14 Ιουνίου 2026, 6:07 μ.μ.

Times of Israel

Ο Τούρκος Πρόεδρος Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν στέκεται στο Ανίτκαμπιρ, το μαυσωλείο του Μουσταφά Κεμάλ Ατατούρκ, ιδρυτή της Τουρκικής Δημοκρατίας, κατά τη διάρκεια τελετής για την 78η επέτειο του θανάτου του Ατατούρκ στην Άγκυρα, 10 Νοεμβρίου 2016. Ο Ερντογάν μέσα στο κεμαλικό ιερό, όχι έξω από αυτό. (AFP / Adem Altan)

Ο Ερντογάν δεν είναι η παρέκκλιση που κατέστρεψε μια καθαρή δημοκρατία. Είναι η δυνατή φωνή μιας κρατικής παράδοσης που η Άγκυρα πουλούσε για χρόνια ως δυτική, κοσμική και ασφαλή. Η Ιερουσαλήμ, η Αθήνα και οι Βρυξέλλες αντιμετωπίζουν τώρα το ίδιο λάθος: την πεποίθηση ότι ο Μουσταφά Κεμάλ Ατατούρκ υπήρξε αντίδοτο στην τουρκική ισχύ, αντί για την πιο επιτυχημένη της μεταμφίεση.

Η σύγκρουση της Ιερουσαλήμ δεν αποκάλυψε την Τουρκία του Ερντογάν. Αποκάλυψε το παλαιότερο ψέμα για την Τουρκία πριν από αυτόν.

Ο υπουργός Εσωτερικών της Τουρκίας, Μουσταφά Τσιφτσί, μίλησε για «απελευθέρωση» της Ιερουσαλήμ και προσευχήθηκε να κυβερνηθεί υπό τουρκική κυριαρχία. Ο Ισραηλινός υπουργός Άμυνας Ισραέλ Κατς απέρριψε αυτή τη φαντασίωση και ύστερα κατέφυγε στον Ατατούρκ ως αντίδοτο. Αυτό ήταν το λάθος. Ο οθωμανισμός είναι ο εύκολος εχθρός. Ο κεμαλισμός είναι το δυσκολότερο ψέμα.

Ο Ερντογάν δεν δημιούργησε το δηλητήριο. Το ξεγύμνωσε. Έδωσε ισλαμιστική φωνή σε ένα κρατικό αντανακλαστικό που ο κεμαλισμός είχε ντύσει με στολή, διπλωματία και δυτικούς τρόπους. Πρώτα η τουρκική πρωτοκαθεδρία. Οι μειονότητες υπό πίεση. Η Ιστορία κλειδωμένη. Τα εγκλήματα αρνημένα. Η ευθύνη αναβαλλόμενη. Η Δύση μπέρδεψε το κοστούμι, τον στρατιωτικό χαιρετισμό και το πορτρέτο του Ατατούρκ με τη μετριοπάθεια.

Η κοσμικότητα δεν είναι αθωότητα.

Ο κεμαλισμός ήταν ερντογανισμός με καλύτερους τρόπους.

Όχι ως πίστη. Όχι ως κόμμα. Ως κρατικό ένστικτο.

Η συνέχεια δεν ήταν αδράνεια. Ήταν ένα λειτουργικό σύστημα του κράτους. Τα σχολεία αγιοποίησαν τον μύθο. Τα δικαστήρια φύλαξαν τη σιωπή. Η διπλωματία μετονόμασε την άρνηση σε «ευαισθησία». Ο στρατός αυτοαναγορεύθηκε σε ιερατείο της δημοκρατίας. Οι γείτονες έγιναν εκκρεμείς φάκελοι: η Ελλάδα προς περιορισμό, η Κύπρος προς κατοχή, η Αρμενία προς φίμωση, οι Κούρδοι προς διαχείριση, το Ισραήλ προς χρήση μέχρι να γίνει άβολο. Ισλαμιστές και κεμαλιστές δεν πολέμησαν τη μηχανή. Πολέμησαν για τα χειριστήρια.

Η βία διέσχισε καθεστώτα. Το CUP, το ύστερο οθωμανικό καθεστώς των Νεότουρκων, εξαφάνισε μεγάλο μέρος του χριστιανικού χάρτη που κυβερνούσε: Αρμένιοι οδηγήθηκαν σε εκτοπίσεις, σφαγές και θάνατο, Ασσύριοι συντρίφτηκαν στο Χακκάρι, στο Τουρ Αμπντίν, στο Σιίρτ, στο Ντιγιάρμπακιρ και στην Ουρμία, ενώ Πόντιοι και Μικρασιάτες Έλληνες στοχοποιήθηκαν πρώτα από το ύστερο οθωμανικό κράτος και έπειτα από το τουρκικό εθνικό κίνημα γύρω από τον Μουσταφά Κεμάλ. Η Σμύρνη ήταν ο φλεγόμενος τελικός σταθμός.

Η Τουρκική Δημοκρατία δεν υπήρξε ο δημιουργός κάθε εγκλήματος. Κληρονόμησε τον τόπο του εγκλήματος. Κράτησε το αποτέλεσμα, απορρόφησε την περιουσία, σφράγισε τον φάκελο, κρατικοποίησε την άρνηση, εκκοσμίκευσε την αμνησία και πούλησε τη σιωπή ως νεωτερικότητα.

Τα θύματα άλλαξαν. Η μέθοδος όχι.

Αρμένιοι, Έλληνες, Ασσύριοι, Κούρδοι, Κύπριοι, Εβραίοι, Ισραηλινοί. Διαφορετικά γεγονότα, αιώνες και πολιτικές. Η γραμματική επιστρέφει: εξαναγκασμός, εξάλειψη, άρνηση, επαναπροσδιορισμός, και έπειτα η απαίτηση από τον κόσμο να προχωρήσει παρακάτω.

Ο φάκελος της Δημοκρατίας είναι ανοιχτός. Η καταπίεση των Κούρδων δεν ήταν εφεύρεση του ερντογανισμού· ήταν ενσωματωμένη στην κοσμική δημοκρατία μέσα από συντριμμένες εξεγέρσεις, σβησμένη ταυτότητα, απαγορευμένη γλώσσα και το Ντερσίμ. Η Κύπρος δεν κατελήφθη από οθωμανικούς νοσταλγούς. Εισβλήθηκε το 1974 από την Τουρκική Δημοκρατία, τον στρατό της και έναν πρωθυπουργό του CHP, του ίδιου κόμματος του Ατατούρκ. Η φορεσιά ήταν κοσμική. Η μέθοδος ήταν ήδη εκεί.

Ο εβραϊκός φάκελος διαλύει τον ισραηλινό ρομαντισμό.

Ναι, οι Εβραίοι αγόρασαν γη υπό οθωμανική κυριαρχία. Ναι, ορισμένοι Οθωμανοί αξιωματούχοι ενέκριναν συναλλαγές. Ναι, η Κωνσταντινούπολη ήταν χρήσιμη. Τίποτε από αυτά δεν ήταν φιλία. Η άδεια δεν είναι συμμαχία. Η πρόσβαση δεν είναι εμπιστοσύνη. Υπό τον Αμπντούλ Χαμίτ Β΄, η οθωμανική πολιτική περιόριζε την εβραϊκή μετανάστευση στην Παλαιστίνη και την κατοχή γης εκεί. Η πολιτική απέτυχε μέσα από παραθυράκια, ασυνέπεια και διαφθορά, όχι λόγω σιωνισμού ή φιλίας.

Έπειτα ήρθε ο Πρώτος Παγκόσμιος Πόλεμος. Ο Τζεμάλ Πασάς αντιμετώπισε τον σιωνισμό και πολλούς Εβραίους στην Παλαιστίνη ως απειλή. Το 1917, οι οθωμανικές στρατιωτικές αρχές διέταξαν την εκκένωση του Τελ Αβίβ και της Γιάφα. Οι Εβραίοι εκτοπισμένοι διασκορπίστηκαν, πολλοί υπέφεραν από πείνα και ασθένειες, και το Γισούβ, η προκρατική εβραϊκή κοινότητα στην Παλαιστίνη, έμαθε τι σήμαινε η οθωμανική στρατιωτική ισχύς όταν σταματούσε να διαπραγματεύεται και άρχιζε να κυβερνά. Το Τελ Αβίβ άδειασε πριν το Ισραήλ μάθει να ρομαντικοποιεί την Άγκυρα.

Η NILI ανήκε στον ίδιο εβραϊκό φάκελο. Ήταν η στιγμή κατά την οποία Εβραίοι μέσα στην οθωμανική Παλαιστίνη επέλεξαν να βοηθήσουν τη Βρετανία να σπάσει την οθωμανική κυριαρχία. Η Σάρα Άαρονσον επέστρεψε από την Κωνσταντινούπολη με την αρμενική καταστροφή στο μυαλό της και με τον φόβο ότι το Γισούβ θα μπορούσε να είναι το επόμενο. Ο Αβσαλόμ Φάινμπεργκ πέθανε προσπαθώντας να φτάσει στους Βρετανούς. Η Σάρα βασανίστηκε από τους Οθωμανούς και επέλεξε τον θάνατο αντί της προδοσίας. Ο Νααμάν Μπέλκιντ και ο Γιοσέφ Λισάνσκι απαγχονίστηκαν στη Δαμασκό. Αυτή δεν ήταν η μνήμη μιας φιλικής αυτοκρατορίας. Ήταν το αρχείο μιας κοινότητας που είχε μάθει τι σήμαινε η οθωμανική ισχύς όταν η καχυποψία γινόταν πολιτική.

Η Κωνσταντινούπολη ήταν κόμβος, όχι γενέτειρα. Η ισραηλινή Μοσάντ ιδρύθηκε στις 13 Δεκεμβρίου 1949 υπό τον Νταβίντ Μπεν Γκουριόν και τον Ρεουβέν Σιλόαχ. Η Mossad LeAliyah Bet ήταν διαφορετικός σιωνιστικός οργανισμός μετανάστευσης πριν από την ανεξαρτησία του Ισραήλ. Το κοινό όνομα παραπλανά· η Κωνσταντινούπολη ήταν διαδρομή, όχι προέλευση. Η Μοσάντ δεν γεννήθηκε στην Κωνσταντινούπολη. Κάποιες ισραηλινές αυταπάτες γεννήθηκαν εκεί.

Για χρόνια, το Ισραήλ μπέρδεψε τη συνεργασία με τη συμμαχία, τον κεμαλισμό με τη μετριοπάθεια και την πρόσβαση στην Άγκυρα με την εμπιστοσύνη. Η κρίση του Mavi Marmara το 2010 δεν δημιούργησε το πρόβλημα. Αποκάλυψε ένα μοντέλο που ήδη σάπιζε.

Η Ευρώπη εξακολουθεί να κάνει το ίδιο λάθος.

Η ενταξιακή πορεία της Τουρκίας στην ΕΕ έχει παγώσει επειδή ο δημοκρατικός φάκελος είναι διαλυμένος: δικαστήρια, εκλογές, αντιπολίτευση, τοπική εξουσία και χώρος της κοινωνίας των πολιτών. Κι όμως, οι Βρυξέλλες εξακολουθούν να αντιμετωπίζουν την Άγκυρα ως απαραίτητη μέσω της μετανάστευσης, του ΝΑΤΟ, της ενέργειας, του εμπορίου και της ασφάλειας. Η κεμαλική φορεσιά επέτρεψε στην Ευρώπη να συγχωρεί χωρίς ομολογία. Η Τουρκία δεν άνοιξε τα αρχεία της, δεν αναγνώρισε τα θύματά της ούτε άλλαξε τη συμπεριφορά της. Απλώς έδειχνε αρκετά δυτική ώστε να κάνει τους τάφους διαπραγματεύσιμους. Η Άγκυρα δεν χρειαζόταν άφεση. Χρειαζόταν φορεσιά. Ο κεμαλισμός της την πρόσφερε.

Η Αθήνα γνωρίζει την πληγή. Κι όμως εξακολουθεί να απλώνει το χέρι προς τον Ατατούρκ

Η Ελλάδα θα έπρεπε να έχει ανοσία στην κεμαλική ψευδαίσθηση. Έχει το αρχείο: Σμύρνη, Πόντος, Κύπρος, Αιγαίο. Κι όμως, η Αθήνα εξακολουθεί να μιλά σαν να μπορεί ο Ατατούρκ να αποσπαστεί από αυτό το αρχείο.

Η προσέγγιση Βενιζέλου–Ατατούρκ της δεκαετίας του 1930 ήταν διπλωματία, όχι άφεση. Η υποψηφιότητα του Μουσταφά Κεμάλ για το Νόμπελ Ειρήνης το 1934 από τον Βενιζέλο ήταν συμφιλίωση μετά την καταστροφή. Η συμφιλίωση δεν μπορεί να γίνει αθωότητα.

Το σπίτι του Ατατούρκ στη Θεσσαλονίκη φέρει την ίδια αντίφαση. Η Ελλάδα παρέδωσε το κτίριο στην Τουρκία το 1935· αργότερα έγινε το Μουσείο Ατατούρκ. Το ζήτημα δεν είναι το μουσείο. Το ζήτημα είναι η άφεση: ένα ιερό αμνησίας μέσα σε μια πόλη στρωματωμένη με ελληνική, εβραϊκή, οθωμανική και βαλκανική μνήμη.

Το 2026, η πληγή μίλησε ξανά. Στην Άγκυρα, ο Έλληνας πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης επικαλέστηκε τον Βενιζέλο και τον Ατατούρκ. [1] Οι ποντιακές οργανώσεις αναγνώρισαν αμέσως την αμνησία και αντέδρασαν. [2]

Αυτή είναι η ελληνική εκδοχή του ισραηλινού λάθους: να συγχέεται η κεμαλική γλώσσα με τη μετριοπάθεια, ενώ οι αξιώσεις της Άγκυρας παραμένουν. Η Τουρκία εξακολουθεί να διατηρεί το casus belli του 1995 εναντίον οποιασδήποτε ελληνικής επέκτασης των χωρικών υδάτων πέραν των έξι ναυτικών μιλίων στο Αιγαίο και εξακολουθεί να κατέχει τη βόρεια Κύπρο. Η κυριαρχία, η εδαφική ακεραιότητα και το τέλος της ξένης επέμβασης παραμένουν ο ανοιχτός φάκελος.

Μία ημερομηνία καταστρέφει τον μύθο.

Η Τουρκία γιορτάζει την 19η Μαΐου ως την αποβίβαση του Ατατούρκ στη Σαμψούντα και την αρχή του εθνικού αγώνα. Η Ελλάδα τιμά την 19η Μαΐου ως Ημέρα Μνήμης της Γενοκτονίας των Ελλήνων του Πόντου. Η Άγκυρα επιτίθεται στην επέτειο επειδή απειλεί την ιερότητα του Ατατούρκ. Η αντίφαση είναι δομική: ο Ατατούρκ είναι ο ιδρυτικός μύθος της Τουρκίας. Είναι επίσης μέρος της ελληνικής πληγής.

Η Ευρώπη το ξέχασε αυτό. Το Ισραήλ το ξέχασε αυτό. Η τραγωδία είναι ότι η Αθήνα μερικές φορές ξεχνά αυτό που θυμάται ο Ελληνισμός.

Ο Πόντος δεν το ξέχασε.

Η Αγία Σοφία αφηγείται την ίδια ιστορία με πέτρα. Ο Ερντογάν την έκανε ξανά τζαμί. Ο Ατατούρκ την έκανε μουσείο. Κανένα από τα δύο γεγονότα δεν καθαρίζει τον φάκελο. Η κομψότητα δεν είναι αθωότητα.

Ο μύθος δεν είναι κομματικός. Όταν ο Κατς ονόμασε τον Ατατούρκ, η απάντηση ήρθε από το ίδιο το πάνθεον της αντιπολίτευσης: τον Κεμάλ Κιλιτσντάρογλου, πρώην ηγέτη του CHP· τον Εκρέμ Ιμάμογλου, φυλακισμένο δήμαρχο της Κωνσταντινούπολης· και τον Μανσούρ Γιαβάς, δήμαρχο της Άγκυρας. Απάντησαν όχι ως φιλελεύθεροι που αποκόπτονται από τον οθωμανισμό, αλλά ως φύλακες του μύθου της Δημοκρατίας. Το στρατόπεδο του Ερντογάν θέλει αυτοκρατορία. Η αντιπολίτευση φυλά το κεμαλικό ιερό. Και οι δύο προστατεύουν την ίδια αμνησία.

Η Αθήνα και η Ιερουσαλήμ γνωρίζουν τον φάκελο. Η Ευρώπη αγόρασε τη φορεσιά. Ο κόσμος έχει αρκετά στοιχεία για να αρνηθεί και τα δύο: την αυτοκρατορία του Ερντογάν και την κεμαλική αμνησία.

Αυτό είναι κατηγορητήριο μιας κρατικής παράδοσης, όχι ενός λαού. Μια δημοκρατική Τουρκία θα άνοιγε τους φακέλους, δεν θα τους σφράγιζε. Η σιωπή δεν μπορεί να παραμένει το τίμημα της κανονικότητας.

Αρχικά δημοσιεύθηκε στα ελληνικά στο Geopolitico, μια πλατφόρμα που λειτουργεί υπό τον Σάββα Καλεντερίδη, στις 14 Ιουνίου 2026, με τίτλο «Ο Ερντογάν αφαίρεσε τη μεταμφίεση από μια δημοκρατία χτισμένη σε τάφους, άρνηση και Δυτική αμνησία». Το παρόν δοκίμιο εμφανίζεται τώρα στα αγγλικά σε αναθεωρημένη και μεταφρασμένη από τον συγγραφέα εκδοχή.

Κλείσιμο με τις παραπομπές και το βιογραφικό:

Σχετικά άρθρα του ίδιου συγγραφέα:

«Η Τουρκία είναι ένα σούπερ μάρκετ εγκλημάτων κατά της ανθρωπότητας: όσοι μιλούν για “γενοκτονία” πρέπει πρώτα να κοιταχτούν στον καθρέφτη», Geopolitico, 1 Οκτωβρίου 2025.

«Τι θα γινόταν αν οι Ινουίτ της Γροιλανδίας ήταν τουρκικής καταγωγής;», To Vima International Edition, 12 Μαΐου 2026.

–

[1] Γραφείο του Πρωθυπουργού της Ελληνικής Δημοκρατίας, «Δηλώσεις του Πρωθυπουργού Κυριάκου Μητσοτάκη μετά τη συνάντησή του με τον Πρόεδρο της Τουρκίας Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν, κατά την 6η συνεδρίαση του Ανώτατου Συμβουλίου Συνεργασίας Ελλάδας–Τουρκίας στην Άγκυρα», 11 Φεβρουαρίου 2026.

[2] Gregory Pappas, «Ποντιακή Διασπορά προς Μητσοτάκη: Η “κληρονομιά” του Ατατούρκ δεν είναι διπλωματική γλώσσα — είναι πληγή», The Pappas Post, 23 Φεβρουαρίου 2026.

Σχετικά με τον συγγραφέα

Ο Shay Gal είναι ανώτερος στρατηγικός σύμβουλος και αναλυτής, με εξειδίκευση στη διεθνή ασφάλεια, την αμυντική πολιτική, τη διαχείριση γεωπολιτικών κρίσεων και τη στρατηγική επικοινωνία. Υπηρέτησε ως Αντιπρόεδρος Εξωτερικών Σχέσεων στην Israel Aerospace Industries (IAI), ενώ προηγουμένως είχε αναλάβει ανώτερους συμβουλευτικούς ρόλους για υπουργούς της ισραηλινής κυβέρνησης, με έμφαση στη διαχείριση κρίσεων, τη διαμόρφωση πολιτικής και τη στρατηγική επιρροή. Ο Shay συμβουλεύει κυβερνήσεις, ανώτατους στρατιωτικούς ηγέτες και διεθνείς θεσμούς σχετικά με την πλοήγηση σε σύνθετα γεωπολιτικά περιβάλλοντα, τη διαμόρφωση αποτελεσματικών αμυντικών στρατηγικών και την προώθηση διεθνούς στρατηγικής συνεργασίας. Τα κείμενα και οι αναλύσεις του ασχολούνται με τη διεθνή δυναμική ισχύος, τις προκλήσεις ασφάλειας, την οικονομία και την ηγεσία, προσφέροντας πρακτικές ιδέες και λύσεις για τα σημερινά παγκόσμια ζητήματα.

Times of Israel

της ΑΡΙΑΔΝΗΣ ΧΑΤΖΗΓΙΩΡΓΗ

Όλο αυτό τον καιρό, η απολαυστική ώρα της ημέρας ήταν το απόγευμα που άνοιγα το ΒΒC κι έβλεπα τις ειδήσεις διαρκείας που εκπέμπει ο βρετανικός σταθμός. Ακρίβεια στη γλώσσα, οικονομία, σωστή εκφορά του λόγου, εγγλέζικο χειρουργικό χιούμορ -έχουν ταράξει τον ακατανόμαστο με τα ίδια του τα λόγια- και παρουσιαστές άνθρωποι κανονικοί, από όλες τις εθνότητες, κοινωνικές τάξεις, ηλικιακές και άλλες ομάδες που συναντά κανείς στην πραγματική ζωή. Ένας υπέροχος ογδοντάρης αναλυτής διεθνών ειδήσεων, ένας οξυδερκέστατος, τυφλός ανταποκριτής Αμερικής, δυναμικές ασκημούλες δημοσιογράφοι που σε συνεπαίρνουν με την οξύνοια και την αυτοπεποίθησή τους και μερικές πρώην ωραίες που δεν υποκύπτουν στις πλαστικές και γερνάνε γοητευτικές σαν κανονικοί, ώριμοι άνθρωποι. Το πιο δυναμικό κομμάτι, όπου διαπρέπει το νέο αίμα του σταθμού: η επαλήθευση των ειδήσεων. Με ανάλυση ιατροδικαστή ξετρυπώνουν τα αληθινά στοιχεία και διαπιστώνουν τις αλλοιώσεις που κυκλοφορούν στο διαδίκτυο και από τους μηχανισμούς προπαγάνδας. Δεν ρωτάμε απλώς, διαφημίζουν, αμφισβητούμε τις απαντήσεις. Το χρειαζόμαστε μέσα στο χάος, και το κάνουν πολύ καλά. Η μόνη γκρίζα σκιά που παραπέμπει στους δύσκολους οικονομικά καιρούς και τις απολύσεις είναι ο πληρωμένος χρόνος που διατίθεται σε όποιον καταβάλει το τίμημα. Η Αφρική πληρώνει, χορηγούμενες εκπομπές ολόκληρες για την Αφρική, η γείτων πληρώνει, κολλάει στ’ αυτιά σου από τη συνεχή επανάληψη η απομίμηση μπουζουκομελωδίας με τα vibes της Istanbul. Ο χρόνος όμως της ενημέρωσης παραμένει στα χέρια των δημοσιογράφων. Γκρίζα διαφήμιση δεν σηκώνει, ακόμα, το BBC.

Όλα αυτά, συνέβαιναν χάρη στην ΕΡΤ, που θεώρησε καλό να διαθέσει το γαλλικό TV5 Europe και το ΒBC για να βλέπει το κοινό σοβαρές διεθνείς ειδήσεις. Καλά το σκέφτηκε, αλλά πάλι πυροβόλησε τα πόδια της. Πώς να δεις τις ειδήσεις της ΕΡΤ μετά και να μη γελάσεις πικρά. Είναι σαν μια κουτοπόνηρη, ασουλούπωτη, αγράμματη και θρασύτατη νοικοκυρά να πάει να σταθεί πλάι σε μια εξευγενισμένη, πανέξυπνη και χάρμα οφθαλμών γυναίκα. Τι κάνει η κουτοπόνηρη; Ρίχνει μια σμπρωξιά στην ωραία και την πετάει κάτω. Θαυμάστε εμένα! Δεν σας αρέσω; Έτσι μας έκοψε η ΕΡΤ το BBC και άφησε το ευπρεπές, αλλά ελαφρώς αδιάφορο TV5 Εurope, από το οποίο δεν κινδυνεύει. Στρατηγικά, έπραξε καλώς. Άμα θέλεις σοβαρές ειδήσεις, να πληρώσεις. Μα και σένα ρε ΕΡΤ σε πληρώνουμε! Σε πληρώνουμε για να μορφώνεις και να πληροφορείς τον ελληνικό λαό. Όχι, εμένα δεν με πληρώνετε, σας τα παίρνω με τη μαγκιά μου και τις υπέροχες διασυνδέσεις μου. Και θα βλέπετε ό,τι θέλω και ό,τι επιτρέπουν οι δουλειές που έκλεισαν τα υψηλού επιπέδου στελέχη μου.

Το ενδιαφέρον είναι τί έβαλε στη θέση του BBC η καπάτσα ΕΡΤ. Το ΕΡΤ Cosmos για να μορφώσει, να πληροφορήσει και να προβάλει τον ελληνικό πολιτισμό στη διασπορά και όσους ενδιαφέρονται στον κόσμο για την ύπαρξη μιας χώρας με το όνομα Ελλάδα. Kαι πώς το έκανε αυτό; Tσιμπολογώντας διάφορα προγράμματα από τις άλλες ΕΡΤ και ανατρέχοντας για λόγους οικονομίας στη μετάφραση Google. Το αποτέλεσμα είναι ακριβώς αυτό που επιτυγχάνει η ΕΡΤ, χωρίς καθόλου κόπο είναι η αλήθεια, εδώ και πολλά χρόνια. Γελοιοποιεί και τον ελληνικό πολιτισμό και την ελληνική γλώσσα και προϊδεάζει σωστά για την κατάσταση στην οποία βρίσκεται η χώρα με το όνομα Ελλάδα. Στην αριστουργηματική ταινία «Ο Δράκος» του Νίκου Κούνδουρου, ο φιλέλλην θεατής θα πληροφορηθεί ότι υπάρχει μια ιερή πόλη Pallados και όχι η Αθήνα της Παλλάδας Αθηνάς. Πιο κάτω θα μάθει ότι στα νυχτερινά κέντρα τρώνε contractors (εργολάβους κατασκευών) αντί για το ταπεινό, στεγνό γλυκό με αμυγδαλόπαστα, δημοφιλές στη φτώχεια του 1950. Δεν κάθισα να δω κι άλλα, γιατί θα έπρεπε το σχετικό συμβούλιο να κόψει την προβολή για λόγους προστασίας του πνευματικού έργου του Νίκου Κούνδουρου. Την ταινία την είδα ολόκληρη στο διαδίκτυο απαλλαγμένη από το αίσχος της μετάφρασης. Στα τόσα που θα στοίχισε η ΕΡΤ Cosmos, δεν μπορούσαν να περιληφθούν οι αμοιβές επαγγελματιών μεταφραστών, που όλο και εξευτελίζονται τα τελευταία χρόνια. Είναι εύλογο γιατί δεν το σκέφτηκαν. Δεν αφήνουν διάφορο αυτές.

Ας το πάρουμε ψυχρά οικονομικά το πράγμα. Για τη γλώσσα δεν τους νοιάζει. Για την πληροφόρηση και τη μόρφωση του λαού, ούτε κατά διάνοια. Αφού ξέρουμε γιατί τους νοιάζει, μάγκες, έχει ως εξής: για να σας πληρώνουμε το χαράτσι, είτε σας βλέπουμε, είτε δεν σας βλέπουμε, θα κάνετε υποχρεωτικά και δυό-τρία πράγματα. Δεν λέμε να γίνετε καλύτεροι, ή να γίνετε άλλοι. Δεν έχουμε αυταπάτες. Θα προσλάβετε διορθωτές να συμμαζεύουν τα ελληνικά όσων μιλάνε, θα πληρώνετε μετάφραση από άνθρωπο πάνω σε γραμμένο κείμενο και δια ροπάλου δεν θα δολοφονείτε ό,τι πολιτιστικό θησαυρό άφησαν οι προηγούμενες γενιές. Αφήστε τον μακριά από τα χεράκια σας. Και ξαναφέρτε το BBC. Δεν σας συμφέρει, αλλά έτσι είναι το deal. Εκλογές έρχονται. Βγαίνουν πολλά στη φόρα. Υπάρχει πολύς σκεπτικισμός για το χαράτσι.

Η συμφωνία ΗΠΑ-Ιράν φέρνει ανακούφιση στις αγορές, αλλά αφήνει ανοιχτές τις μεγάλες πληγές του πολέμου

Η συμφωνία Ηνωμένων Πολιτειών και Ιράν για την παράταση της εκεχειρίας, το άνοιγμα των Στενών του Ορμούζ και την επανεκκίνηση των συνομιλιών για το πυρηνικό πρόγραμμα της Τεχεράνης παρουσιάζεται ως μια διπλωματική τομή ύστερα από περισσότερες από 100 ημέρες πολέμου. Ωστόσο, πίσω από την πρώτη εικόνα αποκλιμάκωσης, η συμφωνία μοιάζει περισσότερο με προσωρινή ανακωχή ανάγκης παρά με οριστική λύση.

Σύμφωνα με ανάλυση των Financial Times, ο Ντόναλντ Τραμπ είχε ξεκινήσει τον πόλεμο με τη ρητορική της «άνευ όρων παράδοσης» του Ιράν. Περισσότερες από 100 ημέρες αργότερα, όμως, η Ουάσινγκτον αποδέχεται μια συμφωνία που δεν μοιάζει με στρατηγική συντριβή της Ισλαμικής Δημοκρατίας, αλλά με έναν συμβιβασμό για να σταματήσει η αιμορραγία. Το Ιράν δεν ηττήθηκε πολιτικά, το καθεστώς του δεν κατέρρευσε και η Τεχεράνη μπαίνει στις επόμενες διαπραγματεύσεις έχοντας αποδείξει ότι διαθέτει σοβαρούς μοχλούς πίεσης.

Ο σημαντικότερος από αυτούς τους μοχλούς είναι τα Στενά του Ορμούζ. Όπως σημειώνει ο αρθρογράφος ενέργειας του Reuters, Ron Bousso, η επαναλειτουργία της ζωτικής αυτής θαλάσσιας αρτηρίας θα προκαλέσει ανακούφιση στους εξαγωγείς και εισαγωγείς ενέργειας. Από τα Στενά περνούσε πριν από τον πόλεμο περίπου το ένα πέμπτο του παγκόσμιου πετρελαίου και LNG. Η διακοπή της κυκλοφορίας για μήνες προκάλεσε σοβαρή πίεση στην παγκόσμια αγορά και αύξησε τον φόβο για ενεργειακό σοκ.

Η συμφωνία προβλέπει, σύμφωνα με τα διαθέσιμα στοιχεία, παράταση της εύθραυστης εκεχειρίας για 60 ημέρες. Το Ιράν θα αρχίσει σταδιακά να ανοίγει ξανά τα Στενά του Ορμούζ, απομακρύνοντας νάρκες και χωρίς να επιβάλει τέλη διέλευσης στη ναυσιπλοΐα κατά την περίοδο αυτή. Οι Ηνωμένες Πολιτείες, από την πλευρά τους, θα άρουν τον ναυτικό αποκλεισμό κατά ιρανικών λιμανιών και θα επιτρέψουν στην Τεχεράνη να πουλά πετρέλαιο στη διάρκεια της εκεχειρίας.

Αυτή η εξέλιξη απαντά σε μια άμεση πολιτική ανάγκη του Τραμπ. Οι τιμές της βενζίνης στις Ηνωμένες Πολιτείες είχαν ξεπεράσει τα 4 δολάρια το γαλόνι, λίγους μήνες πριν από τις ενδιάμεσες εκλογές. Το κόστος ενέργειας είχε εξελιχθεί σε πολιτικό πρόβλημα για τον Λευκό Οίκο και τους Ρεπουμπλικάνους. Η αποκλιμάκωση στον Κόλπο μπορεί να δώσει ανάσα στις αγορές, αλλά δεν εξαφανίζει τους κινδύνους.

Το Reuters επισημαίνει ότι το άνοιγμα του Ορμούζ δεν σημαίνει αυτόματη επιστροφή στην κανονικότητα. Περίπου 60 εκατομμύρια βαρέλια αργού και διυλισμένων προϊόντων βρίσκονται σε πλωτή αποθήκευση μέσα στον Κόλπο, καθώς δεν μπορούσαν να εξέλθουν από τα Στενά. Τα πρώτα δεξαμενόπλοια θα αρχίσουν να κινούνται σχεδόν αμέσως, με βασικό προορισμό τις ενεργειακά πιεσμένες αγορές της Ασίας. Όμως η πλήρης ομαλοποίηση των αλυσίδων εφοδιασμού μπορεί να χρειαστεί 60 έως 90 ημέρες.

Η εικόνα είναι σύνθετη. Τα λιμάνια θα αντιμετωπίσουν συμφόρηση, τα προγράμματα φόρτωσης θα πρέπει να αναδιαταχθούν και η μεταφορά από τη Μέση Ανατολή προς την Ασία απαιτεί περίπου τρεις εβδομάδες. Παράλληλα, η επανεκκίνηση πετρελαϊκών πεδίων, διυλιστηρίων και τερματικών εξαγωγής LNG μετά από παρατεταμένες διακοπές δεν είναι απλή διαδικασία. Υποδομές που υπέστησαν ζημιές στη διάρκεια του πολέμου μπορεί να χρειαστούν μήνες ή και χρόνια για να αποκατασταθούν.

Οι παραγωγοί της περιοχής θα μπορούσαν να επαναφέρουν περίπου 11 εκατομμύρια βαρέλια ημερησίως παραγωγής που είχαν τεθεί εκτός λειτουργίας στη διάρκεια της σύγκρουσης. Παρόλα αυτά, η επιστροφή αυτών των ποσοτήτων δεν θα γίνει άμεσα. Και ακόμη κι όταν οι ροές αποκατασταθούν, η αγορά δεν θα είναι η ίδια με πριν.

Η Σαουδική Αραβία, σύμφωνα με την ανάλυση του Reuters, έχει ήδη αυξήσει σημαντικά τις αποστολές από το λιμάνι Γιανμπού στην Ερυθρά Θάλασσα, φτάνοντας περίπου τα 4,5 εκατομμύρια βαρέλια ημερησίως, δηλαδή περίπου το 60% των προπολεμικών εξαγωγών της. Τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα έχουν επίσης ενισχύσει τις εξαγωγές από τη Φουτζέιρα, εκτός των Στενών του Ορμούζ. Αυτές οι αλλαγές δύσκολα θα αντιστραφούν πλήρως, ακόμη και μετά την επαναλειτουργία του περάσματος.

Η ναυτιλία θα κινηθεί επίσης πιο προσεκτικά. Ιδιοκτήτες και ναυλωτές δεξαμενόπλοιων είναι πιθανό να περιορίσουν τον χρόνο παραμονής τους μέσα στον Κόλπο, φοβούμενοι έναν νέο εγκλωβισμό σε περίπτωση αναζωπύρωσης της κρίσης. Τα υψηλότερα ασφάλιστρα και οι ανησυχίες ασφαλείας θα συνεχίσουν να επιβαρύνουν τις θαλάσσιες μεταφορές. Έτσι, ακόμη κι αν ο άμεσος κίνδυνος υποχωρεί, η γεωπολιτική αβεβαιότητα θα παραμείνει ενσωματωμένη στις τιμές.

Το Reuters εκτιμά ότι η διέλευση από το Ορμούζ δύσκολα θα επιστρέψει σύντομα στο προπολεμικό επίπεδο των σχεδόν 20 εκατομμυρίων βαρελιών ημερησίως. Πιο ρεαλιστική θεωρείται μια σταθερή ροή περίπου 16 εκατομμυρίων βαρελιών ημερησίως για τους επόμενους μήνες ή και χρόνια. Αυτό σημαίνει ότι το Brent μπορεί να έχει υποχωρήσει κάτω από τα 85 δολάρια το βαρέλι, μετά το υψηλό των 118 δολαρίων τον Μάρτιο, αλλά η επιστροφή στα προπολεμικά επίπεδα της ζώνης των 60 δολαρίων δεν θεωρείται δεδομένη.

Στο πολιτικό επίπεδο, το μεγαλύτερο ερώτημα αφορά το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν. Σύμφωνα με τους Financial Times, το Ιράν επαναβεβαιώνει ότι δεν θα αναπτύξει ούτε θα αποκτήσει πυρηνικά όπλα. Η Τεχεράνη και η Ουάσινγκτον συμφώνησαν επίσης να συζητήσουν τη διαχείριση του αποθέματος εμπλουτισμένου ουρανίου μέσω μηχανισμού υπό την επίβλεψη του Διεθνούς Οργανισμού Ατομικής Ενέργειας. Ωστόσο, οι ουσιαστικές πυρηνικές διαπραγματεύσεις θα αρχίσουν μόνο μετά την επίσημη υπογραφή του μνημονίου.

Το Ιράν διαθέτει, σύμφωνα με το ρεπορτάζ των FT, πάνω από 9.000 κιλά εμπλουτισμένου ουρανίου, εκ των οποίων περίπου 440 κιλά βρίσκονται κοντά σε επίπεδα κατάλληλα για πυρηνικό όπλο. Ο Τραμπ έχει επανειλημμένα απαιτήσει την εγκατάλειψη αυτού του υλικού, όμως το ζήτημα παραμένει ανοικτό. Και εδώ βρίσκεται το αδύναμο σημείο της συμφωνίας: μεταθέτει τα πιο δύσκολα θέματα στο μέλλον.

Αναλυτές που επικαλούνται οι Financial Times εκτιμούν ότι το Ιράν μπαίνει στις συνομιλίες με αυξημένη διαπραγματευτική ισχύ. Η Τεχεράνη απέδειξε ότι μπορεί να διαταράξει την παγκόσμια ενεργειακή κυκλοφορία, να πλήξει κράτη του Κόλπου και αμερικανικές βάσεις, και να αντέξει στρατιωτικά πλήγματα χωρίς να καταρρεύσει. Οι ΗΠΑ μπορούν να κρατήσουν ως πίεση την καθυστέρηση στην άρση των κυρώσεων, όμως η αξιοπιστία μιας νέας μεγάλης στρατιωτικής επιχείρησης λίγο πριν από τις ενδιάμεσες εκλογές θεωρείται περιορισμένη.

Η ελάφρυνση των κυρώσεων θα γίνει σταδιακά και θα εξαρτηθεί από την πρόοδο των πυρηνικών συνομιλιών. Για την Τεχεράνη, όμως, ακόμη και μια προσωρινή εξαίρεση που της επιτρέπει να πουλά πετρέλαιο έχει μεγάλη σημασία. Το Ιράν χρειάζεται επειγόντως οικονομικό οξυγόνο για να αποκαταστήσει τις τεράστιες ζημιές από τους αμερικανικούς και ισραηλινούς βομβαρδισμούς.

Το καθεστώς έχει υποστεί σοβαρά πλήγματα. Σύμφωνα με τους Financial Times, στον πρώτο γύρο του πολέμου ισραηλινά πλήγματα σκότωσαν τον ανώτατο ηγέτη Αλί Χαμενεΐ, καθώς και ανώτατους στρατιωτικούς και αμυντικούς αξιωματούχους. Αμερικανικά και ισραηλινά χτυπήματα υποβάθμισαν την πυραυλική και μη επανδρωμένη ικανότητα του Ιράν, ενώ προκάλεσαν ζημιές σε χαλυβουργικές και πετροχημικές εγκαταστάσεις, κρίσιμες για τα μη πετρελαϊκά έσοδα της χώρας. Παρόλα αυτά, το καθεστώς παρέμεινε όρθιο, με τον Μοτζταμπά Χαμενεΐ να αναλαμβάνει τη θέση του ανώτατου ηγέτη και τους Φρουρούς της Ισλαμικής Επανάστασης να βγαίνουν ακόμη πιο ενισχυμένοι.

Η συμφωνία δεν αναμένεται να αντιμετωπίσει άμεσα το πυραυλικό και drone οπλοστάσιο του Ιράν, ούτε την υποστήριξή του σε περιφερειακούς συμμάχους και ένοπλα δίκτυα. Αυτό ανησυχεί όχι μόνο το Ισραήλ, αλλά και τα αραβικά κράτη του Κόλπου, τα οποία είχαν προειδοποιήσει τον Τραμπ να μην οδηγηθεί σε πόλεμο. Οι χώρες αυτές φοβούνται ότι θα βρεθούν δίπλα σε ένα τραυματισμένο, αλλά πιο σκληρό και πιο απρόβλεπτο ιρανικό καθεστώς.

Υπάρχει επίσης το ζήτημα του Λιβάνου. Η συμφωνία προβλέπει, σύμφωνα με τους μεσολαβητές, άμεσο και μόνιμο τερματισμό των επιχειρήσεων σε διάφορα μέτωπα, συμπεριλαμβανομένου του λιβανικού. Ωστόσο, η σύγκρουση Ισραήλ-Χεζμπολάχ μπορεί να υπονομεύσει το συνολικό πλαίσιο. Ισραηλινοί αξιωματούχοι έχουν καταστήσει σαφές ότι θα συνεχίσουν να πλήττουν απειλές όπου τις εντοπίζουν, ακόμη και στον Λίβανο.

Αυτό δείχνει τα όρια της συμφωνίας. Μπορεί να σταματά την άμεση αιμορραγία, αλλά δεν θεραπεύει την πληγή. Οι βαθύτερες αιτίες της σύγκρουσης παραμένουν: το πυρηνικό πρόγραμμα, οι πύραυλοι, τα drones, οι περιφερειακοί σύμμαχοι της Τεχεράνης, η ασφάλεια του Κόλπου, το μέλλον των Στενών του Ορμούζ και η σχέση Ισραήλ-Ιράν.

Η συμφωνία ΗΠΑ-Ιράν, επομένως, δεν είναι το τέλος της κρίσης. Είναι ένα διάλειμμα. Για τις αγορές, προσφέρει χρόνο και μερική ανακούφιση. Για τον Τραμπ, προσφέρει πολιτική ανάσα πριν από τις εκλογές. Για το Ιράν, προσφέρει οικονομικό οξυγόνο και αναγνώριση της διαπραγματευτικής του ισχύος. Για την περιοχή, όμως, αφήνει ανοιχτό το βασικό ερώτημα: πρόκειται για την αρχή μιας πραγματικής αποκλιμάκωσης ή απλώς για την επόμενη παύση πριν από μια νέα αναμέτρηση;

Οι Financial Times βλέπουν μια συμφωνία που απέχει πολύ από την «άνευ όρων παράδοση» που είχε υποσχεθεί ο Τραμπ. Το Reuters, από την πλευρά του, βλέπει μια συμφωνία που προσφέρει ανακούφιση στην αγορά πετρελαίου, αλλά δεν εξαφανίζει τον κίνδυνο του Ορμούζ. Και τα δύο συμπεράσματα οδηγούν στην ίδια ουσία: η κρίση δεν τελείωσε. Απλώς μπήκε σε νέα φάση.