Κάιρο: Χισάμ αλ-Μαγιάνι
Δημοσιεύθηκε: 15:40 — 17 Ιουλίου 2026 μ.Χ. / 2 Σάφαρ 1448 Εγίρας.
Η αυξανόμενη συνεργασία μεταξύ Καΐρου και Άγκυρας, η οποία έχει επεκταθεί στους τομείς της άμυνας και του στρατιωτικού συντονισμού, εγείρει ερωτήματα σχετικά με τις επιπτώσεις της στη στρατηγική εταιρική σχέση που έχει ενώσει την Αίγυπτο με την Ελλάδα και την Κύπρο από το 2014, σε μια εποχή που οι σχέσεις μεταξύ Άγκυρας και Αθήνας και Λευκωσίας παραμένουν όμηροι χρόνιων διαφορών σχετικά με την οριοθέτηση των θαλάσσιων συνόρων και τα ενεργειακά ζητήματα στην Ανατολική Μεσόγειο.
Αιγύπτιοι εμπειρογνώμονες που μίλησαν στην Asharq Al-Awsat αναγνώρισαν ότι η ικανότητα του Καΐρου να εξισορροπήσει τις περιφερειακές του σχέσεις δεν είναι εύκολη υπόθεση, αλλά τόνισαν ότι η προσέγγιση Αιγύπτου-Τουρκίας δεν στοχεύει στην Κύπρο και την Ελλάδα, αλλά μπορεί επίσης να εξυπηρετήσει τα συμφέροντά τους, με την πιθανότητα η Αίγυπτος να διαδραματίσει ρόλο στην προσέγγιση απόψεων, βάσει της προθυμίας της να διατηρήσει μια ισορροπία στις σχέσεις της με τις τρεις χώρες.
Υπάρχουσα συνεργασία
Υπάρχει μια στρατηγική συνεργασία μεταξύ Αιγύπτου, Ελλάδας και Κύπρου από την πρώτη συνάντηση του μηχανισμού «τριμερούς συνεργασίας» σε προεδρικό επίπεδο το 2014, σε μια εποχή που οι σχέσεις μεταξύ Καΐρου και Άγκυρας ήταν εξαιρετικά τεταμένες, μετά την πτώση του καθεστώτος της Μουσουλμανικής Αδελφότητας μετά την επανάσταση της 30ής Ιουνίου. Εκείνη την εποχή, ορισμένες αναλύσεις έδειχναν ότι η Αίγυπτος στράφηκε στη συνεργασία με την Κύπρο και την Ελλάδα για να δημιουργήσει μια ισορροπία με την Τουρκία.
Η Αίγυπτος, η Κύπρος και η Ελλάδα ξεκίνησαν έναν «τριμερή μηχανισμό συνεργασίας» σε επίπεδο συνόδου κορυφής. Η πρώτη συνεδρίασή του πραγματοποιήθηκε στο Κάιρο τον Νοέμβριο του 2014 και οι τρεις χώρες εναλλάσσουν τις συναντήσεις του σε τακτική ετήσια βάση, με τον δέκατο γύρο να πραγματοποιείται τον Ιανουάριο του 2025 στο Κάιρο.
Στις αρχές του τρέχοντος έτους, το Κάιρο φιλοξένησε πολιτικές διαβουλεύσεις για τους υπουργούς Εξωτερικών της Αιγύπτου, της Ελλάδας και της Κύπρου. Ο Αιγύπτιος υπουργός Εξωτερικών Μπαντρ Αμπντέλ-Ατί τόνισε «την ιδιαίτερη φύση των σχέσεων που ενώνουν το Κάιρο με την Αθήνα και τη Λευκωσία, η οποία συνέβαλε στη σύγκλιση απόψεων για τη δημιουργία ενός μηχανισμού τριμερούς συνόδου κορυφής μεταξύ τους». Θεώρησε τον μηχανισμό «ένα μοντέλο προς μίμηση στις σχέσεις συνεργασίας και περιφερειακής ολοκλήρωσης».
Τριμερής συνάντηση των υπουργών Άμυνας της Αιγύπτου, της Κύπρου και της Ελλάδας στο Κάιρο τον Ιούνιο του 2022 (Εκπρόσωπος του Αιγυπτιακού Στρατού)
Τριμερής συνάντηση των υπουργών Άμυνας της Αιγύπτου, της Κύπρου και της Ελλάδας στο Κάιρο τον Ιούνιο του 2022 (Εκπρόσωπος του Αιγυπτιακού Στρατού)
Το τελευταίο βήμα στην αναπτυσσόμενη σχέση μεταξύ Αιγύπτου και Τουρκίας ήταν η υπογραφή από τις δύο χώρες μιας «επιστολής προθέσεων» για αμυντική συνεργασία, κατά τη διάρκεια της επίσκεψης του Αιγύπτιου υπουργού Άμυνας Άσραφ Σαλέμ Ζαχέρ στην Άγκυρα την περασμένη Κυριακή, η πρώτη του είδους της από την επίσκεψη του προέδρου Άμπντελ Φάταχ αλ-Σίσι όταν ήταν Υπουργός Άμυνας στις 8 Μαΐου 2013.
Ελληνική προειδοποίηση
Σε δημοσίευμα που δημοσιεύθηκε στις 15 Ιουλίου, η ελληνική εφημερίδα «Kαθημερινή» σημείωσε αυτή την αυξανόμενη προσέγγιση Αιγύπτου-Τουρκίας, υποστηρίζοντας ότι «αν και δεν απειλεί άμεσα τα ελληνικά συμφέροντα μέχρι στιγμής, αυξάνει τις ανησυχίες εν μέσω ευρύτερων περιφερειακών γεωπολιτικών μετατοπίσεων».
Ο Πρέσβης Ράχα Άχμεντ Χασάν, μέλος του Αιγυπτιακού Συμβουλίου Εξωτερικών Υποθέσεων, δήλωσε ότι «η Αίγυπτος επιβεβαιώνει σε όλες τις περιστάσεις και σε όλες τις συναντήσεις, είτε με την Τουρκία, την Ελλάδα είτε με την Κύπρο, ότι δεν υπάρχει τρόπος επίλυσης των διαφορών μεταξύ τους παρά μόνο μέσω διαλόγου και διαπραγμάτευσης, και επιδιώκει να επιτύχει ισορροπία στις σχέσεις της με τις τρεις χώρες».
Πρόσθεσε στην Asharq Al-Awsat ότι «το έργο της Αιγύπτου για την επίτευξη αυτής της ισορροπίας δεν είναι εύκολο λόγω της δυσκολίας της ίδιας της κατάστασης, καθώς η Τουρκία δεν αναγνωρίζει το διεθνές δίκαιο της ανοιχτής θάλασσας σχετικά με την κατανομή των θαλάσσιων συνόρων και την οικονομική θαλάσσια ζώνη στην ανατολική Μεσόγειο, ενώ η Ελλάδα και η Κύπρος επιμένουν στην εφαρμογή του, και η Αίγυπτος έχει επίσης υπογράψει αυτόν τον νόμο που εκδόθηκε το 1982».
Οι κύριες διαφορές μεταξύ της Τουρκίας από τη μία πλευρά και της Ελλάδας και της Κύπρου από την άλλη περιστρέφονται γύρω από σύνθετα γεωπολιτικά και οικονομικά ζητήματα, με κυριότερο το κυπριακό ζήτημα, την παλαιότερη από αυτές. Χρονολογείται από το 1974, όταν οι τουρκικές δυνάμεις παρενέβησαν στο βόρειο τμήμα του νησιού μετά από πραξικόπημα που υποστηρίχθηκε από την τότε κυβερνώσα στρατιωτική χούντα στην Ελλάδα. Η Άγκυρα υποστηρίζει ότι η παρέμβασή της έγινε για την προστασία των Τουρκοκυπρίων, ενώ η Κύπρος και η Ελλάδα τη θεωρούν κατοχή του βόρειου τμήματος του νησιού.
Οι διαφορές περιλαμβάνουν επίσης διαφωνίες σχετικά με την οριοθέτηση των θαλάσσιων ορίων, του εναέριου χώρου, της υφαλοκρηπίδας και των αποκλειστικών οικονομικών ζωνών στο Αιγαίο Πέλαγος και την Ανατολική Μεσόγειο, διαφωνίες που έχουν ενταθεί με την ανακάλυψη φυσικού αερίου και τον ανταγωνισμό για την εκμετάλλευση ενεργειακών πόρων στην Ανατολική Μεσόγειο.
Η Αίγυπτος αποτελεί γέφυρα για την επαναπροσέγγιση
Ο Αιγύπτιος ακαδημαϊκός και ερευνητής διεθνών σχέσεων, Μπασίρ Αμπντέλ Φατάχ, πιστεύει ότι «η Αίγυπτος, πριν από μια δεκαετία ή και περισσότερο, επικεντρώθηκε στην περιοχή της Μεσογείου στις εξωτερικές της σχέσεις, εστιάζοντας στην Κύπρο και την Ελλάδα, και οριοθέτησε τα θαλάσσια σύνορα μαζί τους. Επίσης, προχώρησε σε ρυθμίσεις ασφαλείας, σε περιοδικούς στρατιωτικούς ελιγμούς και σε υψηλού επιπέδου συντονισμό ασφαλείας και στρατηγικού συντονισμού. Οι δύο χώρες διαδραματίζουν σημαντικό ρόλο όσον αφορά την ενίσχυση των σχέσεων της Αιγύπτου με την Ευρωπαϊκή Ένωση. Ταυτόχρονα, η Αίγυπτος έχει ανακτήσει δυναμική στις σχέσεις της με την Τουρκία μετά από μια περίοδο πολιτικών διαφορών».
Ο Αμπντέλ Φατάχ εξήγησε στο Asharq Al-Awsat ότι «δεν υπάρχει καμία αντίφαση μεταξύ της προσέγγισης της Αιγύπτου με την Τουρκία αφενός και της προσέγγισης της με την Ελλάδα και την Κύπρο αφετέρου, επειδή το Κάιρο επιθυμεί να διαφοροποιήσει τις σχέσεις του και αυτό είναι κυριαρχικό του δικαίωμα. Σε αντίθεση με κάθε φόβο, είναι δυνατό για την Αίγυπτο να αποτελέσει γέφυρα για την επίτευξη προσέγγισης μεταξύ Τουρκίας, Ελλάδας και Κύπρου και την επίλυση των διαφορών σχετικά με την οριοθέτηση των θαλάσσιων συνόρων και την κατανομή του πλούτου της Ανατολικής Μεσογείου».
Οι σχέσεις Αιγύπτου και Τουρκίας έχουν αναπτυχθεί ραγδαία από το 2023, με την εξομάλυνση των σχέσεων μεταξύ των δύο χωρών και την ανταλλαγή επισκέψεων μεταξύ των Προέδρων Σίσι και Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν, κάτι που έχει αντικατοπτριστεί στη στρατιωτική συνεργασία, ιδίως στους τομείς της εκπαίδευσης και της συνεργασίας στις αμυντικές βιομηχανίες.
Ο Αμρ Ελ-Σομπάκι, σύμβουλος στο Κέντρο Πολιτικών και Στρατηγικών Μελετών Αλ-Αχράμ, δήλωσε ότι «η προσέγγιση Αιγύπτου-Τουρκίας, ειδικά στον στρατιωτικό τομέα, είναι εύλογα ανησυχητική για το Ισραήλ, αλλά δεν θα γίνει ποτέ σε αντιπαράθεση με την Ελλάδα και την Κύπρο. Αντίθετα, με βάση αυτήν την προσέγγιση με την Τουρκία, η Αίγυπτος μπορεί να διαδραματίσει σημαντικό ρόλο στη μείωση της έντασης μεταξύ Τουρκίας, Ελλάδας και Κύπρου, δεδομένων των ισχυρών και εξαιρετικών σχέσεών της με τις τρεις χώρες».
Σε δήλωσή του στην Asharq Al-Awsat, τόνισε ότι «είναι φυσικό τόσο η Ελλάδα όσο και η Κύπρος να παρακολουθούν τις εξελίξεις στην προσέγγιση μεταξύ Αιγύπτου και Τουρκίας, δεδομένης της ευαισθησίας της κατάστασης απέναντι στην Τουρκία, αλλά σίγουρα έχουν ισχυρή εμπιστοσύνη στην Αίγυπτο λόγω της δύναμης των σχέσεών τους μαζί της».
