Το μυστήριο της εικόνας της Κοιμήσεως

Όταν ο Χριστός κρατά τη Μητέρα Του ως βρέφος

Στην εικόνα της Γεννήσεως η Παναγία κρατά στην αγκαλιά της τον Χριστό ως βρέφος. Στην εικόνα της Κοιμήσεως συμβαίνει μια συγκλονιστική αντιστροφή: η Θεοτόκος βρίσκεται πάνω στη νεκρική κλίνη και ο Χριστός κρατά στην αγκαλιά Του την ψυχή της Μητέρας Του, εικονισμένη σαν βρέφος τυλιγμένο στα λευκά.

Η λεπτομέρεια αυτή συνοψίζει ολόκληρη τη θεολογία της εορτής.

Η Παναγία γνώρισε πραγματικά τον θάνατο

Η Ορθόδοξη Εκκλησία δεν θεωρεί την Κοίμηση ένα ποιητικό σχήμα. Η Παναγία υπέστη πραγματικό σωματικό θάνατο. Παρότι είναι η «Κεχαριτωμένη», παραμένει αληθινός άνθρωπος και μετέχει στην κοινή ανθρώπινη μοίρα.

Γι’ αυτό και η Εκκλησία ονομάζει το γεγονός «Κοίμηση». Δεν αρνείται τον θάνατο, αλλά τον ερμηνεύει υπό το φως της Αναστάσεως του Χριστού. Μετά τη νίκη του Κυρίου, ο θάνατος δεν αποτελεί πλέον την οριστική εξαφάνιση του ανθρώπου. Είναι ένας προσωρινός ύπνος, αναμονή της κοινής αναστάσεως.

Η εορτή, επομένως, δεν παρουσιάζει την Παναγία ως εξαίρεση από την ανθρώπινη φύση, αλλά ως την καθαρότερη εικόνα του προορισμού της: της ζωής κοντά στον Θεό.

Ο Χριστός υποδέχεται εκείνη που Τον υποδέχθηκε

Κατά τον Ευαγγελισμό η Μαρία δέχθηκε ελεύθερα τον Λόγο του Θεού: «Ἰδοὺ ἡ δούλη Κυρίου· γένοιτό μοι κατὰ τὸ ῥῆμά σου». Του πρόσφερε την ανθρώπινη φύση, την οποία Εκείνος προσέλαβε για τη σωτηρία μας.

Στην Κοίμηση ο Χριστός ανταποδίδει αυτή την υποδοχή. Εκείνη που Τον κράτησε στην αγκαλιά της, κρατείται τώρα στη δική Του αγκαλιά. Εκείνη που Του πρόσφερε κατοικία μέσα στα σπλάχνα της, βρίσκει την αιώνια κατοικία της στη Βασιλεία Του.

Το λευκοντυμένο βρέφος που κρατά ο Χριστός δεν δηλώνει ότι η προσωπικότητα της Θεοτόκου χάνεται. Φανερώνει την καθαρότητα, την αναγέννηση και την πλήρη εμπιστοσύνη της ψυχής στον Θεό. Όπως ένα βρέφος αναπαύεται με ασφάλεια στην αγκαλιά της μητέρας του, έτσι και η Παναγία αναπαύεται τώρα στην αγκαλιά του Υιού της.

Η δόξα της Θεοτόκου πηγάζει από τον Χριστό

Η Εκκλησία τιμά την Παναγία ως «τιμιωτέραν τῶν Χερουβὶμ καὶ ἐνδοξοτέραν ἀσυγκρίτως τῶν Σεραφίμ». Δεν τη λατρεύει, διότι η λατρεία ανήκει μόνο στον Τριαδικό Θεό. Την τιμά επειδή έγινε Θεοτόκος και επειδή ολόκληρη η ζωή της υπήρξε μια ελεύθερη και ταπεινή συγκατάθεση στο θέλημα του Θεού.

Η Παναγία δεν σώζει ανεξάρτητα από τον Χριστό. Σώζεται και δοξάζεται από Εκείνον. Δεν αποτελεί μια δεύτερη πηγή σωτηρίας, αλλά τον κατεξοχήν καρπό της σωτηρίας που προσφέρει ο Χριστός. Η τιμή προς το πρόσωπό της είναι πάντοτε χριστοκεντρική: θαυμάζουμε στη Θεοτόκο όσα μπορεί να ενεργήσει η χάρη του Θεού όταν ο άνθρωπος της απαντά με πίστη και ελευθερία.

Η Κοίμηση ως εικόνα της ελπίδας μας

Η εορτή δεν αφορά μόνο το τέλος της επίγειας ζωής της Παναγίας. Αφορά και το δικό μας τέλος — και κυρίως ό,τι βρίσκεται πέρα από αυτό.

Μπροστά στον θάνατο, η Ορθοδοξία δεν προσφέρει μια εύκολη παρηγοριά ούτε παραβλέπει τον πόνο του αποχωρισμού. Διακηρύσσει όμως ότι ο Χριστός εισήλθε στον θάνατο και τον νίκησε από μέσα. Ο άνθρωπος που ενώνεται μαζί Του δεν βαδίζει προς το μηδέν, αλλά προς μια συνάντηση.

Η Θεοτόκος βρίσκεται στο κέντρο των Αποστόλων, αλλά ο πραγματικός άξονας της εικόνας είναι ο αναστημένος Χριστός. Εκείνος έρχεται να παραλάβει την ψυχή της. Έτσι, η εικόνα μετατρέπει μια νεκρική κλίνη σε τόπο ελπίδας και έναν αποχωρισμό σε προσδοκία αναστάσεως.

Αυτό είναι και το βαθύτερο μήνυμα της σημερινής εορτής: ο τελευταίος λόγος για τον άνθρωπο δεν ανήκει στον θάνατο, αλλά στον Χριστό.

Η Παναγία, με ολόκληρη τη ζωή και την Κοίμησή της, μας καλεί να εμπιστευθούμε τον Υιό της. Να μπορούμε κι εμείς, όταν φθάσει η δική μας ώρα, να παραδώσουμε την ύπαρξή μας στα χέρια Εκείνου που έγινε άνθρωπος, πέθανε και αναστήθηκε για να μας χαρίσει την αιώνια ζωή.

 Χρόνια πολλά