Καθηγητής Robert Pape
/ Escalation Trap
8 Απριλίου 2026
Σε απάντηση στην απειλή του προέδρου Τραμπ να επιτεθεί σε ιρανικές πολιτικές υποδομές, Ιρανοί σχημάτισαν ανθρώπινες αλυσίδες κοντά σε πιθανούς αμερικανικούς και ισραηλινούς στόχους.
Όταν δίδασκα στρατηγική στοχοποίησης για την Πολεμική Αεροπορία των ΗΠΑ, συνεργάστηκα με υποστηρικτές της «αποκεφάλισης της ηγεσίας», οι οποίοι έφερναν ηλεκτρολόγους μηχανικούς για να εξηγήσουν, με μη απόρρητο τρόπο και σε λεπτομέρεια, πώς μπορεί να καταρρεύσει ένα σύγχρονο ηλεκτρικό δίκτυο. Η λογική προερχόταν από το κλασικό μοντέλο των «πέντε δακτυλίων»: χτύπα τον εξωτερικό δακτύλιο — την οικονομία — ώστε να διαλύσεις την πολιτική ζωή, να προκαλέσεις κοινωνική αναταραχή και τελικά να ανατρέψεις το καθεστώς. Στην πράξη, αυτό σήμαινε την εξουδετέρωση των συστημάτων ηλεκτρικής ενέργειας με τρόπους που θα προκαλούσαν αλυσιδωτές επιπτώσεις στο νερό, στα τρόφιμα, στην υγειονομική περίθαλψη και στη βιομηχανία.
Δεν λειτούργησε ποτέ.
Σε όλες τις περιπτώσεις, ο βομβαρδισμός πολιτικών υποδομών — και ιδίως της ηλεκτρικής ενέργειας — δεν οδήγησε τους πληθυσμούς να εξεγερθούν και να ανατρέψουν τις κυβερνήσεις τους. Αντίθετα, σκλήρυνε τις κοινωνίες, ενίσχυσε τον έλεγχο των καθεστώτων και διαμόρφωσε τις συνθήκες ώστε ο χερσαίος πόλεμος να επιτελέσει το πραγματικό έργο του εξαναγκασμού. Το ιστορικό αρχείο είναι απολύτως ξεκάθαρο σε αυτό το σημείο.
Ξανά και ξανά, ο Ντόναλντ Τραμπ βομβάρδισε, απέτυχε στρατηγικά, ανέβηκε την κλίμακα της κλιμάκωσης και απέτυχε ξανά.
Αυτός είναι βομβαρδισμός για να χάσεις, όχι βομβαρδισμός για να νικήσεις.
Το πλήγμα στην ηλεκτρική ενέργεια του Ιράν θα είναι άλλη μία τραγική αποτυχία — μία αποτυχία που εγκυμονεί τον κίνδυνο μιας ανθρωπιστικής καταστροφής ιστορικών διαστάσεων.
II. Τι σημαίνει πραγματικά το «ρίχνω το δίκτυο»
Αυτό που ακολουθεί είναι το μέρος αυτής της στρατηγικής που δεν εξηγείται ποτέ δημόσια — αλλά είναι εκείνο που καθορίζει αν θα πετύχει ή αν θα αποτύχει.
Υπάρχουν δύο επιχειρησιακές οδοί για την παράλυση ενός εθνικού συστήματος ηλεκτρικής ενέργειας, και δεν είναι ισοδύναμες.
Η πρώτη στοχεύει τους μετασχηματιστές υψηλής τάσης στους μεγάλους υποσταθμούς. Αυτοί είναι κρίσιμοι κόμβοι που ανεβάζουν και κατεβάζουν την τάση του ρεύματος σε όλο το δίκτυο. Η καταστροφή τους μπορεί να προκαλέσει αλυσιδωτές διακοπές σε μεγάλες περιοχές. Όμως οι μετασχηματιστές, όσο ακριβοί κι αν είναι, είναι αρθρωτά και αντικαταστάσιμα συστήματα. Με στοχευμένη επισκευή και υποκατάσταση, η ηλεκτροδότηση μπορεί συχνά να αποκατασταθεί μέσα σε εβδομάδες.
Η δεύτερη οδός στοχεύει τα «κελύφη» παραγωγής των σταθμών ηλεκτροπαραγωγής — τις βασικές φυσικές δομές που παράγουν ηλεκτρική ενέργεια. Αυτά δεν είναι αρθρωτά εξαρτήματα. Πρόκειται για τεράστια, ειδικά κατασκευασμένα συστήματα με μεγάλους χρόνους παράδοσης και σύνθετες απαιτήσεις εγκατάστασης. Όταν τα κελύφη αυτά καταστρέφονται, η αποκατάσταση μετριέται σε μήνες, όχι σε εβδομάδες.
Η διαφορά ανάμεσα σε αυτές τις δύο επιλογές είναι η διαφορά ανάμεσα στη διατάραξη και στην κατάρρευση.
Το ένα επιβάλλει ένα προσωρινό σοκ.
Το άλλο αποδομεί το σύστημα που συντηρεί την πολιτική ζωή.
III. Τι σηματοδοτεί η γλώσσα του Τραμπ
Αυτή ακριβώς η διάκριση εξηγεί γιατί μια μικρή λεπτομέρεια στις δημόσιες δηλώσεις του Τραμπ θα έπρεπε να σημάνει συναγερμό.
Δεν έχει απλώς απειλήσει ότι θα «ρίξει» το ηλεκτρικό δίκτυο του Ιράν. Έχει πει ότι σκοπεύει να διασφαλίσει πως «κάθε εργοστάσιο παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας στο Ιράν θα τεθεί εκτός λειτουργίας» — και, το κρίσιμο σημείο, «δεν θα ξαναχρησιμοποιηθεί ποτέ».
Αυτή η διατύπωση παραπέμπει στην επιλογή της καταστροφής των κελυφών παραγωγής.
Αν πράγματι αυτό είναι το σχέδιο, τότε οι συνέπειες είναι ζοφερές. Η διακοπή της ηλεκτροδότησης για μερικές εβδομάδες θα ήταν επιζήμια. Η διακοπή της για έξι μήνες ή περισσότερο θα ήταν καταστροφική. Τα νοσοκομεία χάνουν σωτήριο εξοπλισμό. Τα υδροδοτικά συστήματα καταρρέουν. Τα τρόφιμα αλλοιώνονται χωρίς ψύξη. Οι αλυσίδες εφοδιασμού διαρρηγνύονται. Η αστική ζωή — που εξαρτάται από τη συνεχή παροχή ρεύματος — αρχίζει να αποσυντίθεται.
Αυτό δεν είναι πίεση.
Είναι η εσκεμμένη κατάρρευση πολιτικών υποδομών για δεκάδες εκατομμύρια ανθρώπους.
Και δεν θα επιφέρει το πολιτικό αποτέλεσμα που φαντάζονται όσοι το υποστηρίζουν.
IV. Η στρατηγική αυταπάτη
Η θεωρία πίσω από τέτοιου είδους επιθέσεις είναι απλή: προκάλεσε πόνο και ο άμαχος πληθυσμός θα στραφεί εναντίον των ηγετών του.
Η Ιστορία λέει το αντίθετο.
Από τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο έως πιο πρόσφατες συγκρούσεις, ο μαζικός βομβαρδισμός πολιτικών συστημάτων έχει προκαλέσει σταθερά οργή εναντίον του επιτιθέμενου, όχι εξέγερση εναντίον του καθεστώτος. Οι πληθυσμοί που βρίσκονται υπό παρατεταμένη αεροπορική επίθεση δεν διαλύονται· συσπειρώνονται. Οι κυβερνήσεις εκμεταλλεύονται την απειλή για να εδραιώσουν τον έλεγχό τους, να καταστείλουν τη διαφωνία και να κινητοποιήσουν τον εθνικισμό.
Η συστηματική καταστροφή της παραγωγικής ικανότητας των μεγαλύτερων εργοστασίων του Ιράν θα πυροδοτούσε σχεδόν βέβαια μια μεγάλη ανθρωπιστική καταστροφή για τους απλούς Ιρανούς.
Θα αποτύγχανε επίσης να προκαλέσει αλλαγή καθεστώτος.
Αντίθετα, θα όξυνε την εχθρότητα, θα ενίσχυε τους σκληροπυρηνικούς και θα περιόριζε ακόμη περισσότερο τον χώρο για οποιαδήποτε εσωτερική αντιπολίτευση. Αυτό που ξεκινά ως στρατηγική εξαναγκασμού καταλήγει να γίνεται μηχανισμός εδραίωσης του καθεστώτος.
Μια ηθική καταστροφή χωρίς κανένα στρατηγικό όφελος.
V. Τα αντίποινα που θα πρέπει να περιμένουν οι Αμερικανοί
Ο τελευταίος κίνδυνος δεν βρίσκεται μόνο στο Ιράν. Βρίσκεται σε αυτό που θα ακολουθήσει.
Η ηγεσία του Ιράν έχει ήδη διαμηνύσει ότι επιθέσεις σε βασικές πολιτικές υποδομές θα αντιμετωπιστούν με σφοδρά αντίποινα. Δεδομένης της φύσης του πλήγματος που φαίνεται να εξετάζεται, αυτά τα αντίποινα είναι απίθανο να είναι αναλογικά. Θα σχεδιαστούν ώστε να προκαλέσουν πόνο — στα κράτη του Κόλπου, στις περιφερειακές υποδομές και, ενδεχομένως, στους Αμερικανούς.
Δεν είναι ρεαλιστικό να πιστεύει κανείς ότι μια εκστρατεία που σκοτώνει χιλιάδες, διαταράσσει τη ζωή δεκάδων εκατομμυρίων ανθρώπων και μειώνει το προσδόκιμο ζωής σε ολόκληρη μια κοινωνία δεν θα γεννήσει απαιτήσεις για εκδίκηση. Τα κράτη δεν απορροφούν τέτοια πλήγματα σιωπηλά. Οι κοινωνίες δεν τα ξεχνούν.
Αυτός ο κύκλος είναι καλά τεκμηριωμένος. Όταν οι γερμανικοί βομβαρδισμοί σκότωσαν χιλιάδες αμάχους στο Λονδίνο κατά τη διάρκεια του Blitz, η βρετανική απάντηση κλιμακώθηκε δραματικά — περνώντας σε βομβαρδισμούς ευρείας περιοχής εναντίον γερμανικών πόλεων, που στοίχισαν τη ζωή σε εκατοντάδες χιλιάδες ανθρώπους. Οι επιθέσεις αυτές δεν έκαμψαν τη βούληση της Γερμανίας. Ενέτειναν τον πόλεμο.
Η ίδια λογική ισχύει και εδώ.
Αν οι Ηνωμένες Πολιτείες καταστρέψουν το ηλεκτρικό δίκτυο του Ιράν, θα πρέπει να αναμένουν αντίποινα ευρύτερα, σκληρότερα και λιγότερο ελέγξιμα από οτιδήποτε έχουμε δει έως τώρα σε αυτή τη σύγκρουση. Οι άμαχοι του Κόλπου θα εκτεθούν σε κίνδυνο. Το αμερικανικό προσωπικό και, ενδεχομένως, Αμερικανοί πολίτες θα βρεθούν επίσης σε κίνδυνο.
Η κλιμάκωση δεν θα σταματήσει στο ηλεκτρικό δίκτυο.
Θα εξαπλωθεί.
Και μόλις συμβεί αυτό, θα είναι πολύ δυσκολότερο να περιοριστεί απ’ ό,τι να ξεκινήσει.
