Διαμορφωμένος από τον Ερντογάν, τον Μπαχτσελί και τον Οτσαλάν, ο νόμος ανοίγει μια ευρύτερη συζήτηση για το μέλλον της Τουρκίας: αποτελεί χειρονομία ειρήνης ή ένα ακόμη βήμα εδραίωσης του καθεστώτος;
Yavuz Baydar — 14 Αυγούστου
Η χρόνια «συστημική κρίση» της Τουρκίας, η οποία διαρκεί περισσότερο από μία δεκαετία και ωθεί τη χώρα ολοένα βαθύτερα προς μια απροκάλυπτα αυταρχική διακυβέρνηση, έχει εισέλθει σε μια αξιοσημείωτη νέα φάση με την ψήφιση ενός νόμου για τον αφοπλισμό του PKK —ο οποίος καλύπτει τόσο την οργάνωση όσο και τις παραφυάδες της— και προβλέπει υπό όρους αμνηστία για τα μέλη της, καθώς και για όσους χαρακτηρίζονται υποστηρικτές της.
Η διαδικασία ξεκίνησε τον Οκτώβριο του 2024 με την ονομασία «Τουρκία χωρίς τρομοκρατία», έπειτα από πρωτοβουλία του Ντεβλέτ Μπαχτσελί, πολιτικού συμμάχου του Ερντογάν και ηγέτη του υπερεθνικιστικού Κόμματος Εθνικιστικού Κινήματος (MHP). Ο νόμος των 12 άρθρων αποτελεί το τελικό προϊόν αυτής της διαδικασίας.
Κρίνοντας από τις αντιδράσεις όλων των κομμάτων και των παρατηρητών, φαίνεται ότι ο νόμος υπαγορεύτηκε εξ ολοκλήρου από τον κυβερνητικό συνασπισμό και δεν διαθέτει τα χαρακτηριστικά μιας γνήσιας διαδικασίας επίλυσης συγκρούσεων, όπως αυτά έχουν καταγραφεί σε άλλες περιπτώσεις διεθνώς.
Πρόκειται για μια ρύθμιση sui generis —ιδιότυπη και μοναδική στο είδος της— η οποία μοιάζει περισσότερο με συμφωνία «νικητή–ηττημένου» παρά με μια αμοιβαία επωφελή διευθέτηση.
Παρότι χαρακτηρίζει το PKK «τρομοκρατική οργάνωση», το κείμενο δεν αναφέρει πουθενά το «Κουρδικό ζήτημα». Δημιουργεί μια στενή και αυστηρά ελεγχόμενη οδό μετάβασης από την ένοπλη δράση στον πολιτικό βίο. Ωστόσο, οι πολυεπίπεδες προϋποθέσεις, το επιλεκτικό πεδίο εφαρμογής και η έντονα προσανατολισμένη στην ασφάλεια προσέγγισή του καθιστούν αβέβαιες τις προοπτικές μακροπρόθεσμης ειρήνευσης.
Ο νόμος παρέχει κίνητρα για την αποστράτευση, διατηρώντας παράλληλα ευρεία διακριτική ευχέρεια για το κράτος και αποκλείοντας τα κεντρικά πολιτικά και συμβολικά πρόσωπα της σύγκρουσης. Μεταξύ αυτών βρίσκεται ο Σελαχατίν Ντεμιρτάς, πρώην ηγέτης του φιλοκουρδικού HDP —του προκατόχου του σημερινού Κόμματος DEM—, ο οποίος παραμένει φυλακισμένος επί σχεδόν μία δεκαετία, παρά την απόφαση του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου Δικαιωμάτων του Ανθρώπου (ΕΔΔΑ) που ζητεί την αποφυλάκισή του.
Επίσης, δεν γίνεται καμία αναφορά σε ενδεχόμενη απονομή χάριτος στον φυλακισμένο ηγέτη του PKK, Αμπντουλάχ Οτσαλάν, παρότι το ΕΔΔΑ έχει αποφανθεί υπέρ του βάσει της νομολογίας του για το «δικαίωμα στην ελπίδα».
Από νομική άποψη —και παρά τις αντιδράσεις ανεξάρτητων νομικών εμπειρογνωμόνων στη χώρα— το νομοσχέδιο δεν προβλέπει μια κλασική και αμετάκλητη αμνηστία. Αντιθέτως, αναστέλλει για διάστημα πέντε έως δέκα ετών τις ποινικές διώξεις και την εκτέλεση ποινών φυλάκισης για ορισμένα αδικήματα που συνδέονται με το PKK. Εφόσον κατά το διάστημα αυτό δεν διαπραχθεί νέο αδίκημα σχετιζόμενο με την τρομοκρατία, οι υποθέσεις τίθενται στο αρχείο και οι ποινές θεωρούνται εκτιθείσες.
Στα καλυπτόμενα αδικήματα περιλαμβάνονται η συμμετοχή στην οργάνωση, η παροχή βοήθειας και συνέργειας, η προπαγάνδα και η χρηματοδότηση. Εξαιρούνται οι ανθρωποκτονίες από πρόθεση, οι περιπτώσεις επιβολής επιβαρυμένης ισόβιας κάθειρξης πριν από το 2005 και τα ανώτερα ηγετικά στελέχη. Κατά συνέπεια, ο Οτσαλάν και άλλοι κορυφαίοι διοικητές —οι περισσότεροι από τους οποίους βρίσκονται στα όρη Καντίλ του Ιράκ— μένουν ρητά εκτός του πεδίου εφαρμογής του νόμου.
Η εφαρμογή του συνδέεται αυστηρά με συγκεκριμένα κριτήρια ασφαλείας. Ο νόμος θα τεθεί σε ισχύ μόνον όταν το Συμβούλιο Εθνικής Ασφαλείας πιστοποιήσει τον πλήρη αφοπλισμό του PKK. Όσοι επιθυμούν να επωφεληθούν από τις διατάξεις του θα έχουν στη συνέχεια προθεσμία έξι μηνών για να υποβάλουν αίτηση. Τη διαδικασία παράδοσης και επανένταξης θα επιβλέπουν μια επιτροπή παρακολούθησης και μια 17μελής κοινοβουλευτική επιτροπή.
Σύμφωνα με εκτιμήσεις, περίπου 3.500 κρατούμενοι που συνδέονται με το PKK —περίπου το ένα τρίτο των κρατουμένων αυτής της κατηγορίας— θα μπορούσαν τελικά να εξασφαλίσουν αναστολή των ποινών τους και μια δυνατότητα επιστροφής στον πολιτικό βίο. Ο νόμος επεκτείνεται επίσης σε τμήματα του ευρύτερου δικτύου, συμπεριλαμβανομένης της Ένωσης Κοινοτήτων του Κουρδιστάν (KCK), με στόχο τη διοχέτευση στελεχών από την Τουρκία, το βόρειο Ιράκ και τη Συρία σε νόμιμες πολιτικές και κοινωνικές δραστηριότητες, υπό στενή παρακολούθηση.
Ωστόσο, βάσει του ίδιου του σχεδιασμού του, ο νόμος δεν επηρεάζει μεγάλα τμήματα των πολιτικών κρατουμένων που έχουν καταδικαστεί με βάση την ευρύτατη αντιτρομοκρατική νομοθεσία. Δεν καλύπτει, επίσης, την ιστορική ηγεσία της οργάνωσης ούτε τις υποθέσεις που ανάγονται στην περίοδο πριν από το 2005. Έτσι ενισχύεται ο χαρακτήρας του ως μιας μερικής και υπό όρους αμνηστίας.
Ο Ντεβλέτ Μπαχτσελί (MHP) και ο πρόεδρος Ερντογάν
Εν μέσω μιας επιδεινούμενης πολιτικής και οικονομικής κρίσης, αυτή η αμφίσημη και αδιαφανής κίνηση έχει αναπόφευκτα βαθύνει τους διχασμούς και ενισχύσει τις υποψίες ότι θα χρησιμοποιηθεί ως εργαλείο για την εδραίωση της εξουσίας του κυβερνητικού συνασπισμού —του AKP του Ερντογάν και του MHP του Μπαχτσελί.
Όπως αναμενόταν, η συζήτηση έφερε αντιμέτωπους, από τη μία πλευρά, τους οπαδούς του Οτσαλάν, το Κόμμα DEM και τους Τούρκους υποστηρικτές της διαδικασίας και, από την άλλη, τους επιφυλακτικούς ανεξάρτητους νομικούς και σχολιαστές. Παράλληλα, προκάλεσε εκ νέου την αντίδραση των ακραίων Τούρκων εθνικιστών.
Σε αδρές γραμμές, έχουν διαμορφωθεί τρία στρατόπεδα: ένα ηχηρό μέτωπο του «ναι», ένα εθνικιστικό μέτωπο του «όχι» και μια μικρότερη ομάδα επιφυλακτικών εκπροσώπων των μέσων ενημέρωσης, οι οποίοι υποστηρίζουν ότι η κίνηση ισοδυναμεί με πολιτική μηχανική μεγάλης κλίμακας.
Οι υποστηρικτές του μέτρου, εντός και εκτός κυβέρνησης, επικαλούνται συχνά τη λέξη «ειρήνη» και υποστηρίζουν ότι ο νόμος παρέχει ένα συγκεκριμένο κίνητρο στους μαχητές και στους υποστηρικτές της οργάνωσης να καταθέσουν τα όπλα. Παράλληλα, θα μπορούσε να συμβάλει στην αποσυμφόρηση των υπερπλήρων φυλακών, χωρίς να μεταβάλει το καθεστώς του Οτσαλάν ως ισοβίτη κρατουμένου.
Για την Άγκυρα, αυτός ο «νόμος-πλαίσιο», όπως αποκαλείται συχνά, επιτρέπει στο κράτος να τερματίσει μια δαπανηρή σύγκρουση, να βελτιώσει τη διεθνή εικόνα του και να περιορίσει εν μέρει τη διεθνή διάσταση του ζητήματος —ιδίως στο Ιράκ και στη Συρία— χωρίς να κάνει παραχωρήσεις σε θέματα κυριαρχίας ή να αναθεωρήσει την αντιτρομοκρατική νομοθεσία. Δεν περιλαμβάνει καμία μνεία, αναφορά ή δέσμευση σχετικά με το αίτημα για πολιτικά και πολιτιστικά δικαιώματα των Κούρδων, το οποίο διατυπώνεται εδώ και δεκαετίες.
Οι Κούρδοι επικριτές επικεντρώνονται κυρίως σε αυτό το σημείο: ο Οτσαλάν και το DEM δέχονται σφοδρή κριτική, επειδή φέρονται να εγκαταλείπουν έναν αγώνα τεσσάρων δεκαετιών για συνταγματικά κατοχυρωμένα δικαιώματα με αντάλλαγμα τον αφοπλισμό. Πολλοί αντιτείνουν επίσης ότι η «συμφωνία» δεν σχετίζεται καθόλου με τον εκδημοκρατισμό της Τουρκίας και ότι ούτε ο Οτσαλάν ούτε οι οπαδοί του μπορούν να ισχυριστούν ότι εκπροσωπούν το σύνολο των περίπου 15–20 εκατομμυρίων Κούρδων της Τουρκίας, οι οποίοι αποτελούν περίπου το ένα πέμπτο του πληθυσμού.
Η φράση «Αυτή είναι μια συμφωνία μεταξύ του κράτους και του PKK, τίποτε περισσότερο» διαδόθηκε ευρέως στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, μαζί με χαρακτηρισμούς όπως «άνευ όρων παράδοση» ή ακόμη και ο κυνικός όρος «συμφωνία ευθανασίας».
Από την πλευρά τους, οι ανεξάρτητοι αναλυτές του κυρίαρχου ρεύματος χαρακτηρίζουν τον νόμο «επιλεκτικό» και «περιορισμένο». Τον θεωρούν περισσότερο έναν τεχνικό μηχανισμό αναβολής παρά μια πραγματική πολιτική αμνηστία και υποστηρίζουν ότι έρχεται σε σύγκρουση με τη συνταγματική αρχή της ισότητας των δικαιωμάτων.
Για να γίνει κατανοητό το ευρύτερο πλαίσιο, ο βουλευτής του Κόμματος DEM και υπερασπιστής των ανθρωπίνων δικαιωμάτων Ομέρ Φαρούκ Γκεργκερλίογλου υπολογίζει ότι οι πολιτικοί κρατούμενοι στην Τουρκία ανέρχονται σε «τουλάχιστον» 30.000. Περίπου το ένα τρίτο συνδέεται με υποθέσεις του PKK, ενώ οι υπόλοιποι περιλαμβάνουν ένα μείγμα οπαδών του κινήματος Γκιουλέν, πολλών προσωπικοτήτων της κοινωνίας των πολιτών —όπως ο Οσμάν Καβαλά— και διαφόρων αριστερών αντιφρονούντων.
Ανεξάρτητοι νομικοί τονίζουν επίσης ότι ο νόμος παγιώνει την πρωτοκαθεδρία του μηχανισμού ασφαλείας: η πιστοποίηση από το Συμβούλιο Εθνικής Ασφαλείας (MGK), η ευρεία διακριτική ευχέρεια που διαθέτουν δύο επιτροπές αποτελούμενες από πολιτικούς και γραφειοκράτες, καθώς και η δυνατότητα ανάκλησης της αναστολής των ποινών διατηρούν τους ωφελούμενους υπό πολιτικούς περιορισμούς για πολλά χρόνια.
Υπό αυτό το πρίσμα, ο νόμος ενέχει τον κίνδυνο να ενσωματώσει και να θέσει υπό έλεγχο τμήματα του κινήματος, εξουδετερώνοντας παράλληλα την ένοπλη πτέρυγά του, χωρίς να αντιμετωπίζει θεμελιώδη προβλήματα. Σε αυτά περιλαμβάνονται οι εκτεταμένες διώξεις βάσει της αντιτρομοκρατικής νομοθεσίας, τα γλωσσικά και πολιτιστικά δικαιώματα, η τοπική αυτοδιοίκηση και η λογοδοσία για αυθαιρεσίες του κράτους.
Στο εσωτερικό της χώρας, η υπό όρους αμνηστία είναι πιθανό να ενισχύσει την ικανότητα της Άγκυρας να κατακερματίζει και να ελέγχει —εφαρμόζοντας την τακτική του «διαίρει και βασίλευε»— το κουρδικό πολιτικό τοπίο. Παράλληλα, το ζήτημα της ηγεσίας και τα ευρύτερα συνταγματικά αιτήματα θα παραμείνουν υπό τον αυστηρό έλεγχο της προεδρίας.
Οι συνέπειες της διαδικασίας ενδέχεται να υπερβούν την εξουδετέρωση της κουρδικής αντιπολίτευσης. Η διαδικασία εξελίχθηκε παράλληλα με τη «νομική κατεδάφιση» του κύριου αντιπολιτευόμενου κόμματος, του CHP, το οποίο διασπάστηκε καθώς το νομοσχέδιο έπαιρνε την τελική μορφή του. Από τη διάσπαση προέκυψε το Νέο Κόμμα (Yeni Parti), υπό την ηγεσία του Οζγκιούρ Οζέλ, μετά την απομάκρυνσή του από την προεδρία του CHP με δικαστική απόφαση. Αντιμέτωπο με την κρατική πίεση και διχασμένο στο εσωτερικό του, το νέο κόμμα βρίσκεται πλέον μπροστά σε μια αβέβαιη πορεία.
Yavuz Baydar:Το Palomar διατίθεται δωρεάν, αλλά, για να στηρίξετε τις προσπάθειές μου για την προστασία της ανεξάρτητης δημοσιογραφίας, θα το εκτιμούσα αν εξετάζατε το ενδεχόμενο να γίνετε συνδρομητής επί πληρωμή.
Κοίμηση της Θεοτόκου - Ελληνορθόδοξη Αρχιεπισκοπή Αμερικής
Όταν ο Χριστός κρατά τη Μητέρα Του ως βρέφος
Στην εικόνα της Γεννήσεως η Παναγία κρατά στην αγκαλιά της τον Χριστό ως βρέφος. Στην εικόνα της Κοιμήσεως συμβαίνει μια συγκλονιστική αντιστροφή: η Θεοτόκος βρίσκεται πάνω στη νεκρική κλίνη και ο Χριστός κρατά στην αγκαλιά Του την ψυχή της Μητέρας Του, εικονισμένη σαν βρέφος τυλιγμένο στα λευκά.
Η λεπτομέρεια αυτή συνοψίζει ολόκληρη τη θεολογία της εορτής.
Η Παναγία γνώρισε πραγματικά τον θάνατο
Η Ορθόδοξη Εκκλησία δεν θεωρεί την Κοίμηση ένα ποιητικό σχήμα. Η Παναγία υπέστη πραγματικό σωματικό θάνατο. Παρότι είναι η «Κεχαριτωμένη», παραμένει αληθινός άνθρωπος και μετέχει στην κοινή ανθρώπινη μοίρα.
Γι’ αυτό και η Εκκλησία ονομάζει το γεγονός «Κοίμηση». Δεν αρνείται τον θάνατο, αλλά τον ερμηνεύει υπό το φως της Αναστάσεως του Χριστού. Μετά τη νίκη του Κυρίου, ο θάνατος δεν αποτελεί πλέον την οριστική εξαφάνιση του ανθρώπου. Είναι ένας προσωρινός ύπνος, αναμονή της κοινής αναστάσεως.
Η εορτή, επομένως, δεν παρουσιάζει την Παναγία ως εξαίρεση από την ανθρώπινη φύση, αλλά ως την καθαρότερη εικόνα του προορισμού της: της ζωής κοντά στον Θεό.
Ο Χριστός υποδέχεται εκείνη που Τον υποδέχθηκε
Κατά τον Ευαγγελισμό η Μαρία δέχθηκε ελεύθερα τον Λόγο του Θεού: «Ἰδοὺ ἡ δούλη Κυρίου· γένοιτό μοι κατὰ τὸ ῥῆμά σου». Του πρόσφερε την ανθρώπινη φύση, την οποία Εκείνος προσέλαβε για τη σωτηρία μας.
Στην Κοίμηση ο Χριστός ανταποδίδει αυτή την υποδοχή. Εκείνη που Τον κράτησε στην αγκαλιά της, κρατείται τώρα στη δική Του αγκαλιά. Εκείνη που Του πρόσφερε κατοικία μέσα στα σπλάχνα της, βρίσκει την αιώνια κατοικία της στη Βασιλεία Του.
Το λευκοντυμένο βρέφος που κρατά ο Χριστός δεν δηλώνει ότι η προσωπικότητα της Θεοτόκου χάνεται. Φανερώνει την καθαρότητα, την αναγέννηση και την πλήρη εμπιστοσύνη της ψυχής στον Θεό. Όπως ένα βρέφος αναπαύεται με ασφάλεια στην αγκαλιά της μητέρας του, έτσι και η Παναγία αναπαύεται τώρα στην αγκαλιά του Υιού της.
Η δόξα της Θεοτόκου πηγάζει από τον Χριστό
Η Εκκλησία τιμά την Παναγία ως «τιμιωτέραν τῶν Χερουβὶμ καὶ ἐνδοξοτέραν ἀσυγκρίτως τῶν Σεραφίμ». Δεν τη λατρεύει, διότι η λατρεία ανήκει μόνο στον Τριαδικό Θεό. Την τιμά επειδή έγινε Θεοτόκος και επειδή ολόκληρη η ζωή της υπήρξε μια ελεύθερη και ταπεινή συγκατάθεση στο θέλημα του Θεού.
Η Παναγία δεν σώζει ανεξάρτητα από τον Χριστό. Σώζεται και δοξάζεται από Εκείνον. Δεν αποτελεί μια δεύτερη πηγή σωτηρίας, αλλά τον κατεξοχήν καρπό της σωτηρίας που προσφέρει ο Χριστός. Η τιμή προς το πρόσωπό της είναι πάντοτε χριστοκεντρική: θαυμάζουμε στη Θεοτόκο όσα μπορεί να ενεργήσει η χάρη του Θεού όταν ο άνθρωπος της απαντά με πίστη και ελευθερία.
Η Κοίμηση ως εικόνα της ελπίδας μας
Η εορτή δεν αφορά μόνο το τέλος της επίγειας ζωής της Παναγίας. Αφορά και το δικό μας τέλος — και κυρίως ό,τι βρίσκεται πέρα από αυτό.
Μπροστά στον θάνατο, η Ορθοδοξία δεν προσφέρει μια εύκολη παρηγοριά ούτε παραβλέπει τον πόνο του αποχωρισμού. Διακηρύσσει όμως ότι ο Χριστός εισήλθε στον θάνατο και τον νίκησε από μέσα. Ο άνθρωπος που ενώνεται μαζί Του δεν βαδίζει προς το μηδέν, αλλά προς μια συνάντηση.
Η Θεοτόκος βρίσκεται στο κέντρο των Αποστόλων, αλλά ο πραγματικός άξονας της εικόνας είναι ο αναστημένος Χριστός. Εκείνος έρχεται να παραλάβει την ψυχή της. Έτσι, η εικόνα μετατρέπει μια νεκρική κλίνη σε τόπο ελπίδας και έναν αποχωρισμό σε προσδοκία αναστάσεως.
Αυτό είναι και το βαθύτερο μήνυμα της σημερινής εορτής: ο τελευταίος λόγος για τον άνθρωπο δεν ανήκει στον θάνατο, αλλά στον Χριστό.
Η Παναγία, με ολόκληρη τη ζωή και την Κοίμησή της, μας καλεί να εμπιστευθούμε τον Υιό της. Να μπορούμε κι εμείς, όταν φθάσει η δική μας ώρα, να παραδώσουμε την ύπαρξή μας στα χέρια Εκείνου που έγινε άνθρωπος, πέθανε και αναστήθηκε για να μας χαρίσει την αιώνια ζωή.
Τον τελευταίο καιρό αντιλαμβάνομαι ότι υπάρχει ένα σχήμα, που χτίζεται μπροστά στα μάτια μας, ιδιαίτερα τους τελευταίους δεκαοκτώ μήνες και η χώρα μας εκτιμώ ότι δεν το έχει ακόμα κατανοήσει στο πλήρες στρατηγικό του βάθος. Δεν μιλάμε για ασκήσεις καλής θέλησης ή φωτογραφίες με χειραψίες, αλλά μιλάμε για μια πραγματική τριμερή αμυντική αρχιτεκτονική, μεταξύ Ελλάδας, Ισραήλ και Ινδίας. Η χώρα μας αν κινηθεί σωστά, μπορεί να βρεθεί στο κέντρο της, αντί στο περιθώριό της.
Ας ξεκινήσουμε από όσα έχουν ήδη συμβεί. Τον Δεκέμβριο του 2025, Ελλάδα, Κύπρος και Ισραήλ υπέγραψαν στη Λευκωσία κοινό σχέδιο δράσης και διμερές πρόγραμμα στρατιωτικής συνεργασίας (Ελλάδας- Ισραήλ), μετά από την τριμερή σύνοδο κορυφής στην Ιερουσαλήμ. Το σχέδιο προβλέπει εντατικοποίηση κοινών ασκήσεων (αεροπορικών, ναυτικών και ειδικών δυνάμεων), ανταλλαγή τεχνογνωσίας σε μη επανδρωμένα συστήματα και αντιμετώπιση drone. Το Ισραήλ, όπως άλλωστε ήδη έχει δηλώσει Ισραηλινός στρατιωτικός αξιωματούχος, έχει προσφερθεί να μοιραστεί με την Ελλάδα εμπειρία από τα F-35 και τακτικές καταστολής αεράμυνας, καθώς οι δύο χώρες επιδιώκουν να εμβαθύνουν τη στρατηγική συνεργασία, εν μέσω της αυξανόμενης αστάθειας στη Μέση Ανατολή! Παράλληλα, βρίσκεται σε εξέλιξη συζήτηση, για ένα πολυεπίπεδο σύστημα αντιαεροπορικής και αντιπυραυλικής άμυνας κόστους περίπου 3 δισεκατομμυρίων ευρώ.
Τον Φεβρουάριο του 2026 η Ελλάδα και η Ινδία υπέγραψαν στο Νέο Δελχί Κοινή Δήλωση Πρόθεσης για αμυντική βιομηχανική συνεργασία, με πενταετή χάρτη πορείας, που περιλαμβάνει από κοινού ανάπτυξη, συμπαραγωγή και μεταφορά τεχνολογίας. Ο Έλληνας υπουργός Άμυνας Νίκος Δένδιας υποστήριξε ότι η Ινδία είναι χώρα 1,4 δισεκατομμυρίων ανθρώπων, με στρατό 1,5 εκατομμυρίου ανδρών και αποτελεί για την Ελλάδα, έναν εξαιρετικά σημαντικό στρατηγικό εταίρο. Η Ινδία έχει ήδη συμμετάσχει στην άσκηση ”Ηνίοχος”, την ελληνική πολυεθνική αεροπορική άσκηση, στην οποία συμμετέχει και το Ισραήλ!
Δηλαδή οι δύο πλευρές του τριγώνου (Ελλάδα-Ισραήλ) και (Ελλάδα-Ινδία) υπάρχουν ήδη και θεσμοθετούνται. Λείπει το τρίτο σκέλος, η ισραηλινο-ινδική συνεργασία, που πρέπει να ενσωματωθεί ρητά σε τριμερές πλαίσιο, με την Αθήνα ως ισότιμο εταίρο, όχι απλώς ως σημείο συνάντησης.
Η ιδέα της συμπαραγωγής πυραύλων μεσαίου βεληνεκούς δεν αποτελεί μια φαντασίωση, έχει ήδη προηγούμενο. Το σύστημα Barak-8/MRSAM, που αναπτύχθηκε από κοινού από την ισραηλινή IAI και την ινδική DRDO από το 2007, αποτελεί ακριβώς αυτό το μοντέλο, που συνδιάζει ισραηλινή τεχνολογία αισθητήρων και καθοδήγησης, ινδική βιομηχανική κλίμακα μέσω κρατικών εταιρειών, όπως η Bharat Dynamics και η Bharat Electronics, με αποτέλεσμα ένα επιχειρησιακό σύστημα αεράμυνας, που χρησιμοποιείται σήμερα και από τον ινδικό Στρατό, την Αεροπορία και το Ναυτικό.
Αυτό το μοντέλο μπορεί να επεκταθεί, ώστε να συμπεριλάβει ελληνική συμμετοχή, φυσικά όχι ως ισότιμο τρίτο κέντρο σχεδιασμού από την πρώτη μέρα, κάτι που θα ήταν αφελές να διεκδικήσουμε, αλλά ως εταίρο σε δοκιμές, προσαρμογή σε ευρωπαϊκά πρότυπα, συντήρηση περιφερειακής κλίμακας, και ενδεχομένως υποσυστήματα, όπου η ελληνική αμυντική βιομηχανία (ΕΑΒ, ΕΑΣ) έχει ήδη τεχνογνωσία.
Για αυτό το εγχείρημα η γεωπολιτική λογική είναι ήδη επίσημα. καταγεγραμμένη αφού Ινδικές αναλύσεις, περιγράφουν ρητά την εμβάθυνση των σχέσεων Ελλάδας-Ινδίας, ως απάντηση στην αυξανόμενη επιρροή της Άγκυρας, τόσο στη Νότια Ασία, όσο και στην Ανατολική Μεσόγειο, καθώς η στενή στρατιωτική συνεργασία της Τουρκίας με το Πακιστάν είναι το καθρέφτισμα που κάνει τη σχέση Ελλάδας-Ινδίας γεωστρατηγικά λογική και για τις δύο πλευρές, όχι μόνο για εμάς. Αυτό σημαίνει ότι δεν ζητάμε χάρη άλλα προσφέρουμε κάτι, που η Ινδία το βλέπει ήδη ως προς το δικό της συμφέρον.
Επιπλέον με τον τρόπο αυτό λύνεται ένα πραγματικό ελληνικό πρόβλημα αυτό της απουσίας κλίμακας. Η ελληνική αμυντική βιομηχανία έχει τεχνογνωσία, αλλά όχι όγκο παραγωγής. Η Ινδία έχει ακριβώς το αντίθετο πρόβλημα, αφού διαθέτει τεράστια βιομηχανική ικανότητα (Aatmanirbhar Bharat, την ινδική πολιτική αυτάρκειας στην άμυνα), αλλά έχει παράλληλα ανάγκη για ώριμη τεχνολογία καθοδήγησης, κάτι που το Ισραήλ διαθέτει. Η Ελλάδα, μπαίνοντας ανάμεσα, δεν διεκδικεί να είναι ισότιμος τεχνολογικός πυλώνας, αλλά διεκδικεί μέσω της συμμετοχής, την πρόσβαση σε τεχνολογία και βιομηχανική εμπειρία, κάτι που από μόνη της δεν θα αποκτούσε ποτέ στην ίδια κλίμακα ή ταχύτητα και επιπρόσθετα προσφέρει την εξέχουσα γεωστρατηγική της θέση.
Ένα άλλος θετικός παράγοντας για το γεωοπολιτικο τρίγωνο αποτελεί η ενίσχυση της αποτροπής της Τουρκίας, χωρίς αυτή να περνά αποκλειστικά μέσα από τα κανάλια ΝΑΤΟ-ΗΠΑ. Το ελληνικό στρατηγικό πρόβλημα δεν είναι μόνο ο εξοπλισμός, αλλά η υπερβολική εξάρτηση από έναν άξονα προμήθειας, και η απουσία εναλλακτικών, όταν οι πολιτικές προτεραιότητες της Ουάσιγκτον αλλάζουν. Ένα τρίτο, ανεξάρτητο σκέλος αμυντικής συνεργασίας με χώρες που δεν έχουν συμφέρον να ευνοήσουν την Άγκυρα αποτελει καθαρά στρατηγική διαφοροποίηση, όχι πολυτέλεια.
Χρονικά η στιγμή είναι ώριμη επειδή και οι δύο διμερείς σχέσεις βρίσκονται ήδη σε ανοδική τροχιά και δεν χρειάζεται να χτίσουμε τίποτα από το μηδέν. Αυτό που απλά χρειάζεται είναι η πολιτική βούληση να συνδεθούν δύο υπάρχοντα οικοδομήματα σε ένα τρίτο, τριγωνικό, και σε μελλοντικό χρόνο τετραγωνικο με την πρόσθεση της Κύπρου.
Η επιλογή αρχικά πεδίου χαμηλότερου ρίσκου για την πρώτη κοινή δοκιμή, πριν προχωρήσουμε σε οτιδήποτε άλλο τόσο ευαίσθητο πεδίο, όπως αυτό των πυραύλων μεσαίου βεληνεκούς, εκτιμώ ότι ως πεδίο ανάπτυξης εμπιστοσύνης, μπορεί να αποτελέσει το πεδίο των αντι-drone συστήματων, στο οποίο η Ελλάδα ήδη συνεργάζεται διμερώς με το Ισραήλ. Αυτό μπορεί να αποτελέσει το φυσικό σημείο εκκίνησης για τριμερή επέκταση.
Επιπρόσθετα εκτιμώ ότι πλεονέκτημά μας αποτελεί η αξιοποίηση της θέσης μας εντός ΕΕ και του Καθεστώτος Ελέγχου Πυραυλικής Τεχνολογίας (MTCR). Η Ελλάδα είναι μέλος του MTCR από το 1992, ενώ η Ινδία έγινε μέλος το 2016 και το Ισραήλ παραμένει εκτός, αλλά τηρεί τις κατευθυντήριες γραμμές του, χωρίς να είναι επίσημο μέλος. Αυτή η ασυμμετρία σημαίνει ότι η Ελλάδα, ως πλήρες μέλος ΕΕ και MTCR, μπορεί να λειτουργήσει ως ο θεσμικός δίαυλος νομιμοποίησης, που θα διευκολύνει τη μεταφορά τεχνολογίας μεταξύ Ισραήλ και Ινδίας προς την ευρωπαϊκή αγορά, κάτι που δεν μπορεί να πετύχει κανένα από τα δύο άλλα κράτη μόνο του.
Φυσικά το επιχείρημα δεν στέκεται αν αρχίσουμε να κρύβουμε εμπόδια κάτω από το χαλί. Συνήθεια που η χώρας μας δυστυχως διακρινεται σε αυτήν. Η ίδια η εμπειρία του Barak-8 δείχνει τον κίνδυνο. Σύμφωνα με ινδικές αναλύσεις, το Ισραήλ αφού αξιοποίησε την ινδική χρηματοδότηση και συνεισφορά (όπως ο διπλής ώσης κινητήρας που ανέπτυξε η DRDO), προχώρησε στη συνέχεια σε ανεξάρτητη εμπορική προώθηση του συστήματος χωρίς πλήρη ενσωμάτωση της ινδικής συνεισφοράς, γεγονός που έχει οδηγήσει σε ερωτηματικά για το αν το MR-SAM θα είναι η τελευταία αυτού του είδους κοινή ισραηλινο-ινδική πρωτοβουλία. Αν η Ελλάδα μπει σε ανάλογο σχήμα χωρίς σαφείς συμβατικούς όρους για πνευματική ιδιοκτησία, θα βρεθεί στην ίδια θέση, αυτήν του να συνεισφέρει και να μείνει εκτός επόμενων εμπορικών οφελών.
Η Ελλάδα βρίσκεται, σπάνια, σε πλεονεκτική θέση εφόσον έχει ήδη δύο ενεργές, θεσμοθετημένες διμερείς σχέσεις με τους δύο πλέον δυναμικούς αμυντικούς εταίρους εκτός ΝΑΤΟ-ΕΕ. Αυτό που λείπει δεν είναι η βάση αλλά η πολιτική τόλμη να διεκδικηθεί ρητά η σύνδεσή τους σε τριμερές πλαίσιο, με την Αθήνα να θέτει τους όρους της συμμετοχής της αντί να περιμένει να κληθεί.
Όμως με τις τελευταίες γεωπολιτικές εξελίξεις υπάρχει και ένας επιπλέον λόγος γιατί αυτό το εγχείρημα δεν είναι απλώς επιθυμητό, αλλά επείγον. Στις 7 Αυγούστου 2026, Τουρκία, Πακιστάν και Σαουδική Αραβία υπέγραψαν στη Μέκκα τριμερή αμυντική συμφωνία (Το Σύμφωνο της Μέκκας, που ορίζει ρητά, ότι επίθεση εναντίον οποιουδήποτε από τα τρία κράτη θεωρείται επίθεση εναντίον όλων, χτίζοντας πάνω στην προϋπάρχουσα σαουδοπακιστανική συμφωνία αμοιβαίας άμυνας του Σεπτεμβρίου 2025. Πρόκειται για συμμαχία που συνδυάζει σχεδόν 1,4 εκατομμύρια ενεργό στρατιωτικό προσωπικό, τον δεύτερο μεγαλύτερο στρατό του ΝΑΤΟ, το μοναδικό πυρηνικό οπλοστάσιο μουσουλμανικής χώρας, και σημαντικότατη οικονομική ισχύ. Ο Τούρκος υπουργός Εξωτερικών έχει δηλώσει ότι η πρόθεση είναι να επεκταθεί σε περισσότερες χώρες. Αυτό δεν είναι μια ακόμα διακήρυξη καλής θέλησης, αλλά είναι η επίσημη θεσμοθέτηση ενός άξονα που η Άγκυρα χτίζει εδώ και χρόνια, τώρα με ρητή αμοιβαία δέσμευση άμυνας!
Επομένως ένα Ελληνικό τρίγωνο με Ισραήλ και Ινδία δεν αποτελεί απλά μια στρατηγική επιλογή ανάμεσα σε πολλές ισοδύναμες, αλλά αποτελεί την φυσική, συμμετρική απάντηση, σε έναν αντίπαλο άξονα, που μόλις απέκτησε επίσημη, θεσμική μορφή. Όσο η Αθήνα καθυστερεί να διεκδικήσει τη δική της πλευρά αυτής της εξίσωσης, τόσο πιο δύσκολο θα γίνεται να μπει σε ισότιμη θέση διαπραγμάτευσης αργότερα.
Για την χώρα μας για την οποία έχω γράψει επανειλημμένα περί του θεσμικού της έλλείμματος στη διαμόρφωση εθνικής στρατηγικής, αυτή είναι ακριβώς η ευκαιρία να αποδείξει το αντίθετο! Να αποδείξει ότι μπορεί να δει μπροστά, να συνδέσει υπάρχοντα οικοδομήματα και να διεκδικήσει θέση σε μια γεωστρατηγική αρχιτεκτονική πριν αυτή παγιωθεί χωρίς εμάς!
”Ότι αρχή και τέλος, παλαιόθεν και ως τώρα, όλα τα θερία πολεμούν να μας φάνε τους Έλληνες και δεν μπορούνε. Τρώνε από μας και μένει και μαγιά.”
Στρατηγός Ιωάννης ΜΑΚΡΥΓΙΑΝΝΗΣ
Αχιλλεύς Ταουξής
Ο Αχιλλέας Ταουξής είναι Υποστράτηγος ε.α. του Ελληνικού Στρατού, με πολυετή εμπειρία στους τομείς της αμυντικής πολιτικής, της στρατηγικής και των διεθνών σχέσεων. Έχει διατελέσει Αναπληρωτής Γενικός Διευθυντής Πολιτικής Εθνικής Άμυνας και Διεθνών Σχέσεων του Υπουργείου Εθνικής Άμυνας, καθώς και Διευθυντής της ελληνικής Προεδρίας της Συντονιστικής Επιτροπής της Διαβαλκανικής Υπουργικής Άμυνας (SEDM-CC/PMSC). Το 2023, ως στέλεχος του ΓΕΕΘΑ, διηύθυνε τη Γραμματεία Συντονισμού Διασκέψεων Διεθνών Οργανισμών και εκπροσώπησε τον Αρχηγό ΓΕΕΘΑ στην έναρξη του NATO Training Technology Conference στην Αθήνα. Έχει επίσης συμμετάσχει ως ομιλητής σε ημερίδες για τη διεθνή ασφάλεια, το ΝΑΤΟ, την Ευρωπαϊκή Ένωση και την ελληνική εξωτερική πολιτική.
Από την παραμάνα του πανκ στο hashtag του TikTok: Η υποκουλτούρα και το νόημα του στιλ από το 1979 έως σήμερα
Στα τέλη της δεκαετίας του 1970, ένας νεαρός Βρετανός θεωρητικός των πολιτισμικών σπουδών επιχείρησε να διαβάσει τα σκισμένα ρούχα, τις μπότες, τα ξυρισμένα κεφάλια και τις παραμάνες των νεανικών υποκουλτουρών σαν να ήταν λέξεις ενός πολιτικού κειμένου. Ο Dick Hebdige δεν αντιμετώπισε το πανκ, το reggae, τους mods ή τους skinheads ως γραφικές νεανικές μόδες. Τα είδε ως συμβολικές απαντήσεις στις κοινωνικές συγκρούσεις της μεταπολεμικής Βρετανίας.
Το βιβλίο του Subculture: The Meaning of Style κυκλοφόρησε το 1979, την ίδια χρονιά που η Μάργκαρετ Θάτσερ ανέλαβε την πρωθυπουργία. Στα ελληνικά εκδόθηκε με τον τίτλο Υποκουλτούρα: Το νόημα του στιλ, από τις εκδόσεις Γνώση, σε μετάφραση της Έφης Καλλιφατίδη.
Σχεδόν μισό αιώνα αργότερα, η κεντρική ιδέα του βιβλίου παραμένει οικεία: οι άνθρωποι χρησιμοποιούν την εμφάνισή τους για να πουν ποιοι είναι, σε ποιους ανήκουν και απέναντι σε τι τοποθετούνται. Το κοινωνικό περιβάλλον, όμως, έχει αλλάξει ριζικά. Η παραμάνα του πανκ αντικαταστάθηκε από το hashtag, το δισκοπωλείο από την πλατφόρμα και η τοπική παρέα από την αλγοριθμικά συγκροτημένη ψηφιακή κοινότητα.
Η υποκουλτούρα δεν εξαφανίστηκε. Μεταμορφώθηκε — και μαζί της άλλαξαν τόσο το νόημα όσο και η πολιτική δύναμη του στιλ.
Η Βρετανία μέσα στην οποία γράφτηκε το βιβλίο
Το έργο του Hebdige γεννήθηκε σε μια κοινωνία που βρισκόταν στο τέλος μιας ιστορικής περιόδου. Η μεταπολεμική Βρετανία είχε οικοδομηθεί γύρω από το κράτος πρόνοιας, τη σχετικά σταθερή βιομηχανική εργασία και την πεποίθηση ότι κάθε νέα γενιά θα ζούσε καλύτερα από την προηγούμενη. Μέχρι τη δεκαετία του 1970, αυτή η αισιοδοξία είχε αρχίσει να καταρρέει.
Η αποβιομηχάνιση έπληττε τις εργατικές συνοικίες. Η ανεργία των νέων αυξανόταν. Οι πόλεις παρουσίαζαν εμφανή σημάδια εγκατάλειψης. Η οικονομική κρίση, ο πληθωρισμός και οι απεργίες υπονόμευαν την εμπιστοσύνη στους θεσμούς. Ταυτόχρονα, η μετανάστευση από την Καραϊβική, την Αφρική και τη Νότια Ασία άλλαζε τη σύνθεση των βρετανικών πόλεων, δημιουργώντας νέες πολιτιστικές ανταλλαγές αλλά και έντονες φυλετικές συγκρούσεις.
Μέσα σε αυτό το περιβάλλον εμφανίστηκαν διαδοχικές νεανικές ομάδες: Teddy boys, mods, rockers, skinheads, punks. Καθεμία είχε τη δική της μουσική, εμφάνιση, στάση σώματος, γλώσσα και γεωγραφία. Οι ομάδες αυτές γεννιούνταν σε δρόμους, εργατικές συνοικίες, δισκοπωλεία, γήπεδα, κλαμπ και αίθουσες συναυλιών.
Για τη σχολή των Πολιτισμικών Σπουδών του Μπέρμιγχαμ, από την οποία προερχόταν ο Hebdige, αυτές οι υποκουλτούρες ήταν τρόποι με τους οποίους οι νέοι επεξεργάζονταν συλλογικά κοινωνικά προβλήματα που δεν μπορούσαν να επιλύσουν πραγματικά. Δεν μπορούσαν να αναστρέψουν την αποβιομηχάνιση ή να καταργήσουν τις ταξικές ανισότητες. Μπορούσαν, όμως, να δημιουργήσουν έναν χώρο, μια εικόνα και μια κοινότητα μέσα στην οποία θα αποκτούσαν προσωρινά έλεγχο της ταυτότητάς τους.
Η υποκουλτούρα ήταν, επομένως, μια «φαντασιακή λύση» σε πραγματικές κοινωνικές αντιφάσεις.
Βιομηχανική παρακμή, ανεργία και κοινωνικές συγκρούσεις στη Βρετανία της δεκαετίας του 1970. Η οικονομική κρίση και η αποβιομηχάνιση διαμόρφωσαν το κοινωνικό περιβάλλον μέσα στο οποίο εμφανίστηκαν οι μεταπολεμικές νεανικές υποκουλτούρες.
Το στιλ ως συμβολική ανταρσία
Η πιο γνωστή θέση του Hebdige είναι ότι το στιλ μιας υποκουλτούρας αποτελεί μορφή συμβολικής αντίστασης.
Η κυρίαρχη κοινωνία παρουσιάζει τις αξίες της σαν να είναι φυσικές: συγκεκριμένα ρούχα είναι «κανονικά», ορισμένες συμπεριφορές είναι «ευπρεπείς» και κάποιοι τρόποι ζωής θεωρούνται αυτονόητοι. Η υποκουλτούρα διαταράσσει αυτήν τη φυσικοφάνεια.
Οι πανκ έπαιρναν καθημερινά ή ευτελή αντικείμενα —παραμάνες, αλυσίδες, σακούλες απορριμμάτων, σκισμένα υφάσματα— και τα τοποθετούσαν πάνω στο σώμα με τρόπο που παραβίαζε τον συνηθισμένο τους ρόλο. Το αντικείμενο δεν άλλαζε υλικά, άλλαζε όμως κοινωνικό νόημα.
Η παραμάνα δεν ήταν πλέον μόνο εργαλείο για να ενώνει δύο κομμάτια υφάσματος. Μπορούσε να γίνει κόσμημα, σκουλαρίκι ή σύμβολο μιας κοινωνίας που φαινόταν και η ίδια πρόχειρα συναρμολογημένη.
Ο Hebdige ονόμασε αυτήν τη διαδικασία «μπρικολάζ»: την κατασκευή ενός νέου κώδικα από αντικείμενα και σημεία που είχαν προηγουμένως διαφορετική χρήση. Η ανατροπή δεν βρισκόταν στο κάθε αντικείμενο ξεχωριστά, αλλά στη σύνδεσή τους μέσα σε ένα παράταιρο σύνολο.
Το πανκ στιλ έμοιαζε με θόρυβο μέσα σε ένα οργανωμένο μήνυμα. Έλεγε ότι η κοινωνική τάξη δεν είναι ούτε φυσική ούτε αδιαμφισβήτητη.
Φυλή, reggae και η μαύρη βρετανική εμπειρία
Το Υποκουλτούρα δεν είναι μόνο βιβλίο για το πανκ. Ένα από τα σημαντικότερα επιχειρήματά του αφορά την επιρροή της τζαμαϊκανής κουλτούρας στη λευκή βρετανική νεολαία.
Τα sound systems, το ska, το dub, το reggae και ο ρασταφαριανισμός έδωσαν στη μαύρη βρετανική νεολαία ένα σύστημα συλλογικής ταυτότητας. Απέναντι σε μια κοινωνία που τη θεωρούσε ξένη ή κατώτερη, μπορούσε να κατασκευάσει μια εναλλακτική ιστορική αφήγηση με αναφορές στην Αφρική, στην Αιθιοπία, στη δουλεία, στην αποικιοκρατία και στη «Βαβυλώνα» της δυτικής εξουσίας.
Η πολιτιστική αντίσταση εδώ ήταν περισσότερο από εμφάνιση. Περιλάμβανε μουσική παραγωγή, αυτόνομους χώρους διασκέδασης, γλωσσικούς κώδικες, θρησκευτικές αναφορές και μια διαφορετική ανάγνωση της ιστορίας.
Το λευκό πανκ άντλησε στοιχεία από αυτό το περιβάλλον. Δανείστηκε τον ήχο της αστικής έντασης, την καχυποψία απέναντι στην αστυνομία και την ιδέα ότι η μουσική μπορεί να δημιουργήσει μια παράλληλη κοινότητα αποκλεισμένων.
Αυτή η σχέση δεν ήταν ούτε απλή ούτε πάντοτε ισότιμη. Περιλάμβανε αλληλεγγύη και δημιουργική ανταλλαγή, αλλά και πολιτιστική οικειοποίηση. Η βρετανική νεολαία μπορούσε να υιοθετεί τα σημεία της μαύρης αντίστασης χωρίς να βιώνει τον ίδιο φυλετικό αποκλεισμό.
Η αντίφαση αυτή παραμένει κεντρική και σήμερα: ποιος έχει το δικαίωμα να χρησιμοποιεί ένα πολιτιστικό σύμβολο, πότε η χρήση αποτελεί διάλογο και πότε μετατρέπεται σε εκμετάλλευση;
Το πανκ και η πολιτική του αμφισημία
Το πανκ συχνά παρουσιάζεται εκ των υστέρων σαν ένα ενιαίο αριστερό ή αναρχικό κίνημα. Η πραγματικότητα ήταν πιο αντιφατική.
Ένα μέρος του συνδέθηκε με τον αναρχισμό, τον αντιρατσισμό, το Rock Against Racism και την αντίσταση στην άκρα δεξιά. Άλλα τμήματά του ενδιαφέρονταν περισσότερο για την πρόκληση, τον μηδενισμό ή την προσωπική αυτοέκφραση. Κάποιοι χρησιμοποιούσαν φασιστικά σύμβολα όχι επειδή ήταν φασίστες, αλλά για να σοκάρουν· αυτή η αμφίσημη χρήση, όμως, μπορούσε να κανονικοποιήσει τα ίδια τα σύμβολα που υποτίθεται ότι απογύμνωνε από το νόημά τους.
Οι skinheads παρουσιάζουν ακόμη πιο καθαρά αυτήν την πολυπλοκότητα. Η αρχική τους κουλτούρα ήταν βαθιά επηρεασμένη από την τζαμαϊκανή μουσική και τη λευκή εργατική ταυτότητα. Αργότερα, τμήματα της σκηνής συνδέθηκαν με την άκρα δεξιά, ενώ άλλα οργανώθηκαν ρητά εναντίον του ρατσισμού. Η ερευνητική βιβλιογραφία επισημαίνει ότι η αυτόματη ταύτιση όλων των skinheads ή του Oi! με τον φασισμό παραγνωρίζει τις εσωτερικές πολιτικές συγκρούσεις της σκηνής.
Το σημαντικό είναι ότι το στιλ δεν διαθέτει μία αιώνια και σταθερή πολιτική σημασία. Το ίδιο ξυρισμένο κεφάλι, το ίδιο μπουφάν και οι ίδιες μπότες μπορούν να χρησιμοποιηθούν από διαφορετικές ομάδες για αντίθετους σκοπούς.
Το νόημα του στιλ είναι πεδίο σύγκρουσης.
Από την κρίση της δεκαετίας του 1970 στον θατσερισμό
Το βιβλίο κυκλοφόρησε στο κατώφλι του θατσερισμού. Η άνοδος της Θάτσερ σηματοδότησε τη μετάβαση από τη μεταπολεμική κοινωνική συναίνεση σε μια νέα πολιτική τάξη που έδινε έμφαση στην αγορά, στις ιδιωτικοποιήσεις, στην ατομική ευθύνη και στην αποδυνάμωση των συνδικάτων.
Η παραδοσιακή εργατική κοινότητα, πάνω στην οποία βασιζόταν μεγάλο μέρος της θεωρίας του Hebdige, άρχισε να διαλύεται ακόμη ταχύτερα. Η πολιτική γλώσσα της συλλογικής τάξης υποχωρούσε μπροστά στην ιδέα του ατόμου που κατασκευάζει μόνο του την επιτυχία και την ταυτότητά του.
Οι υποκουλτούρες της δεκαετίας του 1980 αντανακλούσαν αυτήν τη μετάβαση. Το post-punk, το goth, οι New Romantics, η synth-pop και οι διαφορετικές εκδοχές του metal δεν περιορίζονταν πια στην κλασική εργατική πολιτική.
Το γκοθ κατασκεύασε μια σκοτεινή, θεατρική κοινότητα γύρω από τη μελαγχολία, τη λογοτεχνία και την αμφισβήτηση των έμφυλων προτύπων. Οι New Romantics μετέτρεψαν το σώμα σε πεδίο εκκεντρικής αυτοδημιουργίας. Η queer κουλτούρα, το clubbing και η επιδημία του AIDS έδωσαν στην εμφάνιση, στο μακιγιάζ και στη νυχτερινή ζωή έντονη πολιτική σημασία.
Η πολιτική δεν εκφραζόταν πάντοτε με διακηρύξεις. Μπορούσε να βρίσκεται στο δικαίωμα ενός άνδρα να φοράει μακιγιάζ, μιας γυναίκας να απορρίπτει τη συμβατική θηλυκότητα ή ενός queer ατόμου να καταλαμβάνει δημόσιο χώρο χωρίς να κρύβεται.
Εδώ εμφανίζεται και ένα από τα όρια του Hebdige. Το βιβλίο επικεντρώνεται κυρίως σε νεαρούς άνδρες και υποτιμά την εμπειρία των γυναικών, τη σεξουαλικότητα και τις πολιτιστικές πρακτικές που αναπτύσσονταν έξω από τον δρόμο και το μουσικό κλαμπ. Η φεμινιστική κριτική έδειξε ότι τα υπνοδωμάτια, τα περιοδικά, η μόδα, τα fandoms και οι παρέες κοριτσιών ήταν επίσης σημαντικοί χώροι πολιτιστικής δημιουργίας.
Η αγορά μαθαίνει να πουλάει την εξέγερση
Ο Hebdige περιέγραψε με μεγάλη οξυδέρκεια τον τρόπο με τον οποίο η κυρίαρχη κοινωνία εξουδετερώνει μια υποκουλτούρα.
Η πρώτη διαδικασία είναι η εμπορευματοποίηση. Ένα στιλ εμφανίζεται σε μικρούς, σχετικά κλειστούς κύκλους. Τα μέσα ενημέρωσης το κάνουν ορατό. Η βιομηχανία της μόδας αντιγράφει τα πιο αναγνωρίσιμα στοιχεία του και τα διαθέτει στην αγορά.
Η εμφάνιση που αρχικά απαιτούσε γνώση, χειροποίητη κατασκευή και συμμετοχή σε μια κοινότητα μπορεί πλέον να αγοραστεί έτοιμη.
Η δεύτερη διαδικασία είναι η ιδεολογική ενσωμάτωση. Τα μέσα παρουσιάζουν τα μέλη της υποκουλτούρας είτε ως επικίνδυνα τέρατα είτε ως ακίνδυνα, παράξενα παιδιά. Στην πρώτη περίπτωση νομιμοποιείται η καταστολή· στη δεύτερη η εξέγερση μετατρέπεται σε γραφικό θέαμα.
Στη δεκαετία του 1980, η σχέση ανάμεσα στην υποκουλτούρα και στην αγορά έγινε ακόμη στενότερη. Η μόδα δεν περίμενε πλέον να πεθάνει μια σκηνή για να την αντιγράψει. Σχεδιαστές, περιοδικά, δισκογραφικές εταιρείες και τηλεοπτικά κανάλια άρχισαν να αναζητούν ενεργά το επόμενο περιθωριακό στιλ.
Η αντίσταση μπορούσε πλέον να αποτελεί προϊόν από τη στιγμή της γέννησής της.
Η δεκαετία του 1990: από τη φυλή στη rave «νεοφυλή»
Στα τέλη της δεκαετίας του 1980 και στις αρχές του 1990, η rave κουλτούρα πρότεινε μια διαφορετική μορφή συλλογικότητας.
Σε μια εγκαταλειμμένη αποθήκη ή σε ένα παράνομο υπαίθριο πάρτι, οι παραδοσιακές διακρίσεις μπορούσαν προσωρινά να υποχωρήσουν. Η ηλεκτρονική μουσική, ο συνεχής χορός, ο DJ, τα ψυχοδραστικά ναρκωτικά και η απόκρυψη του ατομικού ερμηνευτή δημιουργούσαν την αίσθηση μιας οριζόντιας κοινότητας.
Το rave εξέφραζε ταυτόχρονα τον νεοφιλελεύθερο ατομισμό και την επιθυμία υπέρβασής του. Ήταν μια αγορά εμπειριών, αλλά και μια προσωρινή συλλογικότητα. Επαινούσε την προσωπική ελευθερία, αλλά μέσα από την ένωση του πλήθους.
Η πολιτική του δύναμη έγινε εμφανής όταν το βρετανικό κράτος επιχείρησε να το περιορίσει. Ο Νόμος περί Ποινικής Δικαιοσύνης και Δημόσιας Τάξης του 1994 έδωσε στην αστυνομία αυξημένες εξουσίες εναντίον παράνομων πάρτι, καταλήψεων και συγκεντρώσεων. Έγινε γνωστός επειδή περιέγραφε τη μουσική των rave μέσω των «επαναλαμβανόμενων χτύπων». Η νομοθεσία προκάλεσε ένα ευρύτερο κίνημα διαμαρτυρίας που συνέδεσε ravers, καταληψίες, ταξιδιωτικές κοινότητες και πολιτικούς ακτιβιστές.
Η rave κουλτούρα έδειξε ότι μια σκηνή δεν χρειάζεται ενιαία ιδεολογία για να γίνει πολιτική. Μπορεί να πολιτικοποιηθεί όταν το κράτος επιδιώξει να ελέγξει τους χώρους, τους ήχους, τις μετακινήσεις και τους τρόπους συνάντησής της.
Την ίδια περίοδο, ο κοινωνιολόγος Andy Bennettπρότεινε ότι ο όρος «υποκουλτούρα» δεν περιέγραφε πλέον επαρκώς τις ρευστές νεανικές ταυτότητες. Μίλησε για «νεοφυλές»: προσωρινές κοινότητες γύρω από μουσικές και αισθητικές προτιμήσεις, στις οποίες οι άνθρωποι εισέρχονται και εξέρχονται χωρίς ισόβια δέσμευση.
Ο νέος δεν ήταν πλέον υποχρεωμένος να είναι μόνο πανκ, γκοθ ή μεταλλάς. Μπορούσε να κινείται ανάμεσα σε διαφορετικούς χώρους και να διαθέτει πολλαπλές ταυτότητες.
Παγκοσμιοποίηση, hip-hop και υβριδικές ταυτότητες
Στις δεκαετίες του 1980 και του 1990, το hip-hop εξελίχθηκε από τοπική κουλτούρα των μαύρων και λατινοαμερικανικών κοινοτήτων της Νέας Υόρκης σε παγκόσμια πολιτιστική γλώσσα.
Η μουσική, το DJing, το graffiti, το breakdance, τα αθλητικά παπούτσια και η ιδιαίτερη χρήση της γλώσσας δημιούργησαν ένα εξαιρετικά ισχυρό σύστημα σημείων. Το hip-hop μπορούσε να εκφράζει φυλετική συνείδηση, κοινωνική καταγγελία, τοπική υπερηφάνεια, καταναλωτική φιλοδοξία ή επιχειρηματική επιτυχία — συχνά όλα αυτά ταυτόχρονα.
Η παγκοσμιοποίησή του επιβεβαίωσε αλλά και περιέπλεξε τον Hebdige. Ένα στιλ μπορούσε να ξεκινήσει ως έκφραση συγκεκριμένης κοινωνικής εμπειρίας και να υιοθετηθεί από νέους στην Θεσσαλονίκη, στο Παρίσι, στη Σεούλ ή στο Ντακάρ. Στις νέες τοποθεσίες δεν αντιγραφόταν απλώς. Συνδεόταν με τοπικές γλώσσες, ταξικές εντάσεις και πολιτικές συγκρούσεις.
Η υποκουλτούρα δεν ήταν πλέον μόνο κάτω από μία εθνική κυρίαρχη κουλτούρα. Γινόταν παγκόσμιο δίκτυο τοπικών παραλλαγών.
Η άφιξη του διαδικτύου
Το διαδίκτυο μείωσε δραστικά το κόστος εισόδου σε μια υποκουλτούρα.
Παλαιότερα, η σχετική γνώση μεταδιδόταν μέσα από φίλους, δισκοπωλεία, συναυλίες, περιοδικά, fanzines και μικρές τοπικές σκηνές. Έπρεπε να γνωρίζεις πού θα βρεις έναν σπάνιο δίσκο, ποιο κλαμπ δεχόταν τη συγκεκριμένη κοινότητα και ποιος διέθετε την απαιτούμενη γνώση.
Με το Napster, τα μουσικά forums, το Myspace και αργότερα το YouTube, οποιοσδήποτε μπορούσε να ακούσει μουσική που προηγουμένως ήταν σχεδόν απρόσιτη. Οι τοπικές σκηνές απέκτησαν παγκόσμιο κοινό. Ένας έφηβος σε μια μικρή πόλη μπορούσε να ανακαλύψει ότι υπήρχαν χιλιάδες άνθρωποι με παρόμοια ενδιαφέροντα.
Αυτό υπήρξε απελευθερωτικό, ιδιαίτερα για όσους ζούσαν απομονωμένοι λόγω φύλου, σεξουαλικότητας, φυλής ή γεωγραφίας. Οι ψηφιακές κοινότητες πρόσφεραν αναγνώριση, γλώσσα και αλληλεγγύη.
Ταυτόχρονα, κατέρρευσε μέρος της παλιάς υποπολιτισμικής μυστικότητας. Ο κώδικας που προηγουμένως χρειαζόταν χρόνια για να διδαχθεί μπορούσε πλέον να παρουσιαστεί σε έναν διαδικτυακό οδηγό.
Η πολιτιστική γνώση εκδημοκρατίστηκε, αλλά μετατράπηκε επίσης σε περιεχόμενο.
Ο χίπστερ και η υποκουλτούρα χωρίς όνομα
Στις αρχές του 21ου αιώνα εμφανίστηκε η φιγούρα του χίπστερ. Δεν επρόκειτο για υποκουλτούρα με σαφές πολιτικό πρόγραμμα ή ενιαία μουσική. Ήταν περισσότερο ένας τρόπος κατανάλωσης πολιτισμού: αναζήτηση του άγνωστου, του ανεξάρτητου, του χειροποίητου, του ρετρό και του «αυθεντικού».
Ο χίπστερ εξέφραζε την οικονομία της μεταβιομηχανικής πόλης. Οι παλιές εργατικές γειτονιές μετατρέπονταν σε κέντρα δημιουργικής εργασίας, καφέ, γκαλερί και ακινήτων υψηλότερης αξίας. Η εναλλακτική κουλτούρα μπορούσε να λειτουργήσει ως προπομπός εξευγενισμού μιας περιοχής.
Η υποκουλτούρα δεν αντιστεκόταν απλώς στην αγορά· γινόταν μέρος της αστικής οικονομικής ανάπτυξης. Η «αυθεντικότητα» μετατράπηκε σε ισχυρό εμπορικό σήμα.
Ταυτόχρονα, ο όρος «χίπστερ» χρησιμοποιούνταν σχεδόν πάντοτε για κάποιον άλλον. Λίγοι αυτοπροσδιορίζονταν έτσι. Αυτό δείχνει μια νέα συνθήκη: οι άνθρωποι επιθυμούσαν τη διαφορά, αλλά φοβούνταν ότι μια σταθερή ετικέτα θα αποκάλυπτε πως η διαφορά τους ήταν μαζικά αναπαραγόμενη.
Από τα κοινωνικά κινήματα στην πολιτική του hashtag
Η δεκαετία του 2010 έφερε μια νέα σύνδεση πολιτισμού, στιλ και πολιτικής. Το Occupy, η Αραβική Άνοιξη, το Black Lives Matter, το #MeToo, τα κινήματα για τα δικαιώματα των ΛΟΑΤΚΙ+ και ο κλιματικός ακτιβισμός χρησιμοποίησαν τα κοινωνικά δίκτυα για να οργανώσουν κοινότητες και να διαδώσουν σύμβολα.
Το hashtag λειτουργούσε κάπως όπως το υποπολιτισμικό σημάδι του Hebdige. Δήλωνε συμμετοχή, δημιουργούσε αναγνωρισιμότητα και συνέδεε διαφορετικά άτομα με μια κοινή αφήγηση.
Υπήρχε, όμως, μια κρίσιμη διαφορά. Η παραμάνα του πανκ γινόταν αντιληπτή στον δρόμο από όσους βρίσκονταν κοντά. Το hashtag μπορούσε να διαδοθεί παγκόσμια μέσα σε λίγες ώρες, αλλά η κυκλοφορία του εξαρτιόταν από ιδιωτικές πλατφόρμες.
Η σύγχρονη πολιτιστική αντίσταση χρησιμοποιεί υποδομές που δεν της ανήκουν. Ο αλγόριθμος μπορεί να ενισχύσει ένα μήνυμα, να το περιορίσει, να το αποσυνδέσει από το αρχικό του πλαίσιο ή να το μετατρέψει σε διαφημιστική κατηγορία.
Η πολιτική ταυτότητα γίνεται ταυτόχρονα δεδομένο για εμπορική αξιοποίηση.
TikTok και η γέννηση της αλγοριθμικής αισθητικής
Το TikTok επιτάχυνε αυτήν τη μεταμόρφωση. Η πλατφόρμα δεν περιμένει από τον χρήστη να αναζητήσει μια κοινότητα. Παρατηρεί τη συμπεριφορά του και του προτείνει περιεχόμενο που θεωρεί πιθανό να τον κρατήσει στην οθόνη.
Έτσι δημιουργούνται αισθητικές κατηγορίες όπως:
dark academia,
cottagecore,
coquette,
clean girl,
goblincore,
normcore,
medievalcore,
poetcore.
Καθεμία προσφέρει ένα οπτικό λεξιλόγιο: συγκεκριμένα ρούχα, χρώματα, βιβλία, δωμάτια, μουσική, τοπία και φανταστικούς τρόπους ζωής.
Το cottagecore, για παράδειγμα, προβάλλει μια εξιδανικευμένη αγροτική ζωή με κήπους, χειροποίητα αντικείμενα και αργούς ρυθμούς. Μπορεί να εκφράζει αντίδραση στην αστική πίεση, στην ψηφιακή εργασία και στην κλιματική ανασφάλεια. Μπορεί όμως να είναι και απλώς ένα φίλτρο εικόνας, ένα φόρεμα γρήγορης μόδας και μια εμπορική καμπάνια.
Το dark academia μετατρέπει τη γνώση, την κλασική λογοτεχνία και την πανεπιστημιακή αρχιτεκτονική σε μελαγχολικό στιλ. Εκφράζει νοσταλγία για έναν κόσμο πνευματικής συγκέντρωσης, αλλά συχνά εξιδανικεύει θεσμούς ιστορικά κλειστούς και ταξικά προνομιούχους.
Αυτές οι αισθητικές είναι τρόποι απόδρασης από το παρόν, αλλά και προϊόντα του ίδιου ψηφιακού συστήματος από το οποίο επιχειρούν να αποδράσουν.
Η έρευνα για τις διαδικτυακές αισθητικές επισημαίνει ότι τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης ενισχύουν την ποικιλία των κοινοτήτων γούστου, ενώ ταυτόχρονα επιταχύνουν την εμπορευματοποίησή τους.
Η εμπορευματοποίηση σε πραγματικό χρόνο
Στον κόσμο του Hebdige, μια υποκουλτούρα εμφανιζόταν, γινόταν ορατή και στη συνέχεια απορροφούνταν από τη βιομηχανία.
Σήμερα τα στάδια αυτά συμπίπτουν.
Μόλις μια αισθητική αρχίσει να αποκτά προβολή, οι πλατφόρμες την ταξινομούν, οι influencers την αναπαράγουν, οι εταιρείες παράγουν αντίστοιχα ρούχα και οι διαδικτυακές αγορές γεμίζουν με προϊόντα που χρησιμοποιούν το όνομά της.
Η υποκουλτούρα δεν διαθέτει πλέον απαραίτητα μια περίοδο σχετικής αυτονομίας πριν από την εμπορευματοποίηση. Μπορεί να γεννηθεί εξαρχής μέσα σε ένα σύστημα μετρήσεων, χορηγιών και συνδέσμων αγοράς.
Ο ίδιος ο χρήστης γίνεται μικρή επιχείρηση. Η εμφάνιση δεν δηλώνει μόνο «σε ποια ομάδα ανήκω», αλλά και «ποια είναι η προσωπική μου επωνυμία». Η ταυτότητα πρέπει να είναι αναγνωρίσιμη, φωτογραφίσιμη και κατάλληλη για ταξινόμηση.
Η αντίσταση κινδυνεύει να μετατραπεί σε content strategy.
Οι πολιτικές ψηφιακές υποκουλτούρες
Οι ψηφιακές υποκουλτούρες δεν είναι όλες δημιουργικές ή απελευθερωτικές. Οι ίδιες τεχνικές που συγκροτούν κοινότητες queer νέων, μουσικών ή ακτιβιστών μπορούν να δημιουργήσουν περιβάλλοντα μισογυνισμού, συνωμοσιολογίας και ακροδεξιάς ριζοσπαστικοποίησης.
Η alt-right ανέπτυξε δικό της χιούμορ, memes, γλωσσικούς κώδικες, σύμβολα και εσωτερικές ιεραρχίες. Πολλές από τις αναφορές της παρουσιάζονταν αρχικά ως ειρωνικά αστεία, επιτρέποντας στους χρήστες να αρνούνται ότι υποστηρίζουν πραγματικά το περιεχόμενο.
Εδώ επανεμφανίζεται το πρόβλημα του πανκ που χρησιμοποιούσε απαγορευμένα σύμβολα «μόνο για να σοκάρει». Η ειρωνική χρήση δεν εξουδετερώνει αναγκαστικά ένα σύμβολο. Μπορεί να διευκολύνει την κυκλοφορία και την κανονικοποίησή του.
Η έρευνα για την «αλγοριθμική άνοδο» της alt-right δείχνει ότι οι πλατφόρμες δεν λειτουργούν ως ουδέτεροι αγωγοί. Τα συστήματα προτάσεων, η οικονομία της προσοχής και η επιβράβευση του προκλητικού περιεχομένου μπορούν να ενισχύσουν ξενοφοβικές και ρατσιστικές κοινότητες.
Το ίδιο ισχύει για τμήματα της λεγόμενης manosphere. Η αισθητική της σωματικής πειθαρχίας, του οικονομικού πλούτου και της «απόλυτης αρρενωπότητας» συνδυάζεται με αφηγήσεις περί απώλειας ελέγχου, κοινωνικής παρακμής και εχθρότητας προς τις γυναίκες.
Η σημερινή υποκουλτούρα μπορεί επομένως να λειτουργεί ως καταφύγιο για περιθωριοποιημένους ανθρώπους, αλλά και ως μηχανισμός ριζοσπαστικοποίησης.
Πανδημία, απομόνωση και επιστροφή στην υλικότητα
Η πανδημία επιτάχυνε τη μεταφορά των νεανικών κοινοτήτων στο διαδίκτυο. Συναυλίες, κλαμπ, σχολεία και δημόσιοι χώροι έκλεισαν. Η ταυτότητα έπρεπε να εκφραστεί μέσα από την οθόνη, το υπνοδωμάτιο και το προφίλ.
Η εξέλιξη αυτή ενίσχυσε τις αισθητικές που πρόσφεραν φανταστική απόδραση, οικειότητα και έλεγχο. Παράλληλα, δημιούργησε ισχυρή επιθυμία επιστροφής στο υλικό και στο συλλογικό:
βινύλια και κασέτες,
αναλογική φωτογραφία,
χειροποίητα fanzines,
μικρές συναυλίες,
ανταλλαγές ρούχων,
λέσχες ανάγνωσης,
τοπικά εργαστήρια,
υπαίθρια πάρτι.
Η αναβίωση του αναλογικού δεν αποτελεί απλώς νοσταλγία. Είναι αντίδραση σε έναν κόσμο όπου η πολιτιστική εμπειρία περνά από πλατφόρμες, συνδρομές και αλγορίθμους.
Η υλικότητα γίνεται ξανά μορφή αντίστασης.
Υπάρχουν ακόμη πραγματικές υποκουλτούρες;
Οι ιστορικές υποκουλτούρες δεν εξαφανίστηκαν. Το γκοθ, το πανκ, το metal, το hardcore, το skate και η rave κουλτούρα εξακολουθούν να διαθέτουν μουσικό κανόνα, χώρους συνάντησης, εσωτερικούς κώδικες και διαγενεακή μνήμη.
Το ενδιαφέρον είναι ότι δεν είναι πλέον αποκλειστικά νεανικές. Οι πρώτοι πανκ, γκοθ και ravers έχουν φτάσει στη μέση ή ακόμη και στην τρίτη ηλικία. Συνεχίζουν να ακούν τη μουσική, να συμμετέχουν σε εκδηλώσεις και να αναγνωρίζουν ο ένας τον άλλον μέσα από μικρές ενδυματολογικές λεπτομέρειες.
Η υποκουλτούρα μπορεί να γίνει μακροχρόνια πολιτιστική ταυτότητα, όχι απλώς εφηβικό στάδιο.
Παράλληλα, υπάρχουν νέες κοινότητες γύρω από το gaming, το cosplay, τα anime, την K-pop, τα sneakers, το streetwear, το drag, τη ballroom κουλτούρα, την οικολογία και διαφορετικές μορφές τεχνολογικού πειραματισμού.
Δεν εκφράζονται όλες μέσα από καθημερινά ρούχα. Μπορεί να διακρίνονται από τη γλώσσα, τα memes, τις τεχνικές γνώσεις, τα ψηφιακά αντικείμενα ή τη συμμετοχή σε συγκεκριμένα γεγονότα.
Πότε μια αισθητική γίνεται υποκουλτούρα;
Δεν αποτελεί κάθε «-core» υποκουλτούρα. Η οπτική ομοιότητα δεν αρκεί.
Για να μιλήσουμε ουσιαστικά για υποκουλτούρα, χρειάζεται ένας συνδυασμός στοιχείων:
Κοινότητα: Υπάρχουν πραγματικές, επαναλαμβανόμενες σχέσεις μεταξύ των μελών;
Συμβολικός κώδικας: Διαθέτουν ιδιαίτερη γλώσσα, μουσική, εικόνες και εσωτερικές αναφορές;
Αξίες: Υπάρχει κάποια κοινή αντίληψη για την κοινωνία ή τον τρόπο ζωής;
Διάρκεια: Επιβιώνει η κοινότητα πέρα από έναν κύκλο μόδας;
Υποδομή: Υπάρχουν χώροι, ανεξάρτητες εκδόσεις, labels, forums, servers ή δίκτυα αλληλοϋποστήριξης;
Όρια: Έχει σημασία για τα μέλη ποιος συμμετέχει ουσιαστικά και ποιος απλώς αντιγράφει την εμφάνιση;
Τριβή με την κανονικότητα: Υπάρχει κάποια πραγματική απόσταση από τον κυρίαρχο τρόπο ζωής;
Όταν υπάρχει μόνο εικόνα, έχουμε κυρίως αισθητική ή microtrend. Όταν υπάρχουν κοινότητα, μνήμη, πρακτική και δέσμευση, μπορούμε να μιλήσουμε για υποκουλτούρα.
Από τη συλλογική αντίσταση στην ατομική επιμέλεια του εαυτού
Η ιστορική μεταβολή μπορεί να συνοψιστεί ως μετάβαση από τη συλλογική υποκουλτούρα στην ατομικά επιμελημένη ταυτότητα.
Στη δεκαετία του 1970, το στιλ έλεγε συχνά: «Εμείς, τα παιδιά αυτής της τάξης ή αυτής της γειτονιάς, δεν αποδεχόμαστε όσα μας προσφέρετε».
Σήμερα λέει συχνότερα: «Αυτή είναι η δική μου, μοναδική σύνθεση αναφορών».
Η αλλαγή συνδέεται με τον νεοφιλελευθερισμό. Όσο η κοινωνία αντιμετωπίζει την εργασία, την επιτυχία, την αποτυχία και την ταυτότητα ως ατομικά σχέδια, τόσο το άτομο καλείται να γίνει επιμελητής και επιχειρηματίας του εαυτού του.
Αυτό δεν σημαίνει ότι η συλλογικότητα εξαφανίστηκε. Σημαίνει ότι πρέπει να οικοδομηθεί μέσα σε ένα περιβάλλον που ανταμείβει την προσωπική προβολή, την ταχύτητα και τη διαρκή αλλαγή.
Τι παραμένει ζωντανό από τον Hebdige
Ο Hebdige παραμένει πολύτιμος επειδή μας έμαθε να μην αντιμετωπίζουμε την εμφάνιση ως επιφάνεια χωρίς κοινωνικό βάθος.
Τα ρούχα, τα κουρέματα, η μουσική και τα αντικείμενα εξακολουθούν να αποτελούν κοινωνική γλώσσα. Η αγορά εξακολουθεί να απορροφά την εξέγερση. Τα μέσα εξακολουθούν να μετατρέπουν τις περιθωριακές ομάδες είτε σε απειλή είτε σε θέαμα.
Το μοντέλο του, όμως, χρειάζεται διεύρυνση.
Η τάξη παραμένει σημαντική, αλλά δεν είναι η μόνη δομή.Το φύλο, η φυλή, η σεξουαλικότητα, η μετανάστευση και η γεωγραφία διαμορφώνουν επίσης το ποιος μπορεί να συμμετέχει και ποιος έχει την οικονομική δυνατότητα να κατασκευάσει ένα συγκεκριμένο στιλ.
Επιπλέον, δεν είναι κάθε πολιτιστική επιλογή αντίσταση. Οι άνθρωποι ντύνονται και δημιουργούν κοινότητες για διασκέδαση, φιλία, ερωτική επιθυμία, αισθητική απόλαυση ή αίσθηση ασφάλειας. Η θεωρία δεν πρέπει να μετατρέπει κάθε παντελόνι σε πολιτική διακήρυξη.
Το σημαντικότερο νέο στοιχείο είναι η πλατφόρμα. Σήμερα, ανάμεσα στην ομάδα και στην κοινωνία παρεμβάλλεται ένας αλγόριθμος που επιλέγει τι θα γίνει ορατό, τι θα συνδεθεί με διαφήμιση και ποιο περιεχόμενο θα οδηγήσει τον χρήστη βαθύτερα σε μια κοινότητα.
Από την παραμάνα στο hashtag
Το 1979, η υποκουλτούρα δημιουργούσε ένα δυσανάγνωστο μήνυμα και η κοινωνία προσπαθούσε να το αποκωδικοποιήσει.
Σήμερα, η ταυτότητα κατασκευάζεται συχνά δημόσια. Συνοδεύεται από hashtag, επεξηγηματικό βίντεο, σύνδεσμο αγοράς και αλγοριθμική κατηγορία. Μπορεί να διαδοθεί σε ολόκληρο τον κόσμο μέσα σε ώρες και να ξεχαστεί μέσα σε εβδομάδες.
Η παραμάνα του πανκ άλλαζε το νόημα ενός καθημερινού αντικειμένου. Το hashtag αλλάζει την κλίμακα και την ταχύτητα με την οποία συγκροτείται μια κοινότητα. Το πρώτο έπρεπε να το δεις στον δρόμο. Το δεύτερο σε βρίσκει μόνο του στην οθόνη.
Και όμως, πίσω από τη διαφορά παραμένει η ίδια ανθρώπινη ανάγκη:να μετατρέψουμε την εμφάνιση, τον ήχο και τα αντικείμενα σε απάντηση στο ερώτημα ποιοι είμαστε και με ποιους θέλουμε να μοιραστούμε τον κόσμο.
Η υποκουλτούρα δεν πέθανε. Έχασε συχνά τα σαφή της σύνορα, έγινε παγκόσμια και δικτυωμένη, απέκτησε μικρότερη διάρκεια και μεγαλύτερη ταχύτητα. Άλλοτε λειτουργεί ως κοινότητα αντίστασης και άλλοτε ως κατάλογος προϊόντων. Άλλοτε προστατεύει τους αποκλεισμένους και άλλοτε οργανώνει νέες μορφές μίσους.
Αυτό που άλλαξε περισσότερο δεν είναι η επιθυμία των ανθρώπων να διαφέρουν. Είναι οι δυνάμεις που οργανώνουν, ταξινομούν και εμπορεύονται αυτήν τη διαφορά.
Στην εποχή του Hebdige, η υποκουλτούρα πάλευε να κερδίσει χώρο μέσα στην πόλη και στα μέσα ενημέρωσης. Σήμερα παλεύει να διατηρήσει νόημα μέσα σε ένα σύστημα που μπορεί να μετατρέψει κάθε διαφοροποίηση σε δεδομένο, κάθε ταυτότητα σε αγορά και κάθε εξέγερση σε αισθητική.
Ένα νέο κύμα ηλεκτρονικής απάτης βρίσκεται σε εξέλιξη, με επιτήδειους να στέλνουν μαζικά SMS σε πολίτες, εμφανιζόμενοι ως δήθεν δημόσια αρχή και ενημερώνοντάς τους ότι έχουν εκκρεμή τροχαία παράβαση ή πρόστιμο. Το μήνυμα συνήθως είναι γενικό και αόριστο, χωρίς συγκεκριμένα στοιχεία για το όχημα ή την υποτιθέμενη παράβαση, ενώ περιλαμβάνει έναν σύνδεσμο που καλεί τον παραλήπτη να ακολουθήσει για να τακτοποιήσει δήθεν την οφειλή.
Στόχος των δραστών δεν είναι απαραίτητα η είσπραξη ενός μικρού προστίμου, αλλά κυρίως η υποκλοπή προσωπικών και οικονομικών δεδομένων. Με το πάτημα του συνδέσμου, ο χρήστης μπορεί να οδηγηθεί σε πλαστή ιστοσελίδα, όπου επιχειρείται η συλλογή ευαίσθητων στοιχείων, τα οποία στη συνέχεια μπορεί να χρησιμοποιηθούν για περαιτέρω απάτες ή ακόμη και για παράνομες συναλλαγές.
O κ. Γιώργος Παπαπροδρόμου
Όπως επισημαίνει ο Ειδικός σε θέματα Κυβερνοασφάλειας, Γιώργος Παπαπροδρόμου, μιλώντας στον Νίκο Αγγελάκη, το πρώτο και σημαντικότερο βήμα προστασίας είναι να μην πατήσουμε τον σύνδεσμο που περιλαμβάνεται σε ένα ύποπτο μήνυμα. Εξίσου σημαντικό είναι να διατηρούμε την ψυχραιμία μας. Η αίσθηση επείγοντος και ο φόβος ότι «έχουμε πρόστιμο και πρέπει να το πληρώσουμε τώρα» αποτελούν βασικά εργαλεία των απατεώνων για να χειραγωγήσουν το υποψήφιο θύμα.
Ιδιαίτερη προσοχή χρειάζεται και σε άλλες μορφές ηλεκτρονικής απάτης, όπως τα μηνύματα για δήθεν επιστροφές φόρων, τηλεφωνικές επικοινωνίες από υποτιθέμενα λογιστικά γραφεία, αλλά και οι επενδυτικές απάτες. Η βασική αρχή παραμένει η ίδια: Δεν δίνουμε προσωπικά ή τραπεζικά στοιχεία και πραγματοποιούμε οι ίδιοι τη διασταύρωση μέσω των επίσημων καναλιών των αρμόδιων υπηρεσιών.
Η κυβερνοασφάλεια, όπως τονίζει ο κ. Παπαπροδρόμου, δεν είναι υπόθεση μόνο των αρχών. Είναι υπόθεση όλων μας και απαιτεί ενημέρωση, κριτική σκέψη και ιδιαίτερη προσοχή κάθε φορά που ένα μήνυμα επιχειρεί να μας οδηγήσει σε μια ενέργεια που δεν έχουμε οι ίδιοι ξεκινήσει.
Αν οποιοσδήπουτε άλλος πρωθυπουργός λίγες ημέρες μετά από τον θάνατο ανθρώπων στις φωτιές και την αποτέφρωση εκατοντάδων χιλιάδων στρεμμάτων και περιουσιών πολιτών διαφήμιζε με τόσο προκλητικό τρόπο ότι κάνει διακοπές και βουτιές στη θάλασσα θα είχε ξεσπάσει σάλος. Τα ΜΜΕ θα τον κατακεραύνωναν…Όχι τον κ. Μητσοτάκη όμως…
Επιπλέον ο πρωθυπουργός θα πρέπει να είναι γνώστης των επίσημων στοιχείων που λένε ότι επί πρωθυπουργίας του, ένας στους δύο Έλληνες είναι αδύνατον να κάνει έστω και μία εβδομάδα διακοπών…Κι όμως εκείνος συνεχίζει να φωτογραφίζεται σε χαλαρές πόζες διακοπών…
Ο κάθε άνθρωπος, ακόμη και ο πρωθυπουργός, έχει δικαίωμα στις διακοπές. Ο κ. Μητσοτάκης δεν εξαιρείται. Αλλά αυτό που δεν μπορεί να εξηγηθεί με καμία λογική είναι γιατί επιμένει να προκαλεί το κοινό αίσθημα διαφημίζοντας ότι περνά πολύ καλά την ίδια ώρα που η πλειοψηφία των πολιτών δεν περνά καλά και η χώρα σίγουρα πάει από το κακό στο χειρότερο, όσο «ρετουσάρισμα» κι αν γίνεται από τον κυβερνητικό προπαγανδιστικό μηχανισμό.
Το γιατί δεν ασκείται κριτική από την πλειοψηφία των ΜΜΕ έχει τις εξηγήσεις του…
Ευτυχώς υπάρχουν και οι εξαιρέσεις ,όπως η εφημερίδα Δημοκρατία που τις τελευταίες ημέρες κατακεραυνώνει τον κ. Μητσοτάκη που «διακοπάρει» ,όπως και όλοι οι υπουργοί του.
Γράφει:
Τελικά, αν υπάρχει κάτι που λειτουργεί υποδειγματικά στην Ελλάδα του Κυριάκου Μητσοτάκη, αυτό είναι το πρόγραμμα των πρωθυπουργικών διακοπών. Ούτε γραφειοκρατία, ούτε καθυστερήσεις, ούτε «τεχνικά προβλήματα». Οι βουτιές συνεχίζονται κανονικότατα και πλέον απέκτησαν και οικογενειακό χαρακτήρα.
Μετά το χθεσινό μπάνιο του πρωθυπουργού στο Μαράθι, σήμερα ήρθε και το σχετικό…. οικογενειακό ενσταντανέ. Ο Κωνσταντίνος Μητσοτάκης βρίσκεται στα Χανιά και φρόντισε να μοιραστεί στα social media φωτογραφία με τον πατέρα του δίπλα στη θάλασσα.
Φαίνεται πως ο κ. Μητσοτάκης πήρε πολύ σοβαρά το καλοκαιρινό διάλειμμα. Άλλωστε, μας έχει δείξει πολλές φορές στο παρελθόν πως η πραγματικότητα μπορεί να περιμένει. Οι πολίτες μπορούν να συνεχίσουν να παλεύουν με την ακρίβεια, τη γραφειοκρατία και ένα «επιτελικό κράτος» που συχνά αποδεικνύεται πολύ αποτελεσματικότερο στις εξαγγελίες παρά στην εφαρμογή τους.
Στο πρωθυπουργικό πρόγραμμα, πάντως, όλα κυλούν ρολόι. Μπάνιο χθες, οικογενειακές βουτιές σήμερα και σε λίγες ημέρες επιστροφή στην Αθήνα για την προετοιμασία της ΔΕΘ.
Εκεί θα ξανακούσουμε πιθανότατα για την Ελλάδα του εκσυγχρονισμού, που… «αλλάζει». Μέχρι τότε, η χώρα μπορεί να περιμένει. Οι Μητσοτάκηδες κάνουν ακόμη μπάνιο.
Πλέον η λύση είναι μία: Να τους στείλουμε μόνιμα για διακοπές!!!
Σήμερα αδελφέ θα ήθελα να σου χαρίσω την Λευτεριά της Κύπρου, ως δώρο στην μνήμη σου, αλλά δυστυχώς τα δικά μου τα «ΘΕΛΩ», όπως και η δική σου «ΘΥΣΙΑ» ΕΧΑΘΗΚΑΝ στην σκοπιμότητα των ΣΧΕΔΙΩΝ της Νέας Τάξεως και της Παγκοσμιοποιήσεως.
Αδελφέ, δέξου σε παρακαλώ αυτά τα λίγα λόγια της ψυχής μου, ως δώρο, της τιμής σου. Για σήμερα, με συγχωρείς, αυτά μονάχα έχω να σου προσφέρω. Αύριο… Ίσως!!! Ελπίζω!!! Ακόμα ελπίζω πως θ’ αστράψει ξανά το ΦΩΣ του Ελληνισμού!!! Ελπίζω αδελφέ, ακόμα ελπίζω!!!
Ωδή
Μέρα μηδέν τό έλαβες τό μήνυμα εκείνο
τό χαραγμένο στων αλύγιστων ηρώων μας τήν μνήμη
μέ του δίκιου τους τήν λάμψη.
Καί στην ομίχλη απ’ τό χθές, μέσα στην θύμησή σου,
ως σάλπισμα εξέγερσης πελώριο ξεπροβάλει
τής νιότης σου τό όραμα που στένεψε τόν χρόνο.
Ξάφνου η καρδία σου τράνεψε κι απλώνοντας τά χέρια
πλάτυνες τούς ορίζοντες κι ύψωσες στά ουράνια
της σκλάβας Κύπρου τήν κραυγή:
« Τούρκε, Αττίλα φονευτή, δέν σου ανήκει τούτ’ η γή! »
Έτσι ενόγαγες εσύ τήν Λευτεριά
κι έγινες θρύλος, ύμνος μας τρανός κι υπόσχεση αντάμα
νά πληρωθεί του έθνους μας το ακριβό τό τάμα.
Κι εμείς, κρατώντας ταπεινά ως μόνο φυλαχτό
τήν καύτρα του τσιγάρου σου που κρέμοταν στά χείλη,
σαν πυροκόκκινη φωτιά σέ Λευτεριάς καντήλι,
ως ακριβό θυμίαμα τήν ώρια θύμησή σου
καί σαν τό θείο άγιασμα τό αίμα της πληγής σου,
παρουσιάζουμε σεμνά τά όπλα της ψυχής
καί σου ευχόμαστε θερμά μ’ ένα λεπτό σιγής:
« Καλό ταξίδι Σολωμέ! Πήγαινε στο καλό.
Εμείς σέ συντροφεύουμε μέ ένα ευχαριστώ!
Σ’ ευχαριστούμε όλοι εμείς, της ελπίδας η γενιά
που κέρδισε μιά ματωμένη σπιθαμή ελευθεριά!
Σ’ ευχαριστούμε! Έχε γειά!»
Η δολοφονία του Σολωμού Σολωμού δεν ξεσήκωσε τους ραγιάδες. Ο θάνατός του απέβη άκαρπος.
Ας τον τιμήσουμε εμείς μαζί με τους ήρωές μας που έπεσαν για την Πατρίδα.
Στη μνήμη των νεκρών και αγνοουμένων της Διμοιρίας Μηχανικού της ΕΛΔΥΚ
του Χαράλαμπου Τσιτσιμπίκου, Αντιστρατήγου ε.α. Επίτιμου Υπαρχηγού ΓΕΣ
Συμπληρώνονται σήμερα 52 χρόνια από την αποφράδα περίοδο των επιχειρήσεων του 1974 στο Αδελφό Κράτος της Κύπρου κατά την οποία το 38% της έκτασης του κατακτήθηκε και συνεχίζει να κατέχεται από τους Τούρκους. Στην παρούσα περιγραφή των γεγονότων θα αναφερθώ στη 2η φάση των επιχειρήσεων του ΑΤΤΙΛΑ 2 από 15-16 Αυγούστου 1974 και ιδιαίτερα στα γεγονότα που έλαβε μέρος η ΕΛΔΥΚ.
Θεωρώ σκόπιμο να αναφέρω ότι πολλά γράφηκαν για την περίοδο των τελευταίων 10 ετών από το 1963 και μέχρι το πέρας των επιχειρήσεων το 1974 από συμμετέχοντες στα γεγονότα χαμηλόβαθμους και υψηλόβαθμους συναδέλφους και όχι μόνο και διαπίστωσα ότι υπάρχουν περίοδοι που ,αν και επέδρασαν σημαντικά στην όλη μαχητική ισχύ των υπαρχουσών -συμμετεχουσών δυνάμεων καθώς και στα προκύψαντα αποτελέσματα , δεν έχουν αναλυθεί με την αρμόζουσα υπευθυνότητα. Συγκεκριμένα η περίοδος προ της 20ης Ιουλίου η οποία μείωσε την μαχητικότητα των υπαρχουσών δυνάμεων κατά 40% τουλάχιστον καθώς και η ενδιάμεση περίοδος από 23ης Ιουλίου-14ης Αυγούστου 1974 με τις όποιες επιπτώσεις στο ηθικό των μαχόμενων Μονάδων. Δεν είμαι αρμόδιος να περιγράψω έστω και το ελάχιστο για την περίοδο αυτή γιατί δεν είχα την τιμή να υπηρετήσω, στην Κύπρο και να ζήσω κάπως την όλη κατάσταση, αλλά θεωρώ ότι πολύ αρμοδιότεροι εμού θα έπρεπε να το κάνουν. Ευελπιστώ ότι ο απόρρητος φάκελος της Κύπρου όταν ανοιχθεί θα δώσει τα στοιχεία αυτά τα οποία μόνον πληροφόρηση θα δώσουν και όχι υπευθύνους για έλεγχό έστω και αν αποδήμησαν εις Κύριο.
Θα επανέλθω στο κύριο θέμα μου που είναι οι ήρωες της Διμοιρίας (ΜΧ) της ΕΛ.ΔΥ.Κ.
Ελληνική Δύναμη Κύπρου (ΕΛΔΥΚ) ιδρύθηκε στις 16 Αυγούστου 1960, με την υπογραφή της Συνθήκης Ζυρίχης – Λονδίνου στη Λευκωσία με την δημιουργία της Κυπριακής Δημοκρατίας. Η ΕΛΔΥΚ αποτελείτο από τη Διοίκηση, το Επιτελείο, το 1° και 2° Τάγμα Πεζικού, τον Λόχο Υποστήριξης και Λόχο Διοίκησης. Το σύνολο της ήταν 950 αξιωματικοί και οπλίτες. Απ’ τα άλλα όπλα υπήρχε μόνο η Διμοιρία Μηχανικού, που αριθμούσε 30 άνδρες και τα απαραίτητα μηχανήματα για εκπλήρωση της αποστολής της. Όλα τα τεχνικά και οικοδομικά έργα του στρατοπέδου, καθώς και την αμυντική οργάνωση του εδάφους εντός και εκτός αυτού ,εκτέλεσαν οι σκαπανείς του Μηχανικού.
Η ΕΛΔΥΚ του 1974 αποτελούσε μια άρτια εκπαιδευμένη και πολύ αξιόμαχη μονάδα. Ήταν στελεχωμένη σε επίπεδο υπό-μονάδων, με αξιόλογα και ικανότατα στελέχη. Αυτό αποδείχθηκε μέσα από τα πολεμικά γεγονότα. Η όλη οργάνωσή της γινόταν σύμφωνα με τα πρότυπα του Ελληνικού Στρατού, στον οποίο και ουσιαστικά ανήκε. Είχε σαν κύρια αποστολή την προστασία της Κύπρου..
Η διμοιρία του Μηχανικού καθ’ όλη τη διάρκεια του πολέμου, με διοικητή τον άξιο Λοχαγό (ΜΧ) Σωτήριο Σταυριανάκο παρατάχτηκε δίπλα από τον Λόχο Διοικήσεως στο ύψωμα ‘Β’ και αντιστάθηκε με όλες τις σωματικές και ψυχικές δυνάμεις εναντίον του βάρβαρου εισβολέα. Αποδείχθηκε ότι ήταν μια από τις πιο οργανωμένες ομάδες, που υπερασπίστηκαν την άμυνα της Κύπρου, προκαλώντας τρομερές απώλειες στις Τούρκικες δυνάμεις.
Στις 16 Αυγούστου οι μαχητές του Μηχανικού πρόβαλαν τον άφθαστο ηρωισμό, πολεμώντας όρθιοι, με πρώτο τον Λοχαγό τους, αντιμετωπίζοντας τα Τουρκικά άρματα, που εισέβαλαν στη μονάδα τους, στην Ελληνική, δική τους γη. Κράτησαν τις θέσεις τους και δεν οπισθοχώρησαν. Μαχόμενοι υπέρ πίστεως και πατρίδας έπεσαν σχεδόν μέχρι ενός, εφαρμόζοντας τις διαταγές του ενδόξου διοικητή τους, που ισχύουν και μετά τον θάνατό του. «Ούτε ένα βήμα πίσω, λiοντάρια μου».( Αρθρογραφία ιστορικού Σταύρου Καρκαλέτση)
Μία από τις πιο γλαφυρές καταθέσεις ήταν αυτή του Λοχία (ΜΧ )Διονύση Πλέσσα .
«Μας έκανε εντύπωση ότι οι Τούρκοι επιτίθεντο αφύλαχτοι, γι’ αυτό και είχαν φοβερές απώλειες. Έφθασαν πολύ κοντά μας και εμείς είχαμε διαταγή από τον Λοχαγό Σταυριανάκο να τους αφήσουμε να πλησιάσουν και μετά να τους κτυπήσουμε . Είχαμε και κάποια κάλυψη από το Πυροβολικό. Έπεσε λοιπόν ένα βλήμα του Πυροβολικού ακριβώς μέσα στην μπούκα του προπορευόμενου άρματος, που σταμάτησε. Όσοι ήταν μέσα σκοτώθηκαν.
Τα υπόλοιπα τρία ανέστρεψαν και οπισθοχώρησαν. Οι Τούρκοι δεν ήταν προετοιμασμένοι για οπισθοχώρηση και τα έχασαν. Τότε ακούσαμε τον λοχαγό Σταυριανάκο μέσα από το όρυγμά του, που φώναξε:
– Ρε! Είσαστε άντρες; Ναι απαντήσαμε όλοι μαζί και διέταξε έφοδο..
Εμείς ήμασταν 30 άτομα. Βάλαμε ξιφολόγχη, βγήκαμε έξω και τους κυνηγήσαμε .
Κάποιοι από τους Τούρκους πέρασαν το δρόμο και διέφυγαν. Οι περισσότεροι όμως, περίπου 100, κρύφτηκαν πίσω από ένα υδραγωγείο. Έβγαζαν το κεφάλι τους σιγά- σιγά και προσπαθούσαν να διασχίσουν το δρόμο. Όποιοι πέρασαν, γλίτωσαν. Κάποια στιγμή επεχείρησαν να βγουν όλοι μαζί. Στήσαμε τα πολυβόλα και τους θερίσαμε. Ανέβηκε το ηθικό μας. Μας συγκίνησε ότι αυτό έτυχε την ημέρα της Παναγίας».
Ο ηρωικός θάνατος του λοχαγού(ΜΧ) Σωτηρίου Σταυριανάκου.
Στις 16 Αυγούστου η εχθρική πίεση κατέστη πλέον αφόρητη. Τους ηρωϊκούς άνδρες της ΕΛΔΥΚ προσέβαλαν αεροσκάφη, όλμοι και πυροβόλα. Μέσα στο στρατόπεδο τα πάντα ερειπώθηκαν. Στις 11,00 οι Τούρκοι προσεγγίσανε επικίνδυνα τις θέσεις των αμυνομένων στο ύψωμα «Β». Τότε, ενώ τα άρματα απείχαν λίγα μέτρα έπεσε ηρωϊκά ο Μανιάτης Λοχαγός (ΜΧ) Σωτήριος Σταυριανάκος εξερχόμενος του ορύγματός του για να αντιμετωπίσει το άρμα.
Ο τότε ταγματάρχης (ΠΖ) Διοικητής του λόχου διοικήσεως της ΕΛΔΥΚ Σπυρίδων Δελλής, αμυνόμενος στο ύψωμα «Β» με τον Λοχαγό(ΜΧ) Σωτήριο Σταυριανάκο ,δέστε πως περιγράφει στη σελίδα 144 του βιβλίου του «Η αυτοθυσία της Ελληνικής Δύναμης Κύπρου (ΕΛΔΥΚ) τις συνθήκες θανάτου του ήρωα Λοχαγού (ΜΧ) Σωτηρίου Σταυριανάκου «.Ο αναφερόμενος αξιωματικός εφονεύθη τις προμεσημβρινές ώρες της 16ης Αυγούστου του 1974, κατά τη διάρκεια των επανειλημμένων τουρκικών σφοδρών επιθέσεων επί του υψώματος Β, αφού προσβλήθηκε από ριπή πολυβόλου τουρκικού άρματος στην προσπάθειά του να πυροβολήσει τον οδηγό τουρκικού άρματος διαμέσου της θυρίδας του οδηγού όρθιος με το πιστόλι του των 0,45’’. Δέχθηκε τη βολή στο μέτωπο και έπεσε νεκρός. Προήχθη αναδρομικά σε ταγματάρχη αυθημερόν με βάση την εγκύκλιο με αρ. 6 του ΓΕΣ της 15ης Ιανουαρίου 1975 . Προς τιμήν του, αλλά και των ηρωϊκών νεκρών τραυματιών και αγνοουμένων της Διμοιρίας Μηχανικού το σημερινό στρατόπεδο της ΕΛΔΥΚ φέρει το όνομά του. Η διμοιρία του είχε τις περισσότερες απώλειες σε νεκρούς ,τραυματίες και αγνοουμένους από οποιοδήποτε άλλο ισοδύναμο ελληνικό τμήμα στις επιχειρήσεις του 1974. Την ίδια ημέρα και με τις παραπάνω συνθήκες εφονεύθη και ο μόνιμος Αρχιλοχίας Μηχανικού Κωνσταντίνος Κούρλιος του Νικολάου βοηθός διμοιρίτη της παραπάνω Διμοιρίας . Προήχθη σε Ανθυπασπιστή αυθημερόν με την ίδια εγκύκλιο. Επίσης την ίδια ημέρα εξαφανίστηκε και ο επόμενος βοηθός Διμοιρίτη της ίδιας Διμοιρίας Αρχιλοχίας Μηχανικού Νικόλαος Γιαννακόπουλος του Δημητρίου. Προήχθη σε ανθυπασπιστή την ίδια ημέρα με την ίδια εγκύκλιο.»
Τιμή και δόξα και στα αδέλφια μας του Μηχανικού, που έδωσαν τη ζωή τους για την ελευθερία της Κύπρου:
Οι πεσόντες ήρωες του Μηχανικού της ΕΛΔΥΚ
Λοχαγός Σταυριανάκος Σωτήριος
Αρχιλοχίας Κούρλιος Κωνσταντίνος
Έφεδρος Λοχίας Ζαχαράτος Εμμανουήλ
Έφεδρος Δεκανέας Γκάβος Χρήστος,
Στρατιώτης Ηλιόπουλος Ιωάννης
Στρατιώτης Πιπεριάν Παρσέχ
Αγνοούμενοι ήρωες του Μηχανικού της ΕΛΔΥΚ
7.Ανθυπασπιστής Γιαννακόπουλος Νικόλαος
8.Επιλοχίας Οικονόμου Ηλίας
9.Λοχίας Αθανασόπουλος Δημήτριος
1o.Δεκανέας Άνθης Ελευθέριος
11.Δεκανέας Κατρακάκης Θεοχάρης
12.Δεκανέας Παπατσάνης Αθανάσιος
13.Δεκανέας Σταματόπουλος Κωνσταντίνος
14.Δεκανέας Μπουρέκας Ασημάκης του Μενελάου
15.Δεκανέας Τριάντης Βασίλειος του Αντωνίου
Επισημαίνω, επί τη ευκαιρία, ότι κατά την διαταχθείσα υποχώρηση της ΕΛΔΥΚ σε άλλη θέση εφονεύθη τις μεσημβρινές ώρες της 16ης Αυγούστου 1974 και ο άλλος Συμμαθητής μου Λοχαγός (ΠΖ) Βασίλειος Σταμπουλής από Κασσάνδρα Χαλκιδικής . Προτομή του βρίσκεται προ του Δημαρχείου.
Αυτούς και άλλους πολλούς, που έπεσαν για του Χριστού την πίστη την αγία και της Πατρίδος την Ελευθερία ,σε όλους τους αγώνες του Έθνους, θα είχε στο νου του ο Κωνσταντίνος Καβάφης, όταν έγραφε αυτούς τους στίχους:
«Τιμή σ’ εκείνους όπου στην ζωή των
ώρισαν να φυλάγουν Θερμοπύλες
Ποτέ από το χρέος μη κινούντες,
δίκαιοι κ’ ίσιοι, σ ‘ όλες των τες πράξεις,
αλλά με λύπη κιόλας κ’ ευσπλαχνία,
γενναίοι οσάκις είναι πλούσιοι κι όταν
είναι πτωχοί, πάλ’ εις μικρόν γενναίοι,
πάλι συντρέχοντες, όσο μπορούνε,
πάντοτε την αλήθεια ομιλούντες,
πλην χωρίς μίσος για τους ψευδομένους,
Και περισσότερη τιμή τους πρέπει,
όταν προβλέπουν ( και πολλοί προβλέπουν )
πως ο Εφιάλτης θα φανεί στο τέλος,
Κι’ οι Μήδοι επί τέλους θα διαβούνε
Αιωνία η μνήμη σας αθάνατοι νεκροί και αγνοούμενοι. Η Ελλάδα σας ευγνωμονεί.
Οι συμμαθητές σας προσεύχονται για σας και αισθάνονται υπερήφανοι.
Χαράλαμπος Τσιτσιμπίκος
Αντιστράτηγος ε.α – Επίτιμος Β’Υ/ΓΕΣ
Σημαντικά στοιχεία στο βιβλίο του Κύπριου Πρεσβυτέρου Ανδρέα Βόρκα ( Ανθγού (ΜΧ) στις επιχειρήσεις) « Εις Μνημόσυνον Αιώνιον Ηρώων70 Τ.ΜΧ.» αναφερόμενο λεπτομερώς για το καθένα χωριστά από τους νεκρούς και αγνοουμένους της Διμοιρίας Μηχανικού της ΕΛΔΥΚ.
Ο ρωσικος στρατος απεχει 3 χιλιομετρα απο το να μπει ξανα στην πολη Ντρουζκοβκα, την ειχε χασει στης 7 ιουλιου 2014! τωρα η μαχη ειναι στο χωριο Ραισκοε ,αν πεσει οι ρωσοι θα μπουν στα πρωτα σπιτια της Ντρουζκοβκα απ την πισω μερια.
Ο ουκρανικος στρατος ριχνει εφεδριες στο μετωπο του Κομαρ στο νοτο.
–#Germany : To #AFD που εχει πει θα διακοψει καθε σχεση με την Ουκρανια και θα τα βρει με την Ρωσια κυριολεκτικα σαρωνει στην Γερμανια!! Αν στης εκλογες του Σεπτεμβριου νικησει στην Σαξονια με 45% …. ηδη εχει 43% ,η αν το κομμα πρασινων παρει 4,9% ηδη εχει 5% τοτε θα πεσει η κυβερνηση Μερτζ και θα γινουν γενικες εκλογες!! Στην Πομερανια εχει φθασει στο 36% με εκρηκτικη ανοδο!! το κομμα του Μερτζ καταρεεει κατω απο 10% εκει.. .Η προφητεια του Οσιου Παισιου για την Γερμανια αρχιζει να γινεται πραξη._
#Οι_Ουκρανικες_προελασεις
Κατάσταση στις κατευθύνσεις Στεπνοχίρσκ και Ορίχιβ, στην περιφέρεια Ζαπορίζια:
1) Στα δυτικά, οι ουκρανικές δυνάμεις εκκαθάρισαν τις νότιες ακρες του #Πριμόρσκε από προηγούμενες ρωσικές διεισδύσεις και επέκτειναν το προπύργιό τους νότια του ποταμού Σούκι στο βόρειο Πλάβνι. Από εκεί, προχώρησαν νοτιότερα, βελτιώνοντας τις θέσεις τους στο κεντρικό τμήμα του Πλάβνι, όπου η Ρωσία ρίχνει τώρα βόμβες KAB. Άλλες ομάδες εφόδου προχώρησαν πιο κάτω στον αυτοκινητόδρομο και προσπαθούν να φτάσουν στα βόρεια περίχωρα του Καμιάνσκε. Στα βορειοανατολικά, οι Ουκρανοί τελικά εκκαθάρισαν το υπόλοιπο τμήμα του Στεπνοχίρσκ βόρεια του ποταμού Σούκι μετά από πολλούς μήνες έντονων μαχών, πριν στη συνέχεια αποκτήσουν τον έλεγχο της οδού Αχάρνα νότια του ποταμού. Από εδώ, προσπαθούν να εισέλθουν στη νοτιότερη μικρο-περιοχή της πόλης.
2)Κατάσταση στις κατευθύνσεις του Pokrovs’ke και του Komar, Περιοχή Donetsk/Dnipropetrovsk: Κατά τις τελευταίες τρεις εβδομάδες, οι ουκρανικές δυνάμεις συνέχισαν τις αντεπιθέσεις τους, καθαρίζοντας μεγάλα τμήματα της γκρίζας ζώνης και διασπώντας προς το ρωσικό τακτικό μετόπισθεν. Στο νοτιοδυτικό τμήμα, οι ουκρανικές δυνάμεις ανακατέλαβαν τα χωριά Vorone και Sichneve, μαζί με τις γειτονικές δασικές εκτάσεις, και τώρα προωθούνται νότια/νοτιοανατολικά προς το Komyshuvakha και το Maliivka. Άλλες δυνάμεις καθάρισαν το χωριό Oleksandrohrad, επαναφέροντας τον έλεγχο στην ανατολική όχθη του ποταμού Vovcha, πριν ανακαταλάβουν το χωριό Voskresenka. Η πτώση της Voskresenka επέτρεψε σε ουκρανικές ομάδες εφόδου να προωθηθούν νότια στα χωράφια ανατολικά του Maliivka, όπου μαίνονται τώρα σκληρές μάχες, με τη Ρωσία να ρίχνει μεγάλο αριθμό βλημάτων KAB σε προελαυνόμενους Ουκρανούς στρατιώτες. Προς τα βορειοανατολικά, οι ουκρανικές δυνάμεις προωθήθηκαν νοτιοανατολικά από το Piddubne και εγκαθίδρυσαν τον έλεγχο στο χωριό Myrne. Άλλες ομάδες εφόδου στη συνέχεια καθάρισαν την εκτεταμένη έκταση χωραφιών μεταξύ Piddubne και Oleksandrohrad, και ξεκίνησαν να προωθούνται προς το Fedorivka από τα βορειοδυτικά. Επιπλέον, οι ουκρανικές δυνάμεις ανακατέλαβαν τα δάση ανατολικά του Piddubne, τα οποία χρησιμοποιούν για να διασχίσουν τον ποταμό Mokri Yaly μέσω της γέφυρας της εθνικής οδού και να προωθηθούν στο Perebudova από το βορρά. Αυτό διεξάγεται ταυτόχρονα με περιορισμένες διαβάσεις του ποταμού από το Myrne προς τους δυτικούς δρόμους του Komar. Πιο βορειοανατολικά, οι Ουκρανοί καθάρισαν το χωριό Tolstoi και το δάσος Hrushivske, πριν διασχίσουν τον ποταμό Mokri Yaly και καταλάβουν το χωριό Zirka. Από εδώ, μπόρεσαν να καθαρίσουν τη δυτική όχθη του ποταμού Mokri Yaly, επιτρέποντας την έναρξη επιχειρήσεων εφόδου μεγαλύτερης κλίμακας στο Yalta και στο Zaporizhzhya, ανατολικά του ποταμού. Ως αποτέλεσμα αυτών των πρόσφατων μαχών, οι ουκρανικές δυνάμεις μπόρεσαν να καταλάβουν το Yalta και να εισέλθουν στο Zaporizhzhya από τα δυτικά, ενώ καθάριζαν τα χωράφια ανατολικά του Zirka. Στο βόρειο τμήμα, οι ουκρανικές δυνάμεις ανακατέλαβαν το οχυρωμένο Δάσος Filiya (το οποίο περιείχε την τελευταία μη καθαρισμένη ενότητα της αμυντικής γραμμής του Νέου Ντόμπας που είχε διασπάσει η Ρωσία), και βελτίωσαν τις θέσεις τους στα δάση βορειοδυτικά του Filiya. Άλλες ομάδες εφόδου καθάρισαν τους νότιους δρόμους του Novopavlivka από προηγούμενες περιορισμένες ρωσικές διεισδύσεις, και ανακατέλαβαν μεγάλο τμήμα των δασικών εκτάσεων νοτιοανατολικά της πόλης, τις οποίες χρησιμοποιούν τώρα για να προωθηθούν νότια κατά μήκος της εθνικής οδού προς το Dachne. + ~140.0 km² υπέρ της Ουκρανίας.
3)Κατάσταση στην κατεύθυνση του Νοβοπαβλίβκα, Περιφέρεια Ντνιπροπετρόφσκ/Ντόνετσκ: Οι ουκρανικές δυνάμεις ανακατέλαβαν το χωριό Μουράβκα.
#Οι_ρωσικες_προελασεις
Ο ρωσικός στρατός συνεχίζει να προελαύνει στην κατεύθυνση του Ντρουζκόβσκα. Εξελίσσεται σταδιακή αύξηση της ζώνης ελέγχου στην Αλεξέγιεβο-Ντρουζκόβκα. Μαχές πεζικού διεξάγονται στην Ίζεβκα και στις Στένκες
Ρωσικές δυνάμεις βρίσκονται σε ένα πολυώροφο κτίριο που δέχεται πυρά από ουκρανικές δυνάμεις. Οι ρωσικές δυνάμεις έχουν προχωρήσει πάνω από 500 μέτρα στο Κουπянσκ και έχουν πάρει νέσες θέσεις στο βόρειο μέρος της πόλης.
Η Daniela Zapata Aguirre ήρθε να πολεμήσει υπέρ των Ενόπλων Δυνάμεων της Ουκρανίας από το Μεντεγίν. Ταξίδεψε μακριά, αλλά τελικά κατέληξε αιχμάλωτη.
1) Οι ρωσικές δυνάμεις κατέλαβαν το χωριό #Ζίμπινε, στην κατεύθυνση Μπίλι Κολοντιάζ, στην περιφέρεια #Χάρκοβο (περιφέρεια Τσουχουίβ). Προπολεμικός πληθυσμός: ~115. Συνολική έκταση γης: ~0,64 km². Οι μάχες για το Ζίμπινε διήρκεσαν περίπου 3 μήνες και 10 ημέρες.
2) Κατεύθυνση Ντρουζκόφκα: Ρώσοι στρατιώτες κατέλαβαν το χωριό #Πετρόφκα. Διεξάγονται επίσης μάχες για τα χωριά Νοβογκριγκόροφκα και Νοβονικολάγιεφκα.
3) Ο ρωσικος στρατος κατελαβε το χωριο #Νοβοε_πολε.
4) Ο ρωσικος στρατος κατελαβε το χωριο #Βοντιανογιε στη περιοχη Χαρκοβου .
5) Ρωσική προέλαση βόρεια της Κοστιαντίνιβκα με το χωριό #Μολοτσάρκα υπό ρωσικό έλεγχο. Μια επιπλέον ρωσική προέλαση δυτικά του Τσάσιβ Γιαρ.
6) Τo χωριo Τσερνιχίβκα βρίσκεται πλέον υπό ρωσικό έλεγχο.
7) Οι ρωσικές δυνάμεις έχουν προελάσει δυτικά του Χουλιάιπολε, καταλαμβάνοντας το χωριό Βέρχνια Τέρσα.
8) Οι ρωσικές δυνάμεις έχουν προελάσει νότια του Βοβτσάνσκ, καταλαμβάνοντας πλήρως το χωριό Βίλτσα.
9) Το χωριο Βοντιάνσκε βρίσκεται πλέον υπό ρωσικό έλεγχο.
10) Μονάδες των Ρωσικών Ενόπλων Δυνάμεων διέσχισαν τα σύνορα και κατελαβαν το συνοριακό χωριό Στσερμπάκοβκα.
11) Σουμι : H ρωσικες δυναμεις βορας κατελαβε το χωριο Ροζκοζνογιε.
Σημερα και αυριο εορταζουμε την κοιμηση της θεοτοκου!! Που μετεστη προς την αληθινη ζωη!! Στο #Πασχα_του_καλοκαιριου!!! Αυτη που σκεπαζει την Ελλαδα και στα δυσκολα βοηθαει τον καθε πονεμενο. Αυτη που μεσιτευει στο θεο!! Ευχομασται σε ολο τον κοσμο Χρονια πολλα..!!!!
Όσοι θέλετε να κοινοποιείτε την σελίδα διότι η κρατική ΕΡΤ και τα λεγόμενα μεγάλα κανάλια δεν τα δείχνουν αυτά προς το παρόν. “Ουδέν νεότερον από το( #Ukraine_War ) Ανατολικό Μέτωπο”.
Απόλυτα αβοήθητοι έσπειραν το χώμα με τουρκικά κορμιά!
Στις 14 Αυγούστου του 1974 ξεκίνησε η συγκλονιστική μάχη στο στρατόπεδο της ΕΛΔΥΚ όπου κυριολεκτικά άγνωστοι Έλληνες ήρωες στρατιώτες τίμησαν τους ένδοξους προγόνους τους μαχόμενοι κατά υπερπολλαπλάσιων εχθρών, χωρίς να λάβουν ποτέ καμία βοήθεια, καμία ενίσχυση, σπέρνοντας το έδαφος το οποίο υπερασπίστηκαν μέχρι τελευταίας ρανίδας τους αίματός τους, με αμέτρητα τουρκικά κορμιά!
Από τα ξημερώματα της 14ης Αυγούστου 1974, το πυροβολικό και η αεροπορία των Τούρκων άρχισαν να βομβαρδίζουν με πρωτοφανή ένταση το στρατόπεδο της Ελληνικής Δύναμης Κύπρου (ΕΛ.ΔΥ.Κ.).
Ακολούθησαν όπλα καμπύλης τροχιάς όλων των διαμετρημάτων και άρματα μάχης.
Μέσα στο στρατόπεδο βρίσκονταν περιορισμένες δυνάμεις: Ο 2ος Λόχος του 1ου Τάγματος Πεζικού με διοικητή τον Υπολοχαγό Ηλία Κωνσταντούλα, ο 4ος Λόχος του 2ου Τάγματος Πεζικού με διοικητή τον Κύπριο Λοχαγό Λούη Ιωαννίδη, ο Λόχος Διοικήσεως με διοικητή τον Ταγματάρχη Σπυρίδωνα Δελλή και μια διμοιρία όλμων με διοικητή τον Υπολοχαγό Στέφανο Πίο.
Την συνολική διοίκηση των τριών λόχων είχε ο Υποδιοικητής της ΕΛ.ΔΥ.Κ., Αντισυνταγματάρχης Παναγιώτης Σταυρόπουλος.
Απέναντί τους επιτέθηκαν ολόκληρη η ΤΟΥΡ.ΔΥ.Κ., το 50ο Σύνταγμα Πεζικού και σημαντικές δυνάμεις αρμάτων από κάθε κατεύθυνση.
Η μάχη ήταν άνιση πέρα από κάθε φαντασία.
Οι Έλληνες στρατιώτες παρέμειναν στα ατομικά τους ορύγματα, αποφασισμένοι να υπερασπιστούν το στρατόπεδό τους μέχρι τέλους. Γνώριζαν ότι η Κύπρος είχε ήδη χαθεί και ότι οι μάχες στο νησί πλησίαζαν στο τέλος τους.
Οι Τούρκοι, ωστόσο, ήθελαν πάση θυσία να καταλάβουν το στρατόπεδο.
Η πρώτη μεγάλη επίθεση και η ηρωική άμυνα
Τα τουρκικά F-104 άδειασαν νάπαλμ πάνω στους αμυνόμενους, ενώ το βαρύ πυροβολικό ανάσκαπτε το έδαφος. Κατά κύματα οι Τούρκοι, καλυπτόμενοι από άρματα, επιτέθηκαν. Θερίστηκαν από τα πυρά των Ελλήνων και οπισθοχώρησαν με βαρύτατες απώλειες.
Στις 15:00 ο 4ος Λόχος δέχθηκε σφοδρή πλευρική επίθεση από ολόκληρο τάγμα. Και πάλι οι Τούρκοι υποχώρησαν άτακτα, αφήνοντας δεκάδες νεκρούς μπροστά στα ελληνικά χαρακώματα.
Ο στρατιώτης της 103ης σειράς του Λόχου Διοικήσεως, Αστέριος Κυριακόπουλος από τη Λάρισα, περιγράφει μια στιγμή που δεν ξέχασε ποτέ:
«Ξαφνικά μέσα σε αυτήν την κόλαση συνέβη αυτό που δεν θα ξεχάσω ποτέ στην ζωή μου. Διακόσιοι και πλέον Τούρκοι από λίγο πιο αριστερά μας όπως βλέπαμε το μακελειό μπροστά μας άρχισαν να τρέχουν εναντίον μας σαν τρελοί!
Δεν τους είχαμε δει αυτούς τους Τούρκους και αιφνιδιαστήκαμε τελείως….Βλέπαμε τους Τούρκους να έρχονται κατά πάνω μας και ο Βαρελτζής και ο Σιμίτας που ήταν λεβεντόπαιδα δεν ξέρω για ποιόν λόγο σηκώθηκαν όρθιοι στο όρυγμα και άρχισαν να ρίχνουν στους Τούρκους σαν τρελοί!
Είπα στον Μάριο Βολακάκη: πάει θα μας πιάσουν σαν τα ποντίκια μέσα στα ορύγματα. Γυρνάω δεξιά μου και βλέπω τον Βαρελτζή και τον Σιμίτα να τους πολεμάνε όρθιοι γυμνοί από την μέση και πάνω.
Εν τω μεταξύ το τοπίο ήταν σκοτεινό γύρω –γύρω από τις εκρήξεις γι’ αυτό και δεν πήραμε χαμπάρι ότι μας είχαν πλησιάσει τόσο πολύ οι Τούρκοι.
Και ενώ όλοι οι άλλοι που ήμασταν μέσα στα ορύγματα αιφνιδιαστήκαμε αυτοί οι δύο συνέχιζαν το βιολί τους όρθιοι να ρίχνουν στο κοπάδι των Τούρκων και να ξαναγεμίζουν σαν να μην συνέβαινε τίποτα.
Αψηφούσαν τελείως τον θάνατο…. Η οπισθοχώρηση των Τούρκων εξελίχθηκε σε άτακτη φυγή. Μια βολή άρματος έκοψε στην μέση τον Σιμίτα που πολεμούσε όρθιος με τον Βαρελτζή που την γλίτωσε.
Αυτοί οι δύο άνδρες γύρισαν πίσω και τους διακόσιους Τούρκους που έκαναν έφοδο».
Παραδόξως, την παραμονή και την ημέρα της Παναγίας η ΕΛ.ΔΥ.Κ. δεν είχε ούτε έναν νεκρό. Μόνο δύο τραυματίες.
15 Αυγούστου: Η αποφασιστική επίθεση
Το πρωί της 15ης Αυγούστου οι Τούρκοι ξεκίνησαν να συλλέγουν τους νεκρούς τους κοντά στις γραμμές τους. Δεν τόλμησαν να πλησιάσουν τις ελληνικές θέσεις. Περίπου στις 10:30 άρχισαν και πάλι ισχυρότατοι βομβαρδισμοί από αέρος, με βαριά πυροβόλα, όλμους και άρματα. Οι επιθέσεις επαναλήφθηκαν μέχρι το δειλινό.
Το βράδυ οι στρατιώτες βρήκαν λίγα ψωμιά και κουτιά ζαχαρούχου γάλατος. Έφαγαν όσοι πρόλαβαν. Η δυσωδία των εκατοντάδων τουρκικών πτωμάτων πλησίον του στρατοπέδου έκανε τη νύχτα αφόρητη.
Το πρωί της 16ης Αυγούστου, στις 08:30, δεκάδες τουρκικά αεροσκάφη βομβάρδισαν εκ νέου το στρατόπεδο με βόμβες, ρουκέτες και νάπαλμ.
Ακολούθησε το πυροβολικό. Οι Τούρκοι κινήθηκαν από τον Γερόλακο και το Κιόνελι, με προηγούμενα τα άρματα και ακολουθούντα φρέσκα τμήματα καταδρομών.
Πίστευαν ότι μέσα βρίσκονταν πάνω από 1.000 αμυνόμενοι.
Η 187η Μοίρα Πυροβολικού έβαλε εύστοχα και προκάλεσε σοβαρές απώλειες στα τουρκικά άρματα. Όταν όμως τα πυρά της σταμάτησαν για άγνωστη αιτία, σαράντα βαριά άρματα και τεθωρακισμένα ξεχύθηκαν κατά του 4ου Λόχου και του Λόχου Διοικήσεως.
Τρία μηχανοκίνητα τάγματα επιτέθηκαν από τον Γερόλακο και δύο από την πλευρά της ΤΟΥΡ.ΔΥ.Κ.Στις 12:00 το μεσημέρι οι ορδές ξεχύθηκαν.
Ο Ανθυπασπιστής Παπαλάμπρου φώναζε δυνατά: «Απάνω τους λιοντάρια μου!»
Μαζί με τον Ανθυπασπιστή Κέντρα σήκωσαν το βάρος της επίθεσης με ΠΑΟ από απόσταση αναπνοής. Ο Κέντρας έπεσε βαριά τραυματισμένος. Ο Παπαλάμπρου συνέχισε μόνος μέχρι που χάθηκε κι αυτός.
Τα άρματα έφτασαν στο Β΄ ύψωμα του Λόχου Διοικήσεως. Ακολούθησε μάχη σώμα με σώμα. Οι Έλληνες πετάγονταν από τα ορύγματα, πολεμούσαν με λόγχες όταν τελείωναν τα πυρομαχικά, ανέβαιναν πάνω στα άρματα.
Πολλοί χτυπιούνταν από ολόκληρες ριπές και συνέχιζαν. Ο Λοχαγός Σταυριανάκος φώναζε καλύπτοντας τον πάταγο: «Ας μας πατήσουν! Ούτε βήμα πίσω!»
Ορμώντας άοπλος κατά ενός άρματος, αποκεφαλίστηκε από κοντινή βολή. Η διμοιρία του έπεσε σχεδόν μέχρι ενός, τηρώντας τις διαταγές του και μετά τον θάνατό του: «Ούτε ένα βήμα πίσω Λεοντάρια μου!»
Για δύο ώρες Τούρκοι, άρματα και οι άνδρες του Λόχου Διοικήσεως ήταν μπερδεμένοι σε λυσσαλέα μάχη. Το πρώτο κύμα σχεδόν εξολοθρεύτηκε.
Ακολούθησε δεύτερο.
Ο 4ος Λόχος ενεπλάκη με τις λόγχες. Νέα επίθεση δέχθηκε και ο 2ος Λόχος, ο οποίος κράτησε τις θέσεις του θερίζοντας τους επιτιθέμενους.Ο Ταγματάρχης Δελλής, εκτιμώντας την κατάσταση, διέταξε συντεταγμένη απαγκίστρωση.
Οι αγγελιοφόροι έπεσαν νεκροί. Έτρεξε μόνος του, άοπλος και χωρίς κράνος, ανάμεσα στα άρματα και οδήγησε όσους μπόρεσε σε έξοδο. Δύο άνδρες του 4ου Λόχου, ο Στέφανος Κουτρούλης και ο Βασίλης Βάσιος από τη Χαλκιδική, αρνήθηκαν να φύγουν. Ο Κουτρούλης, ο γίγαντας του λόχου, αρνήθηκε να εγκαταλείψει το πολυβόλο του. Οι τελευταίοι σύντροφοί του τον είδαν όρθιο να επιτίθεται. Έκτοτε αγνοείται. Κάποιοι άκουσαν τελευταία τη φωνή του να βρίζει και το πολυβόλο να κροταλίζει, πριν πέσει σιωπή.
Μέχρι τις 18:00 οι μάχες συνεχίζονταν από τα απομεινάρια. Η ΕΛ.ΔΥ.Κ. οχυρώθηκε λίγο πιο πίσω.
Οι Τούρκοι δεν τόλμησαν να επιτεθούν ξανά. Ήταν η τελευταία μάχη του πολέμου.
Η μαρτυρία και η κληρονομιά
Τόση ήταν η μανία των επιτιθέμενων που αποκεφάλισαν σχεδόν όλα τα σώματα των Ελλήνων μέσα στο στρατόπεδο.
Ένας δημοσιογράφος του BBC τα φωτογράφησε κρυφά και ανέφερε: «Τέτοια άνιση μάχη δεν έχει συμβεί στα παγκόσμια χρονικά. Τέσσερις μέρες κράτησε… δεν θα με πιστεύει κανένας».
Η μαρτυρία της μάχης έχει καταγραφεί από τον «Νίκο Απελλαίο» στο Χ.
Η υπεράσπιση του στρατοπέδου της ΕΛ.ΔΥ.Κ. παραμένει μία από τις πιο ηρωικές σελίδες της σύγχρονης ελληνικής ιστορίας.
Λίγοι άνδρες, περικυκλωμένοι και χωρίς ουσιαστική ενίσχυση, κράτησαν για ημέρες απέναντι σε πολλαπλάσιες δυνάμεις με αεροπορία, πυροβολικό και άρματα. Δεν λύγισαν. Πολέμησαν μέχρι τέλους για την τιμή των όπλων και την αξιοπρέπεια της πατρίδας.
Το Африканский корпус/Αφρικανικό Σώμα αναβαθμίζει τις υποδομές σε έξι αεροπορικές βάσεις στη Λιβύη, μεταφέροντας στρατεύματα, όπλα και πυρομαχικά εκεί.
Παρά τους τεράστιους πόρους που δαπανήθηκαν για τον πόλεμο με την Ουκρανία, η Ρωσία συνεχίζει να επεκτείνει την στρατιωτική της παρουσία στην Αφρική.
Σύμφωνα με το Project Tearline, μια ομάδα ανοιχτού κώδικα και γεωχωρικής νοημοσύνης (OSINT) που χρηματοδοτείται από την Εθνική Υπηρεσία Γεωγραφικών Πληροφοριών (NGA) του Υπουργείου Άμυνας των ΗΠΑ, το Αφρικανικό Σώμα του ρωσικού Υπουργείου Άμυνας αναβαθμίζει ταυτόχρονα την υποδομή έξι αεροπορικών βάσεων στη Λιβύη, μεταφέροντας εκεί στρατεύματα, όπλα και πυρομαχικά.
Οι αεροπορικές βάσεις Al-Jufra, Al-Khadim, Al-Qardabiya, Brak al-Shati, Maaten al-Sarra και Tamanhint βρίσκονται υπό τον έλεγχο του Εθνικού Στρατού της Λιβύης υπό τη διοίκηση του Στρατάρχη Χαλίφα Χαφτάρ.
Αυτές οι βάσεις στεγάζουν ποικίλο στρατιωτικό εξοπλισμό, συμπεριλαμβανομένων συστημάτων αεράμυνας, μαχητικών αεροσκαφών MiG-29 και μη επανδρωμένων αεροσκαφών. Λειτουργούν από Ρώσους στρατιωτικούς και μισθοφόρους. Η Ρωσία φέρεται επίσης να σχεδιάζει να επενδύσει στο λιμάνι του Τομπρούκ και στην ομώνυμη αεροπορική βάση.
Πρέπει να σημειωθεί ότι το λιμάνι και η αεροπορική βάση ελέγχονται επίσης από τον Στρατάρχη Χαλίφα Χαφτάρ, τον de facto επικεφαλής της «ανατολικής κυβέρνησης» στη Λιβύη.
Η αεροπορική βάση Αλ-Χαντίμ/ Al-Khadim είναι μια στρατηγικά σημαντική στρατιωτική εγκατάσταση στην ανατολική Λιβύη, που βρίσκεται στην έρημο περίπου 100 χιλιόμετρα ανατολικά της Βεγγάζης.
Υπό τον έλεγχο του Χαφτάρ, η βάση χρησιμεύει ως βασικός κόμβος υλικοτεχνικής υποστήριξης και επιχειρήσεων, με την υποστήριξη ξένων δυνάμεων, συμπεριλαμβανομένων των ΗΑΕ και της Ρωσίας.
Η αεροπορική βάση Al-Qardabiya είναι μια μεγάλη εγκατάσταση διπλής χρήσης που βρίσκεται 15 χιλιόμετρα νότια της Σύρτης. Η βάση χρησιμοποιείται ενεργά από ρωσικές παραστρατιωτικές δυνάμεις (ιδιαίτερα το Αφρικανικό Σώμα). Έχουν πραγματοποιηθεί εκτεταμένες εργασίες εκεί για τον εκσυγχρονισμό του διαδρόμου προσγείωσης και την ασφάλεια της περιμέτρου.
Η αεροπορική βάση Al-Jufra, με τη σειρά της, είναι μια σημαντική στρατηγική στρατιωτική εγκατάσταση στην κεντρική Λιβύη, που βρίσκεται κοντά στην πόλη Waddan.
Η βάση, που κατελήφθη από τον Λιβυκό Εθνικό Στρατό (LNA) του Χαλίφα Χαφτάρ τον Ιούνιο του 2017, χρησίμευε ως σημαντικός κόμβος logistics, σημείο διέλευσης και κέντρο ανάπτυξης ξένων μισθοφόρων και συμμαχικών αεροσκαφών.
Αναφέρεται επίσης ότι η Ρωσία σχεδιάζει να επενδύσει στο λιμάνι του Τομπρούκ και στην ομώνυμη αεροπορική βάση.
Η αεροπορική βάση Maaten al-Sarra, που βρίσκεται κοντά στα σύνορα της Λιβύης με το Τσαντ και το Σουδάν και ελέγχεται από τον στρατό του Χαφτάρ, είναι επίσης στρατηγικής σημασίας.
Χρησιμεύει ως ορμητήριο για τις αποσταθεροποιητικές επιχειρήσεις της Ρωσίας στο Σαχέλ. Η βάση υπήρχε πριν από την κατάρρευση του καθεστώτος Άσαντ και φέρεται να χρηματοδοτούνταν από τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα.
Ωστόσο, από τον Δεκέμβριο του 2024, ρωσικός εξοπλισμός, προσωπικό και Σύριοι μαχητές που συνδέονται με το καθεστώς Άσαντ έχουν αρχίσει να φτάνουν σε αυτήν την εγκαταλελειμμένη αεροπορική βάση.
Μια άλλη στρατηγικά σημαντική στρατιωτική εγκατάσταση όπου η Ρωσία αυξάνει τη στρατιωτική της παρουσία είναι η αεροπορική βάση Μπρακ ελ-Σάτι, που βρίσκεται στη νοτιοδυτική Λιβύη, περίπου 50 χιλιόμετρα βόρεια της Σάμπα.
Κατά τη διάρκεια της εμφύλιας σύγκρουσης στη χώρα, έγινε σημαντικός κόμβος για τις δυνάμεις του Χαλίφα Χαφτάρ.
Από τον Μάρτιο του 2024, τα ρωσικά στρατεύματα έχουν επεκτείνει τις επιχειρήσεις τους στην αεροπορική βάση Μπρακ ελ-Σάτι.
Τουλάχιστον ένα νέο υπόστεγο και δύο κτίρια, που πιθανώς χρησιμοποιούνται για τη συντήρηση αεροσκαφών, κατασκευάστηκαν πρόσφατα εκεί. Ο αριθμός του ρωσικού προσωπικού στη βάση έχει αυξηθεί από 300 σε 450 από τον Δεκέμβριο του 2024.
Η αεροπορική βάση Ταμανχίντ βρίσκεται στη νότια Λιβύη, βορειοανατολικά της πόλης Σάμπα. Αυτή η στρατηγικά σημαντική στρατιωτική εγκατάσταση βρίσκεται κοντά στον κύριο αυτοκινητόδρομο που συνδέει τη νότια Λιβύη με τις βόρειες και κεντρικές περιοχές και αποτελεί έναν από τους κύριους κόμβους υλικοτεχνικής υποστήριξης του στρατού του Χαφτάρ. Ρώσοι μισθοφόροι και στρατιωτικό προσωπικό σταθμεύουν επίσης εκεί.
Μέχρι τα μέσα του 2023, Ρώσοι μισθοφόροι από το Wagner PMC φέρεται να χρησιμοποιούσαν την αεροπορική βάση Ταμανχίντ/Tamanhint στη νότια Λιβύη για να διεξάγουν στρατιωτικές επιχειρήσεις και να προμηθεύουν όπλα στο Σουδάν.
Πρόσφατες αναφορές δείχνουν έργα επέκτασης, πιθανώς συμπεριλαμβανομένων νέων οικιστικών περιοχών, ανακατασκευής του δρόμου που συνδέει τον διάδρομο με τα υπόστεγα και εκσυγχρονισμού του ίδιου του διαδρόμου.
Όπως είναι γνωστό, μετά την ανατροπή του καθεστώτος του Μπασάρ αλ-Άσαντ στη Συρία, η Ρωσία μετέφερε μέρος του εξοπλισμού και των όπλων της από τις στρατιωτικές βάσεις Χμεϊμίμ και Ταρτούς στη Λιβύη.
Ακόμα και τότε, οι αναλυτές εικάζουν ότι η Μόσχα ετοιμαζόταν να αξιοποιήσει τους δεσμούς της με τον στρατάρχη Χαφτάρ, ο οποίος ελέγχει ένα σημαντικό μέρος της Λιβύης, για να μετατρέψει τη χώρα σε βασικό χώρο διεξαγωγής των επιχειρήσεών της στην Αφρική.
Μετά την ανατροπή του καθεστώτος του Μπασάρ αλ-Άσαντ στη Συρία, η Ρωσία μετέφερε μέρος του εξοπλισμού και των όπλων της από τις στρατιωτικές βάσεις Χμεϊμίμ και Ταρτούς στη Λιβύη.
Μετά από 18 μήνες διαπραγματεύσεων, επιτεύχθηκε πρόσφατα συμφωνία μεταξύ της νέας συριακής κυβέρνησης και της Ρωσίας σχετικά με τις αεροπορικές βάσεις Χμεϊμίμ και Ταρτούς.
Βάσει της συμφωνίας, οι πολιτικές υποδομές στο λιμάνι της Ταρτούς και στην αεροπορική βάση Χμεϊμίμ θα μεταφερθούν σταδιακά στον συριακό έλεγχο, ενώ οι στρατιωτικές εγκαταστάσεις θα ανακατασκευαστούν και θα μετατραπούν σε κοινά κέντρα στρατιωτικής εκπαίδευσης.
Το ρωσικό στρατιωτικό προσωπικό θα παραμείνει σε αυτά τα κέντρα εκπαίδευσης, αλλά ο αριθμός του δεν αποκαλύπτεται. Η συμφωνία επιτρέπει στη Ρωσία να διατηρήσει περιορισμένη στρατιωτική παρουσία στη Συρία, αλλά η Μόσχα έχει επικεντρώσει τις προσπάθειές της στην ενίσχυση των αεροπορικών βάσεων στη νοτιοανατολική Λιβύη, που ελέγχονται από τον στρατό του Χαφτάρ.
Γεωγραφική αναφορά
Σύμφωνα με το Αφρικανικό Φόρουμ Άμυνας, η Ρωσία χρησιμοποίησε τη Συρία ως κόμβο διαμετακόμισης στη Μέση Ανατολή για τη μεταφορά εξοπλισμού, όπλων και προσωπικού στην Αφρική μέχρι την πτώση του Σύρου δικτάτορα Μπασάρ αλ-Άσαντ τον Δεκέμβριο του 2024. Το Κρεμλίνο έστρεψε στη συνέχεια την προσοχή του στη Λιβύη. Αφού αρχικά απέτυχε να εξασφαλίσει ένα λιμάνι στη Λιβύη, η Ρωσία επέκτεινε τις δραστηριότητές της περαιτέρω στη χώρα.
«Η αεροπορική βάση Maaten al-Sarrah είναι ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα», έγραψε ο Frank Talbot, ανώτερος συνεργάτης για τη Βόρεια Αφρική στο Κέντρο Rafik Hariri και στο Πρόγραμμα Μέσης Ανατολής του Ατλαντικού Συμβουλίου.
«Αυτή η στρατηγικά τοποθετημένη αεροπορική βάση κοντά στα σύνορα με το Τσαντ και το Σουδάν αποτελεί ορμητήριο για τις αποσταθεροποιητικές επιχειρήσεις της Ρωσίας στο Σαχέλ».
Η αεροπορική βάση στη νότια Λιβύη ήταν άδεια από το 2011, μέχρι που η Ρωσία έστειλε Σύρους στρατιώτες για να την ανοίξουν ξανά τον Δεκέμβριο του 2024.
Το Κρεμλίνο μπορεί να προμηθεύσει απευθείας την Μπουρκίνα Φάσο, το Μάλι και το Σουδάν από το Maaten el-Sarra, ανέφερε τότε το ιταλικό πρακτορείο ειδήσεων Agenzia Nova.
Ρώσοι ειδικοί και συριακά στρατεύματα αποκατέστησαν τους διαδρόμους και τις αποθήκες στη βάση.
Οι αναλυτές σημειώνουν ότι η στρατιωτική παρουσία της Ρωσίας στη Λιβύη εμποδίζει την εύθραυστη διαδικασία ενοποίησης της χώρας.
«Παραμένει εμπόδιο σε μια διαρκή ειρηνευτική συμφωνία, επιτρέποντας στις εγχώριες παρατάξεις που υποστηρίζονται από το εξωτερικό να αντισταθούν στις ειρηνευτικές προσπάθειες», έγραψε ο αναλυτής Ali Bin Musa για το Συμβούλιο Παγκόσμιων Υποθέσεων της Μέσης Ανατολής.
Τι είναι στην πραγματικότητα η πρόσφατη Συμφωνία στη Μέση Ανατολή, που σκόπιμα και συμβολικά έκαναν στη Μέκκα, η Τουρκία το Πακιστάν και η Σαουδική Αραβία; Ποιος είναι ο σκοπός της; Ποιο θα είναι το ουσιαστικό γεωπολιτικό αποτέλεσμά της;
Δεν είναι ξεκάθαρο τι έχουν στο μυαλό τους οι τρεις τους. Η Τουρκία είναι σημαντικό μέλος του ΝΑΤΟ, έχει στρατό και drones, οι Σαουδάραβες έχουν δολάρια και το Πακιστάν έχει στρατό και πυρηνικά όπλα. Επιπλέον, αναμένεται να ενταχθεί στη συμφωνία και η Αίγυπτος. Οι πιθανοί κίνδυνοι και τα αποτελέσματα της δεν είναι ορατά.
Όταν σε λίγους μήνες η σκόνη θα έχει καταλαγιάσει, μπορεί να δούμε τα πράγματα πιο καθαρά.
Ποιους όμως αναλαμβάνουν να προστατέψουν και εναντίον ποιων θα πολεμήσουν τα μέλη της Συμφωνίας;
Δεν θεωρώ ότι οι Ιρανοί Σιίτες αποτελούν απειλή εναντίον τους. Πολύ απλά και ευνόητα, κανένας δεν μπορεί να βασιστεί 100% στις ΗΠΑ και κυρίως, όλοι φοβούνται το Ισραήλ. Στην ιστορία των τελευταίων 200 ετών, το Ιράν δεν έχει εισβάλει σε άλλη χώρα και εκτιμώ ότι μάλλον δεν θα το κάνει ποτέ.
Ωστόσο είναι σίγουρο πως πρώτον, η Συμφωνία της Μέκκας δεν ευλογήθηκε από τις ΗΠΑ και δεύτερον, προσθέτει έναν επιπλέον απρόβλεπτο παράγοντα στη φλεγόμενη Μέση Ανατολή.
Yavuz Baydar — 14 Αυγούστου
του Αχιλλέα Ταουξή, Υποστρατήγου ε.α. 
Το βιβλίο του Subculture: The Meaning of Style κυκλοφόρησε το 1979, την ίδια χρονιά που η
Μάργκαρετ Θάτσερ ανέλαβε την πρωθυπουργία. Στα ελληνικά εκδόθηκε με τον τίτλο Υποκουλτούρα: Το νόημα του στιλ, από τις εκδόσεις Γνώση, σε μετάφραση της Έφης Καλλιφατίδη.
του Χαράλαμπου Τσιτσιμπίκου, Αντιστρατήγου ε.α. Επίτιμου Υπαρχηγού ΓΕΣ
Αρθρο Δρ. Παντελή Οικονόμου: