Μαρσέλ Φίρστεναου
Το κόμμα Συμμαχία Ζάρα Βάγκενκνεχτ (BSW) θα μπορούσε να βοηθήσει την Εναλλακτική για τη Γερμανία (AfD) να αναλάβει την εξουσία στη Σαξονία-Άνχαλτ. Το BSW, ωστόσο, ταλανίζεται από έντονες εσωτερικές συγκρούσεις.
Ο υποψήφιος της AfD Ούλριχ Ζίγκμουντ θα μπορούσε, με τη στήριξη της Συμμαχίας Ζάρα Βάγκενκνεχτ, να γίνει πρωθυπουργός της Σαξονίας-Άνχαλτ. Φωτογραφία: Karina Hessland-Wissel/Jan Huebner/IMAGO
Μετά τις εκλογές στη Σαξονία-Άνχαλτ δεν διαφαίνεται κάποιος προφανής κυβερνητικός συνασπισμός, καθώς η ακροδεξιά Εναλλακτική για τη Γερμανία (AfD), παρά το 44% που συγκέντρωσε, δεν κατάφερε να εξασφαλίσει την απόλυτη πλειοψηφία.
Αυτό σημαίνει ότι ο σχηματισμός νέας κυβέρνησης σε ένα από τα 16 ομόσπονδα κρατίδια της Γερμανίας είναι δυσκολότερος από ποτέ. Η κατάσταση οφείλεται εν μέρει και στην επιτυχία που κατόρθωσε να σημειώσει η Συμμαχία Ζάρα Βάγκενκνεχτ (BSW), η οποία ιδρύθηκε μόλις το 2024.
Η Βάγκενκνεχτ, οικονομολόγος στο επάγγελμα, υπήρξε επί χρόνια μέλος του σοσιαλιστικού κόμματος Η Αριστερά. Πρώην κομμουνίστρια, απομακρύνθηκε σταδιακά από τις πολιτικές της καταβολές. Το κόμμα της δεν εντάσσεται εύκολα στις παραδοσιακές πολιτικές κατηγορίες. Όπως υποστηρίζει η ίδια, πολλοί άνθρωποι δεν μπορούν πλέον να ταυτιστούν με χαρακτηρισμούς όπως «Αριστερά» ή «Δεξιά».
Από την αρχή, η Βάγκενκνεχτ δεν έδειξε απροθυμία να συνομιλήσει με την AfD. Εδώ και καιρό υποστηρίζει ότι στο κόμμα αυτό υπάρχουν άνθρωποι οι οποίοι αντιμετωπίζονται άδικα όταν χαρακτηρίζονται συλλήβδην ναζιστές.
Τώρα, η Ζάρα Βάγκενκνεχτ και οι υποστηρικτές της αναζητούν κοινό έδαφος με την AfD. Θα μπορούσαν ακόμη και να διευκολύνουν την εκλογή του επικεφαλής της AfD Ούλριχ Ζίγκμουντ στην πρωθυπουργία του κρατιδίου, απέχοντας από τη σχετική ψηφοφορία. Η Βάγκενκνεχτ είχε αναφερθεί σε αυτό το ενδεχόμενο πριν από τις εκλογές της 6ης Σεπτεμβρίου.
AfD και BSW εναντίον της «ανεξέλεγκτης μετανάστευσης»
Λίγες ημέρες πριν από την ψηφοφορία, η Ζάρα Βάγκενκνεχτ μίλησε στον τηλεοπτικό σταθμό ntv για τις κοινές πολιτικές προτιμήσεις των ψηφοφόρων του BSW και της AfD:
«Πρόκειται για ανθρώπους που έχουν παρόμοιες ανησυχίες. Θέλουν ελεγχόμενη μετανάστευση, δεν θέλουν αυτή την ανεξέλεγκτη μετανάστευση και, πάνω απ’ όλα, θέλουν η πολιτική να ασκείται ξανά προς το συμφέρον τους και η ζωή τους να βρίσκεται στο επίκεντρο».
Σημαντική σύγκλιση μεταξύ των δύο κομμάτων καταγράφεται και σε ζητήματα πέραν της γερμανικής μεταναστευτικής πολιτικής. Και τα δύο ζητούν τον τερματισμό της αποστολής γερμανικών όπλων στην Ουκρανία, η οποία δέχθηκε την επίθεση της Ρωσίας κατά παράβαση του διεθνούς δικαίου. Υποστηρίζουν επίσης ότι στη Γερμανία δεν υπάρχει πλέον ελευθερία του λόγου.
Παραμένει εντελώς αβέβαιο εάν το BSW θα συνεργαστεί τελικά με την AfD. Ο επικεφαλής της AfD στο κρατίδιο, Ούλριχ Ζίγκμουντ, είχε τονίσει ακόμη και πριν από τις εκλογές ότι επιθυμούσε να κυβερνήσει μόνο εφόσον το κόμμα του εξασφάλιζε αυτοδύναμη πλειοψηφία.
Η Ζάρα Βάγκενκνεχτ σε προεκλογική συγκέντρωση στη Χάλε της Σαξονίας-Άνχαλτ, στις 3 Σεπτεμβρίου 2026. Η Βάγκενκνεχτ δεν είναι πλέον πρόεδρος του BSW, παραμένει όμως η πιο αναγνωρίσιμη εκπρόσωπός του. Φωτογραφία: dts Nachrichtenagentur/IMAGO
Όταν το BSW ιδρύθηκε τον Ιανουάριο του 2024, πραγματοποίησε ένα εντυπωσιακό ξεκίνημα. Το κόμμα, το οποίο προέκυψε από διάσπαση της σοσιαλιστικής Αριστεράς, εξέλεξε σύντομα αντιπροσώπους στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και, μέσα στην ίδια χρονιά, κατέγραψε διψήφια ποσοστά σε τρεις περιφερειακές εκλογικές αναμετρήσεις.
Στα ανατολικά γερμανικά κρατίδια του Βρανδεμβούργου και της Θουριγγίας, το κόμμα συμμετείχε αμέσως σε κυβερνητικούς συνασπισμούς. Το ίδιο θα μπορούσε να έχει συμβεί και στη Σαξονία, όμως οι διαπραγματεύσεις για τον σχηματισμό συνασπισμού με το Χριστιανοδημοκρατικό Κόμμα (CDU) και το κεντροαριστερό Σοσιαλδημοκρατικό Κόμμα (SPD) κατέρρευσαν.
Το BSW τάσσεται υπέρ μιας αυστηρής πολιτικής απέναντι στους πρόσφυγες. Αντιτίθεται επίσης σε κάθε μορφή στρατιωτικής υποστήριξης, είτε προς την Ουκρανία είτε προς το Ισραήλ.
Η ιδρύτρια του κόμματος, Ζάρα Βάγκενκνεχτ, είναι οικονομολόγος και μεγάλωσε στην κομμουνιστική Ανατολική Γερμανία. Από την αρχή δεν είχε επιφυλάξεις ως προς τις επαφές με την AfD. Ήδη από το 2023 είχε δηλώσει ότι ορισμένοι άνθρωποι μέσα στο κόμμα χαρακτηρίζονταν άδικα ναζιστές.
Από ανερχόμενη δύναμη σε κόμμα που αγωνίζεται να επιβιώσει
Το BSW στη Σαξονία-Άνχαλτ έχει, πάντως, αποκλείσει το ενδεχόμενο ενός κλασικού κυβερνητικού συνασπισμού με την AfD.
Μετά τις εκλογές του 2024 στο Βρανδεμβούργο και στη Θουριγγία, οι τοπικές οργανώσεις του BSW στα δύο κρατίδια κινήθηκαν αντίθετα προς τη δηλωμένη βούληση της ιδρύτριάς του και συμμετείχαν σε κυβερνήσεις μαζί με καθιερωμένα κόμματα. Η διαρκής σύγκρουση ανάμεσα στην ομοσπονδιακή ηγεσία του κόμματος και στις περιφερειακές του οργανώσεις οδήγησε, από το 2025, στη διάλυση του κυβερνητικού συνασπισμού με τους Σοσιαλδημοκράτες στο Βρανδεμβούργο.
Στη Θουριγγία, όπου κυβερνά συνασπισμός του CDU, του SPD και του BSW, οι περισσότεροι βουλευτές του BSW ανακοίνωσαν, δύο ημέρες πριν από τις εκλογές στη Σαξονία-Άνχαλτ, ότι αποχωρούν από το κόμμα. Δήλωσαν, ωστόσο, ότι επιθυμούν να παραμείνουν στην περιφερειακή κυβέρνηση υπό την ηγεσία του CDU.
«Δεν εκλεγήκαμε για να ανεχόμαστε φλερτ με ακροδεξιούς εξτρεμιστές», δήλωσε η υπουργός Οικονομικών Κάτια Βολφ, εξηγώντας την απόφαση και αναφερόμενη στην προσέγγιση με την AfD που προώθησε η Βάγκενκνεχτ.
Η εκλογική επιτυχία του BSW στη Σαξονία-Άνχαλτ και ο καθοριστικός ρόλος που απέκτησε στον σχηματισμό κυβέρνησης προσέδωσαν στο κόμμα, τουλάχιστον προς το παρόν, μια σε μεγάλο βαθμό απροσδόκητη πολιτική σημασία.
Στις ομοσπονδιακές εκλογές του 2025 για την Μπούντεσταγκ, το BSW απέτυχε οριακά να συγκεντρώσει το απαιτούμενο 5% για την είσοδό του στο Κοινοβούλιο. Εξαιτίας και των πολυάριθμων εσωτερικών του συγκρούσεων, έδειχνε να έχει χάσει σημαντικό μέρος της αξιοπιστίας του στην κοινωνία.
Παράλληλα, η κεντρική φυσιογνωμία του κόμματος, Ζάρα Βάγκενκνεχτ, αποσύρθηκε από την ηγεσία και δεν διεκδικεί πλέον την προεδρία του. Εξακολουθεί, όμως, να ασκεί επιρροή από το παρασκήνιο και να αποτελεί ισχυρό πόλο έλξης στις συγκεντρώσεις του BSW, ιδιαίτερα κατά τις προεκλογικές περιόδους.
Ώθηση ενόψει των επόμενων περιφερειακών εκλογών;
Μετά την επιτυχή είσοδο του BSW στο Κοινοβούλιο της Σαξονίας-Άνχαλτ —η οποία, σύμφωνα με τις προεκλογικές δημοσκοπήσεις, δεν ήταν καθόλου εξασφαλισμένη— η Βάγκενκνεχτ εμφανίστηκε ιδιαίτερα αισιόδοξη.
«Η επιστροφή του BSW έχει αρχίσει», δήλωσε στο γερμανικό πρακτορείο ειδήσεων dpa.
Το κατά πόσο αυτή η ανάκαμψη θα αποδειχθεί διατηρήσιμη θα φανεί στις 20 Σεπτεμβρίου, όταν θα πραγματοποιηθούν περιφερειακές εκλογές στο Μεκλεμβούργο-Δυτική Πομερανία και στην πόλη-κρατίδιο του Βερολίνου.
Το άρθρο μεταφράστηκε από τα γερμανικά.
Μαρσέλ Φίρστεναου
Ανταποκριτής και συντάκτης της Deutsche Welle στο Βερολίνο, με αντικείμενο την τρέχουσα πολιτική και την κοινωνία.
