Την ώρα που η χώρα ζει στον ίλιγγο πρωτοφανών σκανδάλων στην πολιτική ιστορία του τόπου, ο ευαγγελιστής μάς θυμίζει την οργή του Ναζωραίου για τους διεφθαρμένους της εποχής:
«Ουαί υμίν, Γραμματείς και Φαρισαίοι υποκριταί, ότι παρομοιάζετε τάφοις κεκονιαμένοις, οίτινες έξωθεν μεν φαίνονται ωραίοι, έσωθεν δε γέμουσιν οστέων νεκρών και πάσης ακαθαρσίας. Ούτω και υμείς έξωθεν μεν φαίνεσθε τοις ανθρώποις δίκαιοι, έσωθεν δε μεστοί εστε υποκρίσεως και ανομίας…» (Ματθ.23, 2-28). «Γραμματείς και Φαρισαίοι υποκριτές, που μοιάζετε με τάφους λαμπερούς κι ασβεστωμένους που εξωτερικά φαίνονται όμορφοι, και μέσα είναι γεμάτοι οστά νεκρών και κάθε λογής ακαθαρσία. Ετσι και σεις, προς τα έξω φαίνεσθε στους ανθρώπους δίκαιοι, ενώ από μέσα είστε γεμάτοι υποκρισία και κάθε παρανομία».
Οσο οι αποκαλύψεις της Ευρωπαϊκής Εισαγγελίας κλονίζουν τη λαϊκή και κοινοβουλευτική εμπιστοσύνη στην απερχόμενη κυβέρνηση, τόσο ο προεξάρχων αυτής προσπαθεί με παιδαριώδη φτιασίδια (rotation βουλευτών – υπουργών) να συντηρήσει τον «κεκονιαμένο τάφο» της κυβέρνησής του.
Ομως οι εκλογές είναι πλέον αναπόδραστες. Η στήριξη της κυβέρνησης σε βουλευτές υπό δικαστική δίωξη, συνιστά προφανή αναντιστοιχία με την αρχή της δεδηλωμένης πλειοψηφίας. Η παρατεινόμενη παρουσία τους στα κοινοβουλευτικά έδρανα, μετατρέπει τη Βουλή από θεσμό αντιπροσωπευτικής δημοκρατίας σε μήτρα ατιμωρησίας. Και καθιστά την κυβέρνηση έωλη και κοινοβουλευτικά ανομιμοποίητη.
Η άρνηση του προέδρου του κυβερνητικού κόμματος και Πρωθυπουργού να θέσει εκτός Κοινοβουλευτικής Ομάδας τους εμπλεκόμενους βουλευτές, υπονομεύει το Σύνταγμα και την αρχή της δεδηλωμένης, καθιστώντας επιτακτική την άμεση προσφυγή στις κάλπες για την αποκατάσταση της δημοκρατικής νομιμοποίησης του ίδιου και της κυβέρνησής του.
Επισημαίνω ταυτόχρονα ότι η οργανωμένη και συνεχιζόμενη επίθεση κατά της Ευρωπαϊκής Εισαγγελίας (της «Ρουμάνας») και των Ανεξάρτητων Αρχών, τόσο στο σκάνδαλο των υποκλοπών όσο και στο σκάνδαλο ΟΠΕΚΕΠΕ, συνιστούν συστηματική υπονόμευση του κράτους δικαίου: Η εκτελεστική εξουσία επιτίθεται στους ευρωπαϊκούς δικαστικούς και ελεγκτικούς θεσμούς για να συγκαλύψει «πάσαν ακαθαρισίαν και ανομίαν» της.
Διάγουμε μία θεσμική κρίση που θεραπεύεται μόνο με ενεργοποίηση του συνταγματικού μηχανισμού προσφυγής στη λαϊκή κυριαρχία: Αμεση διάλυση της Βουλής και προσφυγή σε εκλογές για νομιμοποίηση νέας κυβέρνησης, η οποία θα στηρίζεται σε διαυγή και στέρεη δεδηλωμένη και δεν θα εκβιάζεται από παράκεντρα και απόστρατους κατασκόπους.
Ηρθε η ώρα ο κυβερνητικός «κεκονιαμένος τάφος» να διαρραγεί χωρίς άλλη χρονοτριβή.
Ο Νικόλας Φαραντούρης είναι ευρωβουλευτής- καθηγητής Ευρωπαϊκού Δικαίου
Των Parisa Hafezi, Maya Gebeily, Maayan Lubell και Ariba Shahid Reuters)
10 Απριλίου 2026, 4:12 π.μ. GMT+3 — Ενημερώθηκε πριν από 4 ώρες
Κατεστραμμένα κτίρια στην Κφαρ Κίλα μετά από δραστηριότητα του ισραηλινού στρατού πέρα από τα σύνορα Ισραήλ–Λιβάνου, όπως φαίνονται από τη Μετούλα στην ισραηλινή πλευρά των συνόρων, 9 Απριλίου 2026. REUTERS/Ammar Awad
Σύνοψη
Το Ιράν λέει ότι η εκεχειρία πρέπει να περιλαμβάνει και τον Λίβανο· το Ισραήλ λέει ότι δεν καλύπτεται
Το Ισραήλ προσφέρει απευθείας συνομιλίες με τον Λίβανο και ζητά τον αφοπλισμό της Χεζμπολάχ
Το Ισραήλ λέει ότι σκότωσε ανιψιό του ηγέτη της Χεζμπολάχ
ΙΕΡΟΥΣΑΛΗΜ / ΒΗΡΥΤΟΣ / ΙΣΛΑΜΑΜΠΑΝΤ, 10 Απριλίου (Reuters) — Η εύθραυστη δίβδομη εκεχειρία μεταξύ των Ηνωμένων Πολιτειών και του Ιράν έδειξε νέα σημάδια έντασης την Παρασκευή, μία ημέρα πριν από τις προγραμματισμένες διαπραγματεύσεις τους στο Πακιστάν, καθώς η Ουάσιγκτον κατηγόρησε την Τεχεράνη ότι αθέτησε τις δεσμεύσεις της σχετικά με το Στενό του Ορμούζ και το Ισραήλ πραγματοποίησε επιθέσεις στον Λίβανο, τις οποίες το Ιράν υποστηρίζει ότι παραβιάζουν την εκεχειρία.
Δεν υπήρχε καμία ένδειξη ότι το Ιράν σκόπευε να άρει τον σχεδόν πλήρη αποκλεισμό του στενού, ο οποίος έχει προκαλέσει τη σοβαρότερη διαταραχή που έχει καταγραφεί ποτέ στις παγκόσμιες ενεργειακές προμήθειες. Η Τεχεράνη ανέφερε ως βασικό σημείο εμπλοκής τις συνεχιζόμενες ισραηλινές επιθέσεις στον Λίβανο, στις οποίες περιλαμβάνονταν και τα σφοδρότερα πλήγματα του πολέμου την Τετάρτη.
Ο πρόεδρος των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ ανέφερε σε ανάρτησή του στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης αργά το βράδυ της Πέμπτης ότι το Ιράν κάνει «πολύ κακή δουλειά» στο να επιτρέπει τη διέλευση πετρελαίου μέσω του στενού. «Αυτή δεν είναι η συμφωνία που έχουμε!»
Σε ξεχωριστή ανάρτηση, είπε ότι το πετρέλαιο θα αρχίσει να ρέει ξανά, χωρίς να διευκρινίσει ποιες ενέργειες ενδέχεται να κάνουν οι ΗΠΑ.
Μέσα στις πρώτες 24 ώρες της εκεχειρίας, την οποία ανακοίνωσε ο Τραμπ την Τρίτη, μόνο ένα δεξαμενόπλοιο πετρελαϊκών προϊόντων και πέντε φορτηγά ξηρού φορτίου διέπλευσαν το στενό, από το οποίο συνήθως περνά το ένα πέμπτο των παγκόσμιων ροών πετρελαίου και υγροποιημένου φυσικού αερίου, καθώς και περίπου 140 πλοία την ημέρα πριν από την έναρξη του πολέμου.
ΝΕΕΣ ΕΠΙΘΕΣΕΙΣ
Ο ισραηλινός στρατός ανακοίνωσε νωρίς την Παρασκευή ότι έπληξε 10 εκτοξευτές στον Λίβανο, από τους οποίους εκτοξεύθηκαν ρουκέτες προς το βόρειο Ισραήλ το βράδυ της Πέμπτης, και ότι η ένοπλη οργάνωση Χεζμπολάχ, σύμμαχος του Ιράν, εκτόξευσε πύραυλο προς το Ισραήλ, προκαλώντας την ενεργοποίηση των σειρήνων αεροπορικού συναγερμού.
Ο πύραυλος αναχαιτίστηκε, σύμφωνα με τους Times of Israel. Η Χεζμπολάχ δήλωσε ότι είχε στοχοποιήσει ισραηλινή στρατιωτική υποδομή στη βόρεια πόλη της Χάιφα.
Οι Ηνωμένες Πολιτείες και το Ισραήλ έχουν πει ότι η τελευταία εκεχειρία δεν περιλαμβάνει τον Λίβανο, στον οποίο το Ισραήλ εισέβαλε τον περασμένο μήνα — παράλληλα με τον πόλεμο κατά του Ιράν — με στόχο να εξαλείψει τη Χεζμπολάχ.
Όμως το Ιράν και το Πακιστάν, που ανέλαβε ρόλο μεσολαβητή, λένε ότι ο Λίβανος ήταν ρητά μέρος της συμφωνίας. Ο πρόεδρος του ιρανικού κοινοβουλίου, Μοχαμάντ Μπαγέρ Γκαλιμπάφ, ο οποίος αναμένεται να ηγηθεί της ιρανικής αντιπροσωπείας απέναντι στον αντιπρόεδρο των ΗΠΑ JD Vance, ανέφερε σε ανάρτησή του στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης ότι ο Λίβανος και η υπόλοιπη «αξονική» περιφερειακή συμμαχία του Ιράν αποτελούν αδιαχώριστα μέρη οποιασδήποτε εκεχειρίας.
Σε μια προκλητική δήλωση, ο ανώτατος ηγέτης του Ιράν, αγιατολάχ Μοτζτάμπα Χαμενεΐ, είπε την Πέμπτη ότι το Ιράν θα απαιτήσει αντίποινα για τον πόλεμο.
«Σίγουρα δεν θα αφήσουμε ατιμώρητους τους εγκληματίες επιτιθέμενους που επιτέθηκαν στη χώρα μας. Αναμφίβολα θα απαιτήσουμε αποζημίωση για κάθε μία ζημιά που προκλήθηκε», ανέφερε στη δήλωση.
Η συμφωνία για εκεχειρία δύο εβδομάδων, με τη μεσολάβηση του Πακιστάν, επιτεύχθηκε μόλις λίγες ώρες πριν από την προθεσμία που, σύμφωνα με τον Τραμπ, θα οδηγούσε σε αμερικανικές επιθέσεις εναντίον ιρανικών ηλεκτρικών σταθμών και γεφυρών και στην καταστροφή «ολόκληρου πολιτισμού».
Συνομιλίες ΗΠΑ–Ιράν προγραμματισμένες για το Σάββατο
Στο Πακιστάν, οι αρχές προετοιμάζονταν για τον πρώτο γύρο συνομιλιών ΗΠΑ–Ιράν το Σάββατο, με στόχο τη διευθέτηση της σύγκρουσης που ξεκίνησε με τις αμερικανικές και ισραηλινές επιθέσεις κατά του Ιράν στις 28 Φεβρουαρίου.
Το Ιράν έδωσε στη δημοσιότητα την Τετάρτη μια πρόταση 10 σημείων για τη διευθέτηση του πολέμου, η οποία περιλάμβανε τη διατήρηση του ελέγχου του Στενού του Ορμούζ, την αποδοχή του δικαιώματος του Ιράν στον εμπλουτισμό ουρανίου, την άρση των κυρώσεων και τον τερματισμό του πολέμου, περιλαμβανομένου και του μετώπου κατά της Χεζμπολάχ στον Λίβανο.
Παρότι είπε ότι το Ισραήλ θα συνεχίσει τις επιθέσεις κατά της Χεζμπολάχ, ο Ισραηλινός πρωθυπουργός Μπενιαμίν Νετανιάχου — του οποίου η κυβέρνηση είχε απορρίψει τον περασμένο μήνα πρόταση για απευθείας συνομιλίες με τον Λίβανο — δήλωσε την Πέμπτη ότι έδωσε εντολή να αρχίσουν ειρηνευτικές συνομιλίες το συντομότερο δυνατόν, οι οποίες θα περιλαμβάνουν και τον αφοπλισμό της Χεζμπολάχ.
«Οι διαπραγματεύσεις θα επικεντρωθούν στον αφοπλισμό της Χεζμπολάχ και στην εγκαθίδρυση ειρηνικών σχέσεων μεταξύ Ισραήλ και Λιβάνου», είπε.
Ανώτερος Λιβανέζος αξιωματούχος δήλωσε στο Reuters ότι ο Λίβανος πέρασε το τελευταίο εικοσιτετράωρο πιέζοντας για μια προσωρινή εκεχειρία, ώστε να επιτραπούν ευρύτερες συνομιλίες με το Ισραήλ, περιγράφοντας την προσπάθεια ως «ξεχωριστή διαδρομή αλλά με το ίδιο μοντέλο» όπως η εκεχειρία ΗΠΑ–Ιράν.
Το Ισραήλ ετοιμαζόταν να μειώσει την ένταση των επιθέσεών του στον Λίβανο, δήλωσε την Πέμπτη ανώτερος Ισραηλινός αξιωματούχος. Αμερικανικά μέσα ενημέρωσης μετέδωσαν ότι ο Τραμπ είπε πως ζήτησε από τον Νετανιάχου να είναι πιο «χαμηλών τόνων» στον Λίβανο.
Άλλος Ισραηλινός αξιωματούχος δήλωσε ότι οι συνομιλίες με τον Λίβανο αναμενόταν να αρχίσουν την επόμενη εβδομάδα στην Ουάσιγκτον. Αξιωματούχος του Στέιτ Ντιπάρτμεντ επιβεβαίωσε ότι οι ΗΠΑ θα φιλοξενήσουν τη συνάντηση της επόμενης εβδομάδας για να «συζητηθούν οι συνεχιζόμενες διαπραγματεύσεις για εκεχειρία».
Ο βουλευτής της Χεζμπολάχ Αλί Φαγιάντ δήλωσε την Πέμπτη ότι η οργάνωση απορρίπτει απευθείας διαπραγματεύσεις με το Ισραήλ και ότι η λιβανική κυβέρνηση θα πρέπει να απαιτήσει κατάπαυση του πυρός ως προϋπόθεση για οποιοδήποτε επόμενο βήμα.
Ρεπορτάζ από τη Laila Bassam και τα γραφεία του Reuters.
Σύνταξη από τον Rod Nickel.
Επιμέλεια από τη Cynthia Osterman.
Ο Ντόναλντ Τραμπ έχει επανειλημμένα επιτεθεί στο ΝΑΤΟ και στους Ευρωπαίους συμμάχους, απειλώντας να προσαρτήσει τον Καναδά και τη Γροιλανδία και εκφράζοντας τη δυσαρέσκειά του για τη χλιαρή στάση τους απέναντι στον πόλεμο επιλογής του με το Ιράν. Είναι αυτός ο τελευταίος γύρος επιθέσεων η σταγόνα που ξεχειλίζει το ποτήρι;
Της Rym Momtaz, επιμ.
Δημοσιεύθηκε στις 9 Απριλίου 2026
Strategic Europe
Το Strategic Europe προσφέρει διεισδυτική ανάλυση, φρέσκο σχολιασμό και συγκεκριμένες προτάσεις πολιτικής από ορισμένους από τους οξυδερκέστερους παρατηρητές διεθνών υποθέσεων της Ευρώπης.
Monika Sus
Καθηγήτρια, Ινστιτούτο Πολιτικών Σπουδών της Πολωνικής Ακαδημίας Επιστημών, Πολωνία
Το ΝΑΤΟ έχει ήδη αντέξει μια εξαιρετική σειρά κραδασμών υπό τη σημερινή αμερικανική κυβέρνηση: την επιλογή της Ουάσιγκτον να ταχθεί με τη Μόσχα σε κρίσιμες ψηφοφορίες της Γενικής Συνέλευσης του ΟΗΕ για την Ουκρανία, τις πρόχειρα προετοιμασμένες διμερείς επαφές με τη Ρωσία, τις επανειλημμένες δημόσιες αμφιταλαντεύσεις ως προς την αμοιβαία άμυνα βάσει του Άρθρου 5, τις ανοιχτές απειλές προσάρτησης της Γροιλανδίας και τώρα τη λεγόμενη «ειδική επιχείρηση» στο Ιράν. Όλα αυτά, μαζί, δεν αποτελούν μεμονωμένες παρεκκλίσεις αλλά ένα μοτίβο που διαβρώνει σταθερά τα πολιτικά θεμέλια της συμμαχίας. Και βρισκόμαστε μόλις έναν χρόνο μέσα σε αυτή την προεδρία, με ακόμη περισσότερες ρήξεις σχεδόν βέβαιο ότι θα ακολουθήσουν.
Το αν η συμμαχία θα επιβιώσει από αυτή την περίοδο θα εξαρτηθεί όχι μόνο από το τι θα κάνει ο πρόεδρος Τραμπ, αλλά εξίσου από το πώς θα αντιδράσουν οι Ευρωπαίοι. Θα μείνουν ενωμένοι απέναντι σε ακόμη μία παραβίαση του διεθνούς δικαίου από τον ισχυρότερο σύμμαχό τους; Θα διαθέτουν το πολιτικό κεφάλαιο — και την ενότητα — για να επηρεάσουν τις διαπραγματεύσεις μεταξύ Μόσχας και Κιέβου και να εγγυηθούν αξιόπιστα την ασφάλεια της Ουκρανίας όταν επιτευχθεί εκεχειρία; Και θα χαράξουν συνεκτική γραμμή για τον πόλεμο με το Ιράν και για τη Μέση Ανατολή ευρύτερα, ώστε να αποτραπεί μια ακόμη μεγαλύτερη περιφερειακή σύγκρουση; Το ΝΑΤΟ μπορεί να επιζήσει ενός αποσταθεροποιητικού Αμερικανού προέδρου, αλλά δεν μπορεί να επιβιώσει αν οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις παραμείνουν διαιρεμένες, αντιδραστικές και στρατηγικά άφωνες.
Jim Townsend
Adjunct Senior Fellow, Center for a New American Security
Οι σύμμαχοι έχουν ήδη περάσει μια κόκκινη γραμμή: η εμπιστοσύνη στις Ηνωμένες Πολιτείες και στη δέσμευσή τους στο Άρθρο 5 έχει υπονομευθεί. Δεν θα υπάρξει επιστροφή στην κανονικότητα στο ΝΑΤΟ, ούτε κατά τη διάρκεια αυτής της αμερικανικής κυβέρνησης ούτε κατά την επόμενη. Η απώλεια της εμπιστοσύνης συμμάχων και φίλων είναι τραγωδία για την Ουάσιγκτον και θα μπορούσε να είχε αποφευχθεί πλήρως. Ναι, οι Ηνωμένες Πολιτείες έχουν διαφωνίες με τους συμμάχους τους και το αντίστροφο. Υπάρχουν πικρίες και από τις δύο πλευρές, που επιδεινώνονται από τη σκληρή ρητορική και τις πρακτικές εκφοβισμού του σημερινού ενοίκου του Λευκού Οίκου. Όμως τα ζητήματα που προκάλεσαν αυτή τη δυσάρεστη σχέση μπορούν να αντιμετωπιστούν — και ήδη αντιμετωπίζονται — από τους συμμάχους, ιδίως ως προς τον επιμερισμό των βαρών. Ελπίζουμε ότι η στοχευμένη προσπάθεια των ευρωπαϊκών χωρών να επανεξοπλιστούν θα οδηγήσει σε μια πιο ισότιμη και πιο σεβαστή διατλαντική συνεργασία. Ωστόσο, η άνευ όρων εμπιστοσύνη δεν θα αποτελεί πλέον μέρος αυτής της σχέσης — αλλά ούτε και μια Ευρώπη εξαρτημένη από τις Ηνωμένες Πολιτείες για την άμυνά της. Αυτό είναι καλό, αλλά η απώλεια της εμπιστοσύνης είναι πολύ βαρύ τίμημα.
Minna Ålander
Αναλύτρια, Stockholm Centre for Eastern European Studies, Swedish Institute of International Affairs
Ο πόλεμος με το Ιράν είναι ένα πολύ αναγκαίο μάθημα γεωγραφίας για τη σημερινή αμερικανική κυβέρνηση. Μέχρι τώρα, τα επιχειρήματα για τον κρίσιμο ρόλο της Ευρώπης στον παγκόσμιο πόλεμο κατά της τρομοκρατίας δεν έβρισκαν απήχηση, επειδή ο Τραμπ, ο Βανς και άλλοι θεωρούσαν εξαρχής λάθος αυτή τη σύγκρουση. Τώρα όμως απέκτησαν άμεση εμπειρία στο τι σημαίνει να διεξάγεις στρατιωτικές επιχειρήσεις στη Μέση Ανατολή. Και αποδεικνύεται ότι αυτό είναι δύσκολο χωρίς πρόσβαση σε βάσεις στην Ευρώπη, ανεξαρτήτως του ποιος βρίσκεται στο Οβάλ Γραφείο. Ωστόσο, είναι μάλλον απίθανο αυτή η κυβέρνηση να μάθει από τα λάθη της και να αλλάξει πορεία στις σχέσεις της με την Ευρώπη.
Οι αμερικανικές εγγυήσεις ασφαλείας προς την Ευρώπη αποτελούν τον πυρήνα του ΝΑΤΟ από την ίδρυσή του. Στη διάρκεια όμως εβδομήντα επτά ετών, η συμμαχία έγινε κάτι περισσότερο από αυτό: μια δομή στρατιωτικής συνεργασίας μεταξύ των ευρωπαϊκών χωρών. Το ΝΑΤΟ μπορεί επομένως να επιβιώσει από τον πόλεμο με το Ιράν — ακόμη και από μια αμερικανική αποχώρηση — αφού τα ευρωπαϊκά μέλη έχουν κίνητρο να το διατηρήσουν, έστω και σε μια ριζικά διαφορετική μορφή. Η τρέχουσα προσπάθεια οικοδόμησης ενός ευρωπαϊκού πυλώνα και η συνεχιζόμενη μετατόπιση των βαρών αποτελούν προετοιμασία για αυτό το ενδεχόμενο.
Ian Bond
Αναπληρωτής διευθυντής, Centre for European Reform
Το φιάσκο του επιθετικού πολέμου που διεξάγουν ο Ντόναλντ Τραμπ και ο Ισραηλινός πρωθυπουργός Μπενιαμίν Νετανιάχου κατά του Ιράν μπορεί να μη βγάλει την Ευρώπη εντελώς από την τροχιά του Λευκού Οίκου, αλλά θα αποδυναμώσει ακόμη περισσότερο τη βαρυτική έλξη του ΝΑΤΟ πάνω στους Ευρωπαίους συμμάχους. Ο Τραμπ δεν τους συμβουλεύτηκε πριν από την επίθεσή του και δεν τους έχει συμβουλευτεί ούτε για οποιαδήποτε συμφωνία με την Τεχεράνη εξετάζει τώρα. Έχει προκαλέσει σοβαρή ζημιά στην ασφάλεια και στην οικονομία της Ευρώπης — ενώ ταυτόχρονα προσβάλλει τους συμμάχους του επειδή δεν συμμετείχαν σε αυτό που ο ίδιος θεωρεί εγκληματική παραφροσύνη. Αν, όπως φαίνεται πιθανό, ο πόλεμος τελειώσει με το Ιράν να ελέγχει το Στενό του Ορμούζ πιο στενά απ’ ό,τι πριν, τότε η Ευρώπη θα υποστεί συνέπειες στην ενεργειακή και επισιτιστική της ασφάλεια — και η Ασία και η Αφρική ακόμη περισσότερο. Ο πόλεμος έχει επίσης ενισχύσει τη θέση της Ρωσίας, όχι μόνο επειδή ο Τραμπ έχει χαλαρώσει ορισμένες κυρώσεις στις ρωσικές εξαγωγές πετρελαίου και φυσικού αερίου, καθιστώντας δυσκολότερη για την Ευρώπη την αύξηση της πίεσης στη Μόσχα ώστε να τερματίσει τον πόλεμό της στην Ουκρανία. Οι Ευρωπαίοι δεν θα θέλουν να διαρρήξουν τους δεσμούς τους με το ΝΑΤΟ: η ενιαία δομή διοίκησης και οι διαδικασίες σχεδιασμού του είναι πολύτιμες και δύσκολο να αναπαραχθούν. Αλλά η μεσανατολική περιπέτεια του Τραμπ θα τους ωθήσει να μειώσουν την εξάρτησή τους από έναν ολοένα πιο αλλοπρόσαλλο σύμμαχο.
Kristi Raik
Διευθύντρια, International Centre for Defence and Security
Ο Ντόναλντ Τραμπ έχει ασφαλώς προκαλέσει μη αναστρέψιμη ζημιά στο ΝΑΤΟ, αλλά οι λόγοι για τους οποίους δεν υπάρχει επιστροφή είναι μακροπρόθεσμοι και δομικοί. Τα στρατηγικά συμφέροντα των ΗΠΑ έχουν μετατοπιστεί μακριά από την Ευρώπη. Η διατλαντική σχέση μπορεί να γίνει πιο φυσιολογική μετά τον Τραμπ, στηριγμένη σε πιο περιορισμένα κοινά συμφέροντα, σεβαστή επικοινωνία και προβλεψιμότητα, αλλά οι Ευρωπαίοι θα πρέπει να ενηλικιωθούν στρατηγικά.
Η συμμαχία μπορεί ακόμη να επιβιώσει αν οι Ευρωπαίοι αναλάβουν την ηγεσία και χρησιμοποιήσουν το θεσμικό της πλαίσιο για να οικοδομήσουν τη δική τους αξιόπιστη άμυνα. Οι διαδικασίες λήψης αποφάσεων του ΝΑΤΟ, οι δομές διοίκησης και τα αμυντικά σχέδια θα μπορούσαν σταδιακά να «εξευρωπαϊστούν». Σε αυτή τη διαδικασία, η Ευρώπη θα πρέπει να αναπτύξει τους δικούς της τρόπους πολέμου, αντλώντας διδάγματα από την Ουκρανία αντί να προσπαθεί να αποκτήσει όλες τις ίδιες δυνατότητες που παρείχαν έως τώρα οι Ηνωμένες Πολιτείες. Προφανώς, αυτό απαιτεί χρόνο — και δεν γνωρίζουμε πόσο χρόνο διαθέτει η Ευρώπη. Κανείς δεν ξέρει πώς θα αντιδρούσε ο Τραμπ σε επίθεση εναντίον κράτους-μέλους του ΝΑΤΟ ή τι θα ζητούσε ως αντάλλαγμα για αμερικανική δράση. Οι χώρες της πρώτης γραμμής ενισχύουν την ετοιμότητά τους ώστε, αν χρειαστεί, να πολεμήσουν μόνες τους, ενώ ταυτόχρονα προσπαθούν να διατηρήσουν ό,τι έχει απομείνει από τη συμμαχία. Η υπόλοιπη Ευρώπη δεν έχει ακόμη δείξει την ίδια αίσθηση του κατεπείγοντος.
Erik Jones
Μη μόνιμος ερευνητής, Carnegie Europe
Το ΝΑΤΟ δεν επρόκειτο ποτέ να επιστρέψει στην παλιά κανονικότητα. Ο αμερικανοϊσραηλινός πόλεμος με το Ιράν — και οι επανειλημμένες υποτιμητικές δηλώσεις του Ντόναλντ Τραμπ για τους Ευρωπαίους συμμάχους της Αμερικής στο πλαίσιο αυτής της σύγκρουσης — αποτελούν απλώς επιβεβαίωση, όχι αιτία. Οι Ευρωπαίοι ηγέτες θα συνεχίσουν να εργάζονται με και μέσω της συμμαχίας· θα συνεχίσουν επίσης να επιδιώκουν την αμερικανική στήριξη για την ευρωπαϊκή ασφάλεια. Όμως γνωρίζουν εδώ και καιρό ότι αυτή δεν είναι μια βιώσιμη μακροπρόθεσμη στρατηγική.
Το ερώτημα είναι τι θα κάνουν γι’ αυτό οι Ευρωπαίοι ηγέτες. Το ότι ο Τραμπ τους προκαλεί να αναλάβουν την ευθύνη για την ασφάλεια του Κόλπου δεν είναι λόγος για τους Ευρωπαίους υπεύθυνους χάραξης πολιτικής να αγνοήσουν το συλλογικό τους συμφέρον. Αντίθετα, αυτές οι προκλήσεις αντανακλούν μια απερισκεψία που θα έπρεπε να δίνει στους Ευρωπαίους σοβαρό λόγο να περιορίσουν την εξάρτησή τους από το αμερικανικό πετρέλαιο και φυσικό αέριο — και μάλιστα με τρόπους που δεν ενισχύουν τη Ρωσία εις βάρος της Ουκρανίας. Δεν είναι εύκολος υπολογισμός, ούτε εύκολο να πειστεί γι’ αυτό το εκλογικό σώμα. Παρ’ όλα αυτά, πρόκειται για το είδος της δύσκολης επιλογής που πρέπει να αντιμετωπιστεί σε έναν κόσμο που ορίζεται όλο και περισσότερο από ανταγωνιστικές και συγκρουόμενες εκφράσεις στρατηγικής αυτονομίας. Ίσως χρειαστεί χρόνος για να το συνηθίσουν οι Ευρωπαίοι ηγέτες, αλλά όσο το εξασκούν τόσο θα δυναμώνουν.
Michael John Williams
Αναπληρωτής καθηγητής, Τμήμα Δημόσιας Διοίκησης και Διεθνών Σχέσεων, Πανεπιστήμιο Syracuse
Η απάντηση σε αυτό το ερώτημα εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από το πώς ορίζεται η λέξη «επιβιώσει».
Αν η επιβίωση γίνει κατανοητή με καθαρά θεσμικούς όρους, τότε οι βραχυπρόθεσμες και μεσοπρόθεσμες προοπτικές του ΝΑΤΟ είναι αρκετά ισχυρές. Οι μηχανισμοί της συμμαχίας δύσκολα θα καταρρεύσουν μέσα σε εβδομάδες ή ακόμη και μήνες.
Ωστόσο, αν η επιβίωση μετριέται με βάση το αν οι σύμμαχοι διατηρούν αληθινή αμοιβαία εμπιστοσύνη, αν μοιράζονται ένα κοινό στρατηγικό όραμα και αν δείχνουν αξιόπιστη βούληση να δράσουν συλλογικά, τότε το ζήτημα της μακροπρόθεσμης βιωσιμότητας του ΝΑΤΟ γίνεται πολύ πιο αβέβαιο.
Ο πόλεμος με το Ιράν είναι, υπό αυτή την έννοια, απλώς το πιο πρόσφατο τεστ αντοχής. Η βαθύτερη πρόκληση είναι το αθροιστικό βάρος της στάσης της κυβέρνησης Τραμπ απέναντι στους ίδιους της τους συμμάχους. Αντιμετωπίζοντας τη διατλαντική αλληλεξάρτηση ως μοχλό εξαναγκασμού και όχι ως θεμέλιο κοινής ασφάλειας, η Ουάσιγκτον έφερε την Ευρώπη αντιμέτωπη με ένα στρατηγικό δίλημμα που δεν μπορεί πλέον να αναβάλει. Οι ευρωπαϊκές πρωτεύουσες πρέπει τώρα να επιλέξουν ανάμεσα στο να συνεχίσουν να προσαρμόζονται σε έναν σύμμαχο αμφίβολης αξιοπιστίας ή να επιταχύνουν την ανάπτυξη μιας αυτόνομης αμυντικής ικανότητας.
Συνολικά, το ΝΑΤΟ πιθανότατα θα επιβιώσει ως πολιτικό φόρουμ και ως πεδίο διατλαντικού διαλόγου. Όμως η πιο σημαντική τάση των επόμενων ετών μπορεί να είναι μια σιωπηλή αλλά σκόπιμη απομάκρυνση από τη συμμαχία ως βασική οργανωτική αρχή της ευρωπαϊκής άμυνας.
Σχετικά με τη συγγραφέα Rym Momtaz
Αρχισυντάκτρια, Strategic Europe
Η Rym Momtaz είναι η αρχισυντάκτρια του blog Strategic Europe του Carnegie Europe. Δημοσιογράφος που έχει στραφεί στην ανάλυση και έχει τιμηθεί με πολλαπλά βραβεία Emmy, ειδικεύεται στην Ευρώπη και τη Μέση Ανατολή, καθώς και στην αλληλεπίδραση ανάμεσα σε αυτές τις δύο περιοχές.
Ισραηλινά πλήγματα έπληξαν πολυσύχναστες εμπορικές και κατοικημένες περιοχές στο κέντρο της Βηρυτού χωρίς προειδοποίηση την Τετάρτη, λίγες ώρες αφότου ανακοινώθηκε εκεχειρία στον αμερικανοϊσραηλινό πόλεμο με το Ιράν. Ο Λίβανος ανακοίνωσε ότι τουλάχιστον 182 άνθρωποι σκοτώθηκαν και εκατοντάδες τραυματίστηκαν, γεγονός που έκανε τη μέρα αυτή τη φονικότερη στον τελευταίο πόλεμο Ισραήλ–Χεζμπολάχ. (Βίντεο AP από τη Malak Harb)
Associated Press
Ο Ισραηλινός πρωθυπουργός Μπενιαμίν Νετανιάχου δήλωσε την Πέμπτη ότι έχει εγκρίνει την έναρξη άμεσων διαπραγματεύσεων με τον Λίβανο «το συντομότερο δυνατό», σε μια κίνηση που θα μπορούσε να ενισχύσει τις προσπάθειες για εκεχειρία στη Μέση Ανατολή. Στόχος των συνομιλιών, όπως είπε, είναι ο αφοπλισμός της Χεζμπολάχ, η οποία υποστηρίζεται από το Ιράν, καθώς και η διαμόρφωση σχέσεων ανάμεσα στις δύο γειτονικές χώρες.
Το Ισραήλ και ο Λίβανος βρίσκονται τυπικά σε κατάσταση πολέμου από το 1948, όταν ιδρύθηκε το κράτος του Ισραήλ, και ο Νετανιάχου έσπευσε αργότερα να διευκρινίσει ότι δεν υπάρχει εκεχειρία μεταξύ των δύο χωρών. Σε βιντεοσκοπημένη δήλωσή του τόνισε ότι το Ισραήλ θα συνεχίσει να πλήττει τη Χεζμπολάχ έως ότου αποκατασταθεί η ασφάλεια στο βόρειο Ισραήλ.
Από την πλευρά του Λιβάνου δεν υπήρξε άμεση αντίδραση. Ωστόσο, σύμφωνα με Αμερικανό αξιωματούχο και άλλο πρόσωπο με γνώση του σχεδιασμού, οι συνομιλίες Ισραήλ–Λιβάνου αναμένεται να ξεκινήσουν την επόμενη εβδομάδα στο Στέιτ Ντιπάρτμεντ στην Ουάσιγκτον. Η προοπτική αυτή φάνηκε αρχικά να στηρίζει την εύθραυστη εκεχειρία στον πόλεμο με το Ιράν, η οποία όμως εξακολουθεί να δοκιμάζεται από τους ισραηλινούς βομβαρδισμούς στη Βηρυτό, από τη συνεχιζόμενη ασφυκτική πίεση της Τεχεράνης στο Στενό του Ορμούζ και από τη γενικότερη αβεβαιότητα για το αν οι εμπλεκόμενες πλευρές μπορούν πράγματι να βρουν κοινό έδαφος.
Λίγες ώρες αργότερα, πάντως, ο πρόεδρος των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ φάνηκε να αμφισβητεί και ο ίδιος την αποτελεσματικότητα της εκεχειρίας. Σε ανάρτησή του ανέφερε ότι «το Ιράν κάνει πολύ κακή δουλειά — κάποιοι θα έλεγαν ανέντιμη — στο να επιτρέπει στο πετρέλαιο να περνά από το Στενό του Ορμούζ», προσθέτοντας ότι «αυτή δεν είναι η συμφωνία που έχουμε». Την ίδια στιγμή, το Κουβέιτ κατηγόρησε το Ιράν και συμμάχους του ότι εξαπέλυσαν επιθέσεις με drones εναντίον του, παρά την εκεχειρία, ενώ η Σαουδική Αραβία ανακοίνωσε ότι πρόσφατες επιθέσεις προκάλεσαν ζημιές σε κρίσιμο αγωγό πετρελαίου στο έδαφός της.
Το κρατικό σαουδαραβικό πρακτορείο ειδήσεων, επικαλούμενο ανώνυμο αξιωματούχο, μετέδωσε ότι υπέστη ζημιές ο στρατηγικής σημασίας αγωγός East-West, ο οποίος μεταφέρει πετρέλαιο προς την Ερυθρά Θάλασσα παρακάμπτοντας το Στενό του Ορμούζ. Οι Φρουροί της Επανάστασης του Ιράν αρνήθηκαν ότι εξαπέλυσαν επιθέσεις κατά κρατών του Περσικού Κόλπου, ωστόσο μια τέτοια κίνηση θα ταίριαζε με τη στρατηγική πίεσης που ακολουθεί η Τεχεράνη απέναντι στις Ηνωμένες Πολιτείες και στους συμμάχους τους, ιδίως ενώ καταβάλλονται προσπάθειες να διασφαλιστεί εκεχειρία ανάμεσα στο Ισραήλ και τη Χεζμπολάχ.
Η ανακοίνωση του Ισραήλ για την έναρξη διαπραγματεύσεων με τον Λίβανο έρχεται ενώ συνεχίζεται η διαφωνία για το αν η ευρύτερη συμφωνία εκεχειρίας περιλάμβανε και διακοπή των συγκρούσεων μεταξύ Ισραήλ και Χεζμπολάχ. Το Ιράν υποστηρίζει ότι οι συνεχιζόμενες ισραηλινές επιθέσεις εναντίον της οργάνωσης συνιστούν παραβίαση της συμφωνίας. Ο Νετανιάχου και ο Τραμπ, αντίθετα, έχουν πει ότι δεν ισχύει κάτι τέτοιο. Ο Τραμπ δήλωσε μάλιστα ότι ζήτησε από τον Νετανιάχου να περιορίσει τα πλήγματα στον Λίβανο.
Ο πρόεδρος του ιρανικού κοινοβουλίου, Μοχάμαντ Μπαγέρ Γκαλιμπάφ, προειδοποίησε μέσω κοινωνικών δικτύων ότι η συνέχιση των ισραηλινών επιθέσεων κατά της Χεζμπολάχ θα έχει «σαφές κόστος και ισχυρές απαντήσεις». Ο ίδιος φέρεται να εξετάζεται και ως πιθανός διαπραγματευτής για συνάντηση με τον Αμερικανό αντιπρόεδρο JD Vance στην Ισλαμαμπάντ, στο πλαίσιο των συνομιλιών που, σύμφωνα με τον Λευκό Οίκο, αρχίζουν το Σάββατο με επικεφαλής τον Vance.
Στο πεδίο, η κατάσταση παραμένει εκρηκτική. Το υπουργείο Υγείας του Λιβάνου ανακοίνωσε ότι περισσότεροι από 300 άνθρωποι σκοτώθηκαν και πάνω από 1.100 τραυματίστηκαν την Τετάρτη από ισραηλινά πλήγματα στο κέντρο της Βηρυτού και σε άλλες περιοχές της χώρας. Το Ισραήλ ανέφερε ότι οι επιθέσεις στόχευαν τη Χεζμπολάχ, η οποία μπήκε στον πόλεμο στο πλευρό της Τεχεράνης. Την Παρασκευή το πρωί, ο ισραηλινός στρατός ανακοίνωσε ότι έπληξε περίπου δέκα εκτοξευτές στον Λίβανο, από τους οποίους είχαν εκτοξευθεί ρουκέτες προς το βόρειο Ισραήλ την προηγουμένη. Το Ισραήλ δήλωσε επίσης ότι σκότωσε τον Ali Yusuf Harshi, στενό συνεργάτη του ηγέτη της Χεζμπολάχ, Naim Kassem, χωρίς να υπάρξει άμεσο σχόλιο από την οργάνωση.
Παράλληλα, αυξάνεται η ανησυχία για το Στενό του Ορμούζ. Σύμφωνα με στοιχεία της Kpler, τέσσερα δεξαμενόπλοια και τρία φορτηγά πλοία διέσχισαν το στενό την Πέμπτη, ανεβάζοντας σε τουλάχιστον 12 τον αριθμό των πλοίων που το πέρασαν από την ανακοίνωση της εκεχειρίας και μετά. Ημιεπίσημα ιρανικά πρακτορεία δημοσίευσαν διάγραμμα που άφηνε να εννοηθεί ότι οι Φρουροί της Επανάστασης είχαν τοποθετήσει θαλάσσιες νάρκες στο στενό κατά τη διάρκεια του πολέμου, σε μια πιθανή προσπάθεια πίεσης προς τις Ηνωμένες Πολιτείες. Το διάγραμμα, που δόθηκε στη δημοσιότητα από τα πρακτορεία ISNA και Tasnim, έδειχνε μια μεγάλη «ζώνη κινδύνου» πάνω στη διαδρομή που ακολουθούν τα πλοία σε αυτήν τη ζωτικής σημασίας θαλάσσια δίοδο, από όπου περνούσε μέχρι πρότινος περίπου το 20% του παγκόσμιου εμπορεύσιμου πετρελαίου και φυσικού αερίου.
Ο επικεφαλής της μεγάλης πετρελαϊκής εταιρείας των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων, Sultan al-Jaber, δήλωσε ότι περίπου 230 πλοία φορτωμένα με πετρέλαιο περιμένουν να περάσουν από το στενό και υπογράμμισε ότι πρέπει να τους επιτραπεί να πλοηγούνται σε αυτόν τον διάδρομο χωρίς όρους. Το de facto κλείσιμο του Ορμούζ έχει εκτινάξει τις τιμές του πετρελαίου, με συνέπειες στο κόστος της βενζίνης, των τροφίμων και άλλων βασικών αγαθών πολύ πέρα από τη Μέση Ανατολή. Η τιμή spot του Brent, του διεθνούς σημείου αναφοράς, βρισκόταν την Πέμπτη κοντά στα 98 δολάρια το βαρέλι, αυξημένη κατά περίπου 35% σε σχέση με την έναρξη του πολέμου.
Την ίδια ώρα, παραμένει ασαφές τι ακριβώς θα συμβεί με τα πυραυλικά και πυρηνικά προγράμματα του Ιράν — τα βασικά ζητήματα που, όπως υποστηρίζουν οι Ηνωμένες Πολιτείες και το Ισραήλ, επιχείρησαν να εξουδετερώσουν με τον πόλεμο. Η Ουάσιγκτον επιμένει ότι η Τεχεράνη δεν πρέπει ποτέ να αποκτήσει δυνατότητα κατασκευής πυρηνικών όπλων και ζητεί να απομακρυνθεί το απόθεμα υψηλά εμπλουτισμένου ουρανίου του Ιράν, το οποίο θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί για την κατασκευή τους. Το Ιράν, από την πλευρά του, επιμένει ότι το πυρηνικό του πρόγραμμα είναι αποκλειστικά ειρηνικό.
Ο Τραμπ δήλωσε ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες θα συνεργαστούν με το Ιράν για την απομάκρυνση του ουρανίου που έχει θαφτεί κάτω από τα περσινά αμερικανικά και ισραηλινά πλήγματα στις ιρανικές πυρηνικές εγκαταστάσεις, χωρίς όμως η Τεχεράνη να επιβεβαιώσει κάτι τέτοιο. Αντίθετα, σε μία εκδοχή της συμφωνίας εκεχειρίας που δημοσιοποίησε το Ιράν, αναφερόταν ότι θα του επιτραπεί να συνεχίσει τον εμπλουτισμό ουρανίου. Ο επικεφαλής του ιρανικού οργανισμού ατομικής ενέργειας, Mohammad Eslami, ξεκαθάρισε την Πέμπτη ότι η διασφάλιση του δικαιώματος της Τεχεράνης να εμπλουτίζει ουράνιο αποτελεί «αναγκαία» προϋπόθεση για οποιεσδήποτε συνομιλίες σχετικά με την εκεχειρία.
Παρά το ότι η έναρξη άμεσων συνομιλιών ανάμεσα στο Ισραήλ και τον Λίβανο θεωρείται σημαντική εξέλιξη, η προοπτική μιας πραγματικής συμφωνίας παραμένει εξαιρετικά δύσκολη. Δεκαετίες εχθροπραξιών, η διαρκής παρουσία της Χεζμπολάχ και οι μακροχρόνιες διαφωνίες για τα κοινά χερσαία σύνορα των δύο χωρών καθιστούν τον δρόμο ιδιαίτερα περίπλοκο. Σύμφωνα με πληροφορίες, τις συνομιλίες στην Ουάσιγκτον θα χειριστούν από αμερικανικής πλευράς ο πρέσβης των ΗΠΑ στον Λίβανο Michel Issa και από ισραηλινής ο πρέσβης του Ισραήλ στις ΗΠΑ Yechiel Leiter, ενώ δεν έχει ακόμη αποσαφηνιστεί ποιος θα εκπροσωπήσει τον Λίβανο.
Ο Corder μετέδωσε από τη Χάγη της Ολλανδίας. Η Becatoros μετέδωσε από την Αθήνα, Ελλάδα. Στο ρεπορτάζ συνέβαλαν επίσης οι συντάκτες του Associated Press Chan Ho-him στο Χονγκ Κονγκ, Zeke Miller, Matthew Lee και Will Weissert στην Ουάσιγκτον, Hannah Schoenbaum στο Salt Lake City, και Kareem Chehayeb και Hussein Malla στη Βηρυτό.
JON GAMBRELL Ο Gambrell είναι διευθυντής ειδήσεων για τον Κόλπο και το Ιράν στο Associated Press. Έχει κάνει ρεπορτάζ από καθεμία από τις χώρες του Συμβουλίου Συνεργασίας του Κόλπου, από το Ιράν και από άλλες τοποθεσίες σε όλο τον κόσμο από τότε που εντάχθηκε στο AP το 2006.
ELENA BECATOROS Η Becatoros επιβλέπει την κάλυψη της νοτιοανατολικής Ευρώπης για το Associated Press, με συχνές αποστολές στη Μέση Ανατολή και το Αφγανιστάν. Με έδρα την Αθήνα, έχει εργαστεί σε όλο τον κόσμο, καλύπτοντας μεταξύ άλλων τους πολέμους στα Βαλκάνια, το Ιράκ, το Αφγανιστάν και την Ουκρανία.
MIKE CORDER Ο Corder είναι δημοσιογράφος στην Ολλανδία και καλύπτει τα διεθνή δικαστήρια στη Χάγη, την ολλανδική πολιτική, την επικαιρότητα και τον αθλητισμό. Εργάζεται στο AP για περισσότερα από 30 χρόνια, συμπεριλαμβανομένων επτά ετών στην Αυστραλία, όπου κάλυπτε την περιοχή Ασίας-Ειρηνικού.
Του Trevor Hunnicutt, ανταποκριτή του Λευκού Οίκου
Ο πόλεμος με το Ιράν τελειώνει. Ή τουλάχιστον αυτό λέει ο Λευκός Οίκος.
Η εκεχειρία της τελευταίας στιγμής αυτή την εβδομάδα, σε μια σύγκρουση που έχει ταράξει πρωτεύουσες από την Ουάσιγκτον και τις Βρυξέλλες έως την Τεχεράνη, έχει αφήσει αρκετά βασικά ζητήματα μετέωρα. Τι σημαίνει αυτό πολιτικά; Και θα διαρκέσει;
Η πολιτική του θεάματος
Την περασμένη εβδομάδα, ο πρόεδρος Donald Trump μπήκε σε ένα θέατρο στην Ουάσιγκτον, τα φώτα χαμήλωσαν και οι ηθοποιοί του Μπρόντγουεϊ τραγούδησαν για το πώς να εντυπωσιάζεις το κοινό.
«Εντυπωσίασέ τους με λάμψη, και θα σου ζητούν κι άλλο», λέει ένα από τα τραγούδια του μιούζικαλ «Chicago». «Δώσε τους ένα θέαμα γεμάτο φανταχτερά στοιχεία, και η αντίδραση θα είναι παθιασμένη».
Δεν είναι σαφές τι μπορεί να αποκόμισε ο Trump από αυτό το μιούζικαλ της εποχής της τζαζ. Όμως η δική του ικανότητα στο θέαμα υπήρξε καθοριστική στη δημόσια παρουσία του εδώ και δεκαετίες.
Είναι ένα πολιτικό χάρισμα που τώρα δοκιμάζεται από τον πόλεμο με το Ιράν, ο οποίος έχει διχάσει τη χώρα, την πολιτική του βάση και τη συμμαχία του ΝΑΤΟ.
Ο Trump έδειξε ξανά αυτή την εβδομάδα την ικανότητά του να κυριαρχεί στη δημόσια συζήτηση. Η συνέντευξη Τύπου που έδωσε τη Δευτέρα μετέφερε ξανά την προσοχή από τον πόλεμο σε μια τολμηρή επιχείρηση διάσωσης ενός αεροπόρου που είχε εγκλωβιστεί βαθιά μέσα σε εχθρικό έδαφος.
Το ξέσπασμά του με βωμολοχίες το Πάσχα, καθώς και η απόφασή του την ύστατη ώρα να ματαιώσει αυτό που περιέγραψε ως επίθεση εναντίον του Ιράν ικανή να αφανίσει τον πολιτισμό, καθήλωσαν και ανησύχησαν ανθρώπους σε όλο τον κόσμο.
Ένας αξιωματούχος της κυβέρνησης Trump είπε σε συνάδελφό μου ότι η πιο φορτισμένη ρητορική του Trump προήλθε από τον ίδιο τον πρόεδρο, καθώς επιδίωκε να αποκτήσει διαπραγματευτικό πλεονέκτημα μέσω της απρόβλεπτης συμπεριφοράς του.
Η ικανότητα του προέδρου να ελέγχει τα πραγματικά δεδομένα επί του πεδίου έχει αποδειχθεί πολύ πιο ασταθής από την ικανότητά του να διαμορφώνει την αφήγηση. Παρότι πέτυχε τακτικές στρατιωτικές νίκες στο Ιράν, οι Ηνωμένες Πολιτείες ενδέχεται τελικά να μην πετύχουν τους διακηρυγμένους στόχους του.
Τις δύο ημέρες αφότου ο Τραμπ ανακοίνωσε την εκεχειρία, κανείς δεν έχει δώσει στη δημοσιότητα ένα ολοκληρωμένο έγγραφο που να περιγράφει λεπτομερώς τους όρους της συμφωνίας. Καμία από τις δύο πλευρές δεν συμφωνεί απόλυτα ως προς το τι ακριβώς προβλέπει η συμφωνία. Το Ιράν δεν έχει αποδεχθεί δημόσια τα βασικά αιτήματα της Ουάσιγκτον και το Στενό του Ορμούζ δεν έχει ανοίξει πλήρως για τη ναυσιπλοΐα. Η Τεχεράνη επίσης δεν έχει συμφωνήσει δημόσια ούτε να σταματήσει το πυρηνικό της πρόγραμμα ούτε να πάψει να εξοπλίζει ομάδες στο εξωτερικό.
Στο εσωτερικό, οι Αμερικανοί παραμένουν επιφυλακτικοί απέναντι σε έναν πόλεμο που έχει μπει ήδη στην έκτη εβδομάδα του και έχει διαβρώσει ακόμη περισσότερο το ποσοστό αποδοχής του Τραμπ. Οι τιμές της βενζίνης στις ΗΠΑ αναμένεται να παραμείνουν αυξημένες κατά τη διάρκεια της κρίσιμης θερινής περιόδου των μετακινήσεων.
Η ανολοκλήρωτη αυτή κατάσταση στη Μέση Ανατολή ανέδειξε τα όρια — αλλά και τους κινδύνους — της στρατηγικής του Τραμπ να εξαπολύει αποκαλυπτικές απειλές και στη συνέχεια να υπαναχωρεί. Οι επικριτές του χλεύασαν αυτό που θεώρησαν ακόμη ένα παράδειγμα του «TACO», δηλαδή του «Trump always chickens out» («ο Τραμπ πάντα το βάζει στα πόδια»), ενώ ακόμη και ορισμένοι Ρεπουμπλικανοί εξέφρασαν ανοιχτά ανησυχία για τη δυσοίωνη ρητορική του προέδρου.
Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι η θεατρικότητα του Τραμπ μπορεί να μονοπωλεί την προσοχή. Όμως, όσο μεγαλώνει το χάσμα ανάμεσα στη ρητορική του και στην ασταθή πραγματικότητα της Μέσης Ανατολής, μπορεί να αφήσει το κοινό του να αναρωτιέται τι είναι αληθινό.
Η δημοσκόπηση της εβδομάδας
Η εικόνα από τη Βηρυτό
Ποια εκεχειρία; Αυτό είναι το ερώτημα που απασχολεί τους κατοίκους του Λιβάνου. Η δύο εβδομάδων εκεχειρία στον πόλεμο με το Ιράν δεν έβαλε τέλος στην ισραηλινή εκστρατεία βομβαρδισμών εκεί. Τόσο το Ιράν όσο και το Πακιστάν, που μεσολάβησε για την εκεχειρία, θεωρούσαν ότι η συμφωνία περιλάμβανε και τον Λίβανο, όπου είναι εδραιωμένοι οι σύμμαχοι της Τεχεράνης, δηλαδή η Χεζμπολάχ. Ο Λευκός Οίκος και το Ισραήλ είπαν ότι αυτό δεν ίσχυε.
Αν η συμφωνία εκεχειρίας καταρρεύσει, ο Λίβανος μπορεί να είναι η αιτία. Ο Ισραηλινός πρωθυπουργός Μπενιαμίν Νετανιάχου θεωρεί ότι το Ιράν και οι συνδεδεμένες με αυτό ομάδες σε όλη την περιοχή βρίσκονται σε υποχώρηση, αλλά δεν έχουν ακόμη ηττηθεί πλήρως. Δημιουργώντας «ζώνες ασφαλείας» στη Γάζα, στη Συρία και στον Λίβανο, ελπίζει να τους απωθήσει όσο το δυνατόν περισσότερο. Όμως αυτό σημαίνει επίσης μια ημιμόνιμη κατάσταση πολέμου, όπως είπαν σε συναδέλφους μου στην Ιερουσαλήμ Ισραηλινοί στρατιωτικοί και αξιωματούχοι της άμυνας. Η Ουάσιγκτον ενδέχεται να συρθεί ξανά στη Μέση Ανατολή για χρόνια.
Η φωτογραφία της εβδομάδας
Ο αντιπρόεδρος των ΗΠΑ, JD Vance, μιλά στα μέσα ενημέρωσης πριν επιβιβαστεί στο Air Force Two για να επιστρέψει στην Ουάσιγκτον, αφού ο Λευκός Οίκος ανακοίνωσε ότι θα ηγηθεί της αμερικανικής αντιπροσωπείας στις επερχόμενες ειρηνευτικές συνομιλίες με το Ιράν, στο Διεθνές Αεροδρόμιο Ferenc Liszt της Βουδαπέστης, στην Ουγγαρία, στις 8 Απριλίου 2026. REUTERS/Jonathan Ernst.
Σε μια φαινομενική παραχώρηση στις πιέσεις των ΗΠΑ και της διεθνούς κοινότητας, ο πρωθυπουργός Μπενιαμίν Νετανιάχου ανακοίνωσε ότι το Ισραήλ θα πραγματοποιήσει άμεσες συνομιλίες με τον Λίβανο την επόμενη εβδομάδα σχετικά με τον αφοπλισμό της Χεζμπολάχ, αν και είπε ότι τα πλήγματα θα συνεχιστούν.
Οι ισραηλινές επιθέσεις στον Λίβανο, οι οποίες σύμφωνα με Reuters και AP προκάλεσαν πάνω από 300 νεκρούς χθες στη Βηρυτό και αλλού, έχουν θέσει σε κίνδυνο την εύθραυστη συμφωνία εκεχειρίας με το Ιράν.
Ενώ η Τεχεράνη και η Ουάσιγκτον διαφωνούν για το αν ο Λίβανος καλυπτόταν από τη συμφωνία, ο Τραμπ ζήτησε από τον Νετανιάχου να περιορίσει τις επιθέσεις, και ο αντιπρόεδρος JD Vance είπε ότι οι Ισραηλινοί είχαν προσφερθεί ανεπίσημα να δείξουν κάποια αυτοσυγκράτηση.
Τα συμβόλαια μελλοντικής εκπλήρωσης του πετρελαίου υποχώρησαν απότομα μετά την ανακοίνωση του Νετανιάχου, καθώς ενισχύθηκαν οι ελπίδες ότι ίσως σύντομα αποκατασταθεί κάποια κανονικότητα στο Στενό του Ορμούζ. (Reuters)
Προς το παρόν, το Ιράν διατηρεί ισχυρό έλεγχο στο στενό, από το οποίο πέρασαν μόλις επτά πλοία μέσα σε 24 ώρες, σε σύγκριση με περίπου 140 την ημέρα πριν από την έναρξη του πολέμου.
Σε σπάνιες δημόσιες δηλώσεις, η Μελάνια Τραμπ εξαπέλυσε δριμεία επίθεση εναντίον σειράς ισχυρισμών που, όπως είπε, τη συνδέουν ψευδώς με τον δράστη σεξουαλικών εγκλημάτων Jeffrey Epstein, και κάλεσε το Κογκρέσο να πραγματοποιήσει δημόσιες ακροάσεις με τα θύματα.
Στεκόμενη στο βήμα μέσα στον Λευκό Οίκο, η πρώτη κυρία αναγνώρισε ότι είχε ανταλλάξει ένα email το 2002 με τη Ghislaine Maxwell, αλλά δήλωσε ότι δεν ήταν ποτέ φίλη ούτε του Epstein ούτε της Maxwell και ότι δεν ήταν ένα από τα θύματά του.
«Τα ψέματα που με συνδέουν με τον ντροπιαστικό Jeffrey Epstein πρέπει να σταματήσουν σήμερα», είπε.
Η Daily Beast πέρυσι ανακάλεσε ένα δημοσίευμα που κατηγορούσε την πρώτη κυρία ότι γνώρισε τον πρόεδρο Donald Trump μέσω μοντέλου-ατζέντη με διασυνδέσεις με τον Epstein.
Δεν είναι σαφές τι προκάλεσε τη δήλωση, η οποία έρχεται σε μια περίοδο κατά την οποία το ζήτημα Epstein είχε αρχίσει να υποχωρεί για την κυβέρνηση· όταν ρωτήθηκε, το γραφείο Τύπου της έστειλε αντίγραφο των δημόσιων δηλώσεών της.
Ο βουλευτής Gregory W. Meeks (αριστερά), ο ηγέτης της μειοψηφίας στη Βουλή Hakeem Jeffries και η βουλευτής Madeleine Dean μιλούν σε συνέντευξη Τύπου κατά τη διάρκεια της επίσκεψης της κοινοβουλευτικής αντιπροσωπείας στη Δανία το 2025. Φωτογραφία: Emil Nicolai Helms μέσω Getty Images
Κοιτάξτε πέρα από τους φωνακλάδες: οι Δημοκρατικοί της Βουλής που έχουν επιρροή δείχνουν ότι δεν σκοπεύουν να στηρίξουν ενεργά μια προσπάθεια παραπομπής του προέδρου Τραμπ φέτος.
«Αυτή δεν είναι η μάχη αυτή τη στιγμή», μας είπε σήμερα η βουλευτής Madeleine Dean (Δημοκρατική-Πενσιλβάνια), πρώην διαχειρίστρια της διαδικασίας παραπομπής του Τραμπ.
Γιατί έχει σημασία: Οι Δημοκρατικοί βουλευτές έχουν όλο και λιγότερους τρόπους να ανταποκριθούν στις απαιτήσεις της κομματικής βάσης να εντείνουν την αντι-Τραμπ αντίσταση.
«Ο κόσμος είναι εξοργισμένος και ξέρει ότι πρέπει να παλέψουμε», μας είπε ένας ανώτερος Δημοκρατικός της Βουλής.
Όμως οι Ρεπουμπλικανοί ελέγχουν το Κογκρέσο, και η Γερουσία απαιτεί πλειοψηφία δύο τρίτων για να καταδικάσει έναν πρόεδρο που έχει παραπεμφθεί από τη Βουλή.
Ο ηγέτης της μειοψηφίας στη Βουλή, Hakeem Jeffries, δεν έχει δώσει καμία ένδειξη ότι θα στηρίξει μια προληπτική προσπάθεια παραπομπής του Τραμπ φέτος, μας είπαν ένας βοηθός της Δημοκρατικής ηγεσίας και ένας Δημοκρατικός βουλευτής κοντά στον ηγέτη.
Εμβάθυνση: Τα σημερινά αριθμητικά δεδομένα στο Κογκρέσο έχουν οδηγήσει τους βουλευτές να περιορίζονται σε λεκτικές αναφορές σε κινήσεις όπως η παραπομπή και η 25η Τροπολογία ως απάντηση στην τελευταία πρόκληση αγανάκτησης που προκάλεσε ο Τραμπ, και έπειτα να στρέφουν την προσοχή τους σε πιο ρεαλιστικές αλλά λιγότερο εντυπωσιακές τακτικές.
Η Ντιν δεν πιστεύει ότι είναι «η καλύτερη αξιοποίηση του χρόνου μας» να πιέσουν για την απομάκρυνση του Τραμπ εξαιτίας των αναρτήσεών του για το Ιράν στο Truth Social, παρότι θεωρούσε ότι οι αναρτήσεις αυτές δικαιολογούσαν την αποπομπή του.
«Αυτή τη στιγμή πρέπει να τερματίσουμε αυτόν τον πόλεμο και να ανακτήσουμε τη συνταγματική μας ευθύνη», είπε.
Μεταξύ των γραμμών: Ο Τζέφρις έχει προσπαθήσει να κρατήσει την κοινοβουλευτική του ομάδα προσηλωμένη σε ζητήματα που θεωρεί πιο σημαντικά για τους ψηφοφόρους, όπως το κόστος ζωής και η υγειονομική περίθαλψη.
Ο Τζέφρις έχει αποφύγει σε μεγάλο βαθμό να δώσει ρητές οδηγίες για τις προσπάθειες παραπομπής, αλλά, σύμφωνα με Δημοκρατικούς βουλευτές, έχει στείλει σαφή μηνύματα για τη στάση του πάνω στο θέμα.
Έχει επίσης φρενάρει πρωτοβουλίες μεμονωμένων βουλευτών, καθώς η ηγεσία έπεισε τον βουλευτή Shri Thanedar (Δημοκρατικός-Μίσιγκαν) να μην επιβάλει ψηφοφορία για την παραπομπή του Τραμπ τον περασμένο Μάιο.
Όταν ο βουλευτής Al Green (Δημοκρατικός-Τέξας) επέβαλε ψηφοφορίες για παραπομπή τον περασμένο Ιούνιο και τον Δεκέμβριο, ο Τζέφρις ψήφισε μαζί με τους Ρεπουμπλικανούς για να απορριφθεί η πρώτη και ψήφισε «παρών» στη δεύτερη.
Τι ακούμε: Ο Τζέφρις παρέμεινε, όπως συνήθως, ασαφής στις δημόσιες δηλώσεις του, λέγοντας σε σημερινή εμφάνισή του στο «Morning Joe» του MS Now: «Δεν έχουμε αποκλείσει τίποτα και δεν έχουμε εγκρίνει τίποτα».
Αρκετοί Δημοκρατικοί της Βουλής μάς είπαν ότι δεν έχουν λάβει πιο ξεκάθαρες οδηγίες από την ηγεσία για το θέμα της παραπομπής σε κατ’ ιδίαν συζητήσεις.
Ναι, αλλά: Ο Τζέφρις έχει δώσει αρκετές σαφείς ενδείξεις της γενικότερης έλλειψης ενθουσιασμού του για την παραπομπή.
Όταν οι περισσότεροι βουλευτές του τάχθηκαν υπέρ μιας προσπάθειας παραπομπής της υπουργού Εσωτερικής Ασφάλειας Kristi Noem τον Ιανουάριο, ο Τζέφρις είπε στους δημοσιογράφους ότι δεν θα έσπευδε να προχωρήσει, αν δεν ήταν βέβαιος ότι μια σχετική ψηφοφορία θα μπορούσε να περάσει.
Τι ακολουθεί: Μπορεί να υπάρξουν και άλλες μεμονωμένες ψηφοφορίες για την παραπομπή του Τραμπ φέτος, καθώς και ψηφοφορίες για την παραπομπή μεμονωμένων υπουργών του Υπουργικού Συμβουλίου.
«Έχουμε ήδη καταφέρει να αναγκάσουμε κάποιους από τους υπουργούς του να αποχωρήσουν», είπε ο Τζέφρις στο «Morning Joe». «Πιστεύω ότι ο Pete Hegseth είναι ο επόμενος, και θα συνεχίσουμε να πιέζουμε ασταμάτητα για να τον απομακρύνουμε.»
Αλλά μην περιμένετε το είδος της συντονισμένης, υποστηριζόμενης από την ηγεσία προσπάθειας για την παραπομπή του Τραμπ που οι Δημοκρατικοί οργάνωσαν το 2019 και το 2021, εκτός κι αν —και μέχρι να— ανακτήσουν τον έλεγχο της Βουλής.
— Andrew Solender
Αν θέλεις, μπορώ να το αποδώσω και σε πιο φυσικά δημοσιογραφικά ελληνικά, όχι τόσο κατά λέξη.
Σε ένα άρθρο του 1874, ο Γκέοργκ Κάντορ απέδειξε ότι υπάρχουν διαφορετικά μεγέθη απείρου και άλλαξε τα μαθηματικά για πάντα. Μια συλλογή από πρόσφατα ανακαλυφθείσες επιστολές δείχνει ότι επρόκειτο επίσης για πράξη λογοκλοπής.
Kristina Armitage, Michael Kanyongolo / Quanta Magazine Ένας χαμογελαστός άνδρας με σγουρά μαλλιά
Του Joseph Howlett
Συνεργαζόμενος συντάκτης
25 Φεβρουαρίου 2026
Όταν ο Ντέμιαν Γκος ακολούθησε την Κάριν Ρίχτερ στο γραφείο της στις 12 Μαρτίου του περασμένου έτους, το πρώτο πράγμα που πρόσεξε ήταν η προτομή. Βρισκόταν πάνω σε ένα ψηλό βάθρο στη γωνία του δωματίου και απεικόνιζε έναν φαλακρό, ηλικιωμένο κύριο με στωική όψη. Ο Γκος δεν διέκρινε κανένα ίχνος του αγχωμένου, μοναχικού άνδρα που τον είχε στοιχειώσει για περισσότερο από έναν χρόνο.
Αντί γι’ αυτό, αυτός ήταν ο Γκέοργκ Κάντορ όπως τον είδε η ιστορία. Ένας πνευματικός γίγαντας: αμετακίνητος, ισχυρογνώμων, αποφασισμένος να φέρει μια μαθηματική επανάσταση παρά τις θορυβώδεις αντιρρήσεις των ομοτίμων του.
Ήταν εδώ, στο Πανεπιστήμιο της Χάλλε στη Γερμανία, που ο Κάντορ ξεκίνησε την επανάστασή του πριν από 150 χρόνια. Εδώ, το 1874, δημοσίευσε ένα από τα σημαντικότερα άρθρα στην 4.000ετή ιστορία των μαθηματικών. Εκείνο το άρθρο αποκρυστάλλωσε μια έννοια που επί μακρόν θεωρούνταν μαθηματική κακοήθεια, κάτι που έπρεπε να αποφεύγεται με κάθε κόστος: το άπειρο. Ανάγκασε τους μαθηματικούς να αμφισβητήσουν ορισμένες από τις πιο παγιωμένες τους παραδοχές, κλονίζοντας τα μαθηματικά μέχρι τα θεμέλιά τους. Και έδωσε γένεση σε ένα νέο πεδίο μελέτης, που τελικά θα οδηγούσε σε αναθεώρηση ολόκληρου του αντικειμένου.
Τώρα ο Γκος, ένας 35χρονος μαθηματικός και δημοσιογράφος, είχε έρθει στη Χάλλε — πέντε ώρες με το τρένο από το σπίτι του στο Μάιντς — για να δει μερικές επιστολές από το αρχείο του Κάντορ. Είχε δει μια σάρωση μίας από αυτές και ήταν σχεδόν βέβαιος ότι ήξερε τι θα έλεγαν οι υπόλοιπες. Αλλά ήθελε να τις δει από κοντά.
Η Ρίχτερ — που, όπως και ο Κάντορ, είχε περάσει ολόκληρη την καριέρα της εδώ, πρώτα ως ερευνήτρια μαθηματικός και έπειτα, μετά τη συνταξιοδότησή της, ως διδάσκουσα στην ιστορία των μαθηματικών — έκανε νόημα στον Γκος να καθίσει. Σήκωσε έναν λεπτό μπλε φάκελο από τους διάσπαρτους σωρούς βιβλίων και χαρτιών πάνω στο γραφείο της. Μέσα υπήρχαν δεκάδες διαφανείς θήκες εγγράφων, καθεμία από τις οποίες περιείχε μια παλιά, χειρόγραφη επιστολή.
Ο Γκος άρχισε να τις ξεφυλλίζει, παρατηρώντας τις επιστολές με την απόλαυση αρχαιολόγου που μπαίνει σε έναν χαμένο από καιρό τάφο. Έπειτα έφτασε σε μια συγκεκριμένη σελίδα και πάγωσε. Δυσκολεύτηκε να αναπνεύσει.
Δεν ήταν ο γραφικός χαρακτήρας. Σε αυτό το σημείο της έρευνάς του για τον Κάντορ, είχε ήδη συνηθίσει την παράξενη, σχεδόν δυσανάγνωστη γοτθική γραφή γνωστή ως Kurrentschrift, την οποία οι Γερμανοί χρησιμοποιούσαν μέχρι περίπου το 1900.
Δεν ήταν η υπογραφή. Ήξερε ότι ο Γερμανός μαθηματικός Ρίχαρντ Ντέντεκιντ είχε υπάρξει κεντρικό πρόσωπο στην προσπάθεια του Κάντορ να κατανοήσει το άπειρο και να στερεώσει τα θεμέλια των μαθηματικών, και ότι οι δυο τους είχαν ανταλλάξει πολλές επιστολές.
Ήταν η ημερομηνία: 30 Νοεμβρίου 1873.
Δεν είχε ξαναδεί ποτέ αυτή την επιστολή. Κανείς δεν την είχε δει. Θεωρούνταν χαμένη, κατεστραμμένη μέσα στην αναταραχή του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου ή ίσως από τον ίδιο τον Κάντορ.
Αυτή ήταν η επιστολή που είχε τη δύναμη να ξαναγράψει την κληρονομιά του Κάντορ. Η επιστολή που αποδείκνυε μια για πάντα ότι το περίφημο άρθρο του Κάντορ του 1874, εκείνο που έμελλε να αναδιαμορφώσει όλα τα μαθηματικά, ήταν πράξη λογοκλοπής.
Μια Συνάντηση Πνευμάτων
Ο Κάντορ γεννήθηκε στην Αγία Πετρούπολη της Ρωσίας το 1845. Όταν ήταν 11 ετών, ο πατέρας του αρρώστησε και η οικογένεια μετακόμισε στη Γερμανία για να ξεφύγει από τους επικίνδυνους ρωσικούς χειμώνες. Ο Κάντορ θα ζούσε εκεί όλη του τη ζωή και τελικά θα έχανε κάθε ίχνος προφοράς. Όμως ποτέ δεν ένιωσε απόλυτα άνετα στη θετή του πατρίδα.
Καθώς η κατάσταση του πατέρα του συνέχιζε να επιδεινώνεται, εκείνος εναπόθεσε όλες του τις ελπίδες στο μεγαλύτερο από τα έξι παιδιά του. Με αφορμή το χρίσμα του Κάντορ, ο πατέρας του έγραψε στον 15χρονο γιο του μια επιστολή, προειδοποιώντας τον ότι πολλά υποσχόμενα ταλέντα νικιούνται από εκείνους που αντιστέκονται στις ιδέες τους — και ότι μόνο μια ακλόνητη θρησκευτική πεποίθηση θα τον εμπόδιζε να γίνει άλλος ένας «λεγόμενος κατεστραμμένος ιδιοφυής». Για να ανταποκριθεί στις δυνατότητές του ως «λαμπρό αστέρι στον ορίζοντα της επιστήμης», θα έπρεπε να επιμείνει απέναντι στους επικριτές του.
Ο Κάντορ κράτησε την επιστολή του πατέρα του μαζί του για το υπόλοιπο της ζωής του. Εσωτερίκευσε αυτή την ηρωική αντίληψη της πνευματικής ανυποχώρητης στάσης, και σύντομα βρήκε πού να κατευθύνει το δικό του ταλέντο: στα μαθηματικά. Όπως το έθεσε ο ίδιος, τα μαθηματικά ήταν το πεδίο «προς το οποίο μια άγνωστη, μυστική φωνή τον καλεί». Στα 18 του, όταν πέθανε ο πατέρας του, χρησιμοποίησε την κληρονομιά του για να εγγραφεί στο Πανεπιστήμιο του Βερολίνου, μία από τις μεγάλες πρωτεύουσες των μαθηματικών.
Εκεί, μια σύγκρουση άρχιζε να υποβόσκει.
Στείλε μου και το επόμενο κομμάτι, και θα το μεταφράσω επίσης.
Ο Γκέοργκ Κάντορ προσπαθούσε συνεχώς να αφήσει το στίγμα του στα μαθηματικά. Αλλά μέχρι τη δεκαετία του 1890, η φιλοδοξία του τον είχε οδηγήσει σε κατάσταση μεγάλης κατάθλιψης. ETH-Bibliotek Zurich/Science Photo Library
Το ζήτημα ήταν το άπειρο. Οι μαθηματικοί είχαν επινοήσει αυτή την αφαίρεση χιλιετίες νωρίτερα για να αντιμετωπίσουν το πρόβλημα ότι, όποιον αριθμό κι αν ονομάσεις, μπορείς πάντα να ονομάσεις έναν μεγαλύτερο. Όμως το άπειρο έφερνε μαζί του και τα δικά του προβλήματα. Ο αρχαίος Έλληνας φιλόσοφος Ζήνων το χρησιμοποίησε για να επινοήσει κάθε λογής παράδοξα. Όταν το άπειρο έμπαινε στην εικόνα, απλές έννοιες όπως το μέγεθος και η πρόσθεση έμοιαζαν να καταρρέουν.
Το άπειρο αποτελούσε επίσης μια θρησκευτική πρόκληση. Η χριστιανική θεολογία όριζε ότι ο Θεός πρέπει να είναι ανώτερος από κάθε δημιούργημά του — το μόνο αληθινό άπειρο, μεγαλύτερο από κάθε αριθμό. Αν οι συνηθισμένοι μαθηματικοί μπορούσαν να χειριστούν αυτή την αμέτρητη ποσότητα, αυτό θα αποτελούσε προσβολή προς τον Θεό και, κατ’ επέκταση, προς την εξουσία της Εκκλησίας.
Για χιλιάδες χρόνια, οι μαθηματικοί απέφευγαν αυτούς τους κινδύνους συμφωνώντας ότι το άπειρο είναι απλώς ένα χρήσιμο τέχνασμα, όχι μια έγκυρη μαθηματική οντότητα. Όπως το έθεσε ο μεγάλος μαθηματικός Καρλ Φρίντριχ Γκάους σε μια επιστολή του το 1831, το άπειρο δεν ήταν τίποτε περισσότερο από μια «façon de parler» — ένα σχήμα λόγου.
Όμως μέσα σε λίγες δεκαετίες, το άπειρο έγινε δυσκολότερο να αγνοηθεί.
Οι μαθηματικοί άρχιζαν να επανεξετάζουν τις πιο θεμελιώδεις έννοιές τους, ελπίζοντας να τις καταστήσουν ακριβέστερες. Ακόμη και η κατανόησή τους για το τι είναι οι αριθμοί, άρχισαν να συνειδητοποιούν, στηριζόταν σε ασταθή θεμέλια.
Ως τότε, σκέφτονταν τους αριθμούς μόνο ως τις απαντήσεις που προέκυπταν όταν έλυναν εξισώσεις στην άλγεβρα: ακέραιοι, κλάσματα, τετραγωνικές ρίζες. Τώρα κάποιοι από αυτούς ήθελαν να διερευνήσουν πώς αυτά τα διαφορετικά είδη συνδέονται μεταξύ τους και αν υπήρχαν και άλλα είδη εκεί έξω, που απέμεναν να ανακαλυφθούν.
Ο Ρίχαρντ Ντέντεκιντ πέρασε δεκαετίες προσπαθώντας να κατανοήσει τα πιο βασικά αντικείμενα των μαθηματικών. Ένα από τα πιο διάσημα άρθρα του είχε τον τίτλο: «Τι είναι οι αριθμοί και τι θα έπρεπε να είναι;» ETH Library
Ανάμεσα σε αυτούς τους εξερευνητές ήταν ένας ήσυχος Γερμανός μαθηματικός ονόματι Ρίχαρντ Ντέντεκιντ. Το 1858, βρήκε έναν τρόπο να ορίσει αυστηρά τους πραγματικούς αριθμούς — κάθε αριθμό που εμφανίζεται στην αριθμητική ευθεία. Όμως δεν κοινοποίησε το εύρημά του. Ως αργός και μεθοδικός στοχαστής, προτιμούσε να συζητά τα αποτελέσματά του με άλλους ώσπου να βεβαιωθεί ότι είχε δίκιο.
Εν τω μεταξύ, το 1870, ο Κάντορ, χωρίς να γνωρίζει το έργο του Ντέντεκιντ, είχε ολοκληρώσει τις μεταπτυχιακές του σπουδές και άρχιζε να εξετάζει πρακτικά ερωτήματα σχετικά με το πώς συμπεριφέρονται ορισμένες εξισώσεις. Δεν τον ενδιέφεραν ακόμη τα φιλοσοφικά ερωτήματα γύρω από τη φύση των αριθμών, αλλά η εργασία του τον οδήγησε να διατυπώσει τον δικό του ορισμό των πραγματικών αριθμών.
Στις αρχές του 1872, ο Ντέντεκιντ και ο Κάντορ δημοσίευσαν ανεξάρτητα τα αποτελέσματά τους.
Και οι δύο είχαν κάνει κάτι ριζοσπαστικό: είχαν επαναπροσδιορίσει την αριθμητική ευθεία.
Πριν από τα άρθρα τους, οι μαθηματικοί υπέθεταν ότι, παρόλο που η αριθμητική ευθεία μπορεί να έμοιαζε με συνεχές αντικείμενο, αν μεγεθύνεις αρκετά, τελικά θα έβρισκες κενά.
Πάρε το τμήμα της αριθμητικής ευθείας ανάμεσα στο μηδέν και το 1. Περιέχει άπειρα πολλά κλάσματα: για οποιαδήποτε δύο κλάσματα, μπορείς πάντα να μεγεθύνεις ώστε να βρεις ένα ακόμη ανάμεσά τους. Όμως, όσο κι αν μεγεθύνεις, υπάρχουν ορισμένοι αριθμοί, όπως το √2, που δεν θα φτάσεις ποτέ. Υπάρχουν κενά — το άπειρο είναι ασυνεχές.
Στα άρθρα τους του 1872, όμως, ο Κάντορ και ο Ντέντεκιντ είχαν βρει έναν τρόπο να κατασκευάσουν μια αριθμητική ευθεία που ήταν πλήρης. Όσο κι αν μεγεθύνεις οποιοδήποτε τμήμα της, αυτό παρέμενε μια αδιάσπαστη έκταση από άπειρα πολλούς πραγματικούς αριθμούς, συνδεδεμένους με συνεχή τρόπο.
Ξαφνικά, η τερατώδης φύση του απείρου, που επί μακρόν φόβιζε τους μαθηματικούς, δεν μπορούσε πλέον να relegated to some unreachable part of the number line. Κρυβόταν μέσα σε κάθε της σχισμή.
Εκείνο το καλοκαίρι, τόσο ο Κάντορ όσο και ο Ντέντεκιντ πέρασαν τις διακοπές τους στο γραφικό παραλίμνιο χωριό Γκέρζαου της Ελβετίας, όπου συναντήθηκαν για πρώτη φορά και έκαναν έναν μακρύ περίπατο μαζί για να συζητήσουν τις ιδέες τους.
A print from the 1890s of the Swiss village of Gersau, where Cantor and Dedekind met by chance and quickly became friends. Photochrom Print Collection
Σε οποιονδήποτε παρατηρητή, οι δύο άνδρες που περπατούσαν κατά μήκος της όχθης της λίμνης θα φαίνονταν αταίριαστο ζευγάρι. Στα 27 του, ο Κάντορ ήταν ψηλός, πλατύς στους ώμους και εξωστρεφής. Απολάμβανε την προσοχή των συναδέλφων του, αλλά κατά βάθος αγχωνόταν έντονα για το πώς τον αντιλαμβάνονταν. Αυτό τον έκανε να δουλεύει γρήγορα, προσπαθώντας να δημοσιεύει συχνά και χωρίς καθυστέρηση. Ο Ντέντεκιντ, αντίθετα, ήταν 13 χρόνια μεγαλύτερος από τον Κάντορ, αλλά πολύ κοντύτερος και πιο συγκρατημένος. Και δεν συμμεριζόταν καθόλου την αγωνία του Κάντορ να δημοσιεύει. Στην πραγματικότητα, σε όλη τη διάρκεια της ζωής του, θα δημοσίευε σχετικά λίγα.
Παρά τις διαφορές τους, ταίριαξαν αμέσως. Στις επιστολές που έγραψαν αργότερα, και οι δύο αναπολούσαν ξανά και ξανά εκείνη την όμορφη μέρα που πέρασαν συζητώντας μαθηματικά δίπλα στη λίμνη. Είχαν βρει ο ένας στον άλλον έναν συνεργάτη, έναν φίλο.
Δεν επρόκειτο να κρατήσει.
Αναζητώντας μια Ιστορία
Από όσο θυμάται τον εαυτό του, ο Ντέμιαν Γκος νοιαζόταν βαθιά για τους κανόνες. Το 2008, όταν ήταν 17 ετών, εκείνος και η οικογένειά του μετακόμισαν από τη Γερμανία, όπου είχε μεγαλώσει, στην Αργεντινή, από όπου καταγόταν η μητέρα του. Εκεί, ο Γκος αποφάσισε να ασχοληθεί με τη διαιτησία. «Μου άρεσε να παίζω ποδόσφαιρο με φίλους», είπε — αλλά ακόμη περισσότερο από το ίδιο το παιχνίδι, «πάντα με ενοχλούσε η αδικία στον αθλητισμό. Όταν έβλεπα έναν αγώνα και έπαιρναν μια λάθος απόφαση, ήθελα να συμβάλω ώστε να αποδοθεί το σωστό».
Αυτό του έδωσε την ευκαιρία να μετατρέψει τις πεποιθήσεις του σε πράξη. Για τα επόμενα 15 χρόνια — στη διάρκεια των προπτυχιακών και μεταπτυχιακών σπουδών του, καθώς και ως μεταδιδακτορικός ερευνητής και λέκτορας μαθηματικών στο Εθνικό Πανεπιστήμιο του Ροσάριο — διαιτήτευε επαγγελματικούς αγώνες σε μεγάλο περιφερειακό ποδοσφαιρικό πρωτάθλημα. Μια φορά, θυμήθηκε, ένας οπαδός στην κερκίδα τού έδειξε μια ματσέτα, ως έμμεση απειλή. Όταν όμως η ομάδα του οπαδού έκανε φάουλ στην αμέσως επόμενη φάση, ο Γκος δεν λύγισε. Πήρε απλώς μια βαθιά ανάσα και έβγαλε την κόκκινη κάρτα.
«Η διαιτησία ήταν μια εμπειρία που με διαμόρφωσε βαθιά», είπε. «Δεν υποχωρώ όταν οι άνθρωποι προσπαθούν να με εκφοβίσουν».
Ο Demian Goos, Γερμανός Αργεντινός μαθηματικός και δημοσιογράφος, ένιωθε πάντα σαν στο σπίτι του στην Αργεντινή. Εδώ, πίνει mate, ένα παραδοσιακό τσάι βοτάνων από τη Νότια Αμερική. Zack Savitsky για το περιοδικό Quanta
Αν και του άρεσε η μαθηματική έρευνα, ο Γκος έλκονταν περισσότερο από τις ιστορίες πίσω από τα θεωρήματα. Περνούσε τον ελεύθερο χρόνο του διαβάζοντας για την ιστορία των μαθηματικών ιδεών και αφηγούμενος με θεατρικό τρόπο στους συναδέλφους του στο πανεπιστημιακό καφέ τις ιστορίες που είχε μάθει — σε τέτοιο βαθμό ώστε εκείνοι άρχισαν να αποκαλούν το καφέ «γραφείο» του. Ως μεταδιδακτορικός ερευνητής, μερικές φορές έπαιρνε τους φοιτητές του έξω από την αίθουσα για να παρουσιάσει μαθηματικές έννοιες, όπως αλγορίθμους βελτιστοποίησης ή χαοτικά συστήματα, μέσα από ερμηνευτικό χορό. Πολλοί φοιτητές το απολάμβαναν, είπε, αλλά ορισμένοι καθηγητές τον προειδοποιούσαν να μην χρησιμοποιεί τόσο ανορθόδοξες μεθόδους. «Μάλλον νόμιζαν ότι μπορούσαν να με φοβίσουν», είπε ο Γκος. «Δεν είχαν ακούσει την ιστορία με τη ματσέτα».
Το 2020, ενώ ήταν ακόμη μεταδιδακτορικός ερευνητής, αρρώστησε και αναγκάστηκε να ταξιδεύει συχνά πίσω στη Γερμανία για θεραπεία. Μερικά χρόνια αργότερα, επέστρεψε εκεί μόνιμα. Όταν ολοκλήρωσε τη μεταδιδακτορική του έρευνα και η υγεία του βελτιώθηκε, αποφάσισε ότι είχε έρθει η ώρα να αφήσει την ακαδημαϊκή πορεία και να ακολουθήσει την αγάπη του για την αφήγηση. Έτσι, στις αρχές του 2023, ξεκίνησε μια υποτροφία επιστημονικής δημοσιογραφίας στο Ελεύθερο Πανεπιστήμιο του Βερολίνου, όπου επικεντρώθηκε στην ανάπτυξη ενός podcast. Ήθελε να αφηγηθεί τις πιο συναρπαστικές ιστορίες στην ιστορία των μαθηματικών.
Και είχε ήδη μια ιδέα για το από πού να αρχίσει.
«Επειδή είμαι τόσο συναισθηματικός τύπος όσο είμαι, επικεντρώθηκα στην πιο συναισθηματικά φορτισμένη ιστορία που υπάρχει», είπε — την ιστορία του πώς το άπειρο έγινε πραγματικό και οδήγησε στη γέννηση της θεωρίας συνόλων, η οποία πρόσφερε ένα νέο θεμέλιο για όλα τα σύγχρονα μαθηματικά. «Ωθεί την κατανόησή μας για τα μαθηματικά στα όριά της», είπε ο Γκος. «Πρέπει να αποχαιρετήσεις τη μαθηματική διαίσθηση και απλώς να παραμείνεις ανοιχτός και δεκτικός σε όλες τις τρέλες που θα συναντήσεις εκεί».
Ο Goos παράγει ένα podcast για την ιστορία των μαθηματικών και των φυσικών επιστημών. Η δουλειά του σε αυτό το podcast τον οδήγησε στην αποκάλυψη νέων στοιχείων για το τι πραγματικά συνέβη μεταξύ του Κάντορ και του Ντέντεκιντ.
Είχε μάθει στο σχολείο ότι ο Κάντορ ήταν ο μοναδικός ιδρυτής της θεωρίας συνόλων — και ότι όλα ξεκίνησαν με μια απόδειξη που δημοσίευσε το 1874. Σε εκείνη την απόδειξη, ο Κάντορ έδειξε ότι υπάρχουν διαφορετικά μεγέθη απείρου, βάζοντας τέλος στην ιδέα ότι το άπειρο ήταν απλώς ένα μαθηματικό τέχνασμα.
Ο Γκος άρχισε να ερευνά για ένα podcast σχετικά με την ανακάλυψη του Κάντορ. Σύντομα όμως διαπίστωσε ότι η αληθινή ιστορία ήταν πιο περίπλοκη απ’ ό,τι του είχαν πει.
«Η αρχική μου προσέγγιση ήταν να αφηγηθώ την ιστορία που αφηγούνται όλοι. Είναι μια όμορφη ιστορία», είπε. «Αλλά είναι λανθασμένη ιστορία. Δεν είναι πραγματικά αυτό που συνέβη.»
Ο Δούρειος Ίππος
Η αληθινή ιστορία ήταν ότι ο Κάντορ δεν ήταν μια μοναχική ιδιοφυΐα. Είχε έναν συνεργάτη — τουλάχιστον για ένα διάστημα.
Κάθε φορά που ο Κάντορ συναντούσε μαθηματικούς με συγγενείς πνευματικές ανησυχίες, ήταν γνωστό ότι τους πολιορκούσε με ενθουσιασμό. Εμφανιζόταν στην κατοικία ενός συνεργάτη του με το πρώτο φως της ημέρας, ανυπόμονος να συζητήσει κάποια νέα ιδέα που του είχε έρθει, φτάνοντας μερικές φορές να περιμένει για ώρες μέχρι να ξυπνήσουν. Έτσι συνέβη και με τον Ντέντεκιντ. Μετά τη συνάντησή τους στο Γκέρζαου το 1872, ο Κάντορ άρπαζε κάθε ευκαιρία για να ζητήσει τη συμβουλή του μεγαλύτερου μαθηματικού.
Τον Νοέμβριο του 1873, ο Κάντορ ξεκίνησε μια αλληλογραφία που θα άλλαζε για πάντα την πορεία της ανθρώπινης γνώσης. «Επιτρέψτε μου να σας θέσω ένα ερώτημα», έγραψε στον Ντέντεκιντ σε μια βιαστικά γραμμένη επιστολή. «Έχει για μένα κάποιο θεωρητικό ενδιαφέρον, αλλά δεν μπορώ να το απαντήσω ο ίδιος· ίσως μπορείτε εσείς.»
Ο Κάντορ είχε βρει διέξοδο για τον φλογερό σκοπό που του είχε εμφυσήσει ο πατέρας του: την άπειρη φύση της αριθμητικής ευθείας. «Είχε πολύ έντονη αίσθηση αποστολής», είπε ο Χοσέ Φερεϊρός, ιστορικός και φιλόσοφος των μαθηματικών στο Πανεπιστήμιο της Σεβίλλης στην Ισπανία. «Ήταν πεπεισμένος ότι η εισαγωγή του πραγματικού απείρου θα άλλαζε όχι μόνο τα μαθηματικά, αλλά και την επιστήμη γενικότερα.» Για τον Κάντορ, αυτού του είδους το άπειρο δεν αντέφασκε προς την υπεροχή του Θεού. Απλώς σήμαινε ότι, αντί να είναι απόμακρος και ακατανόητος, ο Θεός ήταν παντού, παρών ανάμεσα σε όλα τα πράγματα.
«Έχω συχνά και με μεγάλη ευχαρίστηση θυμηθεί την όμορφη μέρα στο Γκέρσαου και στο Μπέκενριντ, όταν είχα την ευχαρίστηση να σας γνωρίσω προσωπικά.»
Άρχισε να μελετά τους πραγματικούς αριθμούς ως ένα ενιαίο, άπειρο σύνολο, θέτοντας ερωτήματα που κανείς δεν είχε σκεφτεί να θέσει ως τότε. Υπήρχε άραγε διαφορά ανάμεσα στο άπειρο που υποδηλώνεται από τις τρεις τελείες στο 1, 2, 3, …, και σε εκείνο που είναι ενσωματωμένο στο μυστηριώδες συνεχές της αριθμητικής ευθείας; Με άλλα λόγια, υπήρχαν περισσότεροι πραγματικοί αριθμοί απ’ ό,τι ακέραιοι;
Εκ πρώτης όψεως, το ερώτημα φαινόταν παράλογο. Τι θα μπορούσε καν να σημαίνει ότι αυτά τα άπειρα σύνολα έχουν διαφορετικά μεγέθη;
Ο Κάντορ ήθελε να το ανακαλύψει.
Ρώτησε τον Ντέντεκιντ αν τα δύο σύνολα αριθμών μπορούσαν να τεθούν σε «ένα-προς-ένα αντιστοιχία» — δηλαδή σε μια αντιστοίχιση όπου κάθε πραγματικός αριθμός θα ζευγαρωνόταν με τον δικό του διακριτό ακέραιο. Είχε ήδη καταφέρει να το κάνει αυτό, έγραφε, για ένα διαφορετικό σύνολο: είχε αποδείξει ότι στους ρητούς αριθμούς (στους αριθμούς που μπορούν να γραφούν ως κλάσμα) μπορούσε να αντιστοιχηθεί ένας μοναδικός ακέραιος στον καθένα, χωρίς να περισσεύει κανένας αριθμός. Δηλαδή, παρόλο που φαινόταν να υπάρχουν πολύ περισσότεροι ρητοί αριθμοί από ακέραιοι, τα δύο σύνολα είχαν στην πραγματικότητα το ίδιο μέγεθος. Και τα δύο ήταν επομένως αυτό που οι μαθηματικοί αργότερα θα ονόμαζαν «αριθμήσιμα».
Όμως ο Κάντορ δεν μπορούσε να καταλάβει πώς να συγκρίνει με τον ίδιο τρόπο τους ακεραίους με τους πραγματικούς αριθμούς. Ο Ντέντεκιντ απάντησε γρήγορα ότι ούτε εκείνος μπορούσε — αλλά ότι είχε επεξεργαστεί μια απόδειξη σύμφωνα με την οποία οι αλγεβρικοί αριθμοί (οι αριθμοί που προκύπτουν ως λύσεις προβλημάτων άλγεβρας) μπορούν να απαριθμηθούν. «Δεν θα τα είχα γράψει όλα αυτά», έγραψε ο Ντέντεκιντ κλείνοντας, «αν δεν θεωρούσα πιθανό ότι η μία ή η άλλη παρατήρηση θα μπορούσε να σας φανεί χρήσιμη».
Από εκεί και πέρα, η μαθηματική ανταλλαγή συνεχίστηκε. Ενθαρρυμένος από την πρόοδο του Ντέντεκιντ, ο Κάντορ πέρασε τις επόμενες μέρες παλεύοντας με το εναπομείναν ερώτημα — τους πραγματικούς αριθμούς. Μπορούσε άραγε επιτέλους να δείξει ότι, σε αντίθεση με τους αλγεβρικούς αριθμούς, αυτοί συνιστούσαν ένα μεγαλύτερο άπειρο από εκείνο των ακεραίων;
Στις 7 Δεκεμβρίου 1873, έγραψε στον Ντέντεκιντ ότι πίστευε πως είχε τελικά πετύχει: «Αλλά αν απατώμαι, βεβαίως δεν θα μπορούσα να βρω επιεικέστερο κριτή από εσάς». Παρέθεσε την απόδειξή του. Όμως ήταν δυσκίνητη, περίπλοκη. Ο Ντέντεκιντ απάντησε με έναν τρόπο να απλοποιηθεί η απόδειξη του Κάντορ, οικοδομώντας ένα καθαρότερο επιχείρημα χωρίς να χαθεί τίποτε από την αυστηρότητα ή την ακρίβειά του. Εν τω μεταξύ, ο Κάντορ, προτού λάβει την επιστολή του Ντέντεκιντ, του είχε στείλει μια παρόμοια ιδέα για το πώς θα μπορούσε να εξορθολογιστεί η απόδειξη, αν και δεν είχε επεξεργαστεί τις λεπτομέρειες με τον τρόπο που το είχε κάνει ο Ντέντεκιντ.
Ο Κάντορ συλλογίστηκε αυτό που κρατούσε πλέον στα χέρια του: δύο σύνολα, και τα δύο άπειρα, αλλά το ένα κατά κάποιον τρόπο μεγαλύτερο από το άλλο. Οι συνέπειες ήταν επαναστατικές. Άρχισε να οραματίζεται όχι ένα μόνο άπειρο, αλλά μια ολόκληρη ιεραρχία από άπειρα. Και αν τα άπειρα μπορούσαν να συγκριθούν τόσο συγκεκριμένα, τότε έπρεπε να είναι πραγματικά, όχι απλώς σχήματα λόγου.
Συνειδητοποίησε ότι η απόδειξή του είχε τη δυνατότητα να συγκλονίσει τον μαθηματικό κόσμο εκ θεμελίων. Όχι όμως χωρίς να εξοργίσει ορισμένες από τις πιο εξέχουσες μορφές του.
Μία από αυτές τις μορφές ήταν ο Λέοπολντ Κρόνεκερ, ένας μαθηματικός ιδεολόγος που απεχθανόταν το άπειρο. Δεν πίστευε στις πυκνοκατοικημένες εσοχές και σχισμές της αριθμητικής ευθείας. Σύμφωνα με τον μαθηματικό Φέρντιναντ φον Λίντεμαν, ο οποίος απέδειξε ότι το π δεν είναι αλγεβρικός αριθμός — δηλαδή ότι δεν μπορείς ποτέ να θέσεις ένα συνηθισμένο αλγεβρικό πρόβλημα στο οποίο το π να είναι η λύση — ο Κρόνεκερ τού είπε κάποτε ότι η εργασία του ήταν άνευ αξίας, αφού τέτοιοι «υπερβατικοί» αριθμοί δεν υπήρχαν.
Για τον Λέοπολντ Κρόνεκερ, το άπειρο δεν είχε θέση στα μαθηματικά. Όταν ο Κάντορ αμφισβήτησε αυτή την πεποίθηση, ο Κρόνεκερ έθεσε ως στόχο να καταστρέψει τη φήμη του και να τον εμποδίσει να δημοσιεύσει. Δημόσιος Τομέας
Ο Κρόνεκερ ήταν επίσης ένας από τους ανθρώπους που ήλεγχαν ποια μαθηματικά έργα προωθούνταν. Ήταν μέλος της συντακτικής επιτροπής του Journal του Κρέλλε, ενός από τα κορυφαία μαθηματικά περιοδικά στον κόσμο. Και δεν δίσταζε ποτέ να χρησιμοποιεί την τεράστια επιρροή του για να προωθεί τη συντηρητική του ατζέντα. Συχνά, εκείνος αποφάσιζε ποια αποτελέσματα θα έφταναν γρήγορα στους άλλους μαθηματικούς — ή αν θα έφταναν ποτέ.
Ο Κάντορ, αφού συζήτησε τη δουλειά του με τον μέντορά του Καρλ Βάιερστρας, ήθελε να δημοσιεύσει τα ευρήματά του στο περιοδικό του Κρέλλε. Εκεί, πίστευε, θα μπορούσε να φέρει το άπειρο στο επίκεντρο των μαθηματικών. Να αποκαλύψει το νου του Θεού σε ολόκληρο τον κόσμο. Να γίνει ένα λαμπρό αστέρι στον ορίζοντα των μαθηματικών.
Η αίσθηση αποστολής του Κάντορ, εκείνη η «μυστική φωνή» μέσα του, άρχισε να φουντώνει.
Ο Κάντορ είχε καλή σχέση με τον Κρόνεκερ. Όμως, μερικά χρόνια νωρίτερα, ο Ντέντεκιντ είχε προλάβει τον Κρόνεκερ σε ένα σημαντικό αποτέλεσμα, και η αντιπάθεια του Κρόνεκερ προς εκείνον ήταν γνωστή. Αν ο Κάντορ υπέβαλλε ένα άρθρο συνυπογεγραμμένο με τον μεγάλο αντίπαλο του Κρόνεκερ — ένα άρθρο που θα διακήρυσσε ανοιχτά ότι υπάρχουν πολλαπλά μεγέθη απείρου — ίσως να μη δημοσιευόταν ποτέ.
Έτσι πήρε δύο αποφάσεις.
Η πρώτη ήταν να κατασκευάσει έναν μαθηματικό Δούρειο Ίππο.
Ο Βάιερστρας είχε ενθουσιαστεί περισσότερο με την απόδειξη ότι οι αλγεβρικοί αριθμοί είναι αριθμήσιμοι. (Αργότερα θα χρησιμοποιούσε αυτό το αποτέλεσμα για να αποδείξει ένα δικό του θεώρημα.) Έτσι ο Κάντορ επέλεξε έναν παραπλανητικό τίτλο που ανέφερε μόνο τους αλγεβρικούς αριθμούς.
«Επιτρέψτε μου να σας θέσω μια ερώτηση. Έχει ένα ορισμένο θεωρητικό ενδιαφέρον για μένα, αλλά δεν μπορώ να την απαντήσω ο ίδιος. Ίσως μπορείτε εσείς, και θα ήταν πολύ καλό να μου γράψετε γι’ αυτήν. Έχει ως εξής.»
Όμως έβλεπε εκείνη την απόδειξη — την απόδειξη του Ντέντεκιντ — ως αντιπερισπασμό, ως μια σφήνα που μπορούσε να χρησιμοποιήσει για να ανοίξει διά της βίας τις απαγορευμένες πύλες του απείρου. Γράφοντας το άρθρο του, ο Κάντορ έβαλε πρώτα την απόδειξη για τους αλγεβρικούς αριθμούς. Κάτω από αυτήν, πρόσθεσε τη δική του απόδειξη ότι οι πραγματικοί αριθμοί δεν μπορούν να απαριθμηθούν — δηλαδή την απλοποιημένη εκδοχή του Ντέντεκιντ. Ο Κάντορ υποβάθμισε τη σημασία αυτού του δεύτερου μέρους. «Επέλεξε σκόπιμα μια διατύπωση που δεν θα φαινόταν ύποπτη στον Κρόνεκερ και σε όλους εκείνους που μισούσαν το άπειρο», είπε ο Γκος.
Η δεύτερη απόφαση του Κάντορ ήταν να διεκδικήσει αποκλειστικά για τον εαυτό του την πατρότητα του έργου. Έσβησε προσεκτικά κάθε ίχνος της συμβολής του συνεργάτη του, ακόμη και σποραδικές χρήσεις όρων που οποιοσδήποτε γνώστης θα αναγνώριζε ως όρους του Ντέντεκιντ.
Με τον κλασικό τρόπο του Κάντορ, συνέταξε το άρθρο βιαστικά μέσα σε μία ημέρα και το υπέβαλε στο περιοδικό του Κρέλλε. Το επόμενο πρωί, ανήμερα τα Χριστούγεννα του 1873, ταχυδρόμησε μια επιστολή στον Ντέντεκιντ, ενημερώνοντάς τον ότι ο Βάιερστρας τον είχε πείσει να δημοσιεύσει. «Όπως θα δείτε», έγραψε, «οι παρατηρήσεις σας, τις οποίες εκτιμώ ιδιαιτέρως, και ο τρόπος με τον οποίο διατυπώσατε ορισμένα σημεία μού στάθηκαν πολύτιμη βοήθεια».
Γράφοντας την Ιστορία
Τα πρώτα στοιχεία για την εξαπάτηση του Κάντορ ήρθαν στο φως στις αρχές του 20ού αιώνα από μια άλλη σπουδαία Γερμανίδα μαθηματικό. Η Έμμυ Νέτερ ήταν αφοσιωμένη θαυμάστρια του Ντέντεκιντ. Συχνά μιλούσε με θαυμασμό για τη μαθηματική του διορατικότητα. Όπως συνήθιζε να λέει στους φοιτητές της, «Τα πάντα υπάρχουν ήδη στον Ντέντεκιντ». Το 1930, συγκέντρωνε όλο το μαθηματικό του έργο σε μια τετράτομη έκδοση, όταν έπεσε πάνω σε μερικές από τις επιστολές που εκείνος είχε κρατήσει από την αλληλογραφία του με τον Κάντορ. Συνεργάστηκε με τον Γάλλο φιλόσοφο Ζαν Καβαγιές για να τις συγκεντρώσουν και να τις δημοσιεύσουν επίσης.
Η φημισμένη μαθηματικός Έμμυ Νέτερ συνέβαλε στη συγκέντρωση των πρώτων στοιχείων για το παράπτωμα του Κάντορ. Ian Dagnall Computing / Alamy
Είχε περάσει πάνω από μία δεκαετία από τότε που ο Ντέντεκιντ και ο Κάντορ είχαν πεθάνει. Η Νέτερ και ο Καβαγιές πέρασαν τα επόμενα χρόνια αναζητώντας επιστολές από το αρχείο του Ντέντεκιντ. Το 1933, μετά την άνοδο του Αδόλφου Χίτλερ στην εξουσία, η Νέτερ, που ήταν Εβραία, διέφυγε από τη Γερμανία στις Ηνωμένες Πολιτείες, όπου πέθανε δύο χρόνια αργότερα από καρκίνο. Όμως ο Καβαγιές ολοκλήρωσε το κοινό τους έργο το 1937.
Η αλληλογραφία, όπως παρουσιάστηκε στο βιβλίο, ήταν παράξενη. Ξεκινούσε με έναν καταιγισμό επιστολών λίγο μετά τη συνάντηση του Κάντορ και του Ντέντεκιντ το 1872. Οι επιστολές, που προέρχονταν από το αρχείο του Ντέντεκιντ, περιλάμβαναν μόνο εκείνες που είχε λάβει, όχι αυτές που είχε στείλει ο ίδιος στον Κάντορ. Έπειτα, η αλληλογραφία σταματούσε ξαφνικά τον Ιανουάριο του 1874 και ακολουθούσαν αρκετά χρόνια σιωπής. Όταν η ανταλλαγή επιστολών ξανάρχιζε το 1877, εμφανίζονταν πλέον και οι ίδιες οι επιστολές του Ντέντεκιντ προς τον Κάντορ. Ο Ντέντεκιντ προφανώς είχε αποφασίσει να κρατά αντίγραφο από καθετί που έστελνε στον συνάδελφό του μαθηματικό.
Υπήρχε επίσης ένα σημείωμα που ο Ντέντεκιντ φαινόταν να είχε γράψει για τον εαυτό του αφού είδε τη δημοσίευση του Κάντορ το 1874 στο περιοδικό του Κρέλλε. Σε αυτό, αφηγούνταν ότι είχε στείλει στον Κάντορ την πρώτη απόδειξη του άρθρου και την αναθεωρημένη μορφή της δεύτερης — μόνο και μόνο για να τις δει αμφότερες να εμφανίζονται «σχεδόν λέξη προς λέξη» τυπωμένες μόλις λίγους μήνες αργότερα, αποκλειστικά με το όνομα του Κάντορ.
Ο Ντέντεκιντ δεν διατύπωσε ποτέ δημόσια αυτόν τον ισχυρισμό, και η Νέτερ με τον Καβαγιές δεν τον σχολίασαν. «Νομίζω ότι για εκείνους ήταν μια πολύ συνειδητή απόφαση να μην πουν τίποτα και απλώς να αφήσουν τις επιστολές να μιλήσουν από μόνες τους», είπε ο Φερεϊρός, ο ιστορικός από τη Σεβίλλη. «Αυτός ήταν ο κώδικας τιμής της εποχής.»
Ούτε κανείς άλλος επέστησε την προσοχή σε αυτό — τουλάχιστον όχι δημοσίως. Οι πρώτες βιογραφίες του Κάντορ, γραμμένες από μαθηματικούς μαθητές και θαυμαστές του, απλώς εξυμνούσαν τη μεγαλοφυΐα του.
Ο Goos κρατάει το πρώτο δημοσιευμένο αρχείο των ανταλλαγών του Cantor και του Dedekind. Zack Savitsky για το περιοδικό Quanta
Δεκαετίες αργότερα, ιστορικοί όπως ο Ivor Grattan-Guinness επανεξέτασαν την αλληλογραφία Κάντορ-Ντέντεκιντ. Ο Grattan-Guinness προσπάθησε απεγνωσμένα να εντοπίσει τις επιστολές που είχε στείλει ο Ντέντεκιντ στον Κάντορ το 1873 — εκείνες δηλαδή που θα μπορούσαν να αποδείξουν το παράπτωμα του Κάντορ. Υποτίθεται ότι είχαν μείνει στο γραφείο του Κάντορ στο Πανεπιστήμιο της Χάλλε μετά τον θάνατό του, αλλά πλέον δεν βρίσκονταν πουθενά. Το πιθανότερο, κατέληξε ο Grattan-Guinness, ήταν ότι είχαν χαθεί κατά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο ή μέσα στις καταστροφές που ακολούθησαν όταν αμερικανικές και σοβιετικές δυνάμεις κατέλαβαν τη Χάλλε το 1945.
Χωρίς αυτές τις επιστολές, ο Grattan-Guinness και οι σύγχρονοί του αποφάσισαν να μην κατηγορήσουν τον Κάντορ για ηθικό παράπτωμα. Μερικοί θεώρησαν ότι είχε ενεργήσει με την άδεια του Ντέντεκιντ· άλλοι δικαιολόγησαν την επιλογή του, αφού εκείνος είχε ξεκινήσει την αλληλογραφία και είχε συλλάβει την πρώτη εκδοχή της σημαντικότερης, δεύτερης απόδειξης.
Όμως όταν ο Γκος έμαθε αυτή την ιστορία, ενώ εργαζόταν πάνω στο podcast του το 2024, εξοργίστηκε. Μπόρεσε να βρει μόνο ένα κείμενο που να συζητά ρητά το παράπτωμα του Κάντορ. Σε ένα άρθρο του 1993, ο Φερεϊρός κατηγόρησε τον Κάντορ ότι έκλεψε και δημοσίευσε το έργο του Ντέντεκιντ χωρίς να του αποδώσει τα εύσημα. Όμως άλλοι βιογράφοι του Κάντορ αντέδρασαν αμέσως στην αφήγηση του Φερεϊρός, υποστηρίζοντας ότι επρόκειτο για υπερβολικά ακραία ερμηνεία των γεγονότων. Άλλωστε, χωρίς τη χαμένη επιστολή του Ντέντεκιντ, δεν υπήρχε πραγματική απόδειξη του υποτιθέμενου παραπτώματος — μόνο το σημείωμα που είχε γράψει εκ των υστέρων ο Ντέντεκιντ. Πώς θα μπορούσε κανείς να είναι τόσο βέβαιος ότι οι ισχυρισμοί του ήταν αληθινοί;
Ο Χοσέ Φερέιρος, ιστορικός και φιλόσοφος των μαθηματικών στο Πανεπιστήμιο της Σεβίλλης, ήταν ο πρώτος που κατηγόρησε τον Κάντορ για λογοκλοπή σε έντυπα. Πανεπιστήμιο της Σεβίλλης
Η διαμάχη παρέμενε μια σκοτεινή συζήτηση μεταξύ ιστορικών των μαθηματικών, και η αύρα του Κάντορ ως μοναχικής ιδιοφυΐας διατηρήθηκε.
Ο Γκος ήθελε να αφηγηθεί την αληθινή ιστορία στο podcast του — και να την τεκμηριώσει. Έβλεπε έναν τρόπο να το πετύχει αυτό. Όμως ήταν ένα παρακινδυνευμένο εγχείρημα.
«Έλεγαν πάντοτε ότι οι επιστολές χάθηκαν μετά τον πόλεμο», είπε. Αυτό τον ενοχλούσε. «Πολλά πράγματα χάθηκαν, χωρίς καμία αμφιβολία, αλλά αυτό δεν σημαίνει ότι δεν διασώθηκε τίποτε άλλο.»
Πολλοί σπουδαίοι ιστορικοί είχαν αναζητήσει τις επιστολές και δεν είχαν βρει τίποτα. Ο Γκος μόλις είχε αρχίσει την έρευνά του. Αλλά θα μπορούσε όλοι οι ειδικοί να είχαν παραβλέψει κάτι;
Μια Μοναχική Ύπαρξη
Το άρθρο του Κάντορ στο περιοδικό του Κρέλλε δεν προκάλεσε μεγάλη αίσθηση, καθώς οι μαθηματικοί σε μεγάλο βαθμό δεν αντιλήφθηκαν αυτό που είχε κρύψει ανάμεσα στις γραμμές. Όμως είχε καταφέρει το πρώτο πλήγμα σε αυτό που θα γινόταν μια δια βίου επίθεση εναντίον του μαθηματικού κατεστημένου. Είχε δημοσιεύσει μια απόδειξη, στο σημαντικότερο περιοδικό των μαθηματικών, ότι το άπειρο έχει διαφορετικά μεγέθη. Αυτό, τελικά, θα ανάγκαζε τους μαθηματικούς να ξανασκεφτούν τα θεμέλια του πεδίου — να αποφασίσουν ποιοι είναι οι πιο βασικοί του κανόνες και ποιες οι συνέπειές τους.
Στο μεταξύ, ο Ντέντεκιντ σταμάτησε να απαντά στον Κάντορ. Για σχεδόν τρία χρόνια, δεν αντάλλαξαν καθόλου επιστολές. Έπειτα, για λόγους που δεν είναι απολύτως σαφείς, ο Ντέντεκιντ επανήλθε με επιφύλαξη. Αυτή τη φορά, όμως, κρατούσε πρόχειρο αντίγραφο κάθε επιστολής που έστελνε: ένα αρχείο για ασφάλεια.
Οι δυο τους άρχισαν πάλι να συζητούν για το άπειρο. Ο Κάντορ σχεδίαζε να συνεχίσει το έργο του σχετικά με τα πολλά μεγέθη του απείρου και ζητούσε συμβουλές. Οι επιστολές του τώρα είχαν πιο ικετευτικό τόνο, ενώ του Ντέντεκιντ ήταν πιο επιφυλακτικές. Παρ’ όλα αυτά, η αλληλογραφία ήταν παραγωγική, και σύντομα ο Κάντορ υπέβαλε ένα νέο, ακόμη πιο τολμηρό άρθρο στο περιοδικό του Κρέλλε — αυτή τη φορά, χωρίς μεταμφίεση.
Ο Κρόνεκερ εξεγέρθηκε. Χρησιμοποίησε όλη του την επιρροή στον κύκλο του Βερολίνου για να καθυστερήσει όσο το δυνατόν περισσότερο τη διαδικασία αξιολόγησης. Όμως, ύστερα από αρκετούς μήνες, ο Βάιερστρας και άλλοι παρενέβησαν υπέρ του Κάντορ, και το άρθρο τελικά δημοσιεύθηκε στο περιοδικό.
«Δεν θα τα είχα γράψει όλα αυτά αν δεν πίστευα ότι κάποια από αυτές τις παρατηρήσεις θα μπορούσε να σας φανεί χρήσιμη. Αν δεν ισχύει αυτό, ζητώ συγγνώμη: η άμεση, νέα ενασχόληση με την ερώτησή σας με απέσπασε από τα καθήκοντά μου για μερικές ώρες και με έκανε ομιλητικό.»
Για ακόμη μία φορά, ιδέες από τις επιστολές του Ντέντεκιντ προς τον Κάντορ εμφανίστηκαν στο άρθρο χωρίς να του αποδοθούν τα εύσημα. Για ακόμη μία φορά, ο Ντέντεκιντ διέκοψε την αλληλογραφία τους.
Ο Κάντορ ίσως αργότερα μετάνιωσε αυτή τη ρήξη με έναν από τους ελάχιστους πνευματικούς συμμάχους του. Αγωνιζόταν να μετατρέψει τη μαθηματική επαρχία της Χάλλε σε επίκεντρο του πεδίου που αναπτυσσόταν μέσα από το έργο του: της θεωρίας συνόλων. Η καλύτερη ελπίδα του για να το πετύχει αυτό ήταν να προσλάβει τον Ντέντεκιντ. Το 1882 προσπάθησε να τον προσελκύσει, σαν να μην είχε συμβεί τίποτα. Ο Ντέντεκιντ αρνήθηκε ευγενικά.
Καθώς ο Κάντορ συνέχιζε να δημοσιεύει αποτελέσματα για το άπειρο, ο Κρόνεκερ εργαζόταν ώστε να στρέψει τη μαθηματική κοινότητα εναντίον του. Αποκάλεσε τον Κάντορ «διαφθορέα της νεολαίας» και «αποστάτη». Όταν ο Κάντορ, προσπαθώντας να φύγει από τη Χάλλε, υπέβαλε το 1883 υποψηφιότητα για μια θέση στο πιο αναγνωρισμένο Πανεπιστήμιο του Βερολίνου, ο Κρόνεκερ — καθηγητής εκεί — εμπόδισε τον διορισμό του. Και άλλοι μαθηματικοί, ανάμεσά τους και κάποιοι φίλοι του Κάντορ, άρχισαν επίσης να τον αποθαρρύνουν από το να δημοσιεύει.
Ο Κάντορ έπαιρνε όλη αυτή την αντίσταση πολύ προσωπικά. «Είχε αυτή τη βαθιά λαχτάρα για αποδοχή», είπε ο Γκος. «Αλλά είναι στην ίδια τη φύση του να κάνεις κάτι διαφορετικό από όλους τους άλλους το ότι δεν θα τους αρέσει.» Το 1884, ο Κάντορ νοσηλεύτηκε εξαιτίας ενός σοβαρού καταθλιπτικού επεισοδίου. Με τον καιρό, απομονώθηκε όλο και περισσότερο. «Υπήρχε ένα μοτίβο», είπε ο Φερεϊρός. «Πολλές από τις σχέσεις του με συναδέλφους κατέληγαν άσχημα.»
Ο Κάντορ συχνά εμφανίζεται γεμάτος αυτοπεποίθηση και δύναμη στις μεταγενέστερες φωτογραφίες του. Αλλά κάτω από την αυτοπεποίθησή του, ένιωθε μοναχικός και αγχωμένος. URNW, Rep. 40/VI, Nr. 1, Bild 75
Τελικά, ο Κάντορ έπεσε θύμα ακριβώς εκείνης της αντίστασης για την οποία τον είχε προειδοποιήσει ο πατέρας του. Όταν του αρνήθηκαν επανειλημμένα τις ακαδημαϊκές θέσεις και τις τιμές που θεωρούσε ότι άξιζε, η αίσθηση αποστολής του έδωσε τη θέση της στην πικρία. Η κατάθλιψή του επέστρεψε, και μέσα στις επόμενες δύο δεκαετίες νοσηλεύτηκε αρκετές φορές. Το 1917 τελικά εισήχθη σε σανατόριο, όπου έγραφε τακτικά στη σύζυγό του, ικετεύοντάς την να τον αφήσει να επιστρέψει στο σπίτι. Πέθανε τον επόμενο χρόνο.
Ο Κάντορ είχε εξωθηθεί στο περιθώριο. Όμως σταδιακά οι ιδέες του άρχισαν να κερδίζουν έδαφος ανάμεσα σε μια νέα γενιά μαθηματικών. Εκείνοι έβλεπαν στο έργο του Κάντορ τη δυνατότητα να ξαναγράψουν όλα τα μαθηματικά από την αρχή.
Μια Τυχερή Ανακάλυψη
Και ο Γκος, επίσης, επιδίωκε ένα είδος επαναγραφής. Στο podcast του το 2024 κάλυψε τη σύγκρουση ανάμεσα στον Κάντορ και τον Ντέντεκιντ. Όμως, επειδή δεν κατάφερε να φέρει στο φως νέα στοιχεία, δυσκολεύτηκε να μετατοπίσει τη συζήτηση. Έτσι στράφηκε σε άλλα πρότζεκτ.
Παρόλα αυτά, δεν μπορούσε να αφήσει αυτή την ιστορία.
Συνέχισε να ψάχνει στον ελεύθερο χρόνο του για ίχνη των χαμένων επιστολών. «Πραγματικά δεν νομίζω ότι έχει μείνει ούτε ένα βιβλίο που να μην το έχω», είπε. Αναζήτησε πρωτογενείς πηγές και ερευνούσε πανεπιστημιακά αρχεία όποτε μπορούσε. «Μιλώ κυριολεκτικά για πρωτογενείς πηγές που αναφέρονται μία φορά, σε μία μόνο γραμμή, σε ένα μόνο άρθρο», είπε.
Έτσι, το καλοκαίρι του 2024, έπεσε πάνω σε μια μερική σάρωση αυτού που έμοιαζε να είναι επιστολή του Ντέντεκιντ προς τον Κάντορ. Βρισκόταν σε μια ιστοσελίδα με τίτλο «Georg-Cantor-Vereinigung» — η Ένωση Γκέοργκ Κάντορ. «Είναι μια ομάδα ανθρώπων που προσπαθούν να κρατήσουν ζωντανή τη μνήμη του Κάντορ», είπε ο Γκος. Η επιστολή ήταν από το 1877, πολύ μετά τη σύγκρουση, οπότε το προσχέδιο του Ντέντεκιντ γι’ αυτήν υπήρχε ήδη στο ιστορικό αρχείο. Όμως δεν υπήρχε ποτέ καμία καταγραφή του αντιγράφου που είχε στείλει στον Κάντορ. Ο Γκος προσπάθησε να επικοινωνήσει με διάφορα μέλη της οργάνωσης, αλλά δεν έλαβε καμία απάντηση.
«Τις τελευταίες ημέρες είχα τον χρόνο να ασχοληθώ πιο διεξοδικά με την εικασία για την οποία σας μίλησα· μόλις σήμερα πιστεύω ότι την ολοκλήρωσα· αλλά, αν τυχόν απατώμαι, ασφαλώς δεν θα μπορούσα να βρω πιο επιεική κριτή από εσάς.»
Μήνες αργότερα, επέστρεψε στην ιστοσελίδα. Αυτή τη φορά όμως πρόσεξε ότι κάτω από τη σάρωση, ο ιστότοπος ανέφερε μια δωρεά επιστολών το 2009 από κάποιον κληρονόμο. Εντόπισε ποιος θα μπορούσε να είναι αυτός ο κληρονόμος και, αφού μελέτησε εξονυχιστικά πολλά γενεαλογικά δέντρα και άλλα έγγραφα, κατέληξε τελικά σε μια Δρ. Angelika Vahlen — τη δισέγγονη του Κάντορ, η οποία φαινόταν να ζει στη Χάλλε.
Όταν της τηλεφώνησε, εκείνη του είπε ότι δεν γνώριζε τίποτε από μαθηματικά (στην πραγματικότητα ήταν αρχαιολόγος), αλλά ότι ήθελε όποιες επιστολές είχε στην κατοχή της να γίνουν διαθέσιμες στους ιστορικούς για μελέτη. Τις είχε δωρίσει στο Πανεπιστήμιο της Χάλλε (σήμερα επίσημα γνωστό ως Martin Luther University Halle-Wittenberg), και αυτές είχαν καταλήξει στην πρόεδρο της Ένωσης Κάντορ, μια καθηγήτρια μαθηματικών ονόματι Karin Richter.
Ο Γκος εντόπισε τη Ρίχτερ. Έφτασε στο γραφείο της τον Μάρτιο του 2025. Άνοιξε τον λεπτό μπλε φάκελο που του έδωσε.
Περίμενε να δει τη μεταγενέστερη επιστολή του Ντέντεκιντ που ήταν αναρτημένη στον ιστότοπο της Ένωσης Κάντορ. Θα ήταν όπως και οι άλλες αναζητήσεις του σε πρωτογενείς πηγές — ένας καλός τρόπος να επιβεβαιώσει όσα ήταν ήδη γνωστά και ίσως να αντλήσει ορισμένες νέες ιδέες.
Όμως μπροστά του βρισκόταν η επιστολή που ήλπιζε να βρει για περισσότερο από έναν χρόνο. Ήταν βέβαιος γι’ αυτό. Παρότι ο επιμελημένος, περίτεχνος γραφικός χαρακτήρας του Ντέντεκιντ ήταν κατά κάποιον τρόπο ακόμη πιο δυσανάγνωστος από την ακανόνιστη γραφή του Κάντορ, ο Γκος μπορούσε να διακρίνει ότι οι σελίδες ήταν διάσπαρτες με τη φράση algebraischen Zahlen: «αλγεβρικοί αριθμοί». Και στο κάτω μέρος, αδιαμφισβήτητα, βρισκόταν η υπογραφή: «Με θερμότατους χαιρετισμούς, ο πλέον αφοσιωμένος σας, R. Dedekind — Μπράουνσβαϊγκ, 30 Νοεμβρίου 1873.»
Ήξερε άραγε η Ρίχτερ τι ακριβώς είχε στα χέρια της; Ο Γκος ζήτησε σαρώσεις. Η Ρίχτερ είπε ότι θα το σκεφτόταν.
Η επιστολή του Ντέντεκιντ προς τον Κάντορ, με ημερομηνία 30 Νοεμβρίου 1873, η οποία παρέμενε χαμένη για περισσότερο από έναν αιώνα. Σε αυτήν, ο Ντέντεκιντ παραθέτει μια απόδειξη ότι το σύνολο των αλγεβρικών αριθμών έχει το ίδιο πλήθος στοιχείων με το σύνολο των ακεραίων αριθμών — ένα αποτέλεσμα που ο Κάντορ αργότερα λογοέκλεψε.
Στη διαδρομή της επιστροφής με το τρένο — το δεύτερο πεντάωρο ταξίδι του μέσα στην ίδια μέρα — ο Γκος συλλογιζόταν την ανακάλυψη που κρατούσε πλέον στα χέρια του. Ήξερε ότι η κατάσταση ήταν λεπτή. Είχε ήδη βιώσει την απαξιωτική στάση Γερμανών μαθηματικών όταν ανέφερε την προδοσία του Κάντορ απέναντι στον Ντέντεκιντ. «Η υπερηφάνεια είναι κάτι με το οποίο οι Γερμανοί συχνά δεν αισθάνονται άνετα», είπε ο Γκος. «Αλλά είμαστε περήφανοι για τον Κάντορ.» Δύσκολα θα έβρισκε κανείς μεγαλύτερη θαυμάστρια του Κάντορ από τη Ρίχτερ, και εκείνη δεν είχε φανεί πρόθυμη να μοιραστεί τις σαρώσεις.
Όταν κάλεσε τον αριθμό τηλεφώνου της Ρίχτερ δύο ημέρες αργότερα, οι ελπίδες του βυθίστηκαν. Ο αριθμός δεν λειτουργούσε πλέον. «Πώς το λες αυτό σε κάποιον; Ξέρετε, μίλησα με αυτή την κυρία, δεν φάνηκε ιδιαίτερα χαρούμενη να μοιραστεί αυτές τις επιστολές, την πήρα τηλέφωνο και το τηλέφωνό της δεν υπάρχει πια», είπε. «Έλα τώρα, Ντέμιαν, έλα τώρα!» μάλωνε τον εαυτό του που ήταν υπερβολικά ευγενικός ώστε να βγάλει το κινητό του στο γραφείο της Ρίχτερ και να αρχίσει να τραβά φωτογραφίες.
Πέρασε τον επόμενο μήνα επικοινωνώντας με όποιον γνώριζε στη Χάλλε, παρακαλώντας τους να βρουν έναν τρόπο να φτάσει στη Ρίχτερ. «Αρχίζω να νομίζω ότι τρελαίνομαι», είπε. «Υπάρχει καν στ’ αλήθεια;» Τελικά, ένας από τους συναδέλφους της Ρίχτερ τού είπε πότε και πού θα έδινε την επόμενη διάλεξή της. Ο Γκος έκανε ξανά τη δεκάωρη διαδρομή μετ’ επιστροφής τον Απρίλιο, και η Ρίχτερ τού εξήγησε ότι είχε αλλάξει πάροχο τηλεφωνίας. Του έδωσε μία μόνο σάρωση και απομαγνητοφώνηση. Ήταν μία μόνο επιστολή, αλλά ήταν εκείνη που είχε σημασία.
Έναν ακόμη μήνα αργότερα, έπειτα από ένα ακόμη ταξίδι, η Ρίχτερ τού παρέδωσε άλλη μία επιστολή του Ντέντεκιντ, αυτή τη φορά από το καλοκαίρι του 1873. Ο Γκος δεν ήξερε αν μπορούσε να αντέξει οικονομικά περισσότερα τέτοια ταξίδια: «Δεν είμαι πλούσιος», είπε. Είχε έρθει η ώρα, αποφάσισε, να κάνει γνωστό στον κόσμο αυτό που είχε βρει.
Ο Γκους διαβάζει τη σάρωση της χαμένης επιστολής. Ζακ Σαβίτσκι για το περιοδικό Quanta
Μια Πιο Αληθινή Κληρονομιά
Σήμερα, η φήμη του Κάντορ ξεπερνά κατά πολύ εκείνη του Ντέντεκιντ.
Και οι δύο συνέβαλαν σημαντικά στα θεμέλια των μαθηματικών. Όμως στον Κάντορ αποδίδεται συχνά η τιθάσευση του απείρου και η επινόηση της θεωρίας συνόλων, της γλώσσας στην οποία γράφονται πλέον όλα τα σύγχρονα μαθηματικά. Η φήμη του ως ενός από τους σπουδαιότερους μαθηματικούς της ιστορίας έχει ενισχυθεί από βιογραφίες και εκλαϊκευμένα βιβλία, και είναι ένας από τους λίγους μαθηματικούς που είναι γνωστοί και έξω από τον κόσμο των μαθηματικών.
Δεν υπάρχουν βιογραφίες του Ντέντεκιντ στα αγγλικά. Το λήμμα του στη Βικιπαίδεια έχει μόλις το ένα τέταρτο της έκτασης εκείνου του παλιού του φίλου. Ανάμεσα στους μαθηματικούς — σε μεγάλο βαθμό χάρη στις προσπάθειες της Νέτερ — διατηρεί τη φήμη ενός λιγότερο γνωστού οραματιστή. «Όσο περισσότερο μαθαίνω για τον Ντέντεκιντ, τόσο περισσότερο εντυπωσιάζομαι», είπε ο Joel David Hamkins, θεωρητικός συνόλων και φιλόσοφος στο Πανεπιστήμιο της Notre Dame. «Ο Κάντορ απέδειξε όλα αυτά τα σπουδαία θεωρήματα, αλλά ο Ντέντεκιντ ήταν πιθανότατα ο μεγαλύτερος μαθηματικός.»
Η αληθινή ιστορία πίσω από το άρθρο του Κάντορ του 1874 βρίσκεται μπροστά στα μάτια όλων εδώ και 90 χρόνια. Όμως δεν είναι το είδος της ιστορίας που αρέσει στους ανθρώπους να αφηγούνται. «Κάθε κλάδος της επιστήμης χρειάζεται έναν ήρωα», είπε ο Ferreirós. «Η χημεία έχει τον Λαβουαζιέ, η μηχανική τον Νεύτωνα, η σχετικότητα τον Αϊνστάιν. Υπάρχει πάντοτε αυτός ο ένας, ο μοναδικός. Αλλά αυτό είναι πάντοτε ένα ψέμα.»
«Όπως θα δείτε, τα σχόλιά σας, τα οποία εκτιμώ ιδιαίτερα, και ο τρόπος που θέτετε ορισμένα από τα σημεία με βοήθησαν πολύ.»
Από τότε που άρχισε να αμφισβητεί αυτόν τον μύθο, ο Goos έχει συναντήσει αντίσταση. Όταν έχει μοιραστεί την ανακάλυψή του σχετικά με τη χαμένη επιστολή, μαθηματικοί έχουν αμφισβητήσει τη σημασία της — ιδιαίτερα στη Γερμανία. Έχει δυσκολευτεί να κάνει τους ανθρώπους να καταλάβουν γιατί έχει σημασία. Η αντίδρασή τους θυμίζει την ανταπόκριση των ιστορικών στο άρθρο του Ferreirós πριν από 30 χρόνια.
Όμως έχει σημασία. Τα μαθηματικά θεωρούνται συχνά η επιστήμη που βρίσκεται στην ασφαλέστερη απόσταση από τον πραγματικό κόσμο και τις ατέλειές του. Οι αλήθειές τους είναι απόλυτες. Εκτιμούν την ομορφιά και την κομψότητα πάνω απ’ όλα. Εκείνο που μετρά είναι το έργο, ο κόσμος που εξερευνάται. Όλα τα υπόλοιπα, συμπεριλαμβανομένης της πατρότητας και της αναγνώρισης, είναι δευτερεύοντα.
Όμως αυτό συγκαλύπτει την πραγματικότητα του τρόπου με τον οποίο λειτουργεί η αναζήτηση της επιστημονικής αλήθειας. «Τα μαθηματικά είναι ένα συλλογικό εγχείρημα», είπε ο Ferreirós. «Ακόμη και στην περίπτωση της θεωρίας συνόλων, δεν έχεις αυτό το θαυμάσιο παράδειγμα ενός και μόνο ανθρώπου που τα επινοεί όλα.»
Επίσης, αυτό συγκαλύπτει το γεγονός ότι τα μαθηματικά γίνονται από ανθρώπους. Είναι αδύνατο να αποσπάσει κανείς τα εγώ, τις απόψεις και τις προσωπικές αδυναμίες από το ίδιο το έργο. «Θαυμάσια», συνηθίζει να απαντά ο Goos σε εκείνους τους μαθηματικούς που υποβαθμίζουν την ανάρμοστη συμπεριφορά του Κάντορ. «Το επόμενο άρθρο που θα γράψετε, δημοσιεύστε το ανώνυμα. Τότε θα δούμε αν πρόκειται μόνο για την επιστήμη.» Όταν πρόκειται για το δικό τους έργο, οι μαθηματικοί ενδιαφέρονται πάρα πολύ για την αναγνώριση. Πολλοί από αυτούς έχουν σχεδόν εγκυκλοπαιδική γνώση για το ποιος διατύπωσε ποιο θεώρημα και ποιος κέρδισε ποια βραβεία.
Η αποκάλυψη σχετικά με το αποτέλεσμα του Κάντορ δεν υπονομεύει την κληρονομιά του. Εξακολουθούσε να είναι ο πρώτος άνθρωπος που απέδειξε ότι υπάρχουν περισσότεροι πραγματικοί αριθμοί από ό,τι ολόκληροι, και αυτό ήταν που τελικά άνοιξε τον δρόμο για τη μελέτη του απείρου. «Κατά τη γνώμη μου, είναι πραγματικά το δεύτερο θεώρημα που έχει σημασία», είπε ο Hamkins. Και η αρχική απόδειξη αυτού του θεωρήματος δεν ήταν του Ντέντεκιντ.
Παρόλα αυτά, είναι σημαντικό να αναγνωριστεί ο ρόλος του Ντέντεκιντ σε μία από τις σημαντικότερες ανακαλύψεις των μαθηματικών, καθώς και η απόφαση του Κάντορ να μην του αποδώσει τα εύσημα. Τελικά, οι επιλογές του Κάντορ απλώς τον μετατρέπουν από ήρωα σε άνθρωπο — μια πιο έντιμη εικόνα. «Ο Κάντορ ήταν ένας άνθρωπος που δεν συνδεόταν εύκολα με τους άλλους», είπε ο Richter. «Ήταν πολύ, πολύ δύσκολο για τον Κάντορ.»
«Ήταν πολύ νέος, πολύ παθιασμένος και ενθουσιώδης», είπε ο Ferreirós. «Και έκανε ένα μεγάλο λάθος.»
Αυτή, τελικά, είναι η καλύτερη ιστορία — επειδή είναι αληθινή.
Ο Πρωθυπουργός, όπως και στην πρώτη έκρηξη της ακρίβειας το 2021-2022, έτσι και τώρα, αξιοποιεί την ακρίβεια για να υπερφορολογεί τους καταναλωτές, δημιουργώντας τα υπερπλεονάσματα, στην πράξη είναι ο μεγαλύτερος κερδοσκόπος, και επιστρέφει ως φιλάνθρωπος με το pass και τα επιδόματα ένα μικρό μέρος στους καταναλωτές.
Για το σκάνδαλο του ΟΠΕΚΕΠΕ, όπως και στην πρώτη δικογραφία της Ευρωπαϊκής Εισαγγελίας, αντικατέστησε τους υπουργούς που αναφέρονται στην νέα δικογραφία και συνεχίζει, μέχρι την επόμενη.
Για το σκάνδαλο των υποκλοπών, ένα μονομελές πρωτοδικείο, του διέλυσε όλη την μεθόδευση συγκάλυψης.
Για την τραγωδία των Τεμπών, το αναμενόμενο έγκλημα από τις αβελτηρίες της δηλαδή, στις αίθουσες των δικαστηρίων βλέπουμε, ακόμη μια επιλογή συγκάλυψης των ευθυνών της.
Πόσο, πιο κάτω μπορεί να φθάσουν, η δημοκρατία, η οικονομία, οι πολίτες, για να υπάρξει αλλαγή πορείας;
Η ΝΔ σήμερα στο κοινωνικό-οικονομικό επίπεδο, ασκεί μια ακραία νεοφιλελεύθερη πολιτική, που κάνει εκρηκτικές τις οικονομικές και κοινωνικές ανισότητες και με εργαλείο τον πληθωρισμό και την ακρίβεια υπερφολογεί τα μεσαία στρώματα και τους πιο αδύναμους πολίτες σπέρνοντας, ακόμη πιο μεγάλη απογοήτευση στην πλειοψηφία των πολιτών, υπονομεύει ακόμη πιο πολύ και τους θεσμούς της πολιτικής εκπροσώπησης. Με την χρήση της κοινοβουλευτικής της πλειοψηφίας ψηφίζει νόμους που εμποδίζουν την διερεύνηση σκανδάλων, όπως οι παράνομες παρακολουθήσεις, και αξιοποιεί συνταγματικές διατάξεις για να απαλλάσσει τα κυβερνητικά στελέχη, από πιθανές ποινικές ευθύνες.
Δυστυχώς, όταν αυτό δεν επαρκεί για να πετύχει τους στόχους της, παρεμβαίνει και στα ανώτερα κλιμάκια της δικαιοσύνης, «κλείνοντας» σκάνδαλα, όπως των υποκλοπών.
Όμως, μπορεί προσωρινά να πετυχαίνει την συγκάλυψη, σύντομα νέες αποκαλύψεις, είτε από αποφάσεις χαμηλόβαθμων δικαστηρίων για τις παράνομες παρακολουθήσεις είτε από την Ευρωπαϊκή Εισαγγελία, για τα Τέμπη και τον ΟΠΕΚΕΠΕ, αναγκάζουν τον Πρωθυπουργό, εκεί που στην αρχή αρνιόταν την δικαιοδοσία της, όπως στο πορίσματά της για την σύμβαση 717/2014, της ΕΡΓΟΣΕ, την δεύτερη δικογραφία για τις παράνομες επιδοτήσεις του ΟΠΕΚΕΠΕ, να την χαρακτηρίσει σοβαρή και προχώρησε σε νέο διάγγελμα.
Ένα διάγγελμα, γεμάτο αντιφάσεις, υποκρισία, ψεύδη και ανακρίβειες.
Θα σταθώ σε μια μόνο αναφορά του, που διαπερνάτε από όλα τα παραπάνω και είναι η βάση της “αλήθειάς” του: «Το υλικό, στο οποίο εδράζει τα αιτήματά της, (εννοεί η ευρωπαϊκή εισαγγελία), συγκεντρώθηκε από νόμιμες επισυνδέσεις των διωκτικών αρχών της δικής μας κυβέρνησης».
Δεν υπάρχει πιο παλαιοκομματική αντίληψη από αυτήν που εκφράζει ο Πρωθυπουργός.
Οι διωκτικές αρχές και όλες οι δημόσιες υπηρεσίες, δεν είναι καμίας κυβέρνησης, σύμφωνα με το Σύνταγμα και τους νόμους, είναι του κράτους.
Άλλο κυβέρνηση και άλλο κράτος κύριε Μητσοτάκη.
Επίσης, το συγκεκριμένο τμήμα της ΕΛΑΣ, εποπτεύεται από την ευρωπαϊκή εισαγγελία και όχι από τον υπουργό.
Αν και τώρα η κυβέρνηση, δεν διευκολύνει την διερεύνηση των σκανδάλων και την απόδοση ευθυνών, όπου υπάρχουν, σε συνδυασμό με τις διαδικασίες στην δίκη των υπευθύνων για την τραγωδία των Τεμπών, τότε, η δημοκρατία, το κράτος δικαίου, θα υποστούν μη αντιστρεπτές βλάβες. Με την πίεση και της νέας ακρίβειας, από τον πόλεμο στο Ιράν και την κερδοσκοπία της κυβέρνησης και των άτυπων καρτέλ, σε κρίσιμες και ανελαστικές αγορές για την πλειοψηφία των πολιτών, θα βρεθούμε σε χειρότερη κρίση από του 2008 και της μνημονιακής δεκαετίας, γιατί τώρα η χώρα και το πολιτικό σύστημα, δεν θα έχουν εφεδρείες, για να την αντιμετωπίσουν.
Η Δημοκρατία δεν έχει αδιέξοδα, αρκεί να το καταλάβουν εγκαίρως οι διαχειριστές της.
Καθηγητής Robert Pape / Escalation Trap 8 Απριλίου 2026
Σε απάντηση στην απειλή του προέδρου Τραμπ να επιτεθεί σε ιρανικές πολιτικές υποδομές, Ιρανοί σχημάτισαν ανθρώπινες αλυσίδες κοντά σε πιθανούς αμερικανικούς και ισραηλινούς στόχους.
Όταν δίδασκα στρατηγική στοχοποίησης για την Πολεμική Αεροπορία των ΗΠΑ, συνεργάστηκα με υποστηρικτές της «αποκεφάλισης της ηγεσίας», οι οποίοι έφερναν ηλεκτρολόγους μηχανικούς για να εξηγήσουν, με μη απόρρητο τρόπο και σε λεπτομέρεια, πώς μπορεί να καταρρεύσει ένα σύγχρονο ηλεκτρικό δίκτυο. Η λογική προερχόταν από το κλασικό μοντέλο των «πέντε δακτυλίων»: χτύπα τον εξωτερικό δακτύλιο — την οικονομία — ώστε να διαλύσεις την πολιτική ζωή, να προκαλέσεις κοινωνική αναταραχή και τελικά να ανατρέψεις το καθεστώς. Στην πράξη, αυτό σήμαινε την εξουδετέρωση των συστημάτων ηλεκτρικής ενέργειας με τρόπους που θα προκαλούσαν αλυσιδωτές επιπτώσεις στο νερό, στα τρόφιμα, στην υγειονομική περίθαλψη και στη βιομηχανία.
Δεν λειτούργησε ποτέ.
Σε όλες τις περιπτώσεις, ο βομβαρδισμός πολιτικών υποδομών — και ιδίως της ηλεκτρικής ενέργειας — δεν οδήγησε τους πληθυσμούς να εξεγερθούν και να ανατρέψουν τις κυβερνήσεις τους. Αντίθετα, σκλήρυνε τις κοινωνίες, ενίσχυσε τον έλεγχο των καθεστώτων και διαμόρφωσε τις συνθήκες ώστε ο χερσαίος πόλεμος να επιτελέσει το πραγματικό έργο του εξαναγκασμού. Το ιστορικό αρχείο είναι απολύτως ξεκάθαρο σε αυτό το σημείο.
Ξανά και ξανά, ο Ντόναλντ Τραμπ βομβάρδισε, απέτυχε στρατηγικά, ανέβηκε την κλίμακα της κλιμάκωσης και απέτυχε ξανά.
Αυτός είναι βομβαρδισμός για να χάσεις, όχι βομβαρδισμός για να νικήσεις.
Το πλήγμα στην ηλεκτρική ενέργεια του Ιράν θα είναι άλλη μία τραγική αποτυχία — μία αποτυχία που εγκυμονεί τον κίνδυνο μιας ανθρωπιστικής καταστροφής ιστορικών διαστάσεων.
II. Τι σημαίνει πραγματικά το «ρίχνω το δίκτυο»
Αυτό που ακολουθεί είναι το μέρος αυτής της στρατηγικής που δεν εξηγείται ποτέ δημόσια — αλλά είναι εκείνο που καθορίζει αν θα πετύχει ή αν θα αποτύχει.
Υπάρχουν δύο επιχειρησιακές οδοί για την παράλυση ενός εθνικού συστήματος ηλεκτρικής ενέργειας, και δεν είναι ισοδύναμες.
Η πρώτη στοχεύει τους μετασχηματιστές υψηλής τάσης στους μεγάλους υποσταθμούς. Αυτοί είναι κρίσιμοι κόμβοι που ανεβάζουν και κατεβάζουν την τάση του ρεύματος σε όλο το δίκτυο. Η καταστροφή τους μπορεί να προκαλέσει αλυσιδωτές διακοπές σε μεγάλες περιοχές. Όμως οι μετασχηματιστές, όσο ακριβοί κι αν είναι, είναι αρθρωτά και αντικαταστάσιμα συστήματα. Με στοχευμένη επισκευή και υποκατάσταση, η ηλεκτροδότηση μπορεί συχνά να αποκατασταθεί μέσα σε εβδομάδες.
Η δεύτερη οδός στοχεύει τα «κελύφη» παραγωγής των σταθμών ηλεκτροπαραγωγής — τις βασικές φυσικές δομές που παράγουν ηλεκτρική ενέργεια. Αυτά δεν είναι αρθρωτά εξαρτήματα. Πρόκειται για τεράστια, ειδικά κατασκευασμένα συστήματα με μεγάλους χρόνους παράδοσης και σύνθετες απαιτήσεις εγκατάστασης. Όταν τα κελύφη αυτά καταστρέφονται, η αποκατάσταση μετριέται σε μήνες, όχι σε εβδομάδες.
Η διαφορά ανάμεσα σε αυτές τις δύο επιλογές είναι η διαφορά ανάμεσα στη διατάραξη και στην κατάρρευση.
Το ένα επιβάλλει ένα προσωρινό σοκ.
Το άλλο αποδομεί το σύστημα που συντηρεί την πολιτική ζωή.
III. Τι σηματοδοτεί η γλώσσα του Τραμπ
Αυτή ακριβώς η διάκριση εξηγεί γιατί μια μικρή λεπτομέρεια στις δημόσιες δηλώσεις του Τραμπ θα έπρεπε να σημάνει συναγερμό.
Δεν έχει απλώς απειλήσει ότι θα «ρίξει» το ηλεκτρικό δίκτυο του Ιράν. Έχει πει ότι σκοπεύει να διασφαλίσει πως «κάθε εργοστάσιο παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας στο Ιράν θα τεθεί εκτός λειτουργίας» — και, το κρίσιμο σημείο, «δεν θα ξαναχρησιμοποιηθεί ποτέ».
Αυτή η διατύπωση παραπέμπει στην επιλογή της καταστροφής των κελυφών παραγωγής.
Αν πράγματι αυτό είναι το σχέδιο, τότε οι συνέπειες είναι ζοφερές. Η διακοπή της ηλεκτροδότησης για μερικές εβδομάδες θα ήταν επιζήμια. Η διακοπή της για έξι μήνες ή περισσότερο θα ήταν καταστροφική. Τα νοσοκομεία χάνουν σωτήριο εξοπλισμό. Τα υδροδοτικά συστήματα καταρρέουν. Τα τρόφιμα αλλοιώνονται χωρίς ψύξη. Οι αλυσίδες εφοδιασμού διαρρηγνύονται. Η αστική ζωή — που εξαρτάται από τη συνεχή παροχή ρεύματος — αρχίζει να αποσυντίθεται.
Αυτό δεν είναι πίεση.
Είναι η εσκεμμένη κατάρρευση πολιτικών υποδομών για δεκάδες εκατομμύρια ανθρώπους.
Και δεν θα επιφέρει το πολιτικό αποτέλεσμα που φαντάζονται όσοι το υποστηρίζουν.
IV. Η στρατηγική αυταπάτη
Η θεωρία πίσω από τέτοιου είδους επιθέσεις είναι απλή: προκάλεσε πόνο και ο άμαχος πληθυσμός θα στραφεί εναντίον των ηγετών του.
Η Ιστορία λέει το αντίθετο.
Από τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο έως πιο πρόσφατες συγκρούσεις, ο μαζικός βομβαρδισμός πολιτικών συστημάτων έχει προκαλέσει σταθερά οργή εναντίον του επιτιθέμενου, όχι εξέγερση εναντίον του καθεστώτος. Οι πληθυσμοί που βρίσκονται υπό παρατεταμένη αεροπορική επίθεση δεν διαλύονται· συσπειρώνονται. Οι κυβερνήσεις εκμεταλλεύονται την απειλή για να εδραιώσουν τον έλεγχό τους, να καταστείλουν τη διαφωνία και να κινητοποιήσουν τον εθνικισμό.
Η συστηματική καταστροφή της παραγωγικής ικανότητας των μεγαλύτερων εργοστασίων του Ιράν θα πυροδοτούσε σχεδόν βέβαια μια μεγάλη ανθρωπιστική καταστροφή για τους απλούς Ιρανούς.
Θα αποτύγχανε επίσης να προκαλέσει αλλαγή καθεστώτος.
Αντίθετα, θα όξυνε την εχθρότητα, θα ενίσχυε τους σκληροπυρηνικούς και θα περιόριζε ακόμη περισσότερο τον χώρο για οποιαδήποτε εσωτερική αντιπολίτευση. Αυτό που ξεκινά ως στρατηγική εξαναγκασμού καταλήγει να γίνεται μηχανισμός εδραίωσης του καθεστώτος.
Μια ηθική καταστροφή χωρίς κανένα στρατηγικό όφελος.
V. Τα αντίποινα που θα πρέπει να περιμένουν οι Αμερικανοί
Ο τελευταίος κίνδυνος δεν βρίσκεται μόνο στο Ιράν. Βρίσκεται σε αυτό που θα ακολουθήσει.
Η ηγεσία του Ιράν έχει ήδη διαμηνύσει ότι επιθέσεις σε βασικές πολιτικές υποδομές θα αντιμετωπιστούν με σφοδρά αντίποινα. Δεδομένης της φύσης του πλήγματος που φαίνεται να εξετάζεται, αυτά τα αντίποινα είναι απίθανο να είναι αναλογικά. Θα σχεδιαστούν ώστε να προκαλέσουν πόνο — στα κράτη του Κόλπου, στις περιφερειακές υποδομές και, ενδεχομένως, στους Αμερικανούς.
Δεν είναι ρεαλιστικό να πιστεύει κανείς ότι μια εκστρατεία που σκοτώνει χιλιάδες, διαταράσσει τη ζωή δεκάδων εκατομμυρίων ανθρώπων και μειώνει το προσδόκιμο ζωής σε ολόκληρη μια κοινωνία δεν θα γεννήσει απαιτήσεις για εκδίκηση. Τα κράτη δεν απορροφούν τέτοια πλήγματα σιωπηλά. Οι κοινωνίες δεν τα ξεχνούν.
Αυτός ο κύκλος είναι καλά τεκμηριωμένος. Όταν οι γερμανικοί βομβαρδισμοί σκότωσαν χιλιάδες αμάχους στο Λονδίνο κατά τη διάρκεια του Blitz, η βρετανική απάντηση κλιμακώθηκε δραματικά — περνώντας σε βομβαρδισμούς ευρείας περιοχής εναντίον γερμανικών πόλεων, που στοίχισαν τη ζωή σε εκατοντάδες χιλιάδες ανθρώπους. Οι επιθέσεις αυτές δεν έκαμψαν τη βούληση της Γερμανίας. Ενέτειναν τον πόλεμο.
Η ίδια λογική ισχύει και εδώ.
Αν οι Ηνωμένες Πολιτείες καταστρέψουν το ηλεκτρικό δίκτυο του Ιράν, θα πρέπει να αναμένουν αντίποινα ευρύτερα, σκληρότερα και λιγότερο ελέγξιμα από οτιδήποτε έχουμε δει έως τώρα σε αυτή τη σύγκρουση. Οι άμαχοι του Κόλπου θα εκτεθούν σε κίνδυνο. Το αμερικανικό προσωπικό και, ενδεχομένως, Αμερικανοί πολίτες θα βρεθούν επίσης σε κίνδυνο.
Η κλιμάκωση δεν θα σταματήσει στο ηλεκτρικό δίκτυο.
Θα εξαπλωθεί.
Και μόλις συμβεί αυτό, θα είναι πολύ δυσκολότερο να περιοριστεί απ’ ό,τι να ξεκινήσει.
Ο Αμερικανός πρόεδρος είναι εξοργισμένος με τα κράτη του ΝΑΤΟ, τα οποία δεν θέλησαν να τον στηρίξουν στον πόλεμο με το Ιράν. Τώρα ο γενικός γραμματέας Μαρκ Ρούτε χρειάστηκε να μεταβεί στο Οβάλ Γραφείο. Όπως φαίνεται, ειπώθηκαν τα πράγματα έξω από τα δόντια.
09.04.2026, 08:02
Αυτό που κανονικά θα έπρεπε να είναι μια συνάντηση ρουτίνας, αυτή τη φορά βρέθηκε στο επίκεντρο ιδιαίτερης προσοχής. Ο γενικός γραμματέας του ΝΑΤΟ, Μαρκ Ρούτε, επισκέφθηκε τον Ντόναλντ Τραμπ στον Λευκό Οίκο. Και ο Αμερικανός πρόεδρος αυτή την περίοδο βλέπει τη στρατιωτική συμμαχία ακόμη πιο αρνητικά απ’ ό,τι συνήθως.
Σε αντίθεση με ό,τι συμβαίνει συνήθως, η συνάντηση πραγματοποιήθηκε κεκλεισμένων των θυρών, χωρίς την παρουσία του Τύπου. Περίπου δυόμισι ώρες αργότερα, ο Ρούτε αποχώρησε από τον Λευκό Οίκο.
NATO Secretary General Mark Rutte joined The Lead just moments after his White House meeting with President Trump and described the conversation as a ‘very frank, very open’ discussion and said President Trump is ‘clearly disappointed’ with NATO allies pic.twitter.com/abuhHFn1Ug
Στη συνομιλία του με το αμερικανικό δίκτυο CNN, χαρακτήρισε τη συνάντηση «μια πολύ ανοιχτή συζήτηση ανάμεσα σε δύο φίλους». Ο Τραμπ, είπε, εμφανίστηκε «ξεκάθαρα απογοητευμένος» από τη διατλαντική συμμαχία και από αρκετά κράτη-εταίρους. Ο Ρούτε δεν είπε αν και σε ποιο βαθμό συζητήθηκε το ενδεχόμενο αποχώρησης των Ηνωμένων Πολιτειών από τη συμμαχία.
Τις τελευταίες ημέρες και εβδομάδες, δηλώσεις του Τραμπ είχαν ενισχύσει τους φόβους για ενδεχόμενη αποχώρηση των ΗΠΑ από το ΝΑΤΟ. Για να συμβεί κάτι τέτοιο, θα έπρεπε η αμερικανική Γερουσία να εγκρίνει την έξοδο με πλειοψηφία δύο τρίτων — κάτι που θεωρείται πολύ απίθανο.
— Commentary Donald J. Trump Posts From Truth Social (@TrumpDailyPosts) April 8, 2026
Ο ίδιος ο Τραμπ ανάρτησε μετά τη συνάντηση στο δίκτυό του, το Truth Social, ακόμη ένα μήνυμα που δεν έδειχνε ακριβώς διάθεση αποκλιμάκωσης. Έγραψε εκεί με κεφαλαία γράμματα: «Το ΝΑΤΟ δεν ήταν εκεί όταν το χρειαστήκαμε. Και δεν θα είναι εκεί ούτε όταν το χρειαστούμε στο μέλλον.» Επιπλέον, έκανε νύξη και για τη Γροιλανδία. Με τις φιλοδοξίες του απέναντι στο αυτόνομο έδαφος της Δανίας είχε προκαλέσει πέρυσι κρίση στο ΝΑΤΟ.
Ο Ρούτε, μετά τη συνάντηση, επιχείρησε να υποβαθμίσει την κριτική πολλών συμμάχων απέναντι στον πόλεμο του Τραμπ κατά του Ιράν. Σε ερώτηση του CNN αν μεταξύ των συμμάχων επικρατεί η άποψη ότι ο πόλεμος είναι παράνομος βάσει του διεθνούς δικαίου, απάντησε αρνητικά. «Το ΝΑΤΟ διατηρούσε πάντοτε τη θέση ότι η αποδυνάμωση των πυρηνικών δυνατοτήτων και των βαλλιστικών πυραύλων είναι καθοριστικής σημασίας», είπε ο Ρούτε αναφερόμενος στο Ιράν.
Πιθανή απόσυρση αμερικανικών στρατευμάτων από ορισμένες χώρες
Για να «τιμωρήσει» το ΝΑΤΟ για τη στάση επιφύλαξης που κράτησε στον πόλεμο με το Ιράν, η κυβέρνηση Τραμπ εξετάζει, σύμφωνα με τη Wall Street Journal, το ενδεχόμενο να αποσύρει στρατεύματα από χώρες που δεν στήριξαν την αμερικανική επίθεση κατά του Ιράν. Οι στρατιώτες θα μπορούσαν να μεταφερθούν σε κράτη που θεωρούνται πιο συνεργάσιμα, ανέφερε η εφημερίδα, επικαλούμενη κυβερνητικούς αξιωματούχους που δεν κατονομάζονται. Αυτό, σύμφωνα με το δημοσίευμα, είναι ένα από τα πολλά σχέδια που συζητούνται για να μπουν οι εταίροι στη θέση τους.
Η δυτική αμυντική συμμαχία περνά αυτές τις ημέρες τη σοβαρότερη κρίση από την ίδρυσή της. Ήδη από μήνες πριν, οι Αμερικανοί είχαν καταστήσει σαφές στους Ευρωπαίους ότι θα έπρεπε σε μεγάλο βαθμό να αναλάβουν μόνοι τους τη συμβατική άμυνα της ηπείρου. Οι Ηνωμένες Πολιτείες, έλεγαν, θα φρόντιζαν μόνο για την πυρηνική αποτροπή.
Ο πόλεμος κατά της Τεχεράνης έχει επιδεινώσει ακόμη περισσότερο την κατάσταση. Για τον Τραμπ αποτελεί στρατηγική καταστροφή. Και την οργή του γι’ αυτό την ξεσπά στους Ευρωπαίους, τους οποίους πριν από την έναρξη του πολέμου δεν είχε καν ενημερώσει.
Η επιχείρηση στη Μέση Ανατολή, είπε πρόσφατα ο Τραμπ στο Οβάλ Γραφείο, είναι «ένα τεστ για το ΝΑΤΟ». Οι Ευρωπαίοι, είπε, δεν είναι υποχρεωμένοι να βοηθήσουν στο άνοιγμα των Στενών του Ορμούζ. «Αλλά αν δεν το κάνετε, θα το θυμόμαστε». Στις εκρήξεις του Τραμπ επανερχόταν διαρκώς, έστω και υπαινικτικά, η απειλή αποχώρησης από τη συμμαχία.
Οι σύμμαχοι στο ΝΑΤΟ προσπάθησαν για καιρό να καλοπιάσουν τον Τραμπ. Τώρα όμως ολοένα και περισσότερες ευρωπαϊκές χώρες υψώνουν ανάστημα απέναντι στις ΗΠΑ, με επικεφαλής τον Ισπανό Σάντσεθ. Γιατί δεν θέλουν πλέον να σκύβουν το κεφάλι μπροστά στον «Daddy».
JON GAMBRELL
ELENA BECATOROS
MIKE CORDER
Του Joseph Howlett
