(Ιούλιος 2026)
Thomas Markopoulos, Υποψήφιος διδάκτορας, Πανεπιστήμιο Αιγαίου
John Karkazis, Ομότιμος καθηγητής, Πανεπιστήμιο Αιγαίου
Περίληψη
Η 36η Σύνοδος Κορυφής του ΝΑΤΟ στην Άγκυρα (7–8 Ιουλίου 2026) συγκλήθηκε σε μία από τις πλέον τεταμένες περιόδους της ιστορίας της Συμμαχίας. Πραγματοποιήθηκε λίγο μετά τον αμερικανοϊσραηλινό πόλεμο κατά του Ιράν, εν μέσω παρατεταμένων και άκαρπων διαπραγματεύσεων για την Ουκρανία και υπό το βάρος μιας πρωτοφανούς δημόσιας αμφισβήτησης της αμερικανικής δέσμευσης προς το ΝΑΤΟ από τον ίδιο τον πρόεδρο των Ηνωμένων Πολιτειών.
Η παρούσα μελέτη επιχειρεί μια κριτική ανάλυση της Συνόδου, εξετάζοντας την επίσημη ατζέντα —η οποία περιλάμβανε τις αμυντικές δαπάνες, την αμυντική βιομηχανία και την υποστήριξη προς την Ουκρανία— και αντιπαραβάλλοντάς την με μια σειρά κρίσιμων ζητημάτων που έμειναν εκτός συζήτησης. Μεταξύ αυτών συγκαταλέγονται η κινεζική πρόκληση, το ελληνοτουρκικό αδιέξοδο, τα όρια της εμπλοκής στο Ιράν και η αξιοπιστία της αμερικανικής δέσμευσης.
Από την ανάλυση της Διακήρυξης της Άγκυρας, η οποία αποδεικνύεται σύντομη και γενικόλογη, αναδύεται ένα επαναλαμβανόμενο πρότυπο: η Συμμαχία παράγει συμβολική συναίνεση χωρίς να αντιμετωπίζει θεσμικά τα βαθύτερα ρήγματά της.
Η μελέτη εξετάζει ειδικότερα το ενδεχόμενο άμεσης εμπλοκής του ΝΑΤΟ στους πολέμους του Ιράν και της Ουκρανίας. Καταλήγει στο συμπέρασμα ότι, παρά τον χαμηλό βραχυπρόθεσμο κίνδυνο άμεσης εμπλοκής, παραμένει σημαντικός ο κίνδυνος ακούσιας κλιμάκωσης.
Ως προς τη συνοχή της Συμμαχίας, τον επιμερισμό των βαρών και τη συλλογική δράση, το άρθρο προτείνει συγκεκριμένα μέτρα πολιτικής, όπως μηχανισμούς επαλήθευσης των δαπανών και πρωτόκολλα διαχείρισης κρίσεων, με στόχο τη γεφύρωση του χάσματος ανάμεσα στη ρητορική δέσμευση και στην πραγματική ικανότητα εφαρμογής.
1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ
Η 36η Σύνοδος Κορυφής του ΝΑΤΟ πραγματοποιήθηκε στην Άγκυρα στις 7 και 8 Ιουλίου 2026, στο Προεδρικό Συγκρότημα Μπεştepe. Ήταν η δεύτερη φορά που η Τουρκία φιλοξένησε σύνοδο κορυφής του ΝΑΤΟ, είκοσι δύο χρόνια μετά τη Σύνοδο της Κωνσταντινούπολης το 2004 (NATO, 2026a).
Η χρονική συγκυρία της Συνόδου ήταν ιδιαίτερα κρίσιμη. Πραγματοποιήθηκε λίγους μήνες μετά τον αμερικανοϊσραηλινό πόλεμο κατά του Ιράν, την άνοιξη του 2026. Παράλληλα, βρίσκονταν σε εξέλιξη παρατεταμένες αλλά αναποτελεσματικές διαπραγματεύσεις για την Ουκρανία, ενώ ο ίδιος ο πρόεδρος των ΗΠΑ περιόριζε την αμερικανική δέσμευση προς τη Συμμαχία (Congressional Research Service, 2026· USNI News, 2026).
Η Σύνοδος της Άγκυρας ακολούθησε ένα πρότυπο το οποίο η ακαδημαϊκή βιβλιογραφία έχει περιγράψει επανειλημμένα ως χαρακτηριστικό του ΝΑΤΟ στη μεταψυχροπολεμική εποχή. Σύμφωνα με αυτό, η Συμμαχία εκδίδει διακηρύξεις υψηλής συμβολικής αξίας αλλά χαμηλού βαθμού δεσμευτικότητας.
Οι διακηρύξεις αναγνωρίζουν εμμέσως προβλήματα όπως η αμερικανική αποστασιοποίηση, τα κενά στη βιομηχανική παραγωγή και οι τριβές μεταξύ των μελών της Συμμαχίας. Ωστόσο, τα προβλήματα αυτά δεν αντιμετωπίζονται θεσμικά (Hallams και Schreer, 2012· Rynning, 2021). Το τελικό κείμενο της Διακήρυξης ήταν σύντομο σε σύγκριση με προηγούμενες διακηρύξεις, αναδεικνύοντας την τάση πολιτικής υποβάθμισης των αντιπαραθέσεων, περιορίζοντας όμως παράλληλα τη σαφήνεια του στρατηγικού προσανατολισμού.
Η παρούσα μελέτη επιχειρεί μια κριτική ανάλυση της Συνόδου της Άγκυρας του 2026. Κεντρικό της στοιχείο αποτελεί η εξέταση της ατζέντας και των αποτελεσμάτων της Συνόδου, όπως αυτά αποτυπώνονται στη σχετική Διακήρυξη (Παράρτημα· NATO, 2026b), η οποία ήταν ιδιαίτερα σύντομη σε σύγκριση με προηγούμενες (NATO, 2024).
Επιπλέον, επιχειρείται ο εντοπισμός ζητημάτων τα οποία, παρά την κρισιμότητά τους, δεν αναλύθηκαν ή υποβαθμίστηκαν στη δημόσια συζήτηση της Συνόδου. Εξετάζονται επίσης οι διαρθρωτικές αδυναμίες της Συμμαχίας που αναδείχθηκαν —χωρίς να επιλυθούν— στην Άγκυρα, με έμφαση στο χάσμα μεταξύ της ρητορικής δέσμευσης και της πραγματικής ικανότητας εφαρμογής.
Παράλληλα, διερευνώνται οι πιθανές συνέπειες μιας εμπλοκής του ΝΑΤΟ στους πολέμους του Ιράν και της Ουκρανίας, με αξιολόγηση της πιθανότητας κλιμάκωσης. Τέλος, διατυπώνονται προτάσεις πολιτικής που θα μπορούσαν να περιορίσουν τους κινδύνους που εντοπίζονται.
2. Η ΑΤΖΕΝΤΑ ΤΗΣ ΣΥΝΟΔΟΥ ΚΟΡΥΦΗΣ: ΘΕΜΑΤΑ ΚΑΙ ΕΠΙΣΗΜΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ
Οι τρεις βασικές προτεραιότητες που τέθηκαν για τη Σύνοδο της Άγκυρας ήταν:
- η συνέχιση της αύξησης των αμυντικών επενδύσεων των Συμμάχων,
- η ενίσχυση της διατλαντικής αμυντικής βιομηχανικής παραγωγής,
- η συνέχιση της υποστήριξης προς την Ουκρανία στον συνεχιζόμενο πόλεμο (NATO, 2026a· CRS, 2026).
Οι τρεις αυτές κατευθύνσεις διαμόρφωσαν το πλαίσιο της τελικής Διακήρυξης της Άγκυρας, η οποία επαναβεβαίωσε τη δέσμευση:
- στη συλλογική άμυνα βάσει του Άρθρου 5,
- σε νέες προμήθειες ύψους άνω των 50 δισεκατομμυρίων δολαρίων,
- στη χορήγηση στρατιωτικής βοήθειας ύψους 70 δισεκατομμυρίων ευρώ προς την Ουκρανία μέσα στο 2026 (NATO, 2026b).
Η συγκεκριμένη ατζέντα αποτελεί συνέχεια της Συνόδου της Χάγης το 2025, κατά την οποία οι Σύμμαχοι συμφώνησαν σε έναν νέο και φιλόδοξο στόχο αμυντικών δαπανών, ίσο με το 5% του ΑΕΠ έως το 2035. Από αυτό, το 3,5% θα διατίθεται σε βασικές στρατιωτικές δαπάνες και το 1,5% σε ευρύτερες δαπάνες ασφαλείας, οι οποίες θα καλύπτουν τις υποδομές, την κυβερνοανθεκτικότητα και τη βιομηχανική παραγωγική ικανότητα (NATO, 2026a).
Στην Άγκυρα, ο Γενικός Γραμματέας του ΝΑΤΟ, Mark Rutte, κάλεσε τους Συμμάχους να παρουσιάσουν «σαφή, συγκεκριμένα και αξιόπιστα» σχέδια εφαρμογής, αντί να αναλάβουν νέες δεσμεύσεις (govtschemes.org, 2026). Το αίτημα αυτό αποτελεί έμμεση παραδοχή ότι το προηγούμενο έτος χαρακτηρίστηκε περισσότερο από πολιτικές εξαγγελίες παρά από απτά αποτελέσματα.
Παράλληλα με τη συνάντηση των ηγετών πραγματοποιήθηκε το Φόρουμ Αμυντικής Βιομηχανίας της Συνόδου του ΝΑΤΟ (NSDIF26), το οποίο χαρακτηρίζεται ως «η κορυφαία εκδήλωση υψηλού επιπέδου για τη διατλαντική αμυντική παραγωγή, τις επενδύσεις και την καινοτομία» (NATO, 2026a).
Το Φόρουμ συγκέντρωσε στελέχη της αμυντικής βιομηχανίας, με στόχο τη μετάβαση από τις χρηματοδοτικές δεσμεύσεις στην πραγματική παραγωγική ικανότητα στους τομείς των πυρομαχικών, των οπλικών συστημάτων και των κοινών προμηθειών.
Εκτός από τους 32 Συμμάχους και τους εκπροσώπους της Ευρωπαϊκής Ένωσης, συμμετείχαν ο πρόεδρος της Ουκρανίας Volodymyr Zelenskyy, ο πρόεδρος της Νότιας Κορέας Lee Jae-myung, καθώς και υπουργοί Άμυνας ή Εξωτερικών από την Αυστραλία, την Ιαπωνία, τη Νέα Ζηλανδία και χώρες του Κόλπου —το Μπαχρέιν, το Κουβέιτ, το Κατάρ και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα. Η παρουσία τους αντανακλούσε τον προβληματισμό για τις επιπτώσεις του πολέμου κατά του Ιράν στην περιοχή (govtschemes.org, 2026).
Η τελική Διακήρυξη της Άγκυρας, ωστόσο, ξεχωρίζει για τη συντομία και τη γενικότητά της. Αποτελείται από έξι σύντομες παραγράφους, οι οποίες επικεντρώνονται σχεδόν αποκλειστικά στη Ρωσία, στις αμυντικές δαπάνες, στην Ουκρανία και σε μία γενική αναφορά στο Ιράν.
Σύμφωνα με αυτή, το Ιράν δεν πρέπει ποτέ να αποκτήσει πυρηνικά όπλα και οφείλει να σέβεται την ελευθερία της ναυσιπλοΐας στα Στενά του Ορμούζ (NATO, 2026b).
Η απουσία οποιασδήποτε αναφοράς στην Κίνα, στον Ινδοειρηνικό, στις εσωτερικές τριβές μεταξύ των Συμμάχων ή σε έναν συγκεκριμένο μηχανισμό λογοδοσίας για τους νέους στόχους δαπανών είναι ενδεικτική των ζητημάτων που έμειναν εκτός του επίσημου κειμένου, παρά το έντονο ενδιαφέρον που είχαν προκαλέσει στην ακαδημαϊκή και αναλυτική κοινότητα πριν και κατά τη διάρκεια της Συνόδου.
3. ΤΟ ΟΡΙΟ ΤΟΥ 5% ΤΟΥ ΑΕΠ ΓΙΑ ΤΙΣ ΑΜΥΝΤΙΚΕΣ ΔΑΠΑΝΕΣ: Η ΡΗΤΟΡΙΚΗ ΤΗΣ ΔΕΣΜΕΥΣΗΣ ΕΝΑΝΤΙ ΤΗΣ ΙΚΑΝΟΤΗΤΑΣ ΥΛΟΠΟΙΗΣΗΣ
Το βασικό επίτευγμα που προβλήθηκε στην Άγκυρα ήταν η πρόοδος προς την επίτευξη του στόχου επένδυσης του 5% του ΑΕΠ στην άμυνα. Σύμφωνα με επίσημα στοιχεία, οι Ευρωπαίοι Σύμμαχοι και ο Καναδάς αύξησαν τις βασικές αμυντικές επενδύσεις τους κατά περίπου 139 δισεκατομμύρια δολάρια το 2025. Ορισμένες χώρες, όπως η Πολωνία, οι χώρες της Βαλτικής και οι σκανδιναβικές χώρες, αναμένεται να επιτύχουν τον στόχο πριν από το 2035, ενώ εκτιμάται ότι η Γερμανία θα τον προσεγγίσει γύρω στο 2029 (govtschemes.org, 2026).
Παρά τις εκτιμήσεις αυτές, υφίσταται ένα θεμελιώδες πρόβλημα, το οποίο έχει αναδειχθεί στην πρόσφατη ακαδημαϊκή βιβλιογραφία: η σύγχυση ανάμεσα στη δέσμευση πόρων (input) και στην πραγματική στρατηγική ικανότητα (output) (Bolouri, Lohse και Qari, 2026· Caverley και Kapstein, 2025).
Όπως επισημαίνει πρόσφατη ανάλυση στο περιοδικό Intereconomics, το 5% είναι πιθανό να λειτουργήσει ως σύμβολο πολιτικής αποφασιστικότητας και συμμαχικής αλληλεγγύης. Αποτελεί, όμως, ανεπαρκές υποκατάστατο μιας ουσιαστικής στρατηγικής ιεράρχησης προτεραιοτήτων. Σε ένα περιβάλλον όπου κυριαρχούν πλέον οι υβριδικές απειλές, η πρόκληση για την Ευρώπη δεν είναι τόσο η επίτευξη ενός αριθμητικού δείκτη, όσο ο αποτελεσματικός συντονισμός των στρατιωτικών και πολιτικών μέσων για την ενίσχυση της ανθεκτικότητας (Intereconomics, 2026).
Ελλείψει αυτού του συντονισμού, οι υψηλές δαπάνες μπορούν να αυξήσουν τις εισροές πόρων χωρίς να ενισχύσουν αντιστοίχως το πραγματικό επίπεδο ασφάλειας. Ο κατακερματισμός της ευρωπαϊκής αμυντικής βιομηχανίας επιδεινώνει το πρόβλημα. Τα πρόσθετα 1,9 τρισεκατομμύρια δολάρια που απαιτούνται για την εκπλήρωση της δέσμευσης του 5% ενδέχεται να προκαλέσουν αύξηση των τιμών, αντί να ενισχύσουν την πραγματική επιχειρησιακή ικανότητα. Χαρακτηριστικό είναι το παράδειγμα των αρμάτων μάχης Leopard 2, οι τιμές των οποίων αυξήθηκαν κατά περίπου 30% μέσα σε λίγους μήνες (Strikeorbit, 2026).
Το Ινστιτούτο Bruegel επισημαίνει στην ανάλυσή του (Wolff, 2026) ότι οι αγορές οπλικών συστημάτων από τις ευρωπαϊκές χώρες μέσω του αμερικανικού προγράμματος Πωλήσεων Στρατιωτικού Υλικού σε Ξένες Χώρες (Foreign Military Sales – FMS) έχουν αυξηθεί σημαντικά από το 2020. Το γεγονός αυτό ενίσχυσε την εξάρτησή τους από αμερικανικές εταιρείες, ερχόμενο σε αντίθεση με την προσπάθεια ανάπτυξης της ευρωπαϊκής βιομηχανικής παραγωγικής ικανότητας (Strikeorbit, 2026).
Η αντίφαση αυτή δεν επιλύθηκε θεσμικά στη Σύνοδο της Άγκυρας. Παράλληλα, η μέτρηση της προόδου προς τον στόχο παραμένει προβληματική, καθώς δεν υπάρχει ενιαίος δεσμευτικός μηχανισμός που να επαληθεύει και να διασφαλίζει ότι οι δηλώσεις των κρατών αντανακλούν πραγματική αύξηση της αμυντικής τους ικανότητας και όχι δημιουργική λογιστική, μέσω της παρουσίασης παλαιότερων δαπανών ως αμυντικών.
Ως προς τον επιμερισμό των βαρών στο ΝΑΤΟ, τέτοιου είδους αντιπαραθέσεις αποτελούν διαχρονικό χαρακτηριστικό της λειτουργίας της Συμμαχίας, όπως αναλύεται στην Ενότητα 10 (Koivula, 2021).
4. ΑΜΥΝΤΙΚΗ ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΑ: ΤΟ ΧΑΣΜΑ ΜΕΤΑΞΥ ΔΕΣΜΕΥΣΕΩΝ ΚΑΙ ΠΑΡΑΓΩΓΙΚΗΣ ΙΚΑΝΟΤΗΤΑΣ
Ο δεύτερος πυλώνας της ατζέντας της Συνόδου ήταν η ενίσχυση της αμυντικής βιομηχανικής βάσης. Στην Άγκυρα ανακοινώθηκαν νέες συμβάσεις αμυντικών επενδύσεων, συνολικής αξίας άνω των 50 δισεκατομμυρίων δολαρίων, με τον Γενικό Γραμματέα Rutte να χαρακτηρίζει τη στιγμή ως την έναρξη μιας διατλαντικής «επανάστασης στην αμυντική βιομηχανία» (NATO, 2026b).
Υπάρχει, ωστόσο, μια έμμεση αναγνώριση του προβλήματος που καλείται να επιλύσει η Συμμαχία. Το ενδιαφέρον μετατοπίζεται «από τη δέσμευση χρημάτων στη μετατροπή τους σε πραγματική παραγωγή οπλικών συστημάτων, δυνατότητα παραγωγής πυρομαχικών και κοινές προμήθειες». Πρόκειται για κρίσιμους τομείς στους οποίους η ευρωπαϊκή αμυντική βιομηχανία εξακολουθεί να αντιμετωπίζει σοβαρές στενωπούς και περιορισμούς (govtschemes.org, 2026).
Αυτή η διαρθρωτική αδυναμία δεν είναι καινούργια, γίνεται όμως ιδιαίτερα έντονη στο πλαίσιο της αμερικανικής υποχώρησης. Η έννοια του «ΝΑΤΟ 3.0», όπως αναλύεται σε πρόσφατη μελέτη του Κέντρου Ανατολικών Σπουδών (OSW), περιγράφει τη μετάβαση από τον στόχο της πιο ισόρροπης κατανομής των ευθυνών μεταξύ Ευρώπης και ΗΠΑ (burden-sharing), ο οποίος επιδιώχθηκε κατά την περίοδο 2014–2024, σε ένα καθεστώς όπου οι Ευρωπαίοι Σύμμαχοι αναλαμβάνουν την πρωταρχική ευθύνη για τη συμβατική άμυνα και αποτροπή (burden-shifting).
Αυτή η μετατόπιση ενέχει τον κίνδυνο δημιουργίας κενών στις ευρωπαϊκές αμυντικές ικανότητες, τα οποία θα είναι δύσκολο να καλυφθούν βραχυπρόθεσμα, λόγω της βιομηχανικής αδράνειας (OSW, 2026).
Είναι χαρακτηριστικό ότι, ενώ η Ουάσινγκτον πιέζει τους Ευρωπαίους Συμμάχους να αναλάβουν μεγαλύτερο μερίδιο ευθύνης, η αμερικανική αμυντική βιομηχανία παραμένει ταυτόχρονα βασικός προμηθευτής του ευρωπαϊκού επανεξοπλισμού μέσω των προγραμμάτων FMS.
Το αποτέλεσμα είναι ένα παράδοξο σύστημα κινήτρων: η Ευρώπη καλείται να απεξαρτηθεί στρατηγικά από τις ΗΠΑ, ενώ συγχρόνως οι επενδυτικές της επιλογές την καθιστούν ολοένα περισσότερο εξαρτημένη σε βιομηχανικό επίπεδο.
Η Σύνοδος της Άγκυρας δεν πρότεινε κανέναν συγκεκριμένο θεσμικό μηχανισμό για την επίλυση αυτής της αντίφασης, πέρα από γενικές δεσμεύσεις για την «εξάλειψη των εμποδίων στο εμπόριο αμυντικού υλικού μεταξύ των Συμμάχων» (NATO, 2026b). Το γεγονός αυτό δεν αφήνει πολλά περιθώρια αισιοδοξίας σχετικά με τις δυνατότητες ουσιαστικής βελτίωσης της αμυντικής ικανότητας των Ευρωπαίων Συμμάχων.
5. ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗ ΠΡΟΣ ΤΗΝ ΟΥΚΡΑΝΙΑ: ΘΕΣΜΟΠΟΙΗΣΗ ΜΙΑΣ ΑΒΕΒΑΙΗΣ ΔΕΣΜΕΥΣΗΣ
Η τρίτη επίσημη προτεραιότητα της Συνόδου αφορούσε τη μακροπρόθεσμη θεσμοποίηση της υποστήριξης προς την Ουκρανία, τόσο σε διμερές όσο και σε συλλογικό επίπεδο. Με τη Διακήρυξη της Άγκυρας, οι Σύμμαχοι δεσμεύθηκαν να διαθέσουν στρατιωτικό εξοπλισμό, βοήθεια και εκπαίδευση ύψους 70 δισεκατομμυρίων ευρώ για το 2026, με πρόθεση να διατηρήσουν παρόμοια επίπεδα υποστήριξης και το 2027.
Παράλληλα, χαιρετίστηκε η απόφαση της Ευρωπαϊκής Ένωσης να παράσχει πολυετή χρηματοδότηση μέσω του μηχανισμού δανειοδότησης για την υποστήριξη της Ουκρανίας (Ukraine Support Loan) (NATO, 2026b). Είναι, ωστόσο, σημαντικό ότι οι Ευρωπαίοι Σύμμαχοι και ο Καναδάς χρηματοδοτούν πλέον μεγάλο μέρος της στρατιωτικής βοήθειας προς την Ουκρανία, γεγονός που συνιστά ρητή αναγνώριση της φθίνουσας αμερικανικής συνεισφοράς (NATO, 2026b· CRS, 2026).
Η συγκεκριμένη δέσμευση καθίσταται αυτή την περίοδο ιδιαίτερα εύθραυστη. Οι ειρηνευτικές διαπραγματεύσεις μεταξύ Ουκρανίας και Ρωσίας, μολονότι σημείωσαν πρόοδο τον Ιανουάριο του 2026 με την υπογραφή της Διακήρυξης των Παρισίων από τη «Συμμαχία των Προθύμων», παρέμειναν στάσιμες σε κρίσιμα ζητήματα, όπως το εδαφικό, με τη Ρωσία να απαιτεί την παραχώρηση της περιοχής του Ντονμπάς (House of Commons Library, 2026a).
Τρεις γύροι συνομιλιών μεταξύ των Ηνωμένων Πολιτειών, της Ουκρανίας και της Ρωσίας, οι οποίοι πραγματοποιήθηκαν τον Ιανουάριο και τον Φεβρουάριο του 2026 στα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα και στην Ελβετία, δεν απέφεραν κανένα ουσιαστικό αποτέλεσμα. Ένας νέος γύρος συνομιλιών που είχε προγραμματιστεί για τον Μάρτιο αναβλήθηκε εξαιτίας της αμερικανοϊσραηλινής στρατιωτικής επιχείρησης κατά του Ιράν (House of Commons Library, 2026b).
Το γεγονός ότι ο πόλεμος στο Ιράν ουσιαστικά «απορρόφησε» τη διπλωματική προσοχή και τους πόρους που θα είχαν διατεθεί στην Ουκρανία αναδεικνύει μια διαρθρωτική αδυναμία του ΝΑΤΟ, η οποία δεν αντιμετωπίστηκε στην Άγκυρα: την απουσία μηχανισμού διαχείρισης ταυτόχρονων κρίσεων.
Το Security Council Report επισημαίνει στην έκθεσή του (2026) ότι οι διαπραγματεύσεις είχαν ουσιαστικά «παγώσει» ως συνέπεια του πολέμου στο Ιράν και της κλιμάκωσης γύρω από τα Στενά του Ορμούζ. Ο Zelenskyy δήλωσε ότι η αμερικανική προσοχή είχε επικεντρωθεί «κατά κύριο λόγο» στο Ιράν.
Παρά το πρόβλημα της αδυναμίας διαχείρισης πολλαπλών κρίσεων, η Σύνοδος της Άγκυρας προσέφερε γενικές διαβεβαιώσεις αταλάντευτης υποστήριξης, οι οποίες έρχονται σε ρητορική αντίφαση με την πραγματικότητα των τελευταίων μηνών.
Οι εγγυήσεις ασφαλείας που συζητούνται στο πλαίσιο του ειρηνευτικού σχεδίου παραμένουν ασαφείς και βρίσκονται ουσιαστικά εκτός του πλαισίου του ΝΑΤΟ. Η Διακήρυξη των Παρισίων αναφέρεται στη «χρήση στρατιωτικών δυνατοτήτων», χωρίς να προσδιορίζεται σαφώς το καθεστώς μιας ενδεχόμενης ευρωπαϊκής στρατιωτικής παρουσίας στην Ουκρανία. Επιπλέον, δεν διευκρινίζεται εάν η δύναμη αυτή θα διαθέτει εντολή αυτοάμυνας σε περίπτωση ρωσικής επίθεσης (Atlantic Council, 2026).
Η δήλωση του Πολωνού υπουργού Εξωτερικών —«Ποιος θέλει να πολεμήσει τη Ρωσία; Δεν βλέπω πολλούς εθελοντές»— συνοψίζει το χάσμα ανάμεσα στις πολιτικές διακηρύξεις και στην πραγματική επιχειρησιακή δέσμευση (Simonet, 2026).
6. ΖΗΤΗΜΑΤΑ ΠΟΥ ΑΠΟΥΣΙΑΣΑΝ Ή ΥΠΟΒΑΘΜΙΣΤΗΚΑΝ ΣΤΗΝ ΕΠΙΣΗΜΗ ΑΤΖΕΝΤΑ
Όπως προαναφέρθηκε, η επίσημη ατζέντα της Συνόδου της Άγκυρας περιορίστηκε ουσιαστικά στα τρία βασικά ζητήματα των αμυντικών δαπανών, της αμυντικής βιομηχανίας και του πολέμου στην Ουκρανία. Ωστόσο, σειρά κρίσιμων θεμάτων, τα οποία βρίσκονταν στο επίκεντρο του διεθνούς και ακαδημαϊκού διαλόγου, δεν αναλύθηκαν ούτε στο τελικό κείμενο ούτε στην επίσημη επικοινωνιακή στρατηγική της Συμμαχίας.
Η συνειδητή αυτή επιλογή περιορισμού του εύρους της Διακήρυξης δεν φαίνεται να υπαγορεύθηκε απλώς από χρονικούς περιορισμούς, αλλά να αποτέλεσε αποτέλεσμα βαθύτερων θεσμικών και στρατηγικών επιλογών, με σκοπό την προβολή μιας εικόνας συμβολικής συναίνεσης και ενότητας (NATO, 2026b).
Οι τέσσερις ενότητες που ακολουθούν εξετάζουν αναλυτικά τα σημαντικότερα από αυτά τα ζητήματα: την πρόκληση της Κίνας και του Ινδοειρηνικού (Ενότητα 6.1), την ελληνοτουρκική αντιπαράθεση ως εσωτερική πρόκληση για τη συνοχή (Ενότητα 6.2), τη στάση του ΝΑΤΟ απέναντι στον πόλεμο με το Ιράν (Ενότητα 6.3) και την αμφισβήτηση της αμερικανικής δέσμευσης (Ενότητα 6.4).
6.1. Η πρόκληση της Κίνας και ο Ινδοειρηνικός
Η Διακήρυξη της Άγκυρας παρουσιάζει ένα σημαντικό κενό, καθώς δεν περιλαμβάνει καμία αναφορά στην Κίνα. Η παράλειψη αυτή γίνεται ακόμη πιο εμφανής αν ληφθεί υπόψη ότι το νέο Στρατηγικό Δόγμα του 2022 είχε χαρακτηρίσει, για πρώτη φορά, τις «φιλοδοξίες και τις καταναγκαστικές πολιτικές» του Πεκίνου ως πρόκληση για τα συμφέροντα, την ασφάλεια και τις αξίες της Συμμαχίας (Atlantic Council, 2025).
Η ακαδημαϊκή βιβλιογραφία έχει επισημάνει ότι το ΝΑΤΟ παραμένει διαρθρωτικά περιορισμένο απέναντι στην Κίνα. Δεν διαθέτει ούτε τον ρόλο ούτε την εντολή να αντιμετωπίσει τα οικονομικά και τεχνολογικά ζητήματα που συνδέονται με το Πεκίνο, ενώ το θέμα της Κίνας έχει πλέον συνδεθεί άρρηκτα με τη μακροχρόνια διαμάχη για τον επιμερισμό των βαρών (Simón, Lanoszka και Meijer, 2025).
Το Εθνικό Στρατηγικό Αμυντικό Δόγμα των ΗΠΑ για το 2026 επιβεβαιώνει αυτή την τάση αναπροσανατολισμού. Σε περίπτωση εμπλοκής των Ηνωμένων Πολιτειών σε σύγκρουση με την Κίνα, η υπεράσπιση της Ευρώπης έναντι μιας ρωσικής επίθεσης θα αποτελέσει αποκλειστική ευθύνη του ΝΑΤΟ, χωρίς αμερικανικές ενισχύσεις (CSIS, 2026).
Η απουσία οποιασδήποτε ουσιαστικής συζήτησης στην Άγκυρα σχετικά με τον τρόπο με τον οποίο η Συμμαχία θα διαχειριζόταν έναν ενδεχόμενο ταυτόχρονο ανταγωνισμό σε δύο θέατρα επιχειρήσεων —στην Ευρώπη και στον Ινδοειρηνικό— συνιστά σημαντικό κενό στον στρατηγικό σχεδιασμό.
Αναλυτές προειδοποιούν ότι μια στρατιωτική επέκταση του ΝΑΤΟ προς τον Ινδοειρηνικό θα μπορούσε να αποδυναμώσει την ικανότητά του να σταθεροποιεί τα ανατολικά, νότια και βόρεια σύνορά του (Defense Priorities, 2026).
6.2. Η ελληνοτουρκική αντιπαράθεση ως εσωτερική πρόκληση για τη συνοχή
Φιλοξενώντας τη Σύνοδο, η Τουρκία είχε την ευκαιρία να αναδείξει τον στρατηγικό της ρόλο ως χώρας που διαθέτει τον δεύτερο μεγαλύτερο στρατό της Συμμαχίας και βρίσκεται στο σημείο συνάντησης της Μαύρης Θάλασσας, της Ανατολικής Μεσογείου και του Καυκάσου (govtschemes.org, 2026).
Επισημαίνεται ότι η μακροχρόνια ελληνοτουρκική αντιπαράθεση παρέμεινε εκτός της επίσημης ατζέντας, μολονότι, σύμφωνα με πολυάριθμες μελέτες, αποτελεί μία από τις σοβαρότερες εσωτερικές προκλήσεις για τη συνοχή της νοτιοανατολικής πτέρυγας του ΝΑΤΟ.
Όπως επισημαίνει πρόσφατη μελέτη του ΕΛΙΑΜΕΠ (Kakavas, 2025), η αρχή της συνοχής και της συλλογικής άμυνας στο ΝΑΤΟ δοκιμάζεται συνεχώς από μια σειρά χρόνιων και ανεπίλυτων διαφορών μεταξύ Ελλάδας και Τουρκίας. Σε αυτές περιλαμβάνονται τα θαλάσσια σύνορα, η κυριαρχία επί των νησιών του Αιγαίου, το καθεστώς των μειονοτήτων και διάφορες συμβολικές αντιπαραθέσεις.
Η ένταση δεν αποτελεί απλώς ένα διμερές ζήτημα. Έχοντας αποκτήσει διαρθρωτικές διαστάσεις, επηρεάζει άμεσα τη λειτουργικότητα της Συμμαχίας. Όπως σημειώνεται στη διεθνή βιβλιογραφία (Journal of Politics and Democratization, 2023· Lampas και Filis, 2023), μια κρίση στο Αιγαίο απειλεί να υπονομεύσει τη συνοχή τόσο του ΝΑΤΟ όσο και της Ευρωπαϊκής Ένωσης, δημιουργώντας ευκαιρίες εκμετάλλευσης από εξωτερικούς δρώντες. Η Ρωσία, για παράδειγμα, θα μπορούσε να επιδιώξει την ενίσχυση της επιρροής της στην Ανατολική Μεσόγειο, αξιοποιώντας τις εσωτερικές διαιρέσεις.
Η ιστορική πρακτική της Συμμαχίας, η αποκαλούμενη «αρχή Luns» —σύμφωνα με την οποία το ΝΑΤΟ πρέπει να τηρεί αυστηρή ουδετερότητα μεταξύ Ελλάδας και Τουρκίας— έχει επικριθεί ως ανεπαρκής. Αφήνει αναπάντητο το ζήτημα του τουρκικού αναθεωρητισμού και, τελικά, υπονομεύει την ενότητα και την αποτελεσματικότητα της ίδιας της Συμμαχίας (Papasotiriou και Ntanou, 2023).
Η επιλογή της Τουρκίας ως διοργανώτριας χώρας το 2026, χωρίς καμία ρητή αναφορά στο ελληνοτουρκικό αδιέξοδο, είτε στην επίσημη ατζέντα είτε στη Διακήρυξη, αναδεικνύει σαφώς τη λογική του «ελάχιστου κοινού παρονομαστή» που διέπει τη λειτουργία του οργανισμού στα ζητήματα εσωτερικών τριβών.
Το ΝΑΤΟ αποφεύγει συστηματικά να αναλάβει ενεργό διαμεσολαβητικό ρόλο πέρα από επιφανειακούς μηχανισμούς, όπως η «Αναγνωρισμένη Αεροπορική Εικόνα» (Recognized Air Picture) πάνω από το Αιγαίο, οι οποίοι δεν αγγίζουν τις βαθύτερες αιτίες της αντιπαράθεσης (Voice of East, 2025).
Η απουσία οποιασδήποτε ουσιαστικής αναφοράς στο ζήτημα κατά τη Σύνοδο της Άγκυρας επιβεβαιώνει το συμπέρασμα παλαιότερων μελετών: το νέο Στρατηγικό Δόγμα του ΝΑΤΟ, μολονότι αναγνωρίζει τα ζητήματα της Ανατολικής Μεσογείου, δεν προσφέρει μια ολοκληρωμένη στρατηγική αποκλιμάκωσης. Έτσι, χάνεται μια ευκαιρία ενίσχυσης της συμμαχικής συνοχής (Lampas και Filis, 2023).
6.3. Ο πόλεμος κατά του Ιράν και η δοκιμασία του Άρθρου 5 περί συλλογικής άμυνας
Η πιο εντυπωσιακή παράλειψη της Συνόδου της Άγκυρας αφορά την περιορισμένη, σχεδόν φοβική, αντίδραση στον αμερικανοϊσραηλινό πόλεμο κατά του Ιράν.
Η στρατιωτική αντιπαράθεση ξέσπασε στα τέλη Φεβρουαρίου 2026, με αμερικανικά και ισραηλινά πλήγματα εναντίον ιρανικών πυρηνικών και στρατιωτικών εγκαταστάσεων. Συνεχίστηκε με ιρανικά αντίποινα κατά αμερικανικών βάσεων στο Μπαχρέιν, στο Κατάρ, στο Κουβέιτ και στα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα (GovFacts, 2026).
Κατά τη διάρκεια της σύγκρουσης, συστήματα αεράμυνας του ΝΑΤΟ αναχαίτισαν ιρανικούς πυραύλους στον τουρκικό εναέριο χώρο, ενώ ένα ιρανικό μη επανδρωμένο αεροσκάφος έπληξε βρετανική βάση στην Κύπρο. Τα περιστατικά αυτά έφεραν στο προσκήνιο τη δημόσια συζήτηση σχετικά με την πιθανή ενεργοποίηση του Άρθρου 5 (RAND, 2026· CNBC, 2026).
Ωστόσο, το ΝΑΤΟ ως οργανισμός απέφυγε συνειδητά την άμεση εμπλοκή. Περιόρισε τον ρόλο του στην «υποστήριξη διευκόλυνσης», όπως η επιμελητεία και η αντιπυραυλική άμυνα, απορρίπτοντας ουσιαστικά οποιαδήποτε συλλογική στρατιωτική δράση μέσω της εφαρμογής του Άρθρου 5 (NATO Watch, 2026).
Νομικοί αναλυτές επισήμαναν ότι το κατώφλι ενεργοποίησης του Άρθρου 5 παραμένει υψηλό και έχει σαφώς πολιτικό και όχι αυτόματο χαρακτήρα. Ο υπουργός Άμυνας των ΗΠΑ, Hegseth, απέρριψε δημόσια το ενδεχόμενο ενεργοποίησής του μετά την αναχαίτιση του ιρανικού πυραύλου πάνω από την Τουρκία (FDD, 2026).
Το γεγονός ότι ένα κράτος-μέλος της Συμμαχίας, η Τουρκία, δέχθηκε ιρανικούς πυραύλους στο έδαφός του χωρίς να κινηθεί καμία επίσημη συλλογική διαδικασία αναδεικνύει μια βαθύτερη αδυναμία. Δεν υπάρχει σαφές και προκαθορισμένο πρωτόκολλο για τη διαχείριση περιστατικών χαμηλής έντασης, τα οποία, υπό διαφορετικές συνθήκες, θα μπορούσαν να κλιμακωθούν και να οδηγήσουν σε ανεπιθύμητες ή ανεξέλεγκτες εξελίξεις.
Η Ουάσινγκτον εξέφρασε έντονη δυσαρέσκεια για αυτή την επιφυλακτικότητα, όταν ο πρόεδρος Trump επέκρινε δημόσια τους Ευρωπαίους Συμμάχους επειδή αρνήθηκαν να συμβάλουν στην προστασία των θαλάσσιων οδών στα Στενά του Ορμούζ κατά τη διάρκεια της αμερικανοϊσραηλινής επιχείρησης.
Η τακτική της δημόσιας «διαπόμπευσης» έχει συχνά αποδειχθεί αναποτελεσματική ή ακόμη και αντιπαραγωγική για τον μακροπρόθεσμο επιμερισμό των βαρών εντός του ΝΑΤΟ (Becker κ.ά., 2024). Το γεγονός αυτό ενέτεινε την κριτική του Trump προς τη Συμμαχία συνολικά (CRS, 2026).
Το Institute for Politics and Society επισημαίνει στην ανάλυσή του ότι η μη συμμετοχή των Ευρωπαίων στις στρατιωτικές επιχειρήσεις κατά του Ιράν δεν οφειλόταν απλώς σε διαφορετική οπτική, αλλά αντανακλούσε μια ουσιαστική στρατηγική απόκλιση στο εσωτερικό της Συμμαχίας.
Τα ευρωπαϊκά κράτη-μέλη αντιλαμβάνονταν την κλιμάκωση με το Ιράν ως απειλή για την ενεργειακή τους ασφάλεια και ως παράγοντα αποσταθεροποίησης στην άμεση γειτονιά τους — και όχι ως προτεραιότητα εθνικής ασφάλειας, όπως την αντιλαμβανόταν η Ουάσινγκτον (politicsociety.org, 2026).
Το αποτέλεσμα ήταν η αισθητή θεσμική περιθωριοποίηση του ίδιου του ΝΑΤΟ ως οργανισμού λήψης αποφάσεων, καθώς οι κρίσιμες αποφάσεις λαμβάνονταν εκτός των μηχανισμών διαβούλευσης της Συμμαχίας (politicsociety.org, 2026).
Στη Σύνοδο της Άγκυρας δεν πραγματοποιήθηκε ειλικρινής συζήτηση σχετικά με αυτή την ουσιαστική απομάκρυνση μεταξύ των συμφερόντων των ευρωπαϊκών χωρών και των Ηνωμένων Πολιτειών. Οι Σύμμαχοι περιορίστηκαν σε μια γενική, ρητορική διατύπωση ότι το Ιράν δεν πρέπει να αποκτήσει πυρηνικά όπλα.
Η επιλογή αυτή αντικατοπτρίζει την προσπάθεια της Συμμαχίας να «διαχειριστεί» την αποστασιοποίηση μέσω της αποφυγής και όχι μέσω μιας ουσιαστικής επίλυσης. Η στρατηγική αυτή θεωρείται πολιτικά «ασφαλής» βραχυπρόθεσμα, αλλά μακροπρόθεσμα έχει σημαντικό κόστος για την αξιοπιστία της συλλογικής άμυνας (The Conversation, 2026).
6.4. Η αμερικανική αποχώρηση, η Γροιλανδία και η αξιοπιστία της δέσμευσης
Ένα ακόμη ζήτημα που δεν έλαβε καμία ουσιαστική θεσμική απάντηση στην Άγκυρα, μολονότι κυριάρχησε στα «παρασκήνια» της Συνόδου, ήταν η σταδιακή μείωση της αμερικανικής στρατιωτικής παρουσίας στην Ευρώπη.
Από τον Οκτώβριο του 2025, το αμερικανικό Πεντάγωνο τερμάτισε την ανάπτυξη δυνάμεων στη Ρουμανία, ενώ την άνοιξη του 2026 ακύρωσε αποστολή που είχε σχεδιαστεί ειδικά για την αντιμετώπιση της ρωσικής πυραυλικής απειλής στην περιοχή (govtschemes.org, 2026).
Η αμερικανική κυβέρνηση έχει εξετάσει το ενδεχόμενο απόσυρσης στρατιωτικών δυνάμεων από τη Γερμανία και την Πολωνία. Παράλληλα, έκθεση της Υπηρεσίας Ερευνών του Κογκρέσου επισημαίνει ότι ο αμυντικός νόμος του 2026 απαγορεύει τη μείωση της αμερικανικής στρατιωτικής παρουσίας στην Ευρώπη κάτω από τις 76.000 άτομα χωρίς προηγούμενη διαβούλευση με το Κογκρέσο (govtschemes.org, 2026).
Η κατάσταση περιπλέκεται περαιτέρω από το ενδιαφέρον του προέδρου Trump για την απόκτηση της Γροιλανδίας, μιας αυτόνομης περιοχής που ανήκει στη Δανία. Το ενδιαφέρον αυτό έχει προκαλέσει έντονη ανησυχία σε πολλούς Συμμάχους (CRS, 2026).
Το γεγονός ότι ένα ιδρυτικό μέλος της Συμμαχίας, όπως η Δανία, βλέπει την εδαφική του ακεραιότητα να αμφισβητείται δημόσια από τον ηγέτη του ισχυρότερου Συμμάχου συνιστά πρωτοφανή δοκιμασία για την ίδια τη λογική της συλλογικής άμυνας. Παρά τη σοβαρότητά του, το ζήτημα δεν αναφέρθηκε ρητά στη Διακήρυξη της Άγκυρας.
Πέρα από το υλικό κόστος, η αντίληψη περί άνισης συνεισφοράς μπορεί να υπονομεύσει την εμπιστοσύνη, να επιβαρύνει τους ηγετικούς ρόλους και να αποδυναμώσει τη συνοχή ενός συστήματος συλλογικής ασφάλειας, ακόμη και όταν υφίστανται επίσημοι μηχανισμοί συμμετοχής (Kiratli, 2025).
Η Σύνοδος της Άγκυρας, επικεντρωμένη στην προβολή θετικών αριθμητικών στοιχείων για τις αμυντικές δαπάνες, απέφυγε να αντιμετωπίσει ευθέως αυτό το υποκείμενο ρήγμα εμπιστοσύνης.
7. ΔΙΑΡΘΡΩΤΙΚΕΣ ΑΔΥΝΑΜΙΕΣ ΤΗΣ ΣΥΜΜΑΧΙΑΣ ΚΑΙ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΟΥΣ
Όλα τα παραπάνω ευρήματα αναδεικνύουν τέσσερις διαρθρωτικές αδυναμίες του ΝΑΤΟ, οι οποίες αποκαλύφθηκαν στην Άγκυρα χωρίς τελικά να επιλυθούν.
Η πρώτη διαρθρωτική αδυναμία είναι το χάσμα ανάμεσα στη ρητορική και στην εφαρμογή. Η ίδια η μορφή της τελικής Διακήρυξης —έξι σύντομες παράγραφοι, σε σύγκριση με τα εκτενέστερα κείμενα προηγούμενων συνόδων— αποτελεί ένδειξη ότι οι Σύμμαχοι επέλεξαν να διατυπώσουν γενικές και συναινετικές θέσεις, αντί για λεπτομερείς δεσμεύσεις συνδεδεμένες με συγκεκριμένους μηχανισμούς παρακολούθησης και λογοδοσίας.
Η παραγωγή συμβολικής συναίνεσης μέσω της αποφυγής ουσιαστικών αντιπαραθέσεων περιγράφεται στη βιβλιογραφία ως εγγενές χαρακτηριστικό των πολυμερών συμμαχιών, στις οποίες η εικόνα υπερισχύει της επιχειρησιακής αποτελεσματικότητας (Hallams και Schreer, 2012).
Η δεύτερη αδυναμία είναι η επιλεκτική και ενίοτε αντιφατική διαχείριση κρίσεων εκτός του παραδοσιακού ευρωατλαντικού χώρου, όπως κατέδειξε ο πόλεμος στο Ιράν. Η επιλογή του ΝΑΤΟ να παραμείνει εκτός της σύγκρουσης, ενώ Σύμμαχοί του δέχονταν ταυτόχρονα άμεσες επιθέσεις (CNBC, 2026· RAND, 2026), αναδεικνύει την απουσία σαφούς δόγματος σχετικά με το πότε και με ποιον τρόπο ενεργοποιείται η συλλογική άμυνα σε ένα πολυπολικό περιβάλλον απειλών «γκρίζας ζώνης».
Η τρίτη αδυναμία αφορά τη μετάβαση από τον επιμερισμό στη μετατόπιση των βαρών. Η εξέλιξη αυτή μεταφέρει το βάρος της συμβατικής άμυνας στους Ευρωπαίους Συμμάχους, χωρίς αντίστοιχη θεσμική εγγύηση αμερικανικής υποστήριξης σε περίπτωση κρίσης σε πολλαπλά μέτωπα (OSW, 2026). Η συγκεκριμένη αδυναμία δεν είναι απλώς τεχνική αλλά πολιτική, καθώς αγγίζει τον πυρήνα της αξιοπιστίας της αποτροπής σε επίπεδο ολόκληρης της Συμμαχίας.
Η τέταρτη αδυναμία είναι η απουσία ενός συνεκτικού πλαισίου διαχείρισης πολλαπλών, ταυτόχρονων και μεγάλων απειλών, όπως εκείνες που προέρχονται από τη Ρωσία, την Κίνα και το Ιράν.
Η έλλειψη αυτή αφήνει τη Συμμαχία εκτεθειμένη σε φαινόμενα «απορρόφησης της προσοχής», όπως συνέβη με την αναβολή των διαπραγματεύσεων για την Ουκρανία εξαιτίας του πολέμου στο Ιράν. Το περιστατικό αυτό δεν ήταν τυχαίο, αλλά αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα ενός διαρθρωτικού προβλήματος: το ΝΑΤΟ δεν διαθέτει μηχανισμούς παράλληλης διαχείρισης πολλαπλών γεωπολιτικών κρίσεων, χωρίς να θυσιάζει την προσοχή ή τους πόρους που προορίζονται για τη μία προς όφελος κάποιας άλλης.
8. ΠΙΘΑΝΕΣ ΜΕΛΛΟΝΤΙΚΕΣ ΕΞΕΛΙΞΕΙΣ: ΕΜΠΛΟΚΗ ΤΟΥ ΝΑΤΟ ΣΤΟΝ ΠΟΛΕΜΟ ΚΑΤΑ ΤΟΥ ΙΡΑΝ
Η πιθανότητα άμεσης, συλλογικής εμπλοκής του ΝΑΤΟ, ως οργανισμού, σε έναν πόλεμο κατά του Ιράν αξιολογείται ως χαμηλή βραχυπρόθεσμα, αλλά όχι αμελητέα μεσοπρόθεσμα. Η ίδια η εμπειρία των τελευταίων μηνών καταδεικνύει ότι το κατώφλι ενεργοποίησης του Άρθρου 5 παραμένει σκόπιμα υψηλό. Παρά τα περιστατικά αναχαίτισης ιρανικών πυραύλων πάνω από το τουρκικό έδαφος και την πρόσκρουση ιρανικού μη επανδρωμένου αεροσκάφους σε βρετανική βάση στην Κύπρο, οι Σύμμαχοι απέφυγαν συστηματικά κάθε επίσημη αναφορά σε ενδεχόμενη ενεργοποίηση του Άρθρου 5 περί συλλογικής άμυνας (CNBC, 2026· FDD, 2026).
Ο βασικός παράγοντας που θα μπορούσε να μεταβάλει αυτή τη δυναμική είναι η πρόθεση του Ιράν να ελέγξει την κλιμάκωση. Ανάλυση της RAND (2026) εκτιμά ότι η ιρανική στρατηγική «κλιμάκωση για την επίτευξη αποκλιμάκωσης» είναι πιθανό να αποτύχει. Η προσέγγιση αυτή πλήττει ταυτόχρονα συμμάχους των ΗΠΑ, κράτη του Κόλπου και γειτονικές χώρες, αυξάνοντας τον κίνδυνο ευρύτερης διεθνούς απομόνωσης του Ιράν, αντί να επιτυγχάνει τον περιορισμό των αμερικανικών και ισραηλινών ενεργειών.
Ταυτόχρονα, όμως, η ίδια η λογική της κλιμάκωσης δημιουργεί έναν διαρθρωτικό κίνδυνο. Όσο περισσότερο το Ιράν πλήττει στόχους πέρα από τον άμεσο αμερικανοϊσραηλινό άξονα —όπως κατέδειξαν η επίθεση στην Κύπρο και η αναχαίτιση πάνω από την Τουρκία— τόσο αυξάνεται η πιθανότητα ενός «ατυχήματος κλιμάκωσης». Πρόκειται για ένα περιστατικό με απώλειες σε συμμαχικό έδαφος ή μεταξύ του προσωπικού των Συμμάχων, το οποίο θα καθιστούσε πολιτικά δύσκολη τη διατήρηση της σημερινής πολιτικής της «μη εμπλοκής».
Είναι σημαντικό να σημειωθεί ότι ακόμη και σε περίπτωση άμεσου πλήγματος εναντίον ενός Συμμάχου, το Άρθρο 5 δεν ενεργοποιείται αυτομάτως. Απαιτείται ομόφωνη πολιτική απόφαση του Βορειοατλαντικού Συμβουλίου, ενώ υπάρχει σημαντικό περιθώριο ερμηνείας ως προς το εάν μια επίθεση συνιστά «ένοπλη επίθεση» κατά την έννοια του Άρθρου 5 ή μεμονωμένο περιστατικό στο πλαίσιο μιας ευρύτερης σύγκρουσης στην οποία δεν εμπλέκεται η ίδια η Συμμαχία (GovFacts, 2026).
Το στοιχείο αυτό, σε συνδυασμό με την τεκμηριωμένη απροθυμία των Ευρωπαίων Συμμάχων να υποστηρίξουν στρατιωτικά τις αμερικανικές επιχειρήσεις κατά του Ιράν, οδηγεί στο συμπέρασμα ότι πιθανότερη εξέλιξη είναι η διατήρηση ενός καθεστώτος «ελεγχόμενης απόστασης». Στο πλαίσιο αυτό, το ΝΑΤΟ θα εξακολουθήσει να παρέχει υποστήριξη διευκόλυνσης —όπως αντιαεροπορική κάλυψη και ανταλλαγή πληροφοριών— χωρίς επίσημη συλλογική εμπλοκή, εκτός εάν πραγματοποιηθεί πλήγμα με σαφείς και αναμφισβήτητα θανατηφόρες συνέπειες σε συμμαχικό έδαφος.
Η πιθανότητα αυτή, ωστόσο, δεν πρέπει να υποτιμάται μακροπρόθεσμα. Η γεωγραφική εγγύτητα της Τουρκίας, η στρατιωτική της παρουσία στη Μεσόγειο και στη Μαύρη Θάλασσα και ο ρόλος της ως διαμεσολαβητή στις διαπραγματεύσεις —μέσω των επαφών Erdoğan–Putin και Erdoğan–Trump— την καθιστούν ιδιαίτερα εκτεθειμένη στις παράπλευρες συνέπειες μιας παρατεταμένης σύγκρουσης με το Ιράν. Μια τέτοια εξέλιξη θα μπορούσε να δοκιμάσει εκ νέου, και μάλιστα εντονότερα, τη συνοχή της Συμμαχίας.
9. ΠΙΘΑΝΕΣ ΣΥΝΕΠΕΙΕΣ: ΕΜΠΛΟΚΗ ΤΟΥ ΝΑΤΟ ΣΤΟΝ ΠΟΛΕΜΟ ΤΗΣ ΟΥΚΡΑΝΙΑΣ
Στην περίπτωση της Ουκρανίας, η πιθανότητα άμεσης εμπλοκής του ΝΑΤΟ ως οργανισμού παραμένει εξίσου χαμηλή. Οι λόγοι είναι διαφορετικοί, καθώς η βασική στρατηγική επιλογή που προέκυψε από τις ειρηνευτικές διαπραγματεύσεις της περιόδου 2025–2026 είναι η παροχή εγγυήσεων ασφαλείας εκτός του θεσμικού πλαισίου του ΝΑΤΟ.
Αυτό θα μπορούσε να πραγματοποιηθεί μέσω μιας «Συμμαχίας των Προθύμων» και μιας ενδεχόμενης «Πολυεθνικής Δύναμης για την Ουκρανία», ρητά αποσυνδεδεμένης από τη σημαία και τη διοικητική δομή του ΝΑΤΟ (Al Jazeera, 2026· OIIP, 2026).
Η επιλογή αυτή δεν είναι τυχαία, αλλά αντανακλά έναν ρητό και δεσμευτικό όρο της Ρωσίας. Ο Putin έχει χαρακτηρίσει την ανάπτυξη στρατευμάτων του ΝΑΤΟ στο ουκρανικό έδαφος «κόκκινη γραμμή». Το αποτέλεσμα είναι ένα ασαφές και μεταβατικό καθεστώς εγγυήσεων, το οποίο περιγράφεται ως «τύπου Άρθρου 5», χωρίς στην πραγματικότητα να αποτελεί εφαρμογή του Άρθρου 5.
Σύμφωνα με ανάλυση του Αυστριακού Ινστιτούτου Διεθνών Υποθέσεων (OIIP), το συγκεκριμένο καθεστώς θεωρείται ανεπαρκές για την αποτροπή της Μόσχας, ακριβώς επειδή στερείται του θεσμικού βάρους μιας πραγματικής συλλογικής δέσμευσης (OIIP, 2026).
Αυτό το βαθύτερο δίλημμα δεν αντιμετωπίστηκε θεσμικά στη Σύνοδο της Άγκυρας. Εάν οι εγγυήσεις ασφαλείας προς την Ουκρανία δεν παρέχονται από το ΝΑΤΟ, ποιος φέρει στην πράξη την ευθύνη αντιμετώπισης του κινδύνου κλιμάκωσης σε περίπτωση παραβίασης μιας ενδεχόμενης εκεχειρίας από τη Ρωσία;
Η απουσία σαφούς απάντησης σημαίνει ότι, ακόμη και μετά από μια πιθανή συμφωνία κατάπαυσης του πυρός, θα εξακολουθεί να υπάρχει σημαντικός κίνδυνος επανέναρξης των εχθροπραξιών. Πιθανό αποτέλεσμα θα μπορούσε να είναι η έμμεση εμπλοκή ευρωπαϊκών δυνάμεων επί του πεδίου, χωρίς σαφή εντολή συλλογικής αυτοάμυνας (Atlantic Council, 2026).
Ένα δεύτερο σενάριο εμπλοκής θα μπορούσε να προκύψει από ενδεχόμενη κλιμάκωση εντός συμμαχικού εδάφους. Ένα παράδειγμα είναι οι ρωσικοί πύραυλοι μεγάλου βεληνεκούς, όπως εκείνοι τύπου Oreshnik, οι οποίοι έχουν ήδη πλήξει στόχους κοντά στα σύνορα της ΕΕ και του ΝΑΤΟ. Το γεγονός χαρακτηρίστηκε «απαράδεκτη κλιμάκωση» και προκάλεσε φόβους για πυρηνική αντιπαράθεση.
Στον βαθμό που ο πόλεμος φθοράς στην Ουκρανία συνεχίζεται χωρίς κατάπαυση του πυρός, παραμένει «τρομακτικός» αλλά και ρεαλιστικός ο κίνδυνος επέκτασής του σε μια ευρύτερη σύγκρουση μεταξύ ευρωπαϊκών χωρών ή θεσμών και της Ρωσίας, έπειτα από κάποιο «ατύχημα», μια παρανόηση ή μια σκόπιμη δοκιμή των ορίων του Άρθρου 5 (OIIP, 2026).
Γενικά, το σενάριο της «έμμεσης» υποστήριξης παραμένει το επικρατέστερο, με συνέχιση της παροχής εξοπλισμού, χρηματοδότησης και εκπαίδευσης, χωρίς άμεση συμμετοχή συμμαχικών δυνάμεων στις μάχες.
Δεδομένης της αδυναμίας του ΝΑΤΟ να προσφέρει σαφή και δεσμευτική προστασία χωρίς να προκαλέσει τη Ρωσία, το σενάριο μελλοντικής κλιμάκωσης παραμένει πιθανό εξαιτίας της ασάφειας του καθεστώτος εγγυήσεων και της ενδεχόμενης παρουσίας ευρωπαϊκών δυνάμεων στο ουκρανικό έδαφος.
10. ΓΙΑΤΙ ΤΑ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΠΑΡΑΜΕΝΟΥΝ ΑΝΕΠΙΛΥΤΑ;
Το ερώτημα που τίθεται είναι γιατί η Συμμαχία, ενώ αναγνωρίζει τα προβλήματά της, αδυνατεί συστηματικά να προχωρήσει στην ουσιαστική επίλυσή τους. Η απάντηση βρίσκεται στην ίδια τη φύση της συλλογικής δράσης στο εσωτερικό ενός οργανισμού 32 κρατών με ανομοιογενή συμφέροντα.
Η θεωρία της συλλογικής δράσης (Olson και Zeckhauser, 1966), όπως εφαρμόζεται στις διαμάχες για τον επιμερισμό των βαρών στο ΝΑΤΟ, έχει καταδείξει ότι οι αντιπαραθέσεις αυτές διαθέτουν τόσο κυκλικά όσο και εξελικτικά χαρακτηριστικά —με την έννοια του «κύκλου του χρόνου» και του «βέλους του χρόνου» του Gould (Gould, 1987).
Μια παλαιότερη κλασική μελέτη είχε ήδη επισημάνει ότι η συνοχή μιας συμμαχίας αποκαθίσταται είτε μέσω της καταναγκαστικής ισχύος του ηγεμονικού Συμμάχου είτε μέσω εσωτερικών πολιτικών πιέσεων στα κράτη-μέλη (Kupchan, 1988).
Τα προβλήματα επανεμφανίζονται περιοδικά χωρίς να επιλύονται ποτέ πλήρως, ενώ ταυτόχρονα αφήνουν συσσωρευμένα ίχνη επιδείνωσης στη συνοχή της Συμμαχίας (Koivula, 2021). Αυτό το πρότυπο εξηγεί γιατί ζητήματα όπως ο επιμερισμός των βαρών επανέρχονται σε κάθε σύνοδο κορυφής, χωρίς να αντιμετωπίζονται ποτέ ριζικά και να «κλείνουν» οριστικά.
Καθοριστικό ρόλο διαδραματίζει η διαχείριση της αντίληψης του προβλήματος. Όπως καταδεικνύει πρόσφατη ανάλυση για την πολιτική της συμμαχικής συνοχής, η αντίληψη ότι ορισμένοι επωφελούνται χωρίς να συνεισφέρουν το μερίδιό τους —ανεξαρτήτως του εάν αυτή είναι αντικειμενικά ορθή— υπονομεύει την εμπιστοσύνη και επιβαρύνει τους ηγετικούς ρόλους, αποδυναμώνοντας τη συνοχή παρά την ύπαρξη επίσημων μηχανισμών συμμετοχής (Kiratli, 2025).
Το πρόβλημα δεν είναι απλώς τεχνικό ή δημοσιονομικό, αλλά πολιτικό και ψυχολογικό. Ως τέτοιο, δεν μπορεί να επιλυθεί μόνο μέσω αριθμητικών στόχων δαπανών, όπως το 5% του ΑΕΠ.
Η θεσμική αρχιτεκτονική του ΝΑΤΟ, η οποία απαιτεί ομοφωνία για κάθε ουσιαστική απόφαση, ευνοεί συστηματικά τη διατύπωση κειμένων που βασίζονται στον ελάχιστο κοινό παρονομαστή.
Όσο πιο αμφιλεγόμενο είναι ένα ζήτημα —όπως η στάση απέναντι στην Κίνα, η ελληνοτουρκική αντιπαράθεση ή ο βαθμός εμπλοκής στο Ιράν— τόσο πιθανότερο είναι να απουσιάζει πλήρως από τα επίσημα κείμενα, αντί να αποτελέσει αντικείμενο ενός συμβιβασμού που θα μπορούσε να προσφέρει έστω μερική λύση, αλλά θα δυσαρεστούσε κάποιο μέλος.
Αυτό δημιουργεί ένα παράδοξο αποτέλεσμα: όσο σοβαρότερο είναι ένα πρόβλημα συνοχής, τόσο λιγότερο πιθανό είναι να αναφερθεί ρητά στις επίσημες διακηρύξεις και να επιλυθεί, ακριβώς επειδή η ρητή αναφορά θα εξέθετε δημόσια τη διαίρεση.
Τέλος, η ασυμμετρία ισχύος στο εσωτερικό της Συμμαχίας —όπου οι Ηνωμένες Πολιτείες, παρά τη σταδιακή υποχώρησή τους, εξακολουθούν να κυριαρχούν ως στρατιωτικός και πολιτικός παράγοντας— καταδεικνύει ότι οι Ευρωπαίοι Σύμμαχοι δεν διαθέτουν πραγματική διαπραγματευτική ισχύ.
Επομένως, αδυνατούν να επιβάλουν θεσμικές μεταρρυθμίσεις που θα περιόριζαν την αμερικανική διακριτική ευχέρεια να αποσύρεται ή να αναδιπλώνεται. Αυτό εξηγεί γιατί, παρά την επαναλαμβανόμενη ρητορική περί «ευρωπαϊκού πυλώνα» και «στρατηγικής αυτονομίας», η ουσιαστική εξάρτηση από την αμερικανική διοίκηση, τις πληροφορίες και τις βιομηχανικές αλυσίδες εφοδιασμού παραμένει σε μεγάλο βαθμό αμετάβλητη.
11. ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ
Με βάση την παραπάνω ανάλυση, διατυπώνονται οι ακόλουθες προτάσεις πολιτικής, οι οποίες αποσκοπούν στον περιορισμό των κινδύνων που εντοπίστηκαν, καθώς η πλήρης εξάλειψή τους δεν φαίνεται εφικτή:
- Δημιουργία κοινού μηχανισμού προμηθειών με δεσμευτικά ποσοστά. Για την αντιμετώπιση του πληθωρισμού των τιμών και του βιομηχανικού κατακερματισμού απαιτείται ένας δεσμευτικός στόχος —για παράδειγμα, ένα ελάχιστο ποσοστό κοινών ευρωπαϊκών προμηθειών— ο οποίος θα περιορίσει την εξάρτηση από τις επιμέρους εθνικές αγορές εξοπλισμών και θα ενισχύσει τις οικονομίες κλίμακας.
- Δημιουργία ανεξάρτητου μηχανισμού επαλήθευσης των αμυντικών δαπανών. Η Συμμαχία θα πρέπει να αναπτύξει έναν διαφανή και επαληθεύσιμο μηχανισμό παρακολούθησης της ποιότητας και όχι μόνο της ποσότητας των εθνικών αμυντικών δαπανών. Με αυτόν τον τρόπο θα αποτρέπεται η λογιστική αναταξινόμηση προϋπαρχουσών δαπανών ως «αμυντικών», χωρίς πραγματική προσθήκη νέων δυνατοτήτων.
- Θέσπιση σαφούς πρωτοκόλλου διαχείρισης περιστατικών «γκρίζας ζώνης». Θα πρέπει να καθοριστούν εκ των προτέρων τα κριτήρια βάσει των οποίων ένα περιστατικό —όπως ένα πλήγμα με μη επανδρωμένο αεροσκάφος ή η αναχαίτιση πυραύλου— ενεργοποιεί διαβουλεύσεις σύμφωνα με το Άρθρο 4 και πότε προσεγγίζει το κατώφλι του Άρθρου 5. Αυτό θα περιορίσει την αβεβαιότητα που αυξάνει τον κίνδυνο εσφαλμένων υπολογισμών.
- Ενεργός ρόλος της Συμμαχίας στη διαμεσολάβηση για την ελληνοτουρκική αντιπαράθεση. Αντί της παθητικής «ουδετερότητας», η Συμμαχία θα πρέπει να χρησιμοποιήσει τους υπάρχοντες μηχανισμούς οικοδόμησης εμπιστοσύνης —όπως η Αναγνωρισμένη Αεροπορική Εικόνα (Recognized Air Picture)— ως βάση για μια ουσιαστική και δομημένη διαδικασία επίλυσης των διαφορών. Το παρατεταμένο αδιέξοδο υπονομεύει τη λειτουργικότητα της νοτιοανατολικής πτέρυγας του ΝΑΤΟ.
- Θέσπιση σαφών εγγυήσεων ασφαλείας για την Ουκρανία. Οι Σύμμαχοι θα πρέπει να διευκρινίσουν δημόσια το ακριβές νομικό και επιχειρησιακό καθεστώς οποιασδήποτε μελλοντικής ευρωπαϊκής στρατιωτικής παρουσίας στην Ουκρανία. Η διευκρίνιση πρέπει να καλύπτει και την περίπτωση άσκησης αυτοάμυνας, ώστε να αποφευχθεί μια επικίνδυνη ασάφεια με ανεξέλεγκτες συνέπειες σε περίπτωση παραβίασης της κατάπαυσης του πυρός.
- Ανάπτυξη και ενσωμάτωση σχεδιασμού για ταυτόχρονες και πολλαπλές κρίσεις. Η Συμμαχία χρειάζεται έναν μηχανισμό στρατηγικού συντονισμού που θα διασφαλίζει ότι μια κρίση εκτός του παραδοσιακού ευρωατλαντικού χώρου —όπως εκείνη στο Ιράν— δεν θα «απορροφά» αυτομάτως τους πόρους και τη διπλωματική προσοχή από υφιστάμενες δεσμεύσεις, όπως η Ουκρανία.
- Διαφάνεια στη σχέση Κίνας–ΝΑΤΟ. Ακόμη και εάν δεν επιτευχθεί πλήρης συναίνεση ως προς την Κίνα, οι Σύμμαχοι θα πρέπει τουλάχιστον να θεσμοθετήσουν μια τακτική και δημόσια αξιολόγηση των επιπτώσεων της κινεζικής πολιτικής στην ευρωατλαντική ασφάλεια, ώστε να αποφευχθεί η πλήρης σιωπή που παρατηρήθηκε στη Σύνοδο της Άγκυρας.
12. ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ
Η Σύνοδος Κορυφής του ΝΑΤΟ στην Άγκυρα το 2026 επιβεβαίωσε τις διαρθρωτικές αδυναμίες μιας Συμμαχίας η οποία καλείται να διαχειριστεί ταυτόχρονες προκλήσεις. Η αμερικανική υποχώρηση, ο πόλεμος στην Ουκρανία, οι συνέπειες του πολέμου κατά του Ιράν και οι μακροχρόνιες εσωτερικές τριβές, όπως η ελληνοτουρκική αντιπαράθεση, δημιουργούν σοβαρούς κινδύνους για τη συνοχή της, ιδιαίτερα λόγω της απουσίας επαρκών θεσμικών εργαλείων.
Η ίδια η μορφή της τελικής Διακήρυξης —εξαιρετικά σύντομη και επικεντρωμένη σε μόλις τρεις άξονες, τις δαπάνες, την αμυντική βιομηχανία και την Ουκρανία— λειτούργησε περισσότερο ως προσπάθεια διαχείρισης των προβλημάτων και προβολής μιας συγκεκριμένης εικόνας παρά ως ουσιαστικό στρατηγικό κείμενο.
Παρότι η επίσημη ρητορική προβάλλει την πρόοδο που έχει σημειωθεί στον αμυντικό τομέα —όπως η αύξηση των δαπανών, οι νέες συμβάσεις και η συνέχιση της υποστήριξης προς την Ουκρανία— η βαθύτερη πραγματικότητα είναι πολύ πιο σύνθετη.
Το βιομηχανικό σύστημα παραμένει κατακερματισμένο και εξαρτημένο, ενώ η αμερικανική δέσμευση περιορίζεται χωρίς να υπάρχει σαφές υποκατάστατό της. Παράλληλα, σειρά κρίσιμων ζητημάτων —όπως η Κίνα, οι ελληνοτουρκικές σχέσεις και τα όρια της εμπλοκής στο Ιράν— παραμένουν σκοπίμως εκτός του επίσημου διαλόγου.
Η συγκεκριμένη διαχείριση επιλέγεται επειδή η ανοιχτή αντιμετώπιση των παραπάνω ζητημάτων θα εξέθετε δημόσια τις βαθύτερες αποκλίσεις συμφερόντων στο εσωτερικό της Συμμαχίας.
Ως προς τις πιθανές προεκτάσεις των πολέμων στο Ιράν και στην Ουκρανία, η άμεση και θεσμοποιημένη στρατιωτική εμπλοκή του ΝΑΤΟ ως οργανισμού παραμένει, βραχυπρόθεσμα, ενδεχόμενο χαμηλής πιθανότητας και στις δύο περιπτώσεις.
Αυτό οφείλεται τόσο στο υψηλό πολιτικό κατώφλι ενεργοποίησης του Άρθρου 5 όσο και στη συνειδητή επιλογή αποφυγής της άμεσης εμπλοκής μέσω εναλλακτικών μηχανισμών —όπως η «Συμμαχία των Προθύμων» για την Ουκρανία.
Παρ’ όλα αυτά, ο κίνδυνος ακούσιας και σταδιακής κλιμάκωσης παραμένει σημαντικός και δεν πρέπει να υποτιμάται. Μια τέτοια κλιμάκωση θα μπορούσε να προκύψει από περιστατικά «γκρίζας ζώνης», από την κατάρρευση μιας ενδεχόμενης κατάπαυσης του πυρός ή από ένα άμεσο πλήγμα με θανατηφόρες συνέπειες σε συμμαχικό έδαφος.
Τελικά, η Σύνοδος της Άγκυρας επιβεβαιώνει ένα ευρύτερο συμπέρασμα της ακαδημαϊκής βιβλιογραφίας για τις συμμαχίες: η επιβίωση ενός θεσμού δεν ταυτίζεται κατ’ ανάγκην με την επιχειρησιακή του αποτελεσματικότητα.
Το ΝΑΤΟ εξακολουθεί να υφίσταται, να διευρύνεται συμβολικά μέσω νέων συνεργασιών και να εκδίδει διακηρύξεις αλληλεγγύης. Οι διαρθρωτικές εντάσεις που το διαπερνούν, όμως, δεν αντιμετωπίζονται ουσιαστικά. Απλώς τίθενται προσωρινά υπό διαχείριση και μεταφέρονται συστηματικά στην επόμενη σύνοδο κορυφής.
Αλλά για πόσο ακόμη;
Βιβλιογραφικές αναφορές
Al Jazeera. (7 Ιανουαρίου 2026). Οι ΗΠΑ υποστηρίζουν τις εγγυήσεις ασφαλείας για την Ουκρανία, ενώ η Γαλλία και το Ηνωμένο Βασίλειο δεσμεύονται να αποστείλουν στρατεύματα.
https://www.aljazeera.com/news/2026/1/6/ukraine-talks-in-paris-yield-significant-progress-on-security-pledges
Atlantic Council. (2025). Εφαρμόζοντας το Στρατηγικό Δόγμα του ΝΑΤΟ για την Κίνα.
https://www.atlanticcouncil.org/in-depth-research-reports/report/implementing-natos-strategic-concept-on-china/
Atlantic Council. (2026). Οι εγγυήσεις ασφαλείας για την Ουκρανία είναι μάταιες χωρίς αυξημένη πίεση προς τον Putin.
https://www.atlanticcouncil.org/blogs/ukrainealert/ukraine-security-guarantees-are-futile-without-increased-pressure-on-putin/
Becker, J., Kreps, S. E., Poast, P. και Terman, R. (2024). «Διατλαντικός εξαναγκασμός: Η δημόσια διαπόμπευση από τον πρόεδρο και ο επιμερισμός των βαρών στο ΝΑΤΟ». Journal of Conflict Resolution, 68(2–3), 195–229.
https://doi.org/10.1177/00220027231167840
Bolouri, A., Lohse, T. και Qari, S. (2026). «Μπορεί η Ευρώπη να ανταποκριθεί στον στόχο του 5% του ΝΑΤΟ; Δημοσιονομικοί περιορισμοί, πολιτική εφικτότητα και ασφάλεια πέρα από τους στόχους δαπανών». Intereconomics, 61(2), 86–93.
https://doi.org/10.2478/ie-2026-0018
Caverley, J. D. και Kapstein, E. B. (2025). «Η Ατλαντική Συμμαχία: Αποκλίνοντα συμφέροντα, συγκλίνουσες πολιτικές». Survival, 67(6), 97–128.
CNBC. (5 Μαρτίου 2026). Το κατώφλι για την ανάληψη δράσης του ΝΑΤΟ κατά του Ιράν βάσει του Άρθρου 5 είναι υψηλό.
https://www.cnbc.com/2026/03/05/article-5-nato-iran-turkey-uk-airbase-middle-east.html
Congressional Research Service [CRS]. (2026). ΝΑΤΟ: Ζητήματα για τη Σύνοδο της Άγκυρας τον Ιούλιο του 2026 (R49018). Αναδημοσίευση στο USNI News, 8 Ιουλίου 2026.
https://news.usni.org/2026/07/08/report-to-congress-on-issues-for-nato-at-the-ankara-summit
CSIS. (2026). Η Εθνική Αμυντική Στρατηγική του 2026 μέσα από τους αριθμούς: Ριζικές αλλαγές, περιορισμένες αλλαγές και ορισμένες συνέχειες.
https://www.csis.org/analysis/2026-national-defense-strategy-numbers-radical-changes-moderate-changes-and-some
Defense Priorities. (2026). Πώς οι φιλοδοξίες του ΝΑΤΟ στον Ινδοειρηνικό θα αποδυνάμωναν τη Συμμαχία.
https://www.defensepriorities.org/qa/how-natos-indo-pacific-ambitions-would-weaken-the-alliance/
FDD. (4 Μαρτίου 2026). Θα μεταβάλει τη στάση της Άγκυρας η κατάρριψη ιρανικού βαλλιστικού πυραύλου πάνω από την Τουρκία από το ΝΑΤΟ;
https://www.fdd.org/analysis/2026/03/04/will-natos-downing-of-an-iranian-ballistic-missile-over-turkey-shift-ankaras-stance/
Gould, S. J. (1987). Το βέλος του χρόνου, ο κύκλος του χρόνου: Μύθος και μεταφορά στην ανακάλυψη του γεωλογικού χρόνου. Harvard University Press.
GovFacts. (28 Φεβρουαρίου 2026). Τα ιρανικά πλήγματα κατά αμερικανικών βάσεων θα μπορούσαν να ενεργοποιήσουν το Άρθρο 5 του ΝΑΤΟ. Τι θα σήμαινε αυτό.
https://govfacts.org/policy-security/military/alliances-partnerships/iran-hitting-u-s-bases-could-trigger-natos-article-5-heres-what-that-would-mean/
govtschemes.org. (7 Ιουλίου 2026). 36η Σύνοδος Κορυφής του ΝΑΤΟ 2026: Κυριότερα ζητήματα, παγκόσμιοι ηγέτες και αναμενόμενες αποφάσεις.
https://govtschemes.org/36th-nato-summit-2026/
Hallams, E. και Schreer, B. (2012). «Προς μια “μετα-αμερικανική” Συμμαχία; Ο επιμερισμός των βαρών στο ΝΑΤΟ μετά τη Λιβύη». International Affairs, 88(2), 313–327.
House of Commons Library. (2026α). Ειρηνευτικές συνομιλίες για την Ουκρανία (CBP-10411).
https://commonslibrary.parliament.uk/research-briefings/cbp-10411/
House of Commons Library. (2026β). Ειρηνευτικές συνομιλίες για την Ουκρανία – Ερευνητική ενημέρωση (CBP-10411, PDF).
https://researchbriefings.files.parliament.uk/documents/CBP-10411/CBP-10411.pdf
Journal of Politics and Democratization. (2023). Ανάλυση της κρίσης στο Αιγαίο μεταξύ Ελλάδας και Τουρκίας και των συνεπειών της για την περιφερειακή σταθερότητα.
https://journal.gipa.ge/2023/07/28/analyzing-the-aegean-sea-crisis-between-greece-and-turkey-and-its-implications-for-regional-stability/
Kakavas, G. (2025). Ρήγματα υπό πίεση: Οι ελληνοτουρκικές αντιπαραθέσεις και η συνοχή του ΝΑΤΟ στη νοτιοανατολική πτέρυγα. ELIAMEP Working Paper.
https://www.eliamep.gr/wp-content/uploads/2025/12/Giulia-Kakavas_Fault-lines-under-strain-Greece-Turkey-conflicts-and-NATO-cohesion-on-the-South-Eastern-flank.pdf
Kiratli, O. S. (2025). «Η πολιτική της συμμαχικής συνοχής: Πειραματικά στοιχεία σχετικά με τη στάση των Αμερικανών απέναντι σε διορθωτικά μέτρα στις συνεργασίες ασφαλείας». Perspectives on Politics, FirstView, 1–16.
https://doi.org/10.1017/S1537592725103071
Koivula, T. (2021). «Σήκωσε αυτό το βάρος: Αξιολόγηση της συνέχειας και της αλλαγής στις διαμάχες του ΝΑΤΟ για τον επιμερισμό των βαρών». Defense & Security Analysis, 37(2), 145–163.
https://doi.org/10.1080/14751798.2021.1920092
Kupchan, C. A. (1988). «Το ΝΑΤΟ και ο Περσικός Κόλπος: Εξετάζοντας τη συμπεριφορά στο εσωτερικό της Συμμαχίας». International Organization, 42(2), 317–346.
Lampas, N. και Filis, C. (2023). «Το Στρατηγικό Δόγμα του ΝΑΤΟ: Συνέπειες για την Ελλάδα και την Τουρκία». Security and Defence Quarterly, 44(4), 38–54.
https://doi.org/10.35467/sdq/174813
NATO. (2024). Διακήρυξη της Συνόδου της Ουάσινγκτον.
https://www.nato.int/en/about-us/official-texts-and-resources/official-texts/2024/07/10/washington-summit-declaration
NATO Watch. (9 Μαρτίου 2026). Πώς ανταποκρίθηκε το ΝΑΤΟ στον αμερικανοϊσραηλινό πόλεμο κατά του Ιράν;
https://natowatch.org/default/2026/how-has-nato-responded-us-israeli-war-iran
NATO. (2026a). Επισκόπηση – Σύνοδος Κορυφής του ΝΑΤΟ στην Άγκυρα το 2026.
https://www.nato.int/en/news-and-events/events/2026/07/overview-2026-nato-summit-in-ankara
NATO. (2026b). Η Διακήρυξη της Συνόδου της Άγκυρας.
https://www.nato.int/en/about-us/official-texts-and-resources/official-texts/2026/07/08/the-ankara-summit-declaration
OIIP. (2026). Ο πόλεμος στην Ουκρανία: Η στιγμή της αλήθειας το 2026; Trend Report 12.
https://www.oiip.ac.at/en/publications/the-war-in-ukraine-the-moment-of-truth-in-2026/
Olson, M. και Zeckhauser, R. (1966). «Μια οικονομική θεωρία των συμμαχιών». The Review of Economics and Statistics, 48(3), 266–279.
OSW. (2026). ΝΑΤΟ 3.0: Από τον επιμερισμό στη μετατόπιση των βαρών και στον εξευρωπαϊσμό της Συμμαχίας.
https://www.osw.waw.pl/en/publikacje/analyses/2026-07-03/nato-30-burden-sharing-to-burden-shifting-and-europeanisation
Papasotiriou, C. και Ntanou, E. (2023). Η υπόσχεση του ΝΑΤΟ για την οικοδόμηση συνεργατικών τουρκοελληνικών σχέσεων. Bilkent University Repository.
https://repository.bilkent.edu.tr/bitstreams/7a2fbacd-b5f8-46e0-b04b-986bef31f3b7/download
politicsociety.org. (21 Μαΐου 2026). Το μέλλον του ΝΑΤΟ στη σκιά του πολέμου ΗΠΑ–Ιράν: Τι ακολουθεί;
https://politicsociety.org/2026/05/21/the-future-of-nato-in-the-shadow-of-the-us-iran-war-what-lies-ahead/?lang=en
RAND Corporation. (19 Μαρτίου 2026). Η στρατηγική κλιμάκωσης του Ιράν δεν θα πετύχει.
https://www.rand.org/pubs/commentary/2026/03/irans-escalation-strategy-wont-work.html
Rynning, S. (2021). «Το νέο Στρατηγικό Δόγμα του ΝΑΤΟ και η κρίση ταυτότητας της Συμμαχίας». Contemporary Security Policy, 42(4), 419–428.
Security Council Report. (17 Απριλίου 2026). Ουκρανία: Ενημέρωση. What’s In Blue.
https://www.securitycouncilreport.org/whatsinblue/2026/04/ukraine-briefing-30.php
Simón, L., Lanoszka, A. και Meijer, H. (2025). «ΝΑΤΟ και Κίνα: Μια αποστολή υπερβολικά μακρινή;» Journal of Strategic Studies.
https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/14702436.2025.2474065
Strikeorbit. (2026). Το μέλλον του ΝΑΤΟ: Συμμαχική συνοχή και ανταγωνισμός των μεγάλων δυνάμεων.
https://strikeorbit.com/future-of-nato/
The Conversation. (2 Απριλίου 2026). Το ΝΑΤΟ έχει επιβιώσει από σοβαρά ρήγματα, αλλά ο πόλεμος στο Ιράν δείχνει πώς οι ΗΠΑ έχουν αποστασιοποιηθεί από τη διατλαντική Συμμαχία.
https://theconversation.com/nato-has-survived-some-serious-rifts-but-the-iran-war-shows-how-the-us-has-soured-on-the-transatlantic-alliance-279799
USNI News. (8 Ιουλίου 2026). Έκθεση προς το Κογκρέσο για τα ζητήματα της Συνόδου του ΝΑΤΟ στην Άγκυρα.
https://news.usni.org/2026/07/08/report-to-congress-on-issues-for-nato-at-the-ankara-summit
Voice of East. (26 Απριλίου 2025). Πλοήγηση στο Αιγαίο: Η ελληνοτουρκική αντιπαλότητα και τα διευρυνόμενα ρήγματα του ΝΑΤΟ.
https://voiceofeast.net/2025/04/26/navigating-the-aegean-greek-turkish-rivalry-and-natos-growing-fractures/
Wolff, G. B. (2026). «Η εξάρτηση της Ευρώπης από τις αμερικανικές πωλήσεις στρατιωτικού υλικού σε ξένες χώρες: Στοιχεία για τους υπευθύνους χάραξης πολιτικής από μια νέα βάση δεδομένων». Defence and Peace Economics.
https://doi.org/10.1080/10242694.2026.2647243
Παράρτημα
Διακήρυξη της Συνόδου Κορυφής της Άγκυρας
8 Ιουλίου 2026
https://www.nato.int/en/about-us/official-texts-and-resources/official-texts/2026/07/08/the-ankara-summit-declaration
- Εμείς, οι αρχηγοί κρατών και κυβερνήσεων της Βορειοατλαντικής Συμμαχίας, συγκεντρωθήκαμε στην Άγκυρα για να επαναβεβαιώσουμε την ακλόνητη δέσμευσή μας στη συλλογική μας άμυνα βάσει του Άρθρου 5 της Συνθήκης της Ουάσινγκτον, καθώς και στον διατλαντικό δεσμό. Επίθεση εναντίον ενός αποτελεί επίθεση εναντίον όλων. Η ενότητα, η αλληλεγγύη και η συλλογική μας ισχύς παραμένουν το θεμέλιο της ειρήνης, της ασφάλειας και της ευημερίας για το ένα δισεκατομμύριο πολίτες της Συμμαχίας μας, η οποία αποτελείται από ελεύθερα και δημοκρατικά έθνη. Παραμένουμε προσηλωμένοι στην προσέγγιση των 360 μοιρών ως προς την αποτροπή και την άμυνα.
- Για την αντιμετώπιση της μακροπρόθεσμης απειλής που συνιστά η Ρωσία για την ευρωατλαντική ασφάλεια και σταθερότητα, καθώς και της επίμονης απειλής της τρομοκρατίας, οι Σύμμαχοι υλοποιούν την αμυντική δέσμευση της Χάγης. Το 2025, οι Ευρωπαίοι Σύμμαχοι και ο Καναδάς αύξησαν κατά περισσότερα από 139 δισεκατομμύρια
Παράρτημα
Διακήρυξη της Συνόδου της Άγκυρας
8 Ιουλίου 2026
https://www.nato.int/en/about-us/official-texts-and-resources/official-texts/2026/07/08/the-ankara-summit-declaration
1. Εμείς, οι αρχηγοί κρατών και κυβερνήσεων της Βορειοατλαντικής Συμμαχίας, συγκεντρωθήκαμε στην Άγκυρα για να επαναβεβαιώσουμε την ακλόνητη δέσμευσή μας στη συλλογική άμυνα, σύμφωνα με το Άρθρο 5 της Συνθήκης της Ουάσινγκτον, καθώς και στον διατλαντικό δεσμό. Επίθεση εναντίον ενός αποτελεί επίθεση εναντίον όλων. Η ενότητα, η αλληλεγγύη και η συλλογική μας ισχύς εξακολουθούν να αποτελούν τα θεμέλια της ειρήνης, της ασφάλειας και της ευημερίας για το ένα δισεκατομμύριο πολίτες της Συμμαχίας μας, η οποία αποτελείται από ελεύθερα και δημοκρατικά κράτη. Παραμένουμε προσηλωμένοι στην προσέγγιση 360 μοιρών για την αποτροπή και την άμυνα.
2. Για την αντιμετώπιση της μακροπρόθεσμης απειλής που θέτει η Ρωσία για την ευρωατλαντική ασφάλεια και σταθερότητα, καθώς και της επίμονης απειλής της τρομοκρατίας, οι Σύμμαχοι υλοποιούν την αμυντική δέσμευση της Χάγης. Το 2025, οι Ευρωπαίοι Σύμμαχοι και ο Καναδάς αύξησαν τις επενδύσεις τους στις βασικές αμυντικές απαιτήσεις κατά περισσότερα από 139 δισεκατομμύρια δολάρια. Οι επενδύσεις μας εξασφαλίζουν τις δυνατότητες που χρειαζόμαστε, ενισχύοντας παράλληλα τη βιομηχανική μας βάση και την ανθεκτικότητά μας. Σήμερα, στην Άγκυρα, ανακοινώνουμε νέες προμήθειες αξίας άνω των 50 δισεκατομμυρίων δολαρίων και δεσμευόμαστε να διευρύνουμε τη συλλογική παραγωγική ικανότητα και να συνεργαστούμε με τη βιομηχανία για την επιτάχυνση της καινοτομίας. Θα συνεχίσουμε τις προσπάθειές μας για την εξάλειψη των εμποδίων στο εμπόριο αμυντικού υλικού μεταξύ των Συμμάχων και θα αξιοποιήσουμε τις συνεργασίες του ΝΑΤΟ, ώστε να μεγιστοποιήσουμε το εύρος και το βάθος της αμυντικής βιομηχανικής βάσης και συνεργασίας.
3. Οικοδομούμε το μέλλον: μια ισχυρότερη Ευρώπη μέσα σε ένα ισχυρότερο ΝΑΤΟ — μια εκσυγχρονισμένη Συμμαχία. Οι Ευρωπαίοι Σύμμαχοι και ο Καναδάς, σε συνεργασία με τις Ηνωμένες Πολιτείες, αναλαμβάνουν μεγαλύτερη ευθύνη για την άμυνα της Συμμαχίας. Η αποτροπή και η άμυνα του ΝΑΤΟ βασίζονται σε έναν κατάλληλο συνδυασμό πυρηνικών και συμβατικών δυνατοτήτων και δυνατοτήτων αντιπυραυλικής άμυνας, οι οποίες συμπληρώνονται από διαστημικά και κυβερνοπολεμικά μέσα. Δεσμευόμαστε να διατηρήσουμε το μαχητικό μας πλεονέκτημα. Επενδύουμε στην ικανότητά μας να αναπτύσσουμε, να υποστηρίζουμε και να συντηρούμε τις ένοπλες δυνάμεις μας, καθώς και να επιτυγχάνουμε τους στόχους δυνατοτήτων σε όλα τα επιχειρησιακά πεδία. Σε αυτά περιλαμβάνονται τα πλήγματα ακριβείας σε μεγάλο βάθος, η ολοκληρωμένη αεροπορική και αντιπυραυλική άμυνα, τα μη επανδρωμένα συστήματα, οι τεχνολογίες αιχμής και οι δυνατότητες συλλογής και αξιοποίησης πληροφοριών. Αναπτύσσουμε ένα διαλειτουργικό διατλαντικό υπολογιστικό νέφος για τη διεξαγωγή πολεμικών επιχειρήσεων και υιοθετούμε ισχυρά μοντέλα τεχνητής νοημοσύνης.
4. Η Ουκρανία συμβάλλει στη διατλαντική ασφάλεια και οι Σύμμαχοι παραμένουν ενωμένοι στην αταλάντευτη υποστήριξή τους προς αυτήν, καθώς υπερασπίζεται την ελευθερία, την κυριαρχία και την εδαφική της ακεραιότητα. Οι Ευρωπαίοι Σύμμαχοι και ο Καναδάς χρηματοδοτούν πλέον το μεγαλύτερο μέρος της βοήθειας ασφαλείας προς την Ουκρανία μέσω διμερών και πολυμερών μηχανισμών. Οι Σύμμαχοι υπογραμμίζουν ότι η υποστήριξη αυτή πρέπει να είναι δίκαιη, προβλέψιμη και βιώσιμη μακροπρόθεσμα. Για το 2026, οι Σύμμαχοι δεσμεύονται να διαθέσουν στην Ουκρανία στρατιωτικό εξοπλισμό, βοήθεια και εκπαίδευση συνολικής αξίας 70 δισεκατομμυρίων ευρώ και επιβεβαιώνουν τις κυρίαρχες δεσμεύσεις τους για τη διατήρηση τουλάχιστον ισοδύναμων επιπέδων υποστήριξης το 2027. Για τον σκοπό αυτό, χαιρετίζουμε την απόφαση της Ευρωπαϊκής Ένωσης να παράσχει πολυετή χρηματοδότηση στην Ουκρανία μέσω του μηχανισμού δανειοδότησης για την υποστήριξή της (Ukraine Support Loan).
5. Η Συμμαχία εξακολουθεί να ανταποκρίνεται και να προσαρμόζεται στον στρατηγικό ανταγωνισμό, στη διάχυτη αστάθεια, στις υβριδικές απειλές και στις επαναλαμβανόμενες αναταράξεις που χαρακτηρίζουν το ευρύτερο περιβάλλον ασφαλείας. Οι Σύμμαχοι επαναλαμβάνουν ότι το Ιράν δεν πρέπει ποτέ να αποκτήσει πυρηνικό όπλο και το καλούν να σεβαστεί πλήρως την ελευθερία της ναυσιπλοΐας στα Στενά του Ορμούζ.
6. Εκφράζουμε την εκτίμησή μας για τη γενναιόδωρη φιλοξενία που μας προσέφερε η Τουρκία. Προσβλέπουμε στην επόμενη συνάντησή μας.
*Πηγή: Στράβων
**Οι φωτογραφίες είναι επιλογή των Ανιχνεύσεων
