του Αχιλλέα Ταουξή, Υποστρατήγου ε.α.
Η κύρωση του τουρκολιβυκού μνημονίου επιβεβαίωσε ότι η σύγκλιση Τουρκίας και Λιβύης δεν ήταν απρόβλεπτη.
Στο πρόσφατο άρθρο μου «Το γκρίζο χρώμα στον καμβά της εθνικής κυριαρχίας» έγραψα ότι οι εξελίξεις στην Ανατολική Μεσόγειο δεν είναι μεμονωμένα περιστατικά. Το τουρκολιβυκό μνημόνιο, οι λιβυκές αξιώσεις, οι αντιδράσεις στις ελληνικές έρευνες και το καλώδιο Ελλάδας και Κύπρου συνθέτουν μία εικόνα. Το ερώτημα δεν ήταν μόνο τι επιδιώκουν η Άγκυρα και η Τρίπολη. Ήταν γιατί δεν προβλέψαμε ότι οι επιδιώξεις τους θα συναντηθούν.
Το έγραφα ξεκάθαρα, «τώρα το χαρτί περνά από τη Βεγγάζη». Ο Αγκίλα Σάλεχ, που αρνιόταν να φέρει το μνημόνιο προς επικύρωση, είχε ήδη φύγει από την προεδρία της Βουλής στις 6 Οκτωβρίου. Η επικύρωση, σημείωνα, δεν θα άλλαζε τίποτα στο πεδίο, αλλά θα έδινε επίφαση νομιμότητας. Έτσι δουλεύει το γκρίζο. Με χαρτιά, όχι με πλοία. Δύο μέρες μετά, στις 20 Οκτωβρίου, η Βουλή των Αντιπροσώπων επικύρωσε ομόφωνα το μνημόνιο και ανάκλησε το ψήφισμα του 2020 που το απέρριπτε.
Το ελληνικό ΥΠΕΞ υπενθύμισε ότι Τουρκία και Λιβύη δεν έχουν αντικείμενες ή παρακείμενες ακτές, άρα δεν υπάρχει νόμιμη βάση για οριοθέτηση. Η ΕΕ έστειλε μήνυμα κατά κάθε εξωτερικής παρέμβασης στη Λιβύη. Σωστά και τα δύο, αλλά δεν αρκούν.
Δεν μιλάμε για προφητεία. Η σύγκλιση Τουρκίας και Λιβύης ήταν λογική συνέπεια μιας στρατηγικής που είχε ήδη τεθεί σε κίνηση. Η Άγκυρα ήθελε εργαλείο πίεσης κατά των ελληνικών ενεργειών. Η λιβυκή πλευρά ήθελε να προβάλλει αξιώσεις χωρίς οριοθέτηση. Το μνημόνιο τους έδωσε την κοινή γλώσσα. Η κύρωση τους έδωσε το κοινό χαρτί.
Οι Κορίνθιοι το είπαν στους Σπαρτιάτες πριν από δυόμισι χιλιάδες χρόνια. Αμύνεστε με την αναβολή και όχι με τη δύναμη, τους είπαν, και σταματάτε τον αντίπαλο όταν η δύναμή του έχει ήδη διπλασιαστεί. Η κύρωση δεν είναι η αρχή του προβλήματος. Είναι η στιγμή που η αναβολή γίνεται αποδοχή.
Η νομική ορθότητα δεν σταματά κανέναν. Η Βεγγάζη δεν χρειάστηκε να κερδίσει νομικά για να πετύχει πολιτικά. Της αρκεί η εντύπωση αμφισβήτησης, οι «ευαισθησίες», και η Ελλάδα να εξηγείται για ενέργειες που ασκεί βάσει διεθνούς δικαίου. Η απάντηση πρέπει να είναι άμεση, στοχευμένη και ορατή, με μέτρα που δείχνουν ότι η κύρωση έχει κόστος. Η γενική ρητορική και οι απειλές χωρίς περιεχόμενο δεν πείθουν κανέναν.
Η πρώτη κίνηση είναι διπλωματική. Επίσημη διαμαρτυρία και κλήση του λιβυκού πρεσβευτή στην Αθήνα, ανάκληση του Έλληνα πρεσβευτή από την Τρίπολη για διαβουλεύσεις. Το μήνυμα πρέπει να φτάσει και στις δύο λιβυκές πλευρές. Δεν χρειάζεται ρήξη. Αρκεί να φανεί ότι οι σχέσεις δεν συνεχίζονται ως συνήθως.
Ακολουθεί το χρήμα. Αίτημα προς την ΕΕ να αναστείλει κάθε νέα χρηματοδότηση λιβυκών κρατικών φορέων, σε Τρίπολη και Βεγγάζη, που στηρίζουν ή προωθούν το μνημόνιο. Η ανθρωπιστική βοήθεια συνεχίζεται μέσω ΟΗΕ και ΜΚΟ. Η Ευρώπη όμως δεν μπορεί να χρηματοδοτεί, έστω έμμεσα, όσους νομιμοποιούν μια παράνομη θαλάσσια αμφισβήτηση.
Τρίτη κίνηση οι κυρώσεις. Η Ελλάδα και η Κύπρος πρέπει να φέρουν κοινή πρωτοβουλία στο Συμβούλιο Εξωτερικών για στοχευμένες κυρώσεις σε πρόσωπα της Βουλής της Βεγγάζης και σε όσους ηγήθηκαν ή προωθούν την κύρωση. Η ΕΕ αποφασίζει με ομοφωνία, και αυτό δίνει σε Αθήνα και Λευκωσία πραγματική δύναμη, είτε να τις προωθήσουν είτε να τις μπλοκάρουν. Χρειάζεται και ρητή δήλωση. Κάθε προσπάθεια να εμποδιστούν ελληνικές έρευνες, η πόντιση του GSI ή οποιαδήποτε νόμιμη δραστηριότητα στις ελληνικές θαλάσσιες ζώνες θα αντιμετωπιστεί ως παράβαση του διεθνούς δικαίου και ως απειλή για την ασφάλεια στη Μεσόγειο.
Τέλος, ο στόλος πρέπει να φανεί. Όχι για να προκαλέσουμε, αλλά για να αποτρέψουμε. Περιπολίες και επιτήρηση νότια της Κρήτης, γύρω από Κάσο και Κάρπαθο και στη διαδρομή του GSI, σε συντονισμό με Κύπρο, Αίγυπτο, Γαλλία και Ιταλία. Έτσι το μήνυμα γίνεται κοινό. Η Ανατολική Μεσόγειος δεν είναι χώρος όπου μπορούν να επιβληθούν τετελεσμένα χωρίς αντίδραση.
Το μνημόνιο δεν είναι δωρεάν χαρτί. Όποιος θέλει σχέση με την Ευρώπη, χρήματα, υποδομές και διπλωματική νομιμοποίηση, οφείλει να σεβαστεί το διεθνές δίκαιο και τα δικαιώματα των γειτόνων του. Όποιος επιλέγει να λειτουργεί ως προέκταση της τουρκικής αμφισβήτησης, πληρώνει το τίμημα.
Η Βεγγάζη έδωσε το χαρτί. Η Αθήνα οφείλει να δώσει την απάντηση πριν το χαρτί γίνει συνήθεια. Το γκρίζο δεν απλώνεται μόνο του. Το απλώνουμε εμείς, κάθε φορά που περιμένουμε τον άλλον να κινηθεί πρώτος.
Υποστράτηγος ε.α. Αχιλλεύς Ταούξης
Απόφοιτος της Σχολής Ευελπίδων και με 43 χρόνια υπηρεσίας στις Ένοπλες Δυνάμεις, υπηρέτησε σε επιχειρησιακές και επιτελικές θέσεις στην Ελλάδα, στο ΝΑΤΟ και σε διεθνείς αποστολές. Διετέλεσε Εκπαιδευτής και Διευθυντής Σπουδών στη ΣΕΘΑ, Διευθυντής Κέντρου Επιχειρήσεων στο ΝΑΤΟϊκό Στρατηγείο Σκοπίων και στέλεχος του ΓΕΣ, του ΓΕΕΘΑ και του Υπουργείου Εθνικής Άμυνας, με αντικείμενο την άμυνα, την αμυντική πολιτική, την Ευρωπαϊκή Ένωση και τις διεθνείς σχέσεις.
Είναι κάτοχος μεταπτυχιακού τίτλου στην Εφαρμοσμένη Στρατηγική και Διεθνείς Σχέσεις από το University of Plymouth και έχει συμμετάσχει ως ομιλητής σε ημερίδες και εκδηλώσεις. Αρθρογραφεί για θέματα εθνικής ασφάλειας, άμυνας, στρατηγικής και γεωπολιτικής.
