Associated Press
Ο Ισραηλινός πρωθυπουργός Μπενιαμίν Νετανιάχου δήλωσε την Πέμπτη ότι έχει εγκρίνει την έναρξη άμεσων διαπραγματεύσεων με τον Λίβανο «το συντομότερο δυνατό», σε μια κίνηση που θα μπορούσε να ενισχύσει τις προσπάθειες για εκεχειρία στη Μέση Ανατολή. Στόχος των συνομιλιών, όπως είπε, είναι ο αφοπλισμός της Χεζμπολάχ, η οποία υποστηρίζεται από το Ιράν, καθώς και η διαμόρφωση σχέσεων ανάμεσα στις δύο γειτονικές χώρες.
Το Ισραήλ και ο Λίβανος βρίσκονται τυπικά σε κατάσταση πολέμου από το 1948, όταν ιδρύθηκε το κράτος του Ισραήλ, και ο Νετανιάχου έσπευσε αργότερα να διευκρινίσει ότι δεν υπάρχει εκεχειρία μεταξύ των δύο χωρών. Σε βιντεοσκοπημένη δήλωσή του τόνισε ότι το Ισραήλ θα συνεχίσει να πλήττει τη Χεζμπολάχ έως ότου αποκατασταθεί η ασφάλεια στο βόρειο Ισραήλ.
Από την πλευρά του Λιβάνου δεν υπήρξε άμεση αντίδραση. Ωστόσο, σύμφωνα με Αμερικανό αξιωματούχο και άλλο πρόσωπο με γνώση του σχεδιασμού, οι συνομιλίες Ισραήλ–Λιβάνου αναμένεται να ξεκινήσουν την επόμενη εβδομάδα στο Στέιτ Ντιπάρτμεντ στην Ουάσιγκτον. Η προοπτική αυτή φάνηκε αρχικά να στηρίζει την εύθραυστη εκεχειρία στον πόλεμο με το Ιράν, η οποία όμως εξακολουθεί να δοκιμάζεται από τους ισραηλινούς βομβαρδισμούς στη Βηρυτό, από τη συνεχιζόμενη ασφυκτική πίεση της Τεχεράνης στο Στενό του Ορμούζ και από τη γενικότερη αβεβαιότητα για το αν οι εμπλεκόμενες πλευρές μπορούν πράγματι να βρουν κοινό έδαφος.
Λίγες ώρες αργότερα, πάντως, ο πρόεδρος των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ φάνηκε να αμφισβητεί και ο ίδιος την αποτελεσματικότητα της εκεχειρίας. Σε ανάρτησή του ανέφερε ότι «το Ιράν κάνει πολύ κακή δουλειά — κάποιοι θα έλεγαν ανέντιμη — στο να επιτρέπει στο πετρέλαιο να περνά από το Στενό του Ορμούζ», προσθέτοντας ότι «αυτή δεν είναι η συμφωνία που έχουμε». Την ίδια στιγμή, το Κουβέιτ κατηγόρησε το Ιράν και συμμάχους του ότι εξαπέλυσαν επιθέσεις με drones εναντίον του, παρά την εκεχειρία, ενώ η Σαουδική Αραβία ανακοίνωσε ότι πρόσφατες επιθέσεις προκάλεσαν ζημιές σε κρίσιμο αγωγό πετρελαίου στο έδαφός της.
Το κρατικό σαουδαραβικό πρακτορείο ειδήσεων, επικαλούμενο ανώνυμο αξιωματούχο, μετέδωσε ότι υπέστη ζημιές ο στρατηγικής σημασίας αγωγός East-West, ο οποίος μεταφέρει πετρέλαιο προς την Ερυθρά Θάλασσα παρακάμπτοντας το Στενό του Ορμούζ. Οι Φρουροί της Επανάστασης του Ιράν αρνήθηκαν ότι εξαπέλυσαν επιθέσεις κατά κρατών του Περσικού Κόλπου, ωστόσο μια τέτοια κίνηση θα ταίριαζε με τη στρατηγική πίεσης που ακολουθεί η Τεχεράνη απέναντι στις Ηνωμένες Πολιτείες και στους συμμάχους τους, ιδίως ενώ καταβάλλονται προσπάθειες να διασφαλιστεί εκεχειρία ανάμεσα στο Ισραήλ και τη Χεζμπολάχ.
Η ανακοίνωση του Ισραήλ για την έναρξη διαπραγματεύσεων με τον Λίβανο έρχεται ενώ συνεχίζεται η διαφωνία για το αν η ευρύτερη συμφωνία εκεχειρίας περιλάμβανε και διακοπή των συγκρούσεων μεταξύ Ισραήλ και Χεζμπολάχ. Το Ιράν υποστηρίζει ότι οι συνεχιζόμενες ισραηλινές επιθέσεις εναντίον της οργάνωσης συνιστούν παραβίαση της συμφωνίας. Ο Νετανιάχου και ο Τραμπ, αντίθετα, έχουν πει ότι δεν ισχύει κάτι τέτοιο. Ο Τραμπ δήλωσε μάλιστα ότι ζήτησε από τον Νετανιάχου να περιορίσει τα πλήγματα στον Λίβανο.
Ο πρόεδρος του ιρανικού κοινοβουλίου, Μοχάμαντ Μπαγέρ Γκαλιμπάφ, προειδοποίησε μέσω κοινωνικών δικτύων ότι η συνέχιση των ισραηλινών επιθέσεων κατά της Χεζμπολάχ θα έχει «σαφές κόστος και ισχυρές απαντήσεις». Ο ίδιος φέρεται να εξετάζεται και ως πιθανός διαπραγματευτής για συνάντηση με τον Αμερικανό αντιπρόεδρο JD Vance στην Ισλαμαμπάντ, στο πλαίσιο των συνομιλιών που, σύμφωνα με τον Λευκό Οίκο, αρχίζουν το Σάββατο με επικεφαλής τον Vance.
Στο πεδίο, η κατάσταση παραμένει εκρηκτική. Το υπουργείο Υγείας του Λιβάνου ανακοίνωσε ότι περισσότεροι από 300 άνθρωποι σκοτώθηκαν και πάνω από 1.100 τραυματίστηκαν την Τετάρτη από ισραηλινά πλήγματα στο κέντρο της Βηρυτού και σε άλλες περιοχές της χώρας. Το Ισραήλ ανέφερε ότι οι επιθέσεις στόχευαν τη Χεζμπολάχ, η οποία μπήκε στον πόλεμο στο πλευρό της Τεχεράνης. Την Παρασκευή το πρωί, ο ισραηλινός στρατός ανακοίνωσε ότι έπληξε περίπου δέκα εκτοξευτές στον Λίβανο, από τους οποίους είχαν εκτοξευθεί ρουκέτες προς το βόρειο Ισραήλ την προηγουμένη. Το Ισραήλ δήλωσε επίσης ότι σκότωσε τον Ali Yusuf Harshi, στενό συνεργάτη του ηγέτη της Χεζμπολάχ, Naim Kassem, χωρίς να υπάρξει άμεσο σχόλιο από την οργάνωση.
Παράλληλα, αυξάνεται η ανησυχία για το Στενό του Ορμούζ. Σύμφωνα με στοιχεία της Kpler, τέσσερα δεξαμενόπλοια και τρία φορτηγά πλοία διέσχισαν το στενό την Πέμπτη, ανεβάζοντας σε τουλάχιστον 12 τον αριθμό των πλοίων που το πέρασαν από την ανακοίνωση της εκεχειρίας και μετά. Ημιεπίσημα ιρανικά πρακτορεία δημοσίευσαν διάγραμμα που άφηνε να εννοηθεί ότι οι Φρουροί της Επανάστασης είχαν τοποθετήσει θαλάσσιες νάρκες στο στενό κατά τη διάρκεια του πολέμου, σε μια πιθανή προσπάθεια πίεσης προς τις Ηνωμένες Πολιτείες. Το διάγραμμα, που δόθηκε στη δημοσιότητα από τα πρακτορεία ISNA και Tasnim, έδειχνε μια μεγάλη «ζώνη κινδύνου» πάνω στη διαδρομή που ακολουθούν τα πλοία σε αυτήν τη ζωτικής σημασίας θαλάσσια δίοδο, από όπου περνούσε μέχρι πρότινος περίπου το 20% του παγκόσμιου εμπορεύσιμου πετρελαίου και φυσικού αερίου.
Ο επικεφαλής της μεγάλης πετρελαϊκής εταιρείας των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων, Sultan al-Jaber, δήλωσε ότι περίπου 230 πλοία φορτωμένα με πετρέλαιο περιμένουν να περάσουν από το στενό και υπογράμμισε ότι πρέπει να τους επιτραπεί να πλοηγούνται σε αυτόν τον διάδρομο χωρίς όρους. Το de facto κλείσιμο του Ορμούζ έχει εκτινάξει τις τιμές του πετρελαίου, με συνέπειες στο κόστος της βενζίνης, των τροφίμων και άλλων βασικών αγαθών πολύ πέρα από τη Μέση Ανατολή. Η τιμή spot του Brent, του διεθνούς σημείου αναφοράς, βρισκόταν την Πέμπτη κοντά στα 98 δολάρια το βαρέλι, αυξημένη κατά περίπου 35% σε σχέση με την έναρξη του πολέμου.
Την ίδια ώρα, παραμένει ασαφές τι ακριβώς θα συμβεί με τα πυραυλικά και πυρηνικά προγράμματα του Ιράν — τα βασικά ζητήματα που, όπως υποστηρίζουν οι Ηνωμένες Πολιτείες και το Ισραήλ, επιχείρησαν να εξουδετερώσουν με τον πόλεμο. Η Ουάσιγκτον επιμένει ότι η Τεχεράνη δεν πρέπει ποτέ να αποκτήσει δυνατότητα κατασκευής πυρηνικών όπλων και ζητεί να απομακρυνθεί το απόθεμα υψηλά εμπλουτισμένου ουρανίου του Ιράν, το οποίο θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί για την κατασκευή τους. Το Ιράν, από την πλευρά του, επιμένει ότι το πυρηνικό του πρόγραμμα είναι αποκλειστικά ειρηνικό.
Ο Τραμπ δήλωσε ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες θα συνεργαστούν με το Ιράν για την απομάκρυνση του ουρανίου που έχει θαφτεί κάτω από τα περσινά αμερικανικά και ισραηλινά πλήγματα στις ιρανικές πυρηνικές εγκαταστάσεις, χωρίς όμως η Τεχεράνη να επιβεβαιώσει κάτι τέτοιο. Αντίθετα, σε μία εκδοχή της συμφωνίας εκεχειρίας που δημοσιοποίησε το Ιράν, αναφερόταν ότι θα του επιτραπεί να συνεχίσει τον εμπλουτισμό ουρανίου. Ο επικεφαλής του ιρανικού οργανισμού ατομικής ενέργειας, Mohammad Eslami, ξεκαθάρισε την Πέμπτη ότι η διασφάλιση του δικαιώματος της Τεχεράνης να εμπλουτίζει ουράνιο αποτελεί «αναγκαία» προϋπόθεση για οποιεσδήποτε συνομιλίες σχετικά με την εκεχειρία.
Παρά το ότι η έναρξη άμεσων συνομιλιών ανάμεσα στο Ισραήλ και τον Λίβανο θεωρείται σημαντική εξέλιξη, η προοπτική μιας πραγματικής συμφωνίας παραμένει εξαιρετικά δύσκολη. Δεκαετίες εχθροπραξιών, η διαρκής παρουσία της Χεζμπολάχ και οι μακροχρόνιες διαφωνίες για τα κοινά χερσαία σύνορα των δύο χωρών καθιστούν τον δρόμο ιδιαίτερα περίπλοκο. Σύμφωνα με πληροφορίες, τις συνομιλίες στην Ουάσιγκτον θα χειριστούν από αμερικανικής πλευράς ο πρέσβης των ΗΠΑ στον Λίβανο Michel Issa και από ισραηλινής ο πρέσβης του Ισραήλ στις ΗΠΑ Yechiel Leiter, ενώ δεν έχει ακόμη αποσαφηνιστεί ποιος θα εκπροσωπήσει τον Λίβανο.
Ο Corder μετέδωσε από τη Χάγη της Ολλανδίας. Η Becatoros μετέδωσε από την Αθήνα, Ελλάδα. Στο ρεπορτάζ συνέβαλαν επίσης οι συντάκτες του Associated Press Chan Ho-him στο Χονγκ Κονγκ, Zeke Miller, Matthew Lee και Will Weissert στην Ουάσιγκτον, Hannah Schoenbaum στο Salt Lake City, και Kareem Chehayeb και Hussein Malla στη Βηρυτό.
JON GAMBRELL
Ο Gambrell είναι διευθυντής ειδήσεων για τον Κόλπο και το Ιράν στο Associated Press. Έχει κάνει ρεπορτάζ από καθεμία από τις χώρες του Συμβουλίου Συνεργασίας του Κόλπου, από το Ιράν και από άλλες τοποθεσίες σε όλο τον κόσμο από τότε που εντάχθηκε στο AP το 2006.
ELENA BECATOROS
Η Becatoros επιβλέπει την κάλυψη της νοτιοανατολικής Ευρώπης για το Associated Press, με συχνές αποστολές στη Μέση Ανατολή και το Αφγανιστάν. Με έδρα την Αθήνα, έχει εργαστεί σε όλο τον κόσμο, καλύπτοντας μεταξύ άλλων τους πολέμους στα Βαλκάνια, το Ιράκ, το Αφγανιστάν και την Ουκρανία.
MIKE CORDER
Ο Corder είναι δημοσιογράφος στην Ολλανδία και καλύπτει τα διεθνή δικαστήρια στη Χάγη, την ολλανδική πολιτική, την επικαιρότητα και τον αθλητισμό. Εργάζεται στο AP για περισσότερα από 30 χρόνια, συμπεριλαμβανομένων επτά ετών στην Αυστραλία, όπου κάλυπτε την περιοχή Ασίας-Ειρηνικού.
