάμεις είναι οργανωμένες έτσι ώστε να προκαλούν προηγμένα αποτελέσματα εξ αποστάσεως. Οι ενέργειες αυτές βασίζονται συχνά σε πρόσβαση που αποκτήθηκε μήνες ή ακόμη και χρόνια νωρίτερα και πρέπει να διατηρείται απέναντι σε έναν αντίπαλο ο οποίος διορθώνει συνεχώς τα συστήματά του και αναζητά ενεργά εισβολείς.

Η αξιοποίηση τέτοιων ευαίσθητων δυνατοτήτων απαιτεί χρονοβόρα έγκριση από ανώτατους διοικητές. Αντίθετα, μια ενέργεια εγγύς υποστήριξης αναπτύσσεται εναντίον στόχου στον οποίο ο χειριστής μπορεί να φτάσει μέσω ραδιοσυχνοτήτων ή φυσικής εγγύτητας.

Μολονότι αυτές οι δυνατότητες ενδέχεται να μην έχουν την ίδια ισχύ με μια επιχείρηση που αναπτύχθηκε στο Φορτ Μιντ, μπορούν να χρησιμοποιηθούν γρήγορα και να ανταποκριθούν στις άμεσες τακτικές απαιτήσεις.

Το 11ο Τάγμα Κυβερνοχώρου του αμερικανικού Στρατού Ξηράς αναπτύσσει Εκστρατευτικές Ομάδες Κυβερνοχώρου και Ηλεκτρομαγνητικού Πολέμου (CEMA). Οι ομάδες αυτές διεξάγουν κυβερνοεπιχειρήσεις μέσω ραδιοσυχνοτήτων και ηλεκτρονικές επιθέσεις, δρώντας παράλληλα με τις δυνάμεις ελιγμού.

Το Σώμα Πεζοναυτών, από την πλευρά του, ενσωματώνει τις κυβερνοεπιχειρήσεις και τον ηλεκτρονικό πόλεμο στις Ομάδες Πληροφοριακών Επιχειρήσεων των Εκστρατευτικών Δυνάμεων Πεζοναυτών.

Οι μονάδες αυτές, ωστόσο, εξακολουθούν να εξαρτώνται από την Κυβερνοδιοίκηση για την έγκριση των ενεργειών τους. Ακόμη και απλές επιχειρήσεις πρέπει συχνά να περάσουν από μια αργή και συγκεντρωτική διαδικασία λήψης αποφάσεων.

Η τακτική ενσωμάτωση περιορίζεται ακόμη περισσότερο επειδή οι περισσότεροι χειριστές κυβερνοεπιχειρήσεων που αναπτύσσονται στην πρώτη γραμμή δεν ανήκουν οργανικά στις μονάδες τις οποίες υποστηρίζουν. Προσαρτώνται σε αυτές για μια συγκεκριμένη αποστολή και στη συνέχεια αποσύρονται.

Ως αποτέλεσμα, ούτε οι χειριστές ούτε οι υποστηριζόμενες μονάδες αναπτύσσουν ουσιαστική και λειτουργική κατανόηση των αναγκών, των δυνατοτήτων και των περιορισμών της άλλης πλευράς.

Πώς πρέπει να προετοιμαστούν οι ΗΠΑ για μια κυβερνοσύγκρουση με ισοδύναμο αντίπαλο

Σε αντίθεση με τις επιχειρήσεις στο Ιράν και στη Βενεζουέλα, μια σύγκρουση με την Κίνα θα έφερνε τις αμερικανικές δυνάμεις αντιμέτωπες με έναν ισοδύναμο ανταγωνιστή στον κυβερνοχώρο, ικανό τόσο να υπερασπίζεται τα δίκτυά του όσο και να διεξάγει δικές του επιθετικές επιχειρήσεις. Μια τέτοια αναμέτρηση θα ενέτεινε καθεμία από τις προκλήσεις που περιγράφηκαν προηγουμένως.

Ο Λαϊκός Απελευθερωτικός Στρατός της Κίνας διαχωρίζει σε επιμέρους τμήματα και θωρακίζει τα στρατιωτικά του δίκτυα, δυσχεραίνοντας την απόκτηση πρόσβασης σε αυτά. Η πρόσβαση που θα είχε εξασφαλιστεί εκ των προτέρων θα ήταν χρήσιμη μόνο κατά την αρχική φάση μιας παρατεταμένης σύγκρουσης.

Η διατήρηση της κυβερνοϋποστήριξης θα απαιτούσε τη δημιουργία νέων σημείων πρόσβασης και νέων δυνατοτήτων κατά τη διάρκεια της ίδιας της σύγκρουσης. Θα χρειαζόταν επίσης μια διαδικασία σχεδιασμού προσαρμοσμένη στη δυναμική ανανέωση των δυνατοτήτων και όχι στις προσεκτικά προετοιμασμένες επιχειρήσεις πρώτου πλήγματος που πραγματοποιήθηκαν εναντίον του Ιράν και της Βενεζουέλας.

Μια παρατεταμένη σύγκρουση θα απαιτούσε επίσης συνεχή προσαρμογή. Ο πόλεμος στην Ουκρανία δείχνει ότι αντίμετρα απέναντι σε μια συγκεκριμένη τεχνική μπορούν να εμφανιστούν μέσα σε λίγες εβδομάδες και ότι το πλεονέκτημα περιέρχεται στην πλευρά που προσαρμόζεται ταχύτερα.

Η προσαρμογή εξαρτάται από τη δυνατότητα εξακρίβωσης του κατά πόσο μια κυβερνοενέργεια πέτυχε το επιδιωκόμενο αποτέλεσμα, καθώς και από την ικανότητα γρήγορης και επαναλαμβανόμενης μετατροπής των διδαγμάτων του πολέμου σε νέες επιχειρησιακές δυνατότητες.

Μια σύγκρουση μεταξύ ισοδύναμων αντιπάλων θα απαιτούσε από τις αμερικανικές δυνάμεις να διεξάγουν και αμυντικές επιχειρήσεις στον κυβερνοχώρο. Η Κίνα θα επιτιθόταν στα οπλικά συστήματα και στα στρατιωτικά δίκτυα των ΗΠΑ και των συμμάχων τους, ενώ θα επιχειρούσε να διαταράξει τις πολιτικές υποδομές από τις οποίες εξαρτώνται η κινητοποίηση και η διατήρηση των στρατιωτικών επιχειρήσεων.

Οι κυβερνοδυνάμεις θα έπρεπε να υπερασπίζονται και να αποκαθιστούν τα φίλια συστήματα, υποστηρίζοντας ταυτόχρονα τις επιθετικές δραστηριότητες. Οι διακλαδικές ασκήσεις περιλαμβάνουν τυπικά σενάρια μη κινητικών παρεμβολών, δεν προσομοιώνουν όμως πλήρως τη διεξαγωγή επιχειρήσεων υπό συνθήκες υποβαθμισμένων δυνατοτήτων.

Ένας πόλεμος με την Κίνα θα διεξαγόταν από έναν συνασπισμό κρατών, γεγονός που θα επιδείνωνε τα προβλήματα συντονισμού και αποφυγής αλληλοπαρεμβολών που υπάρχουν ήδη στο εσωτερικό του αμερικανικού στρατιωτικού μηχανισμού.

Οι συμμαχικές δυνάμεις θα πραγματοποιούσαν δικές τους επιχειρήσεις στον κυβερνοχώρο και σε ολόκληρο το ηλεκτρομαγνητικό φάσμα, βάσει διαφορετικών αρμοδιοτήτων και με διαφορετικά επίπεδα δυνατοτήτων.

Η απουσία μιας κοινής εικόνας των διαθέσιμων επιχειρησιακών αποτελεσμάτων —η οποία περιορίζει ήδη την ολοκλήρωση στο εσωτερικό της διακλαδικής δύναμης των ΗΠΑ— θα είχε πολύ σοβαρότερες συνέπειες όταν οι επιχειρήσεις θα έπρεπε να συγχρονιστούν μεταξύ των ενόπλων δυνάμεων διαφορετικών κρατών.

Πώς μπορούν να ενσωματωθούν οι κυβερνοεπιχειρήσεις στις Ένοπλες Δυνάμεις των ΗΠΑ

Οι αμερικανικές Ένοπλες Δυνάμεις πρέπει να βελτιώσουν τον τρόπο με τον οποίο ενσωματώνουν τις ενέργειες στον κυβερνοχώρο στα διακλαδικά σχέδιά τους.

Αυτό προϋποθέτει ότι οι κυβερνοενέργειες θα καταστούν κατανοητές και αξιολογήσιμες από τους διοικητές, μέσω της ανάπτυξης μιας μεθοδολογίας για την περιγραφή των χαρακτηριστικών τους. Η μεθοδολογία πρέπει να περιλαμβάνει την πιθανότητα επιτυχίας και τον αναμενόμενο αντίκτυπο στον πραγματικό κόσμο.

Για τους σκοπούς του διακλαδικού σχεδιασμού, ένα προβλέψιμο αποτέλεσμα περιορισμένης έκτασης είναι χρησιμότερο από μια εξαιρετικά προηγμένη και εντυπωσιακή δυνατότητα, της οποίας η πιθανότητα επιτυχίας δεν μπορεί να υπολογιστεί.

Η Κυβερνοδιοίκηση των ΗΠΑ πρέπει να δημιουργήσει μια ενιαία εικόνα των κυβερνοενεργειών και των δυνατοτήτων που διατίθενται στους σχεδιαστές των επιμέρους θεάτρων επιχειρήσεων, εξασφαλίζοντας παράλληλα ότι αυτές δεν θα αλληλοσυγκρούονται ή θα παρεμβαίνουν η μία στην άλλη.

Η δημιουργία μιας τέτοιας εικόνας προϋποθέτει τον καθορισμό των ευαίσθητων δυνατοτήτων που μπορούν να γνωστοποιούνται στα επιτελεία των θεάτρων επιχειρήσεων, καθώς και των ελέγχων υπό τους οποίους θα επιτρέπεται η γνωστοποίησή τους.

Το Πεντάγωνο πρέπει να επανεξετάσει τα σχέδια εκτάκτου ανάγκης και επιχειρήσεων, ώστε να ενσωματώσει πλήρως τις κυβερνοενέργειες, αντί να τις περιορίζει σε υποστηρικτικά παραρτήματα.

Τα στοιχεία CO-IPE, τα οποία συνδέουν σήμερα την Κυβερνοδιοίκηση με τις μάχιμες διοικήσεις, πρέπει να μεταρρυθμιστούν ή να αντικατασταθούν από το πρότυπο της Διακλαδικής Δύναμης Κρούσης Κυβερνοχώρου, το οποίο εξετάστηκε κατά τον πιο πρόσφατο κύκλο αμυντικής εξουσιοδότησης.

Με αυτόν τον τρόπο, η σύνδεση πρέπει να μετατραπεί σε πραγματική σχέση επιχειρησιακού σχεδιασμού και αξιοποίησης δυνάμεων και να μην παραμένει απλώς μια λειτουργία διασύνδεσης και συντονισμού.

Το Πεντάγωνο πρέπει επίσης να συγκροτήσει τακτικές μονάδες κυβερνοχώρου, οι οποίες θα ενσωματώνονται μόνιμα στις προωθημένες μονάδες και θα μπορούν να προκαλούν αποτελέσματα μέσω άμεσης ή εγγύς πρόσβασης στους στόχους.

Οι μονάδες αυτές πρέπει να πληρούν τα ίδια πρότυπα φυσικής κατάστασης με τις δυνάμεις που υποστηρίζουν, να διαθέτουν τυποποιημένο εξοπλισμό και να παρέχουν ουσιαστική κυβερνοϋποστήριξη βάσει αρμοδιοτήτων που θα τους έχουν μεταβιβαστεί.

Παρότι οι πλέον προηγμένες κυβερνοενέργειες θα εξακολουθήσουν να εκτελούνται εξ αποστάσεως, οι διοικητές στην πρώτη γραμμή πρέπει να έχουν τη δυνατότητα να χρησιμοποιούν ενέργειες εγγύς πρόσβασης για την υποστήριξη και την επιτυχία των αποστολών τους.

Το Κογκρέσο και η κυβέρνηση πρέπει να δημιουργήσουν έναν ανεξάρτητο Κλάδο Κυβερνοχώρου των ΗΠΑ, κατά το πρότυπο της Διαστημικής Δύναμης, ο οποίος θα υπάγεται στο υπουργείο Στρατού Ξηράς και θα έχει πλήρη, νομοθετικά κατοχυρωμένη ευθύνη για τη στρατολόγηση, την εκπαίδευση, τον εξοπλισμό και τη διατήρηση του στρατιωτικού προσωπικού κυβερνοχώρου.

Ο νέος κλάδος πρέπει να ενσωματώσει τις Ομάδες της Δύναμης Αποστολών Κυβερνοχώρου που υπάγονται σήμερα σε όλους τους υφιστάμενους στρατιωτικούς κλάδους, να αναπτύξει διακριτή κουλτούρα και δόγμα κυβερνοχώρου και να δημιουργήσει ειδικές διαδρομές σταδιοδρομίας, ικανές να ανταγωνιστούν τον ιδιωτικό τομέα στην προσέλκυση ταλαντούχου προσωπικού.

Οι αρμοδιότητες του Cybercom 2.0 που προσομοιάζουν σε εκείνες αυτοτελούς στρατιωτικού κλάδου πρέπει να λειτουργήσουν ως μεταβατικό θεσμικό πλαίσιο για τη συγκρότηση της νέας υπηρεσίας και όχι να την υποκαταστήσουν.

Η Κυβερνοδιοίκηση πρέπει να ωριμάσει τις διαδικασίες αξιολόγησης των ζημιών που προκαλούνται από τις κυβερνοεπιχειρήσεις και να δημιουργήσει ειδική μονάδα για τη συνεχή βελτίωση και αναπροσαρμογή των δυνατοτήτων της. Με αυτόν τον τρόπο, οι μονάδες κυβερνοχώρου θα μπορούν να αξιολογούν την αποτελεσματικότητά τους και να εξελίσσονται κατά τη διάρκεια μιας σύγκρουσης με ισοδύναμο αντίπαλο.

Όλες οι διακλαδικές μονάδες πρέπει να εκπαιδεύονται και να ασκούνται υπό συνθήκες υποβάθμισης των κυβερνοδυνατοτήτων τους, θεωρώντας δεδομένο ότι τα δίκτυα, οι αισθητήρες και οι επικοινωνίες τους δεν μπορούν να προστατευθούν απόλυτα από τις εχθρικές παρεμβάσεις.

Τέλος, οι αμερικανικές κυβερνοδυνάμεις πρέπει να είναι προετοιμασμένες να επιχειρήσουν μαζί με βασικούς εταίρους και συμμάχους, ιδιαίτερα την Ιαπωνία, την Αυστραλία, τις Φιλιππίνες, τη Νότια Κορέα και την Ταϊβάν.

Αυτό απαιτεί κοινό επιχειρησιακό σχεδιασμό που θα περιλαμβάνει τον κυβερνοχώρο, διαδικασίες αποφυγής αλληλοεπικαλύψεων και παρεμβολών μεταξύ επιχειρησιακών ενεργειών, κοινή διαχείριση του ηλεκτρομαγνητικού φάσματος και εξουσιοδότηση για την πραγματοποίηση κυβερνοενεργειών στην περιοχή επιχειρήσεων ενός εταίρου.

Οι σχετικές διευθετήσεις είναι δύσκολο να θεσπιστούν και πρέπει να έχουν διαμορφωθεί πριν από την έναρξη μιας σύγκρουσης.

Ο υποναύαρχος ε.α. Μαρκ Μοντγκόμερι είναι ανώτερος ερευνητής και ανώτερος διευθυντής του Κέντρου Καινοτομίας στον Κυβερνοχώρο και στην Τεχνολογία (CCTI) του Ιδρύματος για την Υπεράσπιση των Δημοκρατιών.

Ο Μάθιου Φέριν είναι επισκέπτης ερευνητής στο Συμβούλιο Εξωτερικών Σχέσεων, όπου μελετά τα κινεζικά προγράμματα κυβερνοχώρου, την αμυντική πολιτική των ΗΠΑ και τη διεθνή συνεργασία στον κυβερνοχώρο.

7 Σεπτεμβρίου 2026 | The Algemeiner

Χουσεΐν Αμπντούλ-Χουσεΐν | Ερευνητής

Ο Τούρκος πρόεδρος Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν στην Άγκυρα, στις 6 Απριλίου 2026. (Mehmet Ali Ozcan/Anadolu μέσω Getty Images)

Παρότι απέχουν μεταξύ τους περίπου 1.600 χιλιόμετρα και βρίσκονται σε διαφορετικές ζώνες ώρας, η Τουρκία και οι Σουδανικές Ένοπλες Δυνάμεις (SAF) διατηρούν μια στρατιωτική συνεργασία η οποία λειτουργεί κατά άμεση παραβίαση του ισχύοντος εμπάργκο όπλων του ΟΗΕ.

Τα τουρκικά μαχητικά μη επανδρωμένα αεροσκάφη βοήθησαν αρχικά τις SAF να ανατρέψουν την πορεία του εμφυλίου πολέμου. Ωστόσο, έως τα τέλη του καλοκαιριού, η αντεπίθεση των αντίπαλων δυνάμεων εξανέμισε αυτά τα κέρδη, αναγκάζοντας τον αρχηγό του γενικού επιτελείου του Σουδάν, Γιασίρ αλ Άτα, να ταξιδέψει στην Άγκυρα, προκειμένου να ζητήσει διευρυμένη και επείγουσα στρατιωτική βοήθεια από τον Τούρκο ομόλογό του, Σελτσούκ Μπαϊρακτάρογλου. Τι επιδιώκει, όμως, η Τουρκία με την επέμβασή της στην Αφρική;

Η τουρκική επέμβαση στο Σουδάν δεν αποτελεί μεμονωμένο περιστατικό. Αντίθετα, προσφέρει ένα παράθυρο σε μια ευρείας κλίμακας και προσεκτικά σχεδιασμένη γεωπολιτική πορεία.

Μια θεσμική απάντηση δόθηκε κατά την επέτειο της Μάχης του Μαντζικέρτ, στις 26 Αυγούστου. Μιλώντας στον ιστορικό τόπο της μάχης, ο Τούρκος πρόεδρος Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν παρουσίασε ένα αδιάλλακτο όραμα για το μέλλον, εισάγοντας έννοιες όπως ο «Αιώνας της Τουρκίας».

Η ομιλία του σηματοδότησε, κατά τον αρθρογράφο, μια εποχή περιφερειακής στρατιωτικής επέκτασης και απόλυτης κυριαρχίας της Τουρκίας, συνοδευόμενη από σκληρές προειδοποιήσεις προς παγκόσμιους και περιφερειακούς ανταγωνιστές.

Ο Ερντογάν δήλωσε ανοιχτά ότι «η Ιστορία ξαναγράφεται στην περιοχή μας» και υποστήριξε ότι η Τουρκία είναι εκείνη που διαμορφώνει την περιοχή. Απείλησε «όποιες δυνάμεις επιχειρήσουν να ανακόψουν τη γεωπολιτική δυναμική της Τουρκίας», δηλώνοντας ξεκάθαρα ότι όσοι ονειρεύονται να τη σταματήσουν «θα καταστραφούν».

Για να μετατρέψει αυτή την αυτοκρατορική ρητορική σε γεωγραφική πραγματικότητα, η Άγκυρα έχει δημιουργήσει έναν στρατηγικό στρατιωτικό διάδρομο που εκτείνεται βαθιά μέσα στην Αφρική.

Στη Λιβύη, οι τουρκικές δυνάμεις διατηρούν σημαντικές χερσαίες και ναυτικές εγκαταστάσεις στη Μισράτα, καθώς και τη στρατηγικής σημασίας αεροπορική βάση Αλ Ουατίγια, εδραιώνοντας την παρουσία τους στις ακτές της Μεσογείου.

Στο Σαχέλ, η Τουρκία έχει αναπτύξει τακτικές στρατιωτικές δυνάμεις και συμβούλους σε αεροδρόμια του Νίγηρα, προκειμένου να επιβλέπουν άμεσα την εκπαίδευση στη χρήση μη επανδρωμένων αεροσκαφών.

Στο Τσαντ, οι τουρκικές δυνάμεις ελέγχουν πλέον τα στρατιωτικά φυλάκια της Αμπεσέ και της Φάγια-Λαρζό, αξιοποιώντας αυτές τις νεοαποκτηθείσες εγκαταστάσεις για κρίσιμες αποστολές εναέριας αναγνώρισης κοντά σε ασταθή σύνορα.

Ανατολικότερα, ο Ερντογάν υπέγραψε προεδρική πρόταση για την παράταση της ανάπτυξης των τουρκικών ενόπλων δυνάμεων στη Σομαλία και στις στρατηγικής σημασίας θαλάσσιες ζώνες της. Το γραφείο του επισήμανε ότι η ασφάλεια και η σταθερότητα της Σομαλίας έχουν σημασία για ολόκληρη την περιοχή, εδραιώνοντας σε μόνιμη βάση ένα τουρκικό ναυτικό και στρατιωτικό προγεφύρωμα στο Κέρας της Αφρικής.

Η Αφρική, ωστόσο, αποτελεί μόνο ένα από τα πεδία μιας τουρκικής εκστρατείας που αναπτύσσεται σε πολλαπλά μέτωπα. Η Συρία, το Ιράκ, ο Λίβανος και η Γάζα συγκροτούν ένα διασυνδεδεμένο μέτωπο στην Ανατολική Μεσόγειο, όπου η Άγκυρα διεκδικεί ολοένα πιο έντονα πολιτική και στρατιωτική κυριαρχία.

Στη Συρία και στο Ιράκ, η Τουρκία έχει ξεπεράσει το στάδιο των προσωρινών διασυνοριακών επιχειρήσεων, εγκαθιστώντας μόνιμες στρατιωτικές βάσεις και διατηρώντας συνεχή παρουσία στρατευμάτων, με στόχο τη διάλυση των κουρδικών δικτύων και τη δημιουργία μιας βαθιάς και μη αναστρέψιμης ζώνης ασφαλείας.

Όταν, στο μεταξύ, ο πρόεδρος του Λιβάνου Αούν επισκέφθηκε την Άγκυρα, ο Ερντογάν πρότεινε την ανάπτυξη τουρκικών στρατευμάτων στα σύνορα του Λιβάνου με το Ισραήλ.

Όπως και στην περίπτωση του Λιβάνου, η Τουρκία πρότεινε την ανάπτυξη στρατευμάτων και στη Γάζα, στο πλαίσιο της Διεθνούς Δύναμης Ασφαλείας του ΟΗΕ. Το Ισραήλ άσκησε βέτο σε μια τέτοια ανάπτυξη. Η Άγκυρα, πάντως, εξακολουθεί να αξιοποιεί τα εκτεταμένα δίκτυα ανθρωπιστικής βοήθειας που διαθέτει στη Λωρίδα της Γάζας, καθώς και τη στενή σύμπλευσή της με την τοπική ηγεσία, προκειμένου να παρουσιαστεί ως απαραίτητος περιφερειακός διαμεσολαβητής.

Αυτή η ευρεία, διαπεριφερειακή επέκταση εκτυλίσσεται παρά τους ιδιαίτερα αρνητικούς οικονομικούς δείκτες στο εσωτερικό της Τουρκίας, οι οποίοι θεωρητικά θα έπρεπε να περιορίζουν τις φιλοδοξίες της.

Ο προϋπολογισμός της Τουρκίας για την άμυνα και την ασφάλεια αυξήθηκε φέτος κατά περισσότερο από 30%, φτάνοντας περίπου τα 27,34 δισεκατομμύρια δολάρια και απορροφώντας πάνω από το 2,3% του ΑΕΠ της χώρας.

Η διοχέτευση μεγαλύτερου μέρους των κρατικών εσόδων σε στρατιωτικές δραστηριότητες στο εξωτερικό συνεπάγεται λιγότερη δημόσια χρηματοδότηση για την αντιμετώπιση των εγχώριων προβλημάτων παραγωγικότητας και κοινωνικής ευημερίας. Η Κεντρική Τράπεζα της Τουρκίας προέβλεψε ότι ο πληθωρισμός στο τέλος του έτους θα διαμορφωθεί στο 24%, γεγονός που δημιουργεί σοβαρές αμφιβολίες για τη μακροπρόθεσμη δυνατότητα της Άγκυρας να χρηματοδοτεί αποκλειστικά από τον κρατικό προϋπολογισμό τη συμβατική στρατιωτική της επέκταση.

Για να παρακάμψει αυτούς τους δημοσιονομικούς περιορισμούς και να αποφύγει την ανάπτυξη πολυάριθμων και δαπανηρών συμβατικών στρατιωτικών δυνάμεων, η Άγκυρα βασίζεται σε μεγάλο βαθμό στη διεθνική ιδεολογική υποδομή της Μουσουλμανικής Αδελφότητας.

Καλλιεργώντας στενές συμμαχίες με κινήματα που πρόσκεινται στη Μουσουλμανική Αδελφότητα —όπως συμβαίνει στο Σουδάν, στη Λιβύη, στη Συρία και στη Γάζα— η Τουρκία αποκτά με χαμηλό κόστος πρόσβαση σε περιφερειακές δυνάμεις δι’ αντιπροσώπων, τοπικούς διοικητικούς μηχανισμούς και εδάφη στρατηγικής σημασίας.

Στη Λιβύη, η Τουρκία συνεργάζεται απευθείας με πολιτικές παρατάξεις της Τρίπολης, προκειμένου να εδραιώσει τις μόνιμες βάσεις της. Στο Σουδάν και στη Σομαλία αξιοποιεί ήδη διαμορφωμένα ισλαμιστικά δίκτυα για την ανάπτυξη αμυντικών δυνατοτήτων και την εξασφάλιση ζωτικών εμπορικών διαδρόμων.

Στη Γάζα, η στενή ιδεολογική σύμπλευση με τη Χαμάς επιτρέπει στην Τουρκία να αυτοπροβάλλεται ως αναντικατάστατος περιφερειακός διαμεσολαβητής. Παράλληλα, οι τοπικοί βραχίονες στον Λίβανο και οι πιστές προς την Άγκυρα πολιτοφυλακές στη Συρία συμβάλλουν στη δημιουργία διασυνοριακών ζωνών ασφαλείας.

Η στρατηγική αυτή επιτρέπει στην Τουρκία να διατηρεί μια εκτεταμένη στρατιωτική παρουσία, μετατρέποντας την ιδεολογική αφοσίωση τοπικών δυνάμεων σε χαμηλού κόστους επιχειρησιακή βιωσιμότητα.

Με βάση αυτό το σταθερό πρότυπο συμπεριφοράς, ο αρθρογράφος εκτιμά ότι η Τουρκία εργάζεται ξεκάθαρα για να κληρονομήσει τον μανδύα του επαναστατικού Ιράν και να καταστεί η κυρίαρχη ισλαμική αυτοκρατορική δύναμη στη Μέση Ανατολή και στην Αφρική.

Η Άγκυρα αντικαθιστά το αποσταθεροποιημένο σιιτικό δίκτυο δυνάμεων δι’ αντιπροσώπων της Τεχεράνης με ένα πολύ ισχυρότερο, κρατικά υποστηριζόμενο σουνιτικό πλαίσιο. Ο Ερντογάν υιοθέτησε μάλιστα ρητά το κλασικό ιδεολογικό σύνθημα που χρησιμοποιεί παραδοσιακά το Ιράν σχετικά με την αναθεώρηση της παγκόσμιας τάξης, διακηρύσσοντας ότι η Τουρκία θα στέκεται πάντοτε, με όλες της τις δυνάμεις, στο πλευρό όλων των καταπιεσμένων και αδικημένων, όπου και αν βρίσκονται.

«Στεκόμαστε με όλες μας τις δυνάμεις στο πλευρό όλων των καταπιεσμένων και αδικημένων, όπου και αν βρίσκονται στον κόσμο. Με αυτή την αξιοπρεπή στάση μας αποτελούμε παράδειγμα για την ανθρωπότητα, παντού, από τη Συρία και την Παλαιστίνη έως τη Σομαλία και το Αρακάν», δήλωσε ο Τούρκος πρόεδρος.

Οι τουρκικές επεμβάσεις στην Αφρική και στη Μέση Ανατολή δεν αποτελούν ασύνδετους μεταξύ τους περιφερειακούς ελιγμούς. Συνιστούν, κατά τον αρθρογράφο, τους θεμελιώδεις πυλώνες μιας αναδυόμενης ισλαμικής αυτοκρατορίας.

Ο Χουσεΐν Αμπντούλ-Χουσεΐν είναι ερευνητής στο Ίδρυμα για την Υπεράσπιση των Δημοκρατιών (Foundation for Defense of Democracies – FDD).

Μαρσέλ Φίρστεναου

Το κόμμα Συμμαχία Ζάρα Βάγκενκνεχτ (BSW) θα μπορούσε να βοηθήσει την Εναλλακτική για τη Γερμανία (AfD) να αναλάβει την εξουσία στη Σαξονία-Άνχαλτ. Το BSW, ωστόσο, ταλανίζεται από έντονες εσωτερικές συγκρούσεις.

Ο υποψήφιος της AfD Ούλριχ Ζίγκμουντ θα μπορούσε, με τη στήριξη της Συμμαχίας Ζάρα Βάγκενκνεχτ, να γίνει πρωθυπουργός της Σαξονίας-Άνχαλτ. Φωτογραφία: Karina Hessland-Wissel/Jan Huebner/IMAGO

Μετά τις εκλογές στη Σαξονία-Άνχαλτ δεν διαφαίνεται κάποιος προφανής κυβερνητικός συνασπισμός, καθώς η ακροδεξιά Εναλλακτική για τη Γερμανία (AfD), παρά το 44% που συγκέντρωσε, δεν κατάφερε να εξασφαλίσει την απόλυτη πλειοψηφία.

Αυτό σημαίνει ότι ο σχηματισμός νέας κυβέρνησης σε ένα από τα 16 ομόσπονδα κρατίδια της Γερμανίας είναι δυσκολότερος από ποτέ. Η κατάσταση οφείλεται εν μέρει και στην επιτυχία που κατόρθωσε να σημειώσει η Συμμαχία Ζάρα Βάγκενκνεχτ (BSW), η οποία ιδρύθηκε μόλις το 2024.

Η Βάγκενκνεχτ, οικονομολόγος στο επάγγελμα, υπήρξε επί χρόνια μέλος του σοσιαλιστικού κόμματος Η Αριστερά. Πρώην κομμουνίστρια, απομακρύνθηκε σταδιακά από τις πολιτικές της καταβολές. Το κόμμα της δεν εντάσσεται εύκολα στις παραδοσιακές πολιτικές κατηγορίες. Όπως υποστηρίζει η ίδια, πολλοί άνθρωποι δεν μπορούν πλέον να ταυτιστούν με χαρακτηρισμούς όπως «Αριστερά» ή «Δεξιά».

Από την αρχή, η Βάγκενκνεχτ δεν έδειξε απροθυμία να συνομιλήσει με την AfD. Εδώ και καιρό υποστηρίζει ότι στο κόμμα αυτό υπάρχουν άνθρωποι οι οποίοι αντιμετωπίζονται άδικα όταν χαρακτηρίζονται συλλήβδην ναζιστές.

Τώρα, η Ζάρα Βάγκενκνεχτ και οι υποστηρικτές της αναζητούν κοινό έδαφος με την AfD. Θα μπορούσαν ακόμη και να διευκολύνουν την εκλογή του επικεφαλής της AfD Ούλριχ Ζίγκμουντ στην πρωθυπουργία του κρατιδίου, απέχοντας από τη σχετική ψηφοφορία. Η Βάγκενκνεχτ είχε αναφερθεί σε αυτό το ενδεχόμενο πριν από τις εκλογές της 6ης Σεπτεμβρίου.

AfD και BSW εναντίον της «ανεξέλεγκτης μετανάστευσης»

Λίγες ημέρες πριν από την ψηφοφορία, η Ζάρα Βάγκενκνεχτ μίλησε στον τηλεοπτικό σταθμό ntv για τις κοινές πολιτικές προτιμήσεις των ψηφοφόρων του BSW και της AfD:

«Πρόκειται για ανθρώπους που έχουν παρόμοιες ανησυχίες. Θέλουν ελεγχόμενη μετανάστευση, δεν θέλουν αυτή την ανεξέλεγκτη μετανάστευση και, πάνω απ’ όλα, θέλουν η πολιτική να ασκείται ξανά προς το συμφέρον τους και η ζωή τους να βρίσκεται στο επίκεντρο».

Σημαντική σύγκλιση μεταξύ των δύο κομμάτων καταγράφεται και σε ζητήματα πέραν της γερμανικής μεταναστευτικής πολιτικής. Και τα δύο ζητούν τον τερματισμό της αποστολής γερμανικών όπλων στην Ουκρανία, η οποία δέχθηκε την επίθεση της Ρωσίας κατά παράβαση του διεθνούς δικαίου. Υποστηρίζουν επίσης ότι στη Γερμανία δεν υπάρχει πλέον ελευθερία του λόγου.

Παραμένει εντελώς αβέβαιο εάν το BSW θα συνεργαστεί τελικά με την AfD. Ο επικεφαλής της AfD στο κρατίδιο, Ούλριχ Ζίγκμουντ, είχε τονίσει ακόμη και πριν από τις εκλογές ότι επιθυμούσε να κυβερνήσει μόνο εφόσον το κόμμα του εξασφάλιζε αυτοδύναμη πλειοψηφία.

Η Ζάρα Βάγκενκνεχτ σε προεκλογική συγκέντρωση στη Χάλε της Σαξονίας-Άνχαλτ, στις 3 Σεπτεμβρίου 2026. Η Βάγκενκνεχτ δεν είναι πλέον πρόεδρος του BSW, παραμένει όμως η πιο αναγνωρίσιμη εκπρόσωπός του. Φωτογραφία: dts Nachrichtenagentur/IMAGO

Όταν το BSW ιδρύθηκε τον Ιανουάριο του 2024, πραγματοποίησε ένα εντυπωσιακό ξεκίνημα. Το κόμμα, το οποίο προέκυψε από διάσπαση της σοσιαλιστικής Αριστεράς, εξέλεξε σύντομα αντιπροσώπους στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και, μέσα στην ίδια χρονιά, κατέγραψε διψήφια ποσοστά σε τρεις περιφερειακές εκλογικές αναμετρήσεις.

Στα ανατολικά γερμανικά κρατίδια του Βρανδεμβούργου και της Θουριγγίας, το κόμμα συμμετείχε αμέσως σε κυβερνητικούς συνασπισμούς. Το ίδιο θα μπορούσε να έχει συμβεί και στη Σαξονία, όμως οι διαπραγματεύσεις για τον σχηματισμό συνασπισμού με το Χριστιανοδημοκρατικό Κόμμα (CDU) και το κεντροαριστερό Σοσιαλδημοκρατικό Κόμμα (SPD) κατέρρευσαν.

Το BSW τάσσεται υπέρ μιας αυστηρής πολιτικής απέναντι στους πρόσφυγες. Αντιτίθεται επίσης σε κάθε μορφή στρατιωτικής υποστήριξης, είτε προς την Ουκρανία είτε προς το Ισραήλ.

Η ιδρύτρια του κόμματος, Ζάρα Βάγκενκνεχτ, είναι οικονομολόγος και μεγάλωσε στην κομμουνιστική Ανατολική Γερμανία. Από την αρχή δεν είχε επιφυλάξεις ως προς τις επαφές με την AfD. Ήδη από το 2023 είχε δηλώσει ότι ορισμένοι άνθρωποι μέσα στο κόμμα χαρακτηρίζονταν άδικα ναζιστές.

Από ανερχόμενη δύναμη σε κόμμα που αγωνίζεται να επιβιώσει

Το BSW στη Σαξονία-Άνχαλτ έχει, πάντως, αποκλείσει το ενδεχόμενο ενός κλασικού κυβερνητικού συνασπισμού με την AfD.

Μετά τις εκλογές του 2024 στο Βρανδεμβούργο και στη Θουριγγία, οι τοπικές οργανώσεις του BSW στα δύο κρατίδια κινήθηκαν αντίθετα προς τη δηλωμένη βούληση της ιδρύτριάς του και συμμετείχαν σε κυβερνήσεις μαζί με καθιερωμένα κόμματα. Η διαρκής σύγκρουση ανάμεσα στην ομοσπονδιακή ηγεσία του κόμματος και στις περιφερειακές του οργανώσεις οδήγησε, από το 2025, στη διάλυση του κυβερνητικού συνασπισμού με τους Σοσιαλδημοκράτες στο Βρανδεμβούργο.

Στη Θουριγγία, όπου κυβερνά συνασπισμός του CDU, του SPD και του BSW, οι περισσότεροι βουλευτές του BSW ανακοίνωσαν, δύο ημέρες πριν από τις εκλογές στη Σαξονία-Άνχαλτ, ότι αποχωρούν από το κόμμα. Δήλωσαν, ωστόσο, ότι επιθυμούν να παραμείνουν στην περιφερειακή κυβέρνηση υπό την ηγεσία του CDU.

«Δεν εκλεγήκαμε για να ανεχόμαστε φλερτ με ακροδεξιούς εξτρεμιστές», δήλωσε η υπουργός Οικονομικών Κάτια Βολφ, εξηγώντας την απόφαση και αναφερόμενη στην προσέγγιση με την AfD που προώθησε η Βάγκενκνεχτ.

Η εκλογική επιτυχία του BSW στη Σαξονία-Άνχαλτ και ο καθοριστικός ρόλος που απέκτησε στον σχηματισμό κυβέρνησης προσέδωσαν στο κόμμα, τουλάχιστον προς το παρόν, μια σε μεγάλο βαθμό απροσδόκητη πολιτική σημασία.

Στις ομοσπονδιακές εκλογές του 2025 για την Μπούντεσταγκ, το BSW απέτυχε οριακά να συγκεντρώσει το απαιτούμενο 5% για την είσοδό του στο Κοινοβούλιο. Εξαιτίας και των πολυάριθμων εσωτερικών του συγκρούσεων, έδειχνε να έχει χάσει σημαντικό μέρος της αξιοπιστίας του στην κοινωνία.

Παράλληλα, η κεντρική φυσιογνωμία του κόμματος, Ζάρα Βάγκενκνεχτ, αποσύρθηκε από την ηγεσία και δεν διεκδικεί πλέον την προεδρία του. Εξακολουθεί, όμως, να ασκεί επιρροή από το παρασκήνιο και να αποτελεί ισχυρό πόλο έλξης στις συγκεντρώσεις του BSW, ιδιαίτερα κατά τις προεκλογικές περιόδους.

Ώθηση ενόψει των επόμενων περιφερειακών εκλογών;

Μετά την επιτυχή είσοδο του BSW στο Κοινοβούλιο της Σαξονίας-Άνχαλτ —η οποία, σύμφωνα με τις προεκλογικές δημοσκοπήσεις, δεν ήταν καθόλου εξασφαλισμένη— η Βάγκενκνεχτ εμφανίστηκε ιδιαίτερα αισιόδοξη.

«Η επιστροφή του BSW έχει αρχίσει», δήλωσε στο γερμανικό πρακτορείο ειδήσεων dpa.

Το κατά πόσο αυτή η ανάκαμψη θα αποδειχθεί διατηρήσιμη θα φανεί στις 20 Σεπτεμβρίου, όταν θα πραγματοποιηθούν περιφερειακές εκλογές στο Μεκλεμβούργο-Δυτική Πομερανία και στην πόλη-κρατίδιο του Βερολίνου.

Το άρθρο μεταφράστηκε από τα γερμανικά.

Μαρσέλ Φίρστεναου
Ανταποκριτής και συντάκτης της Deutsche Welle στο Βερολίνο, με αντικείμενο την τρέχουσα πολιτική και την κοινωνία.

.dw.com

Ο ιρανικός στρατός έδωσε στη δημοσιότητα βίντεο νωρίς την Τετάρτη, το οποίο, σύμφωνα με τον ίδιο, δείχνει πυραύλους και μη επανδρωμένα αεροσκάφη να εκτοξεύονται προς αμερικανικά πλοία και πετρελαιοφόρα, ως απάντηση στην τελευταία επίθεση των ΗΠΑ εναντίον πέντε ιρανικών δεξαμενόπλοιων.

Της Κάθι Μπάσεβιτς

Τελευταία ενημέρωση: 9 Σεπτεμβρίου 2026, 12:21 μ.μ., ώρα Ελλάδας

ΝΕΑ ΥΟΡΚΗ (AP) — Η τιμή του πετρελαίου ξεπέρασε τα 100 δολάρια το βαρέλι για πρώτη φορά έπειτα από σχεδόν έξι εβδομάδες, καθώς οι επιθέσεις εναντίον πετρελαϊκών εγκαταστάσεων και πλοίων στη Μέση Ανατολή απειλούν να αποδυναμώσουν ακόμη περισσότερο μια ήδη επιβαρυμένη αλυσίδα εφοδιασμού.

Το συμβόλαιο με τον μεγαλύτερο όγκο συναλλαγών για το αργό πετρέλαιο Brent, το οποίο αποτελεί το διεθνές σημείο αναφοράς, είχε κλείσει στα 97,89 δολάρια, προτού ενισχυθεί κατά 2,4% και φτάσει νωρίς την Τετάρτη στα 100,29 δολάρια το βαρέλι.

Το αμερικανικό αργό αναφοράς σημείωσε άνοδο 1,9%, στα 94,77 δολάρια το βαρέλι.

Όταν οι τιμές του πετρελαίου αυξάνονται απότομα, ακολουθούν συνήθως οι τιμές της βενζίνης, του πετρελαίου κίνησης και των αεροπορικών καυσίμων. Η εξέλιξη αυτή μπορεί να αυξήσει το κόστος των μετακινήσεων, αλλά και αγαθών που πρέπει να μεταφέρονται γρήγορα, όπως τα φρέσκα τρόφιμα, ή σε μεγάλες αποστάσεις, όπως τα έπιπλα και οι ηλεκτρικές συσκευές.

Οι αγορές αντέδρασαν μετά την ανακοίνωση του αμερικανικού στρατού ότι έπληξε πέντε ιρανικά δεξαμενόπλοια, ως απάντηση σε απόπειρες πυραυλικών επιθέσεων εναντίον πολεμικού πλοίου του αμερικανικού Ναυτικού. Παράλληλα, επιθέσεις των υποστηριζόμενων από το Ιράν ανταρτών Χούθι προκάλεσαν πυρκαγιές σε πετρελαϊκές εγκαταστάσεις στη Σαουδική Αραβία.

Οι τιμές του αργού πετρελαίου εκτινάχθηκαν μετά την έναρξη του πολέμου του Ισραήλ και των Ηνωμένων Πολιτειών με το Ιράν και έκτοτε παρουσιάζουν μεγάλες διακυμάνσεις, κατά τη διάρκεια των περισσότερων από έξι μηνών που διαρκούν οι συγκρούσεις. Οι εχθροπραξίες έχουν αναστείλει το μεγαλύτερο μέρος της ναυσιπλοΐας μέσω των Στενών του Ορμούζ, ενός στενού θαλάσσιου περάσματος από το οποίο, πριν από την έναρξη του πολέμου, διερχόταν το ένα πέμπτο της παγκόσμιας προσφοράς πετρελαίου.

Η τιμή του Brent αυξήθηκε από περίπου 70 σε 100 δολάρια το βαρέλι κατά το μεγαλύτερο μέρος του Μαρτίου, του Απριλίου και του Μαΐου. Τον Ιούλιο οι τιμές κινήθηκαν μεταξύ 72 και 102 δολαρίων, αντανακλώντας τις διαδοχικές αυξομειώσεις των προσδοκιών ότι οι ΗΠΑ και το Ιράν θα συμφωνούσαν σε ένα σχέδιο που θα επέτρεπε στα ακινητοποιημένα δεξαμενόπλοια να μεταφέρουν με ασφάλεια πετρέλαιο από τον Περσικό Κόλπο.

«Κατά την άποψή μας, η επίτευξη μιας βιώσιμης συμφωνίας πριν από τις ενδιάμεσες εκλογές στις ΗΠΑ καθίσταται ολοένα και πιο απίθανη, ενώ ενδέχεται να παραμείνει άπιαστη ακόμη και μετά από αυτές», ανέφεραν αναλυτές της Bank of America σε ενημερωτικό σημείωμα την Τρίτη.

Οι αναλυτές αναθεώρησαν προς τα πάνω την πρόβλεψή τους για την τιμή του πετρελαίου κατά το δεύτερο εξάμηνο του έτους, στα 83 δολάρια το βαρέλι, «λόγω των πιο επίμονων διαταραχών στα Στενά του Ορμούζ». Παράλληλα, εξακολουθούν να αναμένουν σταδιακή ανάκαμψη της ναυσιπλοΐας μέσω του στενού.

Εάν οι επιθέσεις συνεχίσουν να περιορίζουν ασφυκτικά τη διέλευση των πλοίων, οι τιμές θα μπορούσαν να φτάσουν μεταξύ 95 και 120 δολαρίων το βαρέλι. Ενδεχόμενες ζημιές σε μεγάλες ενεργειακές υποδομές θα μπορούσαν να προκαλέσουν πρόσκαιες εκτινάξεις ακόμη και έως τα 150 δολάρια το βαρέλι, έγραψαν οι αναλυτές.

Οι διαπραγματεύσεις για μια προκαταρκτική συμφωνία μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν, με στόχο τον τερματισμό της σύγκρουσης, κατέρρευσαν εξαιτίας της διαφωνίας για τον έλεγχο των Στενών του Ορμούζ. Το Ιράν επιμένει ότι έχει το δικαίωμα να καθορίζει τους όρους και να επιβάλλει τέλη στα πλοία που διέρχονται από τη θαλάσσια οδό στα ανοικτά των ακτών του. Οι Ηνωμένες Πολιτείες ζητούν να παραμείνει ελεύθερη η διέλευση και έχουν χρησιμοποιήσει ναυτικό αποκλεισμό για να αποκλείσουν τα λιμάνια και τα πετρελαιοφόρα του Ιράν.

Η πρόσφατη κλιμάκωση των επιθέσεων από τους Χούθι της Υεμένης θα μπορούσε να περιορίσει ακόμη περισσότερο την παγκόσμια προσφορά πετρελαίου, καθώς στο στόχαστρό τους βρέθηκε και μια εναλλακτική θαλάσσια οδός, στην οποία βασίζεται η Σαουδική Αραβία για τη μεταφορά πετρελαίου κατά τη διάρκεια του πολέμου.

Το υψηλότερο ενεργειακό κόστος έχει επιβαρύνει τους καταναλωτές, τις επιχειρήσεις και τις οικονομίες σε ολόκληρο τον κόσμο κατά τη διάρκεια του έτους, με τις συνέπειες να είναι εντονότερες εκτός των Ηνωμένων Πολιτειών. Οι διακοπές λειτουργίας διυλιστηρίων στη Ρωσία, η μειωμένη δραστηριότητα διύλισης σε άλλες χώρες και η απότομη υποχώρηση των αποθεμάτων έχουν ωθήσει τις τιμές του πετρελαίου κίνησης και της βενζίνης κοντά σε ιστορικά υψηλά επίπεδα, σύμφωνα με ενημερωτικό σημείωμα που δημοσίευσε τη Δευτέρα η Bank of America.

Οι επιπτώσεις στους Αμερικανούς καταναλωτές εξακολουθούν να προκαλούν ανησυχία στον πρόεδρο Ντόναλντ Τραμπ και στο Ρεπουμπλικανικό Κόμμα, καθώς πλησιάζουν οι ενδιάμεσες εκλογές του Νοεμβρίου.

Η μέση τιμή ενός γαλονιού απλής αμόλυβδης βενζίνης στις ΗΠΑ διαμορφώθηκε την Τρίτη στα 4,15 δολάρια, αυξημένη κατά 26% σε σύγκριση με έναν χρόνο νωρίτερα, σύμφωνα με την Αμερικανική Ένωση Αυτοκινήτου AAA. Η τιμή του ντίζελ έφτασε τα 5,90 δολάρια το γαλόνι, καταγράφοντας αύξηση 59% σε σχέση με την αντίστοιχη ημέρα του προηγούμενου έτους.

Οι αυξημένες τιμές του πετρελαίου έχουν ανεβάσει και το κόστος των αεροπορικών καυσίμων, τα οποία αποτελούν μία από τις μεγαλύτερες δαπάνες της παγκόσμιας αεροπορικής βιομηχανίας. Οι αμερικανικές και διεθνείς αεροπορικές εταιρείες αντέδρασαν περιορίζοντας τις πτήσεις και αυξάνοντας τους ναύλους και τις πρόσθετες χρεώσεις.

Ο συντάκτης οικονομικών θεμάτων του Associated Press Ρίο Γιαμάτ συνέβαλε στο ρεπορτάζ από το Λας Βέγκας.

Κάθι Μπάσεβιτς

Η Κάθι Μπάσεβιτς είναι δημοσιογράφος του Associated Press και καλύπτει οικονομικά θέματα σε εθνικό επίπεδο. Γράφει για τον χώρο εργασίας, την απασχόληση και την ευεξία.