7 Σεπτεμβρίου 2026 | The Algemeiner
Χουσεΐν Αμπντούλ-Χουσεΐν | Ερευνητής
Ο Τούρκος πρόεδρος Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν στην Άγκυρα, στις 6 Απριλίου 2026. (Mehmet Ali Ozcan/Anadolu μέσω Getty Images)
Παρότι απέχουν μεταξύ τους περίπου 1.600 χιλιόμετρα και βρίσκονται σε διαφορετικές ζώνες ώρας, η Τουρκία και οι Σουδανικές Ένοπλες Δυνάμεις (SAF) διατηρούν μια στρατιωτική συνεργασία η οποία λειτουργεί κατά άμεση παραβίαση του ισχύοντος εμπάργκο όπλων του ΟΗΕ.
Τα τουρκικά μαχητικά μη επανδρωμένα αεροσκάφη βοήθησαν αρχικά τις SAF να ανατρέψουν την πορεία του εμφυλίου πολέμου. Ωστόσο, έως τα τέλη του καλοκαιριού, η αντεπίθεση των αντίπαλων δυνάμεων εξανέμισε αυτά τα κέρδη, αναγκάζοντας τον αρχηγό του γενικού επιτελείου του Σουδάν, Γιασίρ αλ Άτα, να ταξιδέψει στην Άγκυρα, προκειμένου να ζητήσει διευρυμένη και επείγουσα στρατιωτική βοήθεια από τον Τούρκο ομόλογό του, Σελτσούκ Μπαϊρακτάρογλου. Τι επιδιώκει, όμως, η Τουρκία με την επέμβασή της στην Αφρική;
Η τουρκική επέμβαση στο Σουδάν δεν αποτελεί μεμονωμένο περιστατικό. Αντίθετα, προσφέρει ένα παράθυρο σε μια ευρείας κλίμακας και προσεκτικά σχεδιασμένη γεωπολιτική πορεία.
Μια θεσμική απάντηση δόθηκε κατά την επέτειο της Μάχης του Μαντζικέρτ, στις 26 Αυγούστου. Μιλώντας στον ιστορικό τόπο της μάχης, ο Τούρκος πρόεδρος Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν παρουσίασε ένα αδιάλλακτο όραμα για το μέλλον, εισάγοντας έννοιες όπως ο «Αιώνας της Τουρκίας».
Η ομιλία του σηματοδότησε, κατά τον αρθρογράφο, μια εποχή περιφερειακής στρατιωτικής επέκτασης και απόλυτης κυριαρχίας της Τουρκίας, συνοδευόμενη από σκληρές προειδοποιήσεις προς παγκόσμιους και περιφερειακούς ανταγωνιστές.
Ο Ερντογάν δήλωσε ανοιχτά ότι «η Ιστορία ξαναγράφεται στην περιοχή μας» και υποστήριξε ότι η Τουρκία είναι εκείνη που διαμορφώνει την περιοχή. Απείλησε «όποιες δυνάμεις επιχειρήσουν να ανακόψουν τη γεωπολιτική δυναμική της Τουρκίας», δηλώνοντας ξεκάθαρα ότι όσοι ονειρεύονται να τη σταματήσουν «θα καταστραφούν».
Για να μετατρέψει αυτή την αυτοκρατορική ρητορική σε γεωγραφική πραγματικότητα, η Άγκυρα έχει δημιουργήσει έναν στρατηγικό στρατιωτικό διάδρομο που εκτείνεται βαθιά μέσα στην Αφρική.
Στη Λιβύη, οι τουρκικές δυνάμεις διατηρούν σημαντικές χερσαίες και ναυτικές εγκαταστάσεις στη Μισράτα, καθώς και τη στρατηγικής σημασίας αεροπορική βάση Αλ Ουατίγια, εδραιώνοντας την παρουσία τους στις ακτές της Μεσογείου.
Στο Σαχέλ, η Τουρκία έχει αναπτύξει τακτικές στρατιωτικές δυνάμεις και συμβούλους σε αεροδρόμια του Νίγηρα, προκειμένου να επιβλέπουν άμεσα την εκπαίδευση στη χρήση μη επανδρωμένων αεροσκαφών.
Στο Τσαντ, οι τουρκικές δυνάμεις ελέγχουν πλέον τα στρατιωτικά φυλάκια της Αμπεσέ και της Φάγια-Λαρζό, αξιοποιώντας αυτές τις νεοαποκτηθείσες εγκαταστάσεις για κρίσιμες αποστολές εναέριας αναγνώρισης κοντά σε ασταθή σύνορα.
Ανατολικότερα, ο Ερντογάν υπέγραψε προεδρική πρόταση για την παράταση της ανάπτυξης των τουρκικών ενόπλων δυνάμεων στη Σομαλία και στις στρατηγικής σημασίας θαλάσσιες ζώνες της. Το γραφείο του επισήμανε ότι η ασφάλεια και η σταθερότητα της Σομαλίας έχουν σημασία για ολόκληρη την περιοχή, εδραιώνοντας σε μόνιμη βάση ένα τουρκικό ναυτικό και στρατιωτικό προγεφύρωμα στο Κέρας της Αφρικής.
Η Αφρική, ωστόσο, αποτελεί μόνο ένα από τα πεδία μιας τουρκικής εκστρατείας που αναπτύσσεται σε πολλαπλά μέτωπα. Η Συρία, το Ιράκ, ο Λίβανος και η Γάζα συγκροτούν ένα διασυνδεδεμένο μέτωπο στην Ανατολική Μεσόγειο, όπου η Άγκυρα διεκδικεί ολοένα πιο έντονα πολιτική και στρατιωτική κυριαρχία.
Στη Συρία και στο Ιράκ, η Τουρκία έχει ξεπεράσει το στάδιο των προσωρινών διασυνοριακών επιχειρήσεων, εγκαθιστώντας μόνιμες στρατιωτικές βάσεις και διατηρώντας συνεχή παρουσία στρατευμάτων, με στόχο τη διάλυση των κουρδικών δικτύων και τη δημιουργία μιας βαθιάς και μη αναστρέψιμης ζώνης ασφαλείας.
Όταν, στο μεταξύ, ο πρόεδρος του Λιβάνου Αούν επισκέφθηκε την Άγκυρα, ο Ερντογάν πρότεινε την ανάπτυξη τουρκικών στρατευμάτων στα σύνορα του Λιβάνου με το Ισραήλ.
Όπως και στην περίπτωση του Λιβάνου, η Τουρκία πρότεινε την ανάπτυξη στρατευμάτων και στη Γάζα, στο πλαίσιο της Διεθνούς Δύναμης Ασφαλείας του ΟΗΕ. Το Ισραήλ άσκησε βέτο σε μια τέτοια ανάπτυξη. Η Άγκυρα, πάντως, εξακολουθεί να αξιοποιεί τα εκτεταμένα δίκτυα ανθρωπιστικής βοήθειας που διαθέτει στη Λωρίδα της Γάζας, καθώς και τη στενή σύμπλευσή της με την τοπική ηγεσία, προκειμένου να παρουσιαστεί ως απαραίτητος περιφερειακός διαμεσολαβητής.
Αυτή η ευρεία, διαπεριφερειακή επέκταση εκτυλίσσεται παρά τους ιδιαίτερα αρνητικούς οικονομικούς δείκτες στο εσωτερικό της Τουρκίας, οι οποίοι θεωρητικά θα έπρεπε να περιορίζουν τις φιλοδοξίες της.
Ο προϋπολογισμός της Τουρκίας για την άμυνα και την ασφάλεια αυξήθηκε φέτος κατά περισσότερο από 30%, φτάνοντας περίπου τα 27,34 δισεκατομμύρια δολάρια και απορροφώντας πάνω από το 2,3% του ΑΕΠ της χώρας.
Η διοχέτευση μεγαλύτερου μέρους των κρατικών εσόδων σε στρατιωτικές δραστηριότητες στο εξωτερικό συνεπάγεται λιγότερη δημόσια χρηματοδότηση για την αντιμετώπιση των εγχώριων προβλημάτων παραγωγικότητας και κοινωνικής ευημερίας. Η Κεντρική Τράπεζα της Τουρκίας προέβλεψε ότι ο πληθωρισμός στο τέλος του έτους θα διαμορφωθεί στο 24%, γεγονός που δημιουργεί σοβαρές αμφιβολίες για τη μακροπρόθεσμη δυνατότητα της Άγκυρας να χρηματοδοτεί αποκλειστικά από τον κρατικό προϋπολογισμό τη συμβατική στρατιωτική της επέκταση.
Για να παρακάμψει αυτούς τους δημοσιονομικούς περιορισμούς και να αποφύγει την ανάπτυξη πολυάριθμων και δαπανηρών συμβατικών στρατιωτικών δυνάμεων, η Άγκυρα βασίζεται σε μεγάλο βαθμό στη διεθνική ιδεολογική υποδομή της Μουσουλμανικής Αδελφότητας.
Καλλιεργώντας στενές συμμαχίες με κινήματα που πρόσκεινται στη Μουσουλμανική Αδελφότητα —όπως συμβαίνει στο Σουδάν, στη Λιβύη, στη Συρία και στη Γάζα— η Τουρκία αποκτά με χαμηλό κόστος πρόσβαση σε περιφερειακές δυνάμεις δι’ αντιπροσώπων, τοπικούς διοικητικούς μηχανισμούς και εδάφη στρατηγικής σημασίας.
Στη Λιβύη, η Τουρκία συνεργάζεται απευθείας με πολιτικές παρατάξεις της Τρίπολης, προκειμένου να εδραιώσει τις μόνιμες βάσεις της. Στο Σουδάν και στη Σομαλία αξιοποιεί ήδη διαμορφωμένα ισλαμιστικά δίκτυα για την ανάπτυξη αμυντικών δυνατοτήτων και την εξασφάλιση ζωτικών εμπορικών διαδρόμων.
Στη Γάζα, η στενή ιδεολογική σύμπλευση με τη Χαμάς επιτρέπει στην Τουρκία να αυτοπροβάλλεται ως αναντικατάστατος περιφερειακός διαμεσολαβητής. Παράλληλα, οι τοπικοί βραχίονες στον Λίβανο και οι πιστές προς την Άγκυρα πολιτοφυλακές στη Συρία συμβάλλουν στη δημιουργία διασυνοριακών ζωνών ασφαλείας.
Η στρατηγική αυτή επιτρέπει στην Τουρκία να διατηρεί μια εκτεταμένη στρατιωτική παρουσία, μετατρέποντας την ιδεολογική αφοσίωση τοπικών δυνάμεων σε χαμηλού κόστους επιχειρησιακή βιωσιμότητα.
Με βάση αυτό το σταθερό πρότυπο συμπεριφοράς, ο αρθρογράφος εκτιμά ότι η Τουρκία εργάζεται ξεκάθαρα για να κληρονομήσει τον μανδύα του επαναστατικού Ιράν και να καταστεί η κυρίαρχη ισλαμική αυτοκρατορική δύναμη στη Μέση Ανατολή και στην Αφρική.
Η Άγκυρα αντικαθιστά το αποσταθεροποιημένο σιιτικό δίκτυο δυνάμεων δι’ αντιπροσώπων της Τεχεράνης με ένα πολύ ισχυρότερο, κρατικά υποστηριζόμενο σουνιτικό πλαίσιο. Ο Ερντογάν υιοθέτησε μάλιστα ρητά το κλασικό ιδεολογικό σύνθημα που χρησιμοποιεί παραδοσιακά το Ιράν σχετικά με την αναθεώρηση της παγκόσμιας τάξης, διακηρύσσοντας ότι η Τουρκία θα στέκεται πάντοτε, με όλες της τις δυνάμεις, στο πλευρό όλων των καταπιεσμένων και αδικημένων, όπου και αν βρίσκονται.
«Στεκόμαστε με όλες μας τις δυνάμεις στο πλευρό όλων των καταπιεσμένων και αδικημένων, όπου και αν βρίσκονται στον κόσμο. Με αυτή την αξιοπρεπή στάση μας αποτελούμε παράδειγμα για την ανθρωπότητα, παντού, από τη Συρία και την Παλαιστίνη έως τη Σομαλία και το Αρακάν», δήλωσε ο Τούρκος πρόεδρος.
Οι τουρκικές επεμβάσεις στην Αφρική και στη Μέση Ανατολή δεν αποτελούν ασύνδετους μεταξύ τους περιφερειακούς ελιγμούς. Συνιστούν, κατά τον αρθρογράφο, τους θεμελιώδεις πυλώνες μιας αναδυόμενης ισλαμικής αυτοκρατορίας.
Ο Χουσεΐν Αμπντούλ-Χουσεΐν είναι ερευνητής στο Ίδρυμα για την Υπεράσπιση των Δημοκρατιών (Foundation for Defense of Democracies – FDD).
