Ο Ντόναλντ Τραμπ έχει επανειλημμένα επιτεθεί στο ΝΑΤΟ και στους Ευρωπαίους συμμάχους, απειλώντας να προσαρτήσει τον Καναδά και τη Γροιλανδία και εκφράζοντας τη δυσαρέσκειά του για τη χλιαρή στάση τους απέναντι στον πόλεμο επιλογής του με το Ιράν. Είναι αυτός ο τελευταίος γύρος επιθέσεων η σταγόνα που ξεχειλίζει το ποτήρι;
Της Rym Momtaz, επιμ.
Δημοσιεύθηκε στις 9 Απριλίου 2026
Strategic Europe
Το Strategic Europe προσφέρει διεισδυτική ανάλυση, φρέσκο σχολιασμό και συγκεκριμένες προτάσεις πολιτικής από ορισμένους από τους οξυδερκέστερους παρατηρητές διεθνών υποθέσεων της Ευρώπης.
Monika Sus
Καθηγήτρια, Ινστιτούτο Πολιτικών Σπουδών της Πολωνικής Ακαδημίας Επιστημών, Πολωνία
Το ΝΑΤΟ έχει ήδη αντέξει μια εξαιρετική σειρά κραδασμών υπό τη σημερινή αμερικανική κυβέρνηση: την επιλογή της Ουάσιγκτον να ταχθεί με τη Μόσχα σε κρίσιμες ψηφοφορίες της Γενικής Συνέλευσης του ΟΗΕ για την Ουκρανία, τις πρόχειρα προετοιμασμένες διμερείς επαφές με τη Ρωσία, τις επανειλημμένες δημόσιες αμφιταλαντεύσεις ως προς την αμοιβαία άμυνα βάσει του Άρθρου 5, τις ανοιχτές απειλές προσάρτησης της Γροιλανδίας και τώρα τη λεγόμενη «ειδική επιχείρηση» στο Ιράν. Όλα αυτά, μαζί, δεν αποτελούν μεμονωμένες παρεκκλίσεις αλλά ένα μοτίβο που διαβρώνει σταθερά τα πολιτικά θεμέλια της συμμαχίας. Και βρισκόμαστε μόλις έναν χρόνο μέσα σε αυτή την προεδρία, με ακόμη περισσότερες ρήξεις σχεδόν βέβαιο ότι θα ακολουθήσουν.
Το αν η συμμαχία θα επιβιώσει από αυτή την περίοδο θα εξαρτηθεί όχι μόνο από το τι θα κάνει ο πρόεδρος Τραμπ, αλλά εξίσου από το πώς θα αντιδράσουν οι Ευρωπαίοι. Θα μείνουν ενωμένοι απέναντι σε ακόμη μία παραβίαση του διεθνούς δικαίου από τον ισχυρότερο σύμμαχό τους; Θα διαθέτουν το πολιτικό κεφάλαιο — και την ενότητα — για να επηρεάσουν τις διαπραγματεύσεις μεταξύ Μόσχας και Κιέβου και να εγγυηθούν αξιόπιστα την ασφάλεια της Ουκρανίας όταν επιτευχθεί εκεχειρία; Και θα χαράξουν συνεκτική γραμμή για τον πόλεμο με το Ιράν και για τη Μέση Ανατολή ευρύτερα, ώστε να αποτραπεί μια ακόμη μεγαλύτερη περιφερειακή σύγκρουση; Το ΝΑΤΟ μπορεί να επιζήσει ενός αποσταθεροποιητικού Αμερικανού προέδρου, αλλά δεν μπορεί να επιβιώσει αν οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις παραμείνουν διαιρεμένες, αντιδραστικές και στρατηγικά άφωνες.
Jim Townsend
Adjunct Senior Fellow, Center for a New American Security
Οι σύμμαχοι έχουν ήδη περάσει μια κόκκινη γραμμή: η εμπιστοσύνη στις Ηνωμένες Πολιτείες και στη δέσμευσή τους στο Άρθρο 5 έχει υπονομευθεί. Δεν θα υπάρξει επιστροφή στην κανονικότητα στο ΝΑΤΟ, ούτε κατά τη διάρκεια αυτής της αμερικανικής κυβέρνησης ούτε κατά την επόμενη. Η απώλεια της εμπιστοσύνης συμμάχων και φίλων είναι τραγωδία για την Ουάσιγκτον και θα μπορούσε να είχε αποφευχθεί πλήρως. Ναι, οι Ηνωμένες Πολιτείες έχουν διαφωνίες με τους συμμάχους τους και το αντίστροφο. Υπάρχουν πικρίες και από τις δύο πλευρές, που επιδεινώνονται από τη σκληρή ρητορική και τις πρακτικές εκφοβισμού του σημερινού ενοίκου του Λευκού Οίκου. Όμως τα ζητήματα που προκάλεσαν αυτή τη δυσάρεστη σχέση μπορούν να αντιμετωπιστούν — και ήδη αντιμετωπίζονται — από τους συμμάχους, ιδίως ως προς τον επιμερισμό των βαρών. Ελπίζουμε ότι η στοχευμένη προσπάθεια των ευρωπαϊκών χωρών να επανεξοπλιστούν θα οδηγήσει σε μια πιο ισότιμη και πιο σεβαστή διατλαντική συνεργασία. Ωστόσο, η άνευ όρων εμπιστοσύνη δεν θα αποτελεί πλέον μέρος αυτής της σχέσης — αλλά ούτε και μια Ευρώπη εξαρτημένη από τις Ηνωμένες Πολιτείες για την άμυνά της. Αυτό είναι καλό, αλλά η απώλεια της εμπιστοσύνης είναι πολύ βαρύ τίμημα.
Minna Ålander
Αναλύτρια, Stockholm Centre for Eastern European Studies, Swedish Institute of International Affairs
Ο πόλεμος με το Ιράν είναι ένα πολύ αναγκαίο μάθημα γεωγραφίας για τη σημερινή αμερικανική κυβέρνηση. Μέχρι τώρα, τα επιχειρήματα για τον κρίσιμο ρόλο της Ευρώπης στον παγκόσμιο πόλεμο κατά της τρομοκρατίας δεν έβρισκαν απήχηση, επειδή ο Τραμπ, ο Βανς και άλλοι θεωρούσαν εξαρχής λάθος αυτή τη σύγκρουση. Τώρα όμως απέκτησαν άμεση εμπειρία στο τι σημαίνει να διεξάγεις στρατιωτικές επιχειρήσεις στη Μέση Ανατολή. Και αποδεικνύεται ότι αυτό είναι δύσκολο χωρίς πρόσβαση σε βάσεις στην Ευρώπη, ανεξαρτήτως του ποιος βρίσκεται στο Οβάλ Γραφείο. Ωστόσο, είναι μάλλον απίθανο αυτή η κυβέρνηση να μάθει από τα λάθη της και να αλλάξει πορεία στις σχέσεις της με την Ευρώπη.
Οι αμερικανικές εγγυήσεις ασφαλείας προς την Ευρώπη αποτελούν τον πυρήνα του ΝΑΤΟ από την ίδρυσή του. Στη διάρκεια όμως εβδομήντα επτά ετών, η συμμαχία έγινε κάτι περισσότερο από αυτό: μια δομή στρατιωτικής συνεργασίας μεταξύ των ευρωπαϊκών χωρών. Το ΝΑΤΟ μπορεί επομένως να επιβιώσει από τον πόλεμο με το Ιράν — ακόμη και από μια αμερικανική αποχώρηση — αφού τα ευρωπαϊκά μέλη έχουν κίνητρο να το διατηρήσουν, έστω και σε μια ριζικά διαφορετική μορφή. Η τρέχουσα προσπάθεια οικοδόμησης ενός ευρωπαϊκού πυλώνα και η συνεχιζόμενη μετατόπιση των βαρών αποτελούν προετοιμασία για αυτό το ενδεχόμενο.
Ian Bond
Αναπληρωτής διευθυντής, Centre for European Reform
Το φιάσκο του επιθετικού πολέμου που διεξάγουν ο Ντόναλντ Τραμπ και ο Ισραηλινός πρωθυπουργός Μπενιαμίν Νετανιάχου κατά του Ιράν μπορεί να μη βγάλει την Ευρώπη εντελώς από την τροχιά του Λευκού Οίκου, αλλά θα αποδυναμώσει ακόμη περισσότερο τη βαρυτική έλξη του ΝΑΤΟ πάνω στους Ευρωπαίους συμμάχους. Ο Τραμπ δεν τους συμβουλεύτηκε πριν από την επίθεσή του και δεν τους έχει συμβουλευτεί ούτε για οποιαδήποτε συμφωνία με την Τεχεράνη εξετάζει τώρα. Έχει προκαλέσει σοβαρή ζημιά στην ασφάλεια και στην οικονομία της Ευρώπης — ενώ ταυτόχρονα προσβάλλει τους συμμάχους του επειδή δεν συμμετείχαν σε αυτό που ο ίδιος θεωρεί εγκληματική παραφροσύνη. Αν, όπως φαίνεται πιθανό, ο πόλεμος τελειώσει με το Ιράν να ελέγχει το Στενό του Ορμούζ πιο στενά απ’ ό,τι πριν, τότε η Ευρώπη θα υποστεί συνέπειες στην ενεργειακή και επισιτιστική της ασφάλεια — και η Ασία και η Αφρική ακόμη περισσότερο. Ο πόλεμος έχει επίσης ενισχύσει τη θέση της Ρωσίας, όχι μόνο επειδή ο Τραμπ έχει χαλαρώσει ορισμένες κυρώσεις στις ρωσικές εξαγωγές πετρελαίου και φυσικού αερίου, καθιστώντας δυσκολότερη για την Ευρώπη την αύξηση της πίεσης στη Μόσχα ώστε να τερματίσει τον πόλεμό της στην Ουκρανία. Οι Ευρωπαίοι δεν θα θέλουν να διαρρήξουν τους δεσμούς τους με το ΝΑΤΟ: η ενιαία δομή διοίκησης και οι διαδικασίες σχεδιασμού του είναι πολύτιμες και δύσκολο να αναπαραχθούν. Αλλά η μεσανατολική περιπέτεια του Τραμπ θα τους ωθήσει να μειώσουν την εξάρτησή τους από έναν ολοένα πιο αλλοπρόσαλλο σύμμαχο.
Kristi Raik
Διευθύντρια, International Centre for Defence and Security
Ο Ντόναλντ Τραμπ έχει ασφαλώς προκαλέσει μη αναστρέψιμη ζημιά στο ΝΑΤΟ, αλλά οι λόγοι για τους οποίους δεν υπάρχει επιστροφή είναι μακροπρόθεσμοι και δομικοί. Τα στρατηγικά συμφέροντα των ΗΠΑ έχουν μετατοπιστεί μακριά από την Ευρώπη. Η διατλαντική σχέση μπορεί να γίνει πιο φυσιολογική μετά τον Τραμπ, στηριγμένη σε πιο περιορισμένα κοινά συμφέροντα, σεβαστή επικοινωνία και προβλεψιμότητα, αλλά οι Ευρωπαίοι θα πρέπει να ενηλικιωθούν στρατηγικά.
Η συμμαχία μπορεί ακόμη να επιβιώσει αν οι Ευρωπαίοι αναλάβουν την ηγεσία και χρησιμοποιήσουν το θεσμικό της πλαίσιο για να οικοδομήσουν τη δική τους αξιόπιστη άμυνα. Οι διαδικασίες λήψης αποφάσεων του ΝΑΤΟ, οι δομές διοίκησης και τα αμυντικά σχέδια θα μπορούσαν σταδιακά να «εξευρωπαϊστούν». Σε αυτή τη διαδικασία, η Ευρώπη θα πρέπει να αναπτύξει τους δικούς της τρόπους πολέμου, αντλώντας διδάγματα από την Ουκρανία αντί να προσπαθεί να αποκτήσει όλες τις ίδιες δυνατότητες που παρείχαν έως τώρα οι Ηνωμένες Πολιτείες. Προφανώς, αυτό απαιτεί χρόνο — και δεν γνωρίζουμε πόσο χρόνο διαθέτει η Ευρώπη. Κανείς δεν ξέρει πώς θα αντιδρούσε ο Τραμπ σε επίθεση εναντίον κράτους-μέλους του ΝΑΤΟ ή τι θα ζητούσε ως αντάλλαγμα για αμερικανική δράση. Οι χώρες της πρώτης γραμμής ενισχύουν την ετοιμότητά τους ώστε, αν χρειαστεί, να πολεμήσουν μόνες τους, ενώ ταυτόχρονα προσπαθούν να διατηρήσουν ό,τι έχει απομείνει από τη συμμαχία. Η υπόλοιπη Ευρώπη δεν έχει ακόμη δείξει την ίδια αίσθηση του κατεπείγοντος.
Erik Jones
Μη μόνιμος ερευνητής, Carnegie Europe
Το ΝΑΤΟ δεν επρόκειτο ποτέ να επιστρέψει στην παλιά κανονικότητα. Ο αμερικανοϊσραηλινός πόλεμος με το Ιράν — και οι επανειλημμένες υποτιμητικές δηλώσεις του Ντόναλντ Τραμπ για τους Ευρωπαίους συμμάχους της Αμερικής στο πλαίσιο αυτής της σύγκρουσης — αποτελούν απλώς επιβεβαίωση, όχι αιτία. Οι Ευρωπαίοι ηγέτες θα συνεχίσουν να εργάζονται με και μέσω της συμμαχίας· θα συνεχίσουν επίσης να επιδιώκουν την αμερικανική στήριξη για την ευρωπαϊκή ασφάλεια. Όμως γνωρίζουν εδώ και καιρό ότι αυτή δεν είναι μια βιώσιμη μακροπρόθεσμη στρατηγική.
Το ερώτημα είναι τι θα κάνουν γι’ αυτό οι Ευρωπαίοι ηγέτες. Το ότι ο Τραμπ τους προκαλεί να αναλάβουν την ευθύνη για την ασφάλεια του Κόλπου δεν είναι λόγος για τους Ευρωπαίους υπεύθυνους χάραξης πολιτικής να αγνοήσουν το συλλογικό τους συμφέρον. Αντίθετα, αυτές οι προκλήσεις αντανακλούν μια απερισκεψία που θα έπρεπε να δίνει στους Ευρωπαίους σοβαρό λόγο να περιορίσουν την εξάρτησή τους από το αμερικανικό πετρέλαιο και φυσικό αέριο — και μάλιστα με τρόπους που δεν ενισχύουν τη Ρωσία εις βάρος της Ουκρανίας. Δεν είναι εύκολος υπολογισμός, ούτε εύκολο να πειστεί γι’ αυτό το εκλογικό σώμα. Παρ’ όλα αυτά, πρόκειται για το είδος της δύσκολης επιλογής που πρέπει να αντιμετωπιστεί σε έναν κόσμο που ορίζεται όλο και περισσότερο από ανταγωνιστικές και συγκρουόμενες εκφράσεις στρατηγικής αυτονομίας. Ίσως χρειαστεί χρόνος για να το συνηθίσουν οι Ευρωπαίοι ηγέτες, αλλά όσο το εξασκούν τόσο θα δυναμώνουν.
Michael John Williams
Αναπληρωτής καθηγητής, Τμήμα Δημόσιας Διοίκησης και Διεθνών Σχέσεων, Πανεπιστήμιο Syracuse
Η απάντηση σε αυτό το ερώτημα εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από το πώς ορίζεται η λέξη «επιβιώσει».
Αν η επιβίωση γίνει κατανοητή με καθαρά θεσμικούς όρους, τότε οι βραχυπρόθεσμες και μεσοπρόθεσμες προοπτικές του ΝΑΤΟ είναι αρκετά ισχυρές. Οι μηχανισμοί της συμμαχίας δύσκολα θα καταρρεύσουν μέσα σε εβδομάδες ή ακόμη και μήνες.
Ωστόσο, αν η επιβίωση μετριέται με βάση το αν οι σύμμαχοι διατηρούν αληθινή αμοιβαία εμπιστοσύνη, αν μοιράζονται ένα κοινό στρατηγικό όραμα και αν δείχνουν αξιόπιστη βούληση να δράσουν συλλογικά, τότε το ζήτημα της μακροπρόθεσμης βιωσιμότητας του ΝΑΤΟ γίνεται πολύ πιο αβέβαιο.
Ο πόλεμος με το Ιράν είναι, υπό αυτή την έννοια, απλώς το πιο πρόσφατο τεστ αντοχής. Η βαθύτερη πρόκληση είναι το αθροιστικό βάρος της στάσης της κυβέρνησης Τραμπ απέναντι στους ίδιους της τους συμμάχους. Αντιμετωπίζοντας τη διατλαντική αλληλεξάρτηση ως μοχλό εξαναγκασμού και όχι ως θεμέλιο κοινής ασφάλειας, η Ουάσιγκτον έφερε την Ευρώπη αντιμέτωπη με ένα στρατηγικό δίλημμα που δεν μπορεί πλέον να αναβάλει. Οι ευρωπαϊκές πρωτεύουσες πρέπει τώρα να επιλέξουν ανάμεσα στο να συνεχίσουν να προσαρμόζονται σε έναν σύμμαχο αμφίβολης αξιοπιστίας ή να επιταχύνουν την ανάπτυξη μιας αυτόνομης αμυντικής ικανότητας.
Συνολικά, το ΝΑΤΟ πιθανότατα θα επιβιώσει ως πολιτικό φόρουμ και ως πεδίο διατλαντικού διαλόγου. Όμως η πιο σημαντική τάση των επόμενων ετών μπορεί να είναι μια σιωπηλή αλλά σκόπιμη απομάκρυνση από τη συμμαχία ως βασική οργανωτική αρχή της ευρωπαϊκής άμυνας.
Σχετικά με τη συγγραφέα
Rym Momtaz
Αρχισυντάκτρια, Strategic Europe
Η Rym Momtaz είναι η αρχισυντάκτρια του blog Strategic Europe του Carnegie Europe. Δημοσιογράφος που έχει στραφεί στην ανάλυση και έχει τιμηθεί με πολλαπλά βραβεία Emmy, ειδικεύεται στην Ευρώπη και τη Μέση Ανατολή, καθώς και στην αλληλεπίδραση ανάμεσα σε αυτές τις δύο περιοχές.
