Ο Γάλλος ιστορικός Εντουάρ Ισόν υποστηρίζει ότι οι εντάσεις στην Ουκρανία, το Ιράν και την Άπω Ανατολή αποτελούν μέρος μιας ευρύτερης προσπάθειας διατήρησης της δυτικής επιρροής στην Ευρασία.
Την άποψη ότι οι κυβερνήσεις της Δύσης οδηγούνται σε αυξανόμενη στρατιωτική κλιμάκωση επειδή δεν μπορούν να αποδεχθούν την απώλεια της πρόσβασης στους φυσικούς πόρους της Ευρασίας διατυπώνει ο Γάλλος ιστορικός και αρθρογράφος Εντουάρ Ισόν.
Σε άρθρο γνώμης που δημοσιεύθηκε στο προσωπικό του ιστολόγιο Libre Propos στην πλατφόρμα Substack, ο Ισόν συνδέει τις εξελίξεις στη Ρωσία, το Ιράν και την Κίνα με μια συνολικότερη αντιπαράθεση ανάμεσα στις δυτικές δυνάμεις και την Ευρασία.
Ο αρθρογράφος υποστηρίζει ότι, παρά τη στρατιωτική υποχώρηση που ο ίδιος θεωρεί ότι διαφαίνεται κατά μήκος ολόκληρης της αποκαλούμενης «γραμμής του Μάκιντερ», οι διατλαντικές κυβερνήσεις επιλέγουν να ανεβάσουν περαιτέρω τους τόνους.
Ο όρος παραπέμπει στις γεωπολιτικές θεωρίες του Βρετανού γεωγράφου Χάλφορντ Μάκιντερ, ο οποίος απέδιδε κεντρική στρατηγική σημασία στον έλεγχο της ευρασιατικής ενδοχώρας. Στη σύγχρονη πολιτική αρθρογραφία, η θεωρία χρησιμοποιείται συχνά ως πλαίσιο ερμηνείας του ανταγωνισμού ανάμεσα στις ναυτικές δυνάμεις της Δύσης και τις ηπειρωτικές δυνάμεις της Ευρασίας.
Ο Ισόν αποδίδει τη στρατηγική αυτή σε οικονομικά συμφέροντα τα οποία περιγράφει ως «ολιγάρχες του δυτικού χρήματος και της χρηματοπιστωτικής οικονομίας». Χρησιμοποιεί μάλιστα τον δικό του πολεμικό όρο, «SuperMafia», για να χαρακτηρίσει αυτό που θεωρεί καρτέλ ισχυρών οικονομικών παραγόντων.
Κατά τον ισχυρισμό του, οι παράγοντες αυτοί δεν μπορούν να εγκαταλείψουν την προοπτική ελέγχου των ευρασιατικών φυσικών πόρων, επειδή μια τέτοια εξέλιξη θα απειλούσε τα θεμέλια του πλούτου και της ισχύος τους. Ως εκ τούτου, υποστηρίζει, οι κυβερνήσεις έχουν φθάσει σε ένα σημείο όπου η υποχώρηση έχει καταστεί αδύνατη και είναι διατεθειμένες να αναλάβουν όλο και μεγαλύτερους κινδύνους.
Το διαθέσιμο απόσπασμα δεν προσδιορίζει ποιοι ακριβώς αποτελούν τη λεγόμενη «SuperMafia», ούτε παρουσιάζει οικονομικά δεδομένα, επίσημα έγγραφα ή ανεξάρτητες πηγές που να επιβεβαιώνουν την ύπαρξη συντονισμένου σχεδίου για την κατάληψη των φυσικών πόρων της Ευρασίας.
Δεν εξηγεί επίσης ποιες συγκεκριμένες εξελίξεις στην Ουκρανία, το Ιράν ή την Άπω Ανατολή θεωρούνται ενδείξεις της υποτιθέμενης κλιμάκωσης. Για τον λόγο αυτό, οι θέσεις του Ισόν πρέπει να αντιμετωπίζονται ως προσωπική γεωπολιτική ερμηνεία και όχι ως διαπιστωμένα γεγονότα.
Η βασική θέση του κειμένου αντανακλά πάντως μια ευρύτερη σχολή σκέψης, σύμφωνα με την οποία οι διεθνείς συγκρούσεις δεν καθορίζονται μόνο από ζητήματα ασφάλειας ή ιδεολογίας, αλλά και από τον ανταγωνισμό για ενέργεια, πρώτες ύλες, εμπορικές διαδρομές και χρηματοπιστωτική ισχύ.
Πηγή: Άρθρο γνώμης του Εντουάρ Ισόν στο ιστολόγιο «Libre Propos». Οι απόψεις και οι χαρακτηρισμοί αποδίδονται στον συντάκτη του πρωτοτύπου.
Ο πολιτικός στοχαστής έγινε διάσημος διακηρύσσοντας τον θρίαμβο της φιλελεύθερης δημοκρατίας. Τριάντα επτά χρόνια αργότερα, εξηγεί τι πραγματικά εννοούσε και γιατί πραγματοποίησε τη σπάνια πολιτική διαδρομή από τη Δεξιά προς την Αριστερά.
Τζόναθαν Φρίντλαντ
Τετάρτη 2 Σεπτεμβρίου 2026, 11.00 CEST
Δεν υπάρχουν πολλοί δημόσιοι διανοούμενοι που μπορούν να πουν ότι τους έχει επικαλεστεί ο κυβερνήτης Τζέιμς Τ. Κερκ του διαστημοπλοίου Enterprise. Ο Φράνσις Φουκουγιάμα, όμως, είναι ένας από αυτούς.
Στην ταινία Star Trek VI: The Undiscovered Country, ο χαρακτήρας του Γουίλιαμ Σάτνερ βρίσκεται σε διάθεση περισυλλογής και συνομιλεί με τον καγκελάριο των Κλίνγκον.
«Ορισμένοι πιστεύουν ότι το μέλλον σημαίνει το τέλος της Ιστορίας», συλλογίζεται ο Κερκ. «Λοιπόν, δεν έχουμε ξεμείνει ακόμη από Ιστορία».
Όταν η ταινία κυκλοφόρησε, το 1991, αλλά και κατά τα χρόνια που ακολούθησαν, σχόλια σαν κι αυτό ακούγονταν συχνά. Παρέπεμπαν σε μια θεωρία τόσο διάσημη, ώστε σχεδόν δεν χρειαζόταν επεξήγηση.
Η θεωρία παρουσιάστηκε για πρώτη φορά σε ένα δοκίμιο 15 σελίδων, γραμμένο από τον Φουκουγιάμα, ο οποίος ήταν τότε ένας 36χρονος ερευνητής δεξαμενής σκέψης. Το κείμενο δημοσιεύτηκε το καλοκαίρι του 1989 στο National Interest, ένα περιοδικό για την αμερικανική εξωτερική πολιτική με προσανατολισμό προς τη Δεξιά.
Ο τίτλος του περιείχε ένα ερωτηματικό: Το τέλος της Ιστορίας; Τρία χρόνια αργότερα, όταν κυκλοφόρησε σε μορφή βιβλίου, ο τίτλος έγινε Το τέλος της Ιστορίας και ο τελευταίος άνθρωπος. Επρόκειτο, ωστόσο, για λεπτές διακρίσεις οι οποίες, όπως θα δούμε, χάθηκαν στην πορεία.
Το δοκίμιο έκανε τον συγγραφέα του διεθνώς γνωστό και έδωσε ώθηση στη σταδιοδρομία του ως πολιτικού επιστήμονα, φιλοσόφου και αναλυτή με ειδίκευση στην εξωτερική πολιτική και την πολιτική οικονομία.
Τις συμβουλές του Φουκουγιάμα αναζήτησαν κυβερνήσεις και διοικητικά συμβούλια σε ολόκληρο τον κόσμο — από τα ανώτατα στελέχη της Ford μέχρι τη σκηνή του Λίβυου δικτάτορα Μουαμάρ Καντάφι.
Ωστόσο, όπως γίνεται σαφές από τα νέα απομνημονεύματά του, το διάσημο δοκίμιο εξελίχθηκε επίσης σε ένα είδος βάρους που τον ακολουθούσε. Το βιβλίο δεν αποτελεί τόσο μια συμβατική αυτοβιογραφία όσο την ιστορία μιας ζωής αφιερωμένης στις ιδέες. Επανεξετάζει τις διανοητικές μετατοπίσεις και τα ακαδημαϊκά σχίσματα, ενώ, αντιθέτως, αναφέρεται ελάχιστα στον 40ετή γάμο του συγγραφέα.
Τον ρωτώ πώς αισθάνεται σήμερα για εκείνο το άρθρο. Ίσως όπως θα μπορούσαν να αισθάνονται οι Beatles για την πρώτη μεγάλη επιτυχία τους, το She Loves You: ευγνώμονες για την επιτυχία, αλλά κουρασμένοι επειδή πρέπει να την παίζουν ξανά και ξανά.
«Λίγο και από τα δύο», λέει ο Φουκουγιάμα, σήμερα 73 ετών, κατά τη διάρκεια βιντεοκλήσης από την Καλιφόρνια, χρησιμοποιώντας έναν υπολογιστή τον οποίο, παρεμπιπτόντως, συναρμολόγησε ο ίδιος.
«Πιστεύω ασφαλώς ότι δεν θα είχα συγκεντρώσει την προσοχή που συγκέντρωσα εάν είχα χρησιμοποιήσει διαφορετικό τίτλο. Επομένως, αυτό έπαιξε ρόλο».
Υπήρξε, όμως, και μια αρνητική πλευρά.
«Ξέρετε, δέχομαι αυτά τα γελοία σχόλια στο διαδίκτυο. Αν δημοσιεύσω μια φωτογραφία των εγγονιών μου, γράφουν: “Α, νόμιζα ότι ήταν το τέλος των εγγονιών”».
Άνθρωπος των ιδεών: Ο Φράνσις Φουκουγιάμα στο Πανεπιστήμιο Στάνφορντ. Φωτογραφία: Winni Wintermeyer/The Guardian
Το πρόβλημα, όπως το αντιλαμβάνεται ο Φουκουγιάμα, είναι μια παρανόηση ηλικίας 37 ετών, η οποία ρίζωσε αμέσως μόλις δημοσιεύτηκε το δοκίμιο.
Εξαιτίας εκείνης της απλής και αξιομνημόνευτης φράσης —«το τέλος της Ιστορίας»— ο κόσμος υπέθεσε ότι ο Φουκουγιάμα υποστήριζε πως, καθώς ο Ψυχρός Πόλεμος πλησίαζε στο τέλος του και το Τείχος του Βερολίνου επρόκειτο να πέσει, οι ανθρώπινες συγκρούσεις, ακόμη και τα ίδια τα ανθρώπινα γεγονότα, έφθαναν στο τέλος τους.
Θεωρήθηκε ότι υποστήριζε πως όλες οι μεγάλες αντιπαραθέσεις είχαν επιλυθεί, ότι δεν θα γίνονταν πλέον πόλεμοι και ότι ολόκληρος ο κόσμος επρόκειτο να ζήσει υπό ένα σύστημα φιλελεύθερης δημοκρατίας αμερικανικού τύπου.
Όπως γράφει στο νέο του βιβλίο, In the Realm of the Last Man, η θεωρία του εκλήφθηκε ως έκφραση «αφελούς φιλελεύθερου θριαμβολογισμού».
«Τις τελευταίες τρεις δεκαετίες με ρωτούν αρκετές φορές την εβδομάδα εάν θα ήθελα να ανακαλέσω το επιχείρημά μου. Έχω γράψει χιλιάδες λέξεις και έχω παραχωρήσει δεκάδες συνεντεύξεις προσπαθώντας να απαντήσω σε αυτό το ερώτημα», αναφέρει.
Αυτός ήταν πράγματι, όπως μου λέει, «ένας από τους λόγους για τους οποίους έγραψα τα απομνημονεύματα: για να καταγράψω επιτέλους, με απολύτως σαφή τρόπο, τι εννοούσα, σε ποια σημεία έκανα λάθος και σε ποια πιστεύω ότι εξακολουθώ να έχω δίκιο».
Το βιβλίο καθιστά σαφές ότι το επιχείρημά του ήταν πιο σύνθετο. Αντλούσε από την εγελιανή σκέψη και είχε εμπνευστεί από έναν παλαιότερο ερμηνευτή του Χέγκελ, τον Αλεξάντρ Κοζέβ, από τον οποίο ο Φουκουγιάμα δανείστηκε εκείνον τον τόσο σημαντικό τίτλο.
Σύμφωνα με τον Κοζέβ, το τέλος της Ιστορίας ήταν η στιγμή κατά την οποία εμφανίστηκε μια αρχή ή ένα σύνολο ιδεών που δεν μπορούσε να βελτιωθεί περαιτέρω ως προς την ικανότητά του να ικανοποιεί τους ανθρώπους που ζούσαν μέσα σε ένα σύστημα διαμορφωμένο από αυτές.
Ο ίδιος ο Κοζέβ είχε προτείνει, με παιγνιώδη διάθεση, το 1806 ως το έτος του τέλους της Ιστορίας. Εκείνη τη χρονιά, νικώντας την πρωσική μοναρχία στη μάχη της Ιένας-Άουερστεντ, ο Ναπολέων έφερε στην καρδιά της παλαιάς Ευρώπης τον νομικό κώδικα που έφερε το όνομά του — το θεσμικό πλαίσιο που είχε προκύψει από τη Γαλλική Επανάσταση.
Όπως γράφει ο Φουκουγιάμα, η επανάσταση του 1789 «θέσπισε τις θεμελιώδεις αρχές μιας σύγχρονης φιλελεύθερης τάξης, δηλαδή τις δύο αρχές της ελευθερίας και της ισότητας — ή της ίσης ελευθερίας».
Ο Φράνσις Φουκουγιάμα στο Μόναχο, το 1992. Φωτογραφία: Interfoto/Alamy
Ασφαλώς, οι αρχές αυτές δεν εφαρμόστηκαν αμέσως ούτε στο σύνολό τους. Την ώρα που ο Ναπολέων προέλαυνε στην κεντρική Ευρώπη, οι γαλλικές αποικιακές αρχές κατέστελλαν μια εξέγερση σκλάβων στην Αϊτή.
«Η θέση του Κοζέβ, όμως, ήταν ότι από τη στιγμή που η ιδέα της καθολικής ελευθερίας βγήκε στον κόσμο, ήταν απλώς ζήτημα χρόνου μέχρι οι αρχές αυτές να γίνουν αποδεκτές και να εφαρμοστούν σε ολόκληρη την υφήλιο».
Ακόμη και αν ο απαιτούμενος χρόνος επρόκειτο να μετρηθεί σε αιώνες, με πλήθος γεγονότων —μεταξύ των οποίων και δύο παγκόσμιοι πόλεμοι— να μεσολαβούν.
Αυτή ήταν η ουσία του επιχειρήματος που διατύπωνε ο Φουκουγιάμα το 1989. Δεν υποστήριζε ότι η φιλελεύθερη δημοκρατία ήταν τέλεια, ότι είχε επικρατήσει παντού ή ότι όλες οι συγκρούσεις είχαν τερματιστεί. Υποστήριζε, αντιθέτως, ότι τα στοιχεία είχαν γίνει πλέον ακαταμάχητα: δεν υπήρχε καλύτερη κατευθυντήρια αρχή ή καλύτερο σύστημα. Και ο Φουκουγιάμα εξακολουθεί να διατηρεί αυτή την άποψη.
«Εδώ και πάνω από 30 χρόνια λέω ότι αναζητώ ένα εναλλακτικό σύστημα το οποίο να ισχυρίζεται ότι μπορεί να προσφέρει στους ανθρώπους μεγαλύτερη ικανοποίηση από τη φιλελεύθερη δημοκρατία. Έχουν παρουσιαστεί αρκετές υποψηφιότητες. Ορισμένες από αυτές, κατά τη γνώμη μου, είναι εξαιρετικά απίθανες».
Ως ένα τέτοιο υποψήφιο σύστημα αναφέρει τη θεοκρατία ιρανικού τύπου. Το κινεζικό μοντέλο αποτελεί σοβαρότερο ανταγωνιστή. Ως αυταρχικό σύστημα, λέει, μπορεί να λαμβάνει αποφάσεις αποτελεσματικότερα από μια φιλελεύθερη δημοκρατία.
«Επομένως, το ερώτημα για εμένα είναι το εξής: πρόκειται και για ένα βιώσιμο σύστημα; Θα το δούμε να αναπαράγεται και σε άλλα μέρη έπειτα από 30 χρόνια; Αυτό παραμένει ανοικτό ερώτημα».
Εάν, μέσα στην επόμενη γενιά περίπου, η Κίνα αποδειχθεί πολύ πιο επιτυχημένη από τις Ηνωμένες Πολιτείες, διαθέτοντας ένα εξαγώγιμο μοντέλο που ικανοποιεί τις ανθρώπινες ανάγκες, τότε ο Φουκουγιάμα υπόσχεται ότι θα είναι «απολύτως πρόθυμος να παραδεχθεί ότι έκανα λάθος ως προς τη θεμελιώδη παραδοχή».
Αποδέχεται επίσης ότι η σημερινή συναίνεση γύρω από τη φιλελεύθερη δημοκρατία απέχει πολύ από το να είναι καθολική και ότι το «φιλελεύθερο» σκέλος αυτής της ιδέας —η πίστη στους περιορισμούς και στους θεσμικούς ελέγχους της εκλεγμένης εξουσίας— είναι ιδιαίτερα ευάλωτο.
Γράφει ότι αυτό συμβαίνει εν μέρει επειδή η υποστήριξη προς αυτούς τους περιορισμούς εξαρτιόταν συχνά από τη συλλογική μνήμη τού πόσο επικίνδυνος μπορεί να γίνει ο κόσμος όταν εκείνοι απουσιάζουν.
Μια νεότερη γενιά, η οποία έχει γνωρίσει μόνο την ειρήνη και την ευημερία και για την οποία οι τυραννίες των μέσων του 20ού αιώνα αποτελούν μακρινή ιστορία, θα έχει μόνο αμυδρή επίγνωση των κινδύνων που εγκυμονεί μια ανεξέλεγκτη, ανελεύθερη εξουσία.
Τέλος εποχής… το Τείχος του Βερολίνου πέφτει κοντά στην πλατεία Πότσνταμερ τον Νοέμβριο του 1989. Φωτογραφία: Gerard Malie/AFP/Getty Images
Ωστόσο, ο Ντόναλντ Τραμπ, ο οποίος γεννήθηκε μόλις έναν χρόνο μετά την ήττα του ναζισμού, δεν αποτελεί αδιάσειστη απόδειξη ότι η χρονική εγγύτητα προς εκείνη τη σκοτεινή Ιστορία κάθε άλλο παρά συνεπάγεται σεβασμό προς τα θεσμικά αναχώματα της φιλελεύθερης δημοκρατίας; Πώς εξηγείται η αδιαφορία του Αμερικανού προέδρου απέναντι σε αυτόν τον κίνδυνο;
«Ξέρετε, αυτό είναι ένα από τα μεγάλα ψυχολογικά ερωτήματα στα οποία θα κληθούν να απαντήσουν οι ιστορικοί του μέλλοντος. Τρέφει αυτή την παράξενη έλξη όχι μόνο για τη σημερινή Ρωσία και τον Βλαντίμιρ Πούτιν. Ήδη από τη δεκαετία του 1980 είχε επισκεφθεί τη Μόσχα. Τότε είχε δημοσιεύσει ολοσέλιδες διαφημίσεις στις οποίες επιτιθόταν στο ΝΑΤΟ, ενώ βρισκόμασταν ακόμη στη μέση του Ψυχρού Πολέμου.
»Θέλω να πω ότι αυτό πρέπει, με κάποιον τρόπο, να σχετίζεται με την απουσία οποιασδήποτε ηθικής πυξίδας πέρα από το προσωπικό του συμφέρον. Ουσιαστικά, το μόνο που τον απασχολεί είναι αν μπορεί να βγάλει χρήματα. Και αν μπορεί κανείς να βγάλει χρήματα μέσα σε μια τυραννία, εκείνος δεν έχει κανένα πρόβλημα».
Αξίζει να εξετάσουμε σε βάθος τι εννοούσε ο Φουκουγιάμα πριν από τόσα χρόνια, επειδή, μόλις φθάσουμε στην ουσία του επιχειρήματός του, ανακαλύπτουμε μια ιδέα πολύ πιο ενδιαφέρουσα από όσο άφηναν να φανεί οι απλουστευμένες, συνθηματολογικές εκδοχές της θεωρίας του.
Η τελευταία παράγραφος του αρχικού δοκιμίου του διακήρυσσε: «Το τέλος της Ιστορίας θα είναι μια πολύ θλιβερή εποχή».
Με το θεμελιώδες ζήτημα της πολιτικής να έχει ουσιαστικά επιλυθεί, έστω και αν η λύση του απείχε πολύ από την πλήρη πραγμάτωσή της, «ο παγκόσμιος ιδεολογικός αγώνας, ο οποίος κινητοποιούσε την τόλμη, το θάρρος, τη φαντασία και τον ιδεαλισμό, θα αντικατασταθεί από τον οικονομικό υπολογισμό, την ατέρμονη επίλυση τεχνικών προβλημάτων, τις περιβαλλοντικές ανησυχίες και την ικανοποίηση εκλεπτυσμένων καταναλωτικών απαιτήσεων».
Όπως γράφει σήμερα ο Φουκουγιάμα: «Το ον που αναδύεται στο τέλος της Ιστορίας είναι συνήθως κάποιος απογυμνωμένος από τον αγώνα, το ρίσκο και τη φιλοδοξία — κάποιος τον οποίο ο φιλόσοφος Νίτσε αποκάλεσε “Τελευταίο Άνθρωπο”. Ζούμε εδώ και αρκετό καιρό στην επικράτεια του Τελευταίου Ανθρώπου».
Όταν αναλυθεί αυτή η ιδέα, ακόμη και όσοι αμφισβητούν την ερμηνεία του Φουκουγιάμα για το 1989 θα παραδεχθούν ότι είχε διαισθανθεί, με σχεδόν απόκοσμη ακρίβεια, όσα επρόκειτο να ακολουθήσουν.
Αυτό που προέβλεπε ήταν ότι οι φιλελεύθερες δημοκρατικές κοινωνίες θα μπορούσαν να αποδειχθούν ικανές να προσφέρουν σταθερότητα και σχετική υλική άνεση, αφήνοντας όμως ανικανοποίημένη μια βαθύτερη ανθρώπινη ανάγκη.
Επικαλείται τη σωκρατική έννοια του θυμού — του thymos, δηλαδή της ψυχικής ορμής: εκείνου του μέρους της ψυχής που επιθυμεί τον σεβασμό ή την εκτίμηση των άλλων ανθρώπων.
Ο Τελευταίος Άνθρωπος μπορεί να έχει καλύψει τις βασικές οικονομικές του ανάγκες, αλλά θα εξοργιστεί εάν πιστεύει ότι δεν λαμβάνει την αναγνώριση που δικαιούται. Πρόκειται, στην ουσία, για την απλή ανθρώπινη λαχτάρα να γίνεται σεβαστή η ίση αξιοπρέπεια του καθενός.
«Αν μπορεί να βγάλει χρήματα μέσα σε μια τυραννία, δεν τον ενοχλεί» — Ο Ντόναλντ Τραμπ σε συγκέντρωση του κινήματος MAGA στη Βόρεια Καρολίνα. Φωτογραφία: Brendan Smialowski/AFP/Getty Images
Διαβάζοντας αυτά τα αποσπάσματα, είναι δύσκολο να μη σκεφτεί κανείς την παγκόσμια άνοδο του εθνικιστικού λαϊκισμού και, ειδικότερα, το κίνημα MAGA.
«Η μεγάλη μάζα όσων προσέρχονται στις συγκεντρώσεις του Ντόναλντ Τραμπ αισθάνεται ότι οι φιλελεύθερες ελίτ δεν τους σέβονται», λέει ο Φουκουγιάμα.
«Ένας από τους παράγοντες που ώθησαν τον Τραμπ στην κορυφή του αμερικανικού πολιτικού συστήματος ήταν ότι αντιλήφθηκε πως αυτοί οι άνθρωποι ένιωθαν απαξιωμένοι. Βρήκε έναν τρόπο να τους μιλά χωρίς να εκδηλώνει αυτού του είδους την περιφρόνηση. Δεν χρησιμοποιεί βαρύγδουπες λέξεις. Διηγείται ανόητες ιστορίες, τις οποίες εκείνοι θεωρούν πολύ αστείες και οι μορφωμένοι άνθρωποι βρίσκουν αποκρουστικές».
Αυτό, λέει, αποτελεί βασική πρόκληση για τους Δημοκρατικούς.
«Αν θέλεις πραγματικά να επιλύσεις αυτό το πρόβλημα της ισότιμης κατανομής του σεβασμού, πρέπει και να ακούς και να μιλάς. Νομίζω ότι πολλοί πολιτικοί της ελίτ δεν ακούν πραγματικά ανθρώπους που δεν τους μοιάζουν. Δεν ακούν κατ’ ανάγκην τους απλούς ανθρώπους, αλλά ούτε και γνωρίζουν πώς να τους μιλήσουν».
Επισημαίνει την αγωνιώδη προσπάθεια των Δημοκρατικών να βρουν «υποψηφίους από την εργατική τάξη, τους οποίους θα μπορούσαν να προωθήσουν» στις ενδιάμεσες εκλογές του Νοεμβρίου. Υποστηρίζει, ωστόσο, ότι «η ισότιμη κατανομή του σεβασμού απαιτεί τόσο πολιτικές που κατανέμουν δικαιότερα τα πραγματικά υλικά οφέλη όσο και ένα διαφορετικό είδος πολιτικού λόγου».
Στο πλαίσιο αυτό, βλέπει θετικά τον πρώην δήμαρχο του Σικάγου και πιθανό υποψήφιο για την προεδρία το 2028, Ραμ Εμάνουελ — έναν άνθρωπο με συμπεριφορά μαχητή του δρόμου, ο οποίος είναι επίσης, σύμφωνα με τον Φουκουγιάμα, «πολύ αστείος».
Το άλλο καθοριστικό γνώρισμα του Τελευταίου Ανθρώπου είναι η λαχτάρα για έναν σκοπό, για έναν αγώνα ζωής ή θανάτου που θα μπορούσε να προσδώσει νόημα στη ζωή του. Το 1989, ο Φουκουγιάμα είχε προβλέψει την εμφάνιση «μιας ισχυρής νοσταλγίας» για την εποχή κατά την οποία μαίνονταν τέτοιες μάχες. Και αυτή η πρόβλεψη διαβάζεται σήμερα σαν προμήνυμα της δικής μας εποχής.
«Κατά βάθος, ζούμε σε μια πραγματικά παράξενη περίοδο», λέει τώρα.
Ανατρέχει στη Γερμανία της δεκαετίας του 1930.
«Είχαν μόλις χάσει έναν φρικτό πόλεμο, με εκατομμύρια θύματα. Ακολούθησε ο υπερπληθωρισμός. Οι αποταμιεύσεις όλων εξανεμίστηκαν. Υπήρχε αστάθεια στους δρόμους της Δημοκρατίας της Βαϊμάρης. Επομένως —χωρίς αυτό να αποτελεί δικαιολογία— μπορεί κανείς κατά κάποιον τρόπο να καταλάβει γιατί οι άνθρωποι έλκονταν τότε από εξτρεμιστικές ιδεολογίες.
»Αυτός, όμως, δεν είναι ο κόσμος στον οποίο ζούμε το 2026. Στην πραγματικότητα, επικρατεί αρκετή σταθερότητα και ειρήνη. Κι όμως, βρίσκεις ανθρώπους τόσο στην Αριστερά όσο και στη Δεξιά να λένε: “Αυτός είναι ο χειρότερος δυνατός κόσμος”.
»Στην Αμερική έχουμε τη Δεξιά του MAGA, η οποία λέει ότι η Αμερική πεθαίνει — ότι την εξοντώνει η άλλη πλευρά. Είναι πολύ δύσκολο να καταλάβει κανείς πώς μπορούν να το υποστηρίζουν αυτό, εφόσον διαθέτουν έστω και στοιχειώδη ιστορική επίγνωση».
«Οι πολιτικοί της ελίτ δεν ακούν ανθρώπους που δεν είναι σαν τους ίδιους» … Φράνσις Φουκουγιάμα στο Πανεπιστήμιο Στάνφορντ. Φωτογραφία: Winni Wintermeyer/The Guardian
Για την Αριστερά, τουλάχιστον, δεν έχει συμβάλει η κλιματική κρίση σε αυτή την αίσθηση υπαρξιακής καταστροφής; Ο Φουκουγιάμα αμφιβάλλει.
«Βρίσκομαι στην Καλιφόρνια. Η θερμοκρασία είναι στους ευχάριστους 70 βαθμούς Φαρενάιτ [21 βαθμούς Κελσίου]. Δεν ψήνομαι όπως εσείς στην Ευρώπη, επομένως ίσως να φταίει απλώς η προσωπική μου κατάσταση. Νομίζω, όμως, ότι για πολλούς ανθρώπους το κλίμα εξακολουθεί να αποτελεί κάτι μάλλον αφηρημένο».
Ο ίδιος στρέφει την προσοχή του προς διαφορετική κατεύθυνση.
«Τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης και γενικότερα το διαδίκτυο έχουν επιτρέψει να δημιουργηθεί αυτό το τεράστιο χάσμα ανάμεσα στην πραγματική, υλική βιωμένη εμπειρία και σε όσα βιώνουν οι άνθρωποι στο διαδίκτυο».
Ως χαρακτηριστικό παράδειγμα αναφέρει τις λεγεώνες νεαρών ανδρών στη λεγόμενη «μανόσφαιρα», οι οποίοι περνούν τις ημέρες τους παίζοντας βιντεοπαιχνίδια. Την ίδια στιγμή, τροφοδοτούνται με μια ψευδώς ζοφερή εικόνα του κόσμου και λαχταρούν έναν σκοπό για τον οποίο θα άξιζε να πεθάνουν.
Πρόκειται για μια απεικόνιση του φαινομένου για το οποίο είχε προειδοποιήσει ο Φουκουγιάμα στην τελευταία ακριβώς πρόταση του δοκιμίου του το 1989:
«Ίσως αυτή ακριβώς η προοπτική αιώνων πλήξης στο τέλος της Ιστορίας να αποτελέσει την αφορμή για να ξεκινήσει και πάλι η Ιστορία».
Ένα κεφάλαιο του νέου βιβλίου φέρει έναν τίτλο που προϊδεάζει για τη δεύτερη ιστορία την οποία αφηγούνται αυτά τα απομνημονεύματα: Για την αλλαγή γνώμης.
Ο Φουκουγιάμα έχει πραγματοποιήσει τη σχετικά σπάνια πολιτική διαδρομή από τη Δεξιά προς την Αριστερά. Πρώην αξιωματούχος των κυβερνήσεων Ρίγκαν και Μπους, περιγράφει την περίοδο κατά την οποία υπήρξε μαθητής του διακεκριμένου συντηρητικού ακαδημαϊκού Άλαν Μπλουμ, καθώς και μέλος της ομάδας νεοσυντηρητικών διανοουμένων που προετοίμασε το ιδεολογικό έδαφος για την εισβολή στο Ιράκ το 2003.
Ο Φουκουγιάμα αποκήρυξε την υποστήριξή του προς εκείνον τον πόλεμο τον Φεβρουάριο του 2004. Στο βιβλίο παραδέχεται με ειλικρίνεια ότι αυτό που τον εμπόδισε να αποστασιοποιηθεί νωρίτερα δεν ήταν μόνο ιδεολογικό, αλλά εν μέρει κοινωνικό και ανθρώπινο: δεν ήθελε να τερματίσει φιλίες τις οποίες θεωρούσε πολύτιμες.
Ωστόσο, η αποχώρησή του από τη Δεξιά δεν περιοριζόταν αποκλειστικά στην εξωτερική πολιτική. Ενώ οι πρώην συνάδελφοί του έβλεπαν το κράτος μόνο ως εμπόδιο που έπρεπε να παραμεριστεί, η δική του μελέτη κοινωνιών από ολόκληρο τον κόσμο τον οδήγησε στο συμπέρασμα ότι ένα ικανό και αποτελεσματικό κράτος είναι απαραίτητο.
Σαν να θέλει να επιβεβαιώσει πόσο μακριά έχει ταξιδέψει πολιτικά, ένα από τα κεφάλαια του βιβλίου τιτλοφορείται Μαθαίνοντας να αγαπώ τους γραφειοκράτες.
Η Ελευθερία οδηγεί τον λαό, Ευγένιος Ντελακρουά, περ. 1830-31, ελαιογραφία σε καμβά, Μουσείο του Λούβρου, Παρίσι. Φωτογραφία: Alamy
Τον ρωτώ εάν η οπτική του για τον κόσμο ενδέχεται να διέφερε από εκείνη άλλων Ρεπουμπλικανών και συντηρητικών εξαιτίας της ιαπωνοαμερικανικής καταγωγής του, η οποία παρουσιάζεται με συγκινητικό τρόπο στο βιβλίο.
Αφηγείται την ιστορία της γιαγιάς του, μιας «νύφης μέσω φωτογραφίας», η οποία εγκατέλειψε την Ιαπωνία σε ηλικία 21 ετών, όταν την έβαλαν «ολομόναχη σε ένα ατμόπλοιο με προορισμό το Λος Άντζελες, όπου επρόκειτο να παντρευτεί έναν άγνωστο, δέκα χρόνια μεγαλύτερό της».
Αναφέρεται επίσης σε έναν θείο του, ο οποίος έμεινε «απένταρος» όταν το κατάστημα που είχε δημιουργήσει ουσιαστικά κατασχέθηκε. Ο ίδιος, όπως όλοι οι Ιαπωνοαμερικανοί της δυτικής ακτής, εγκλείστηκε σε στρατόπεδο κατά τη διάρκεια του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου.
Έβλεπε, λοιπόν, τα πράγματα διαφορετικά επειδή ανήκε σε μια εθνοτική μειονότητα με μια οδυνηρή ιστορία αποκλεισμού;
«Όχι, δεν το νομίζω», απαντά αμέσως.
«Σε όλη μου τη ζωή προσπάθησα να αποφεύγω να σκέφτομαι τον εαυτό μου ως Ασιάτη Αμερικανό, επειδή απλώς δεν μου αρέσει αυτού του είδους η πολιτική των ταυτοτήτων. Είναι αλήθεια ότι, μετά την 11η Σεπτεμβρίου, υπήρχαν ορισμένοι δεξιοί στις Ηνωμένες Πολιτείες που έλεγαν: “Θα έπρεπε να βάλουμε τους Αραβοαμερικανούς σε στρατόπεδα”.
»Και ναι, ασφαλώς θεωρούσα ότι αυτό ήταν εντελώς λάθος, με βάση την ιστορία της οικογένειάς μου. Δεν πιστεύω, όμως, ότι αυτό με έκανε ιδιαίτερα ευαίσθητο απέναντι σε τέτοιου είδους ζητήματα».
Αυτό που τον έκανε να αλλάξει γνώμη ήταν ένας κόσμος που άλλαζε. Ακόμη και αν εξακολουθεί να πιστεύει ότι το μεγάλο ερώτημα έχει απαντηθεί, τα γεγονότα έχουν σημασία. Ο πόλεμος στο Ιράκ και η οικονομική κατάρρευση του 2008 ανέτρεψαν την κοσμοθεωρία του.
Όπως το διατυπώνει ο ίδιος:
«Αν είσαι διανοούμενος και πιστεύεις ορισμένα πράγματα για τη χρήση στρατιωτικής ισχύος στην εξωτερική πολιτική και για τις ανεξέλεγκτες αγορές στην οικονομία, και αν και τα δύο οδηγήσουν σε μεγάλες καταστροφές, τότε οφείλεις να επανεξετάσεις ορισμένες από αυτές τις παραδοχές».
Για τον Φράνσις Φουκουγιάμα, το τέλος της Ιστορίας δεν σήμαινε ποτέ το τέλος της σκέψης.
Το βιβλίο In the Realm of the Last Man του Φράνσις Φουκουγιάμα κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Profile Books, στην τιμή των 20 λιρών, και θα είναι διαθέσιμο από τις 8 Σεπτεμβρίου. Για την υποστήριξη του Guardian, μπορείτε να παραγγείλετε αντίτυπο από το guardianbookshop.com. Ενδέχεται να ισχύουν έξοδα αποστολής.
Παρά τις διαφορές στην προσωπικότητα και τη στρατηγική τους, ο διευθύνων σύμβουλος της Anthropic, Ντάριο Αμοντέι, και ο διευθύνων σύμβουλος της OpenAI, Σαμ Άλτμαν, φαίνεται να συγκλίνουν σε μία άποψη: η υπολογιστική ισχύς δεν είναι ποτέ αρκετή.
Αυτή δεν ήταν πάντοτε η στάση της Anthropic. Πριν από έναν χρόνο, ο Αμοντέι εμφανιζόταν δύσπιστος απέναντι σε ορισμένες από τις τεράστιες και κυκλικές συμφωνίες υποδομών που πολλαπλασιάζονταν στον κλάδο της τεχνητής νοημοσύνης. Είχε προειδοποιήσει για «παράλογες συμφωνίες» και για ριψοκίνδυνες επενδύσεις σε υπολογιστική ισχύ προτού αποδειχθεί ότι υπάρχει η ανάλογη ζήτηση.
Ωστόσο, η ανάπτυξη της ίδιας της Anthropic άλλαξε τόσο τους υπολογισμούς όσο και την άποψη του Αμοντέι. Καθώς τα έσοδα από το Claude αυξήθηκαν απότομα φέτος, η εταιρεία επιδόθηκε στη δική της κούρσα εξασφάλισης υπολογιστικής ισχύος. Ανέλαβε δέσμευση ύψους 30 δισ. δολαρίων για υπηρεσίες Azure, η οποία συνδέεται με τη Microsoft και τη Nvidia, υπέγραψε συμφωνία υποδομών περίπου 45 δισ. δολαρίων με τη βρετανική εταιρεία τεχνητής νοημοσύνης Nscale και σύναψε μηνιαία συμφωνία ύψους 1,25 δισ. δολαρίων με τη SpaceX για πρόσβαση σε υπολογιστικούς πόρους.
Η στρατηγική θυμίζει όλο και περισσότερο εκείνη που ακολουθούσε η OpenAI το περασμένο καλοκαίρι: εξασφάλιση διαθέσιμης δυναμικότητας από όσο το δυνατόν περισσότερους παρόχους.
Στελέχη της OpenAI επέκριναν μάλιστα την προηγούμενη επιφυλακτικότητα του Αμοντέι σε ενημερωτικό σημείωμα προς επενδυτές φέτος. «Εκ των υστέρων, αυτή η επιφυλακτικότητα μοιάζει λιγότερο με πειθαρχία και περισσότερο με υποτίμηση της ταχύτητας με την οποία θα ερχόταν η ζήτηση», ανέφεραν.
Η OpenAI προβάλλει εδώ και καιρό την ικανότητά της να εξασφαλίζει τεράστιους όγκους υπολογιστικής ισχύος ως ανταγωνιστικό πλεονέκτημα. Η Anthropic φαίνεται τώρα να καταλήγει σε παρόμοιο συμπέρασμα.
Το άλλο σκέλος της στρατηγικής υποδομών της OpenAI είναι τα ειδικά σχεδιασμένα μικροκυκλώματα — και η Anthropic κινείται πλέον και προς αυτή την κατεύθυνση.
Τον περασμένο μήνα αποκαλύψαμε ότι η Anthropic είχε συγκροτήσει μια «Ομάδα Εξειδικευμένων Μικροκυκλωμάτων», με σκοπό τη σχεδίαση ολοκληρωμένων κυκλωμάτων ειδικών εφαρμογών, γνωστών ως ASIC, προσαρμοσμένων στα μοντέλα Claude.
Η εταιρεία προσέλαβε τον Κλάιβ Τσαν, πρώην μηχανικό του προγράμματος ανάπτυξης μικροκυκλωμάτων της OpenAI, και πραγματοποίησε συνομιλίες για συνεργασία με τη νεοφυή επιχείρηση MatX, η οποία διαθέτει εμπειρία στις μονάδες επεξεργασίας Tensor, ή TPU.
Η Anthropic προσπαθεί να καλύψει μια διαφορά περίπου δύο ετών. Η OpenAI έχει ήδη στα χέρια της το πρώτο μικροκύκλωμα που σχεδίασε εσωτερικά, ενώ η Anthropic μόλις τώρα συγκροτεί την ομάδα και τις σχέσεις με τους προμηθευτές που απαιτούνται για την ανάπτυξη του δικού της.
Βεβαίως, η προσέγγιση της Anthropic υπήρξε περισσότερο μετρημένη. Η εταιρεία περίμενε να εμφανιστούν τα έσοδα και η ζήτηση από τους πελάτες προτού αναλάβει ορισμένες από αυτές τις τεράστιες δεσμεύσεις. Μόλις ήρθε η ανάπτυξη, η εξασφάλιση μελλοντικής δυναμικότητας απέκτησε περισσότερο νόημα.
Η OpenAI έχει επίσης υιοθετήσει ένα μοντέλο με μεγαλύτερη εξάρτηση από ιδιόκτητα περιουσιακά στοιχεία, συμμετέχοντας πιο άμεσα στη χρηματοδότηση κέντρων δεδομένων, στην ενέργεια και στον εξοπλισμό. Η Anthropic εξακολουθεί να βασίζεται περισσότερο σε εταίρους για την παροχή υποδομών, διατηρώντας έτσι μεγαλύτερη ευελιξία.
Το αντάλλαγμα είναι ότι η Anthropic διαθέτει μικρότερο έλεγχο επί της προσφοράς και καλείται τώρα να ανταγωνιστεί σε πραγματικό χρόνο για τη δυσεύρετη υπολογιστική ισχύ. Συχνά πληρώνει υψηλότερο τίμημα για δυναμικότητα που ενδέχεται να μην τεθεί σε λειτουργία παρά μόνο έπειτα από αρκετά χρόνια.
Ίσως αυτό να είναι το δίδαγμα από τη λειτουργία ενός εργαστηρίου αιχμής: η υπολογιστική ισχύς πρέπει να εξασφαλίζεται χρόνια προτού καταστεί πραγματικά αναγκαία. Όλοι στοιχηματίζουν όχι μόνο στο πόση ισχύ χρειάζονται σήμερα οι πελάτες, αλλά και στο επίπεδο της ζήτησης έπειτα από αρκετές νέες γενιές μοντέλων.
Τα δύο εργαστήρια καταλήγουν στο ίδιο συμπέρασμα ακολουθώντας αντίθετες διαδρομές: η OpenAI δημιούργησε υποδομές πριν εμφανιστεί η ζήτηση, ενώ η Anthropic περίμενε πρώτα τη ζήτηση και τώρα αγωνίζεται να αναπτύξει εγκαίρως την απαιτούμενη δυναμικότητα.
Το ερώτημα είναι εάν έχει ήδη αργήσει.
Το γράφημα της εβδομάδας
Όσο μεγαλώνει η έκρηξη των επενδύσεων σε υποδομές τεχνητής νοημοσύνης, τόσο αυξάνονται και οι πιθανές συγκρούσεις συμφερόντων. Ο συνάδελφός μου Ρόμπερτ Σάιραν εξέτασε πρόσφατες εταιρικές καταθέσεις και μέτρησε πόσες σελίδες αφιερώνουν οι εταιρείες στα ενημερωτικά δελτία των αρχικών δημόσιων προσφορών τους για τη γνωστοποίηση «ορισμένων σχέσεων και συναλλαγών με συνδεδεμένα μέρη».
Η SB Energy ξεχωρίζει με 14 σελίδες, έναντι 10 της CoreWeave. Η ενεργειακή εταιρεία που ελέγχεται από τη SoftBank μετασχηματίζεται σε διαχειριστή κέντρων δεδομένων τεχνητής νοημοσύνης και ενδέχεται να επιδιώξει αποτίμηση περίπου 50 δισ. δολαρίων.
Η SoftBank είναι ταυτόχρονα ο ελέγχων μέτοχος, η μητρική εταιρεία, πελάτης και εγγυητής της SB Energy. Την ίδια στιγμή, η OpenAI είναι τόσο σημαντικός μισθωτής όσο και προμηθευτής λογισμικού, ενώ έχει λάβει δικαιώματα αγοράς μετοχών που συνδέονται με τη σύμβασή της.
Η OpenAI αντιπροσωπεύει περίπου 8,753 γιγαβάτ από το συνολικό χαρτοφυλάκιο συμβασιοποιημένης ισχύος 8,8 γιγαβάτ της SB Energy — δηλαδή περίπου το 99% της δυναμικότητας.
Η Nvidia προσθέτει έναν ακόμη κρίκο σε αυτή την αλυσίδα: επενδύει 3 δισ. δολάρια, ενώ παράλληλα εγγυάται μέρος των υποχρεώσεων της OpenAI από τις μισθώσεις.
Αυτές οι κυκλικές συμφωνίες μπορούν να διευκολύνουν τη χρηματοδότηση και την ταχεία κατασκευή τεράστιων έργων τεχνητής νοημοσύνης. Δοκιμάζουν, όμως, και τη διάθεση των επενδυτών για ανάληψη κινδύνου, καθώς καθιστούν δυσκολότερη τη διάκριση μεταξύ της ανεξάρτητης ζήτησης και εκείνης που υποστηρίζεται από εταιρείες με οικονομικά συμφέροντα σε περισσότερες από μία πλευρές της ίδιας συναλλαγής.
Την επιμέλεια του ενημερωτικού δελτίου είχαν οι Κεν Λι και Ροζάλμπα Ο’Μπράιεν.
ΣΑΝ ΦΡΑΝΣΙΣΚΟ, 3 Σεπτεμβρίου — Η ταχεία επέκταση των εταιρειών τεχνητής νοημοσύνης μεταβάλλει την αγορά ακινήτων του Σαν Φρανσίσκο, καθώς η ζήτηση για γραφεία και κατοικίες αυξάνεται, ενώ οι προσδοκίες για μεγάλες χρηματιστηριακές εισαγωγές ενισχύουν το επενδυτικό ενδιαφέρον.
Οι εταιρείες τεχνητής νοημοσύνης αντιπροσώπευαν περίπου το 30% των μισθώσεων γραφειακών χώρων στην πόλη κατά το πρώτο εξάμηνο του 2026, σύμφωνα με στοιχεία της εταιρείας παροχής υπηρεσιών ακινήτων CBRE που επικαλείται το Reuters.
Η έντονη ζήτηση συνοδεύεται από νέες απαιτήσεις για τους επαγγελματικούς χώρους. Μεσίτες αναφέρουν ότι νεοφυείς επιχειρήσεις του κλάδου ζητούν ολοένα συχνότερα αυτόνομα συστήματα θέρμανσης και κλιματισμού με δυνατότητα λειτουργίας όλο το εικοσιτετράωρο, ώστε να υποστηρίζονται εργάσιμες ημέρες διάρκειας έως και 12 ωρών. Σε ορισμένες περιπτώσεις ζητούνται ακόμη και ντους μέσα στα γραφεία.
Παράλληλα, εταιρείες προσφέρουν κίνητρα προκειμένου οι εργαζόμενοί τους να κατοικούν κοντά στον χώρο εργασίας. Ορισμένες φέρονται να παρέχουν επιδόματα στέγασης ύψους έως 10.000 δολαρίων σε υπαλλήλους που επιλέγουν να μείνουν σε ακτίνα μικρότερη του μισού μιλίου από τα γραφεία τους.
Οι εξελίξεις έχουν αρχίσει να επηρεάζουν και την αγορά κατοικίας. Κάτοικοι του κέντρου του Σαν Φρανσίσκο αναφέρουν αυξήσεις ενοικίων που σε ορισμένες περιπτώσεις φθάνουν το 40% σε ετήσια βάση. Μεσίτες λένε επίσης ότι, αν και οι προσφορές με μετρητά εξακολουθούν να έχουν το μεγαλύτερο βάρος, ιδιωτικές μετοχές εταιρειών όπως η OpenAI και η Anthropic μπορούν να καταστήσουν ελκυστικότερη μια πρόταση αγοράς ακινήτου.
Η αποδοχή τέτοιων τίτλων συνδέεται με τις προσδοκίες για ενδεχόμενες χρηματιστηριακές εισαγωγές εταιρειών τεχνητής νοημοσύνης, οι οποίες θα μπορούσαν να δημιουργήσουν σημαντικό νέο πλούτο στην περιοχή. Ωστόσο, παραμένει αβέβαιο εάν η σημερινή άνθηση της αγοράς ακινήτων μπορεί να διατηρηθεί σε βάθος χρόνου.
Επενδύσεις, ανταγωνισμός και ρυθμιστικές πιέσεις
Η επέκταση του κλάδου δεν περιορίζεται στην αγορά ακινήτων. Η Anthropic προχωρεί σε ολοένα πιο φιλόδοξες συμφωνίες υπολογιστικής ισχύος, ακολουθώντας σε ορισμένα σημεία το μοντέλο ανάπτυξης της OpenAI. Οι αυξανόμενες οικονομικές δεσμεύσεις και γνωστοποιήσεις των εταιρειών καταδεικνύουν το μέγεθος της κούρσας για κέντρα δεδομένων, προηγμένα μικροκυκλώματα και την απαραίτητη υποδομή εκπαίδευσης νέων μοντέλων.
Στον τομέα των ημιαγωγών, η Nvidia ανακοίνωσε επένδυση 3,5 δισ. δολαρίων στην ταϊβανέζικη MediaTek μέσω μετατρέψιμων ομολογιών, διευρύνοντας τη μεταξύ τους συνεργασία. Η κίνηση εντάσσεται στον ευρύτερο ανταγωνισμό για την εξασφάλιση τεχνολογίας και παραγωγικής δυναμικότητας που θα υποστηρίξουν την ανάπτυξη εφαρμογών τεχνητής νοημοσύνης.
Την ίδια στιγμή, οι επιχειρηματικές αντιπαραθέσεις οξύνονται. Η OpenAI κινήθηκε προς τη διακοπή της παροχής μοντέλων τεχνητής νοημοσύνης στο Cursor που ανήκει στη SpaceX, κλιμακώνοντας τη διαμάχη της με τον Ίλον Μασκ.
Η Anthropic βρέθηκε επίσης στο επίκεντρο σύγκρουσης με το αμερικανικό Πεντάγωνο σχετικά με τις δικλίδες ασφαλείας στη χρήση της τεχνητής νοημοσύνης. Η ένταξή της σε μαύρη λίστα του υπουργείου Άμυνας ακυρώθηκε, προσθέτοντας ακόμη ένα επεισόδιο στη συζήτηση για τους όρους υπό τους οποίους τα ισχυρά συστήματα τεχνητής νοημοσύνης μπορούν να αξιοποιούνται για στρατιωτικούς σκοπούς.
Σε διεθνές επίπεδο, οι Ηνωμένες Πολιτείες προέτρεψαν τις χώρες της Ομάδας των 20 να υιοθετήσουν μια περιορισμένη και μη παρεμβατική προσέγγιση στη ρύθμιση της τεχνητής νοημοσύνης. Η θέση αυτή αναδεικνύει τη διαφορά μεταξύ κυβερνήσεων που δίνουν προτεραιότητα στην ταχεία καινοτομία και εκείνων που επιδιώκουν αυστηρότερους κανόνες για την ασφάλεια και τη λογοδοσία.
Οι κοινωνικές επιπτώσεις της τεχνολογίας παραμένουν επίσης στο προσκήνιο. Συμφωνία που αφορά τη Meta προβλέπει ελέγχους ηλικίας για τους νεότερους χρήστες, εγείροντας πρακτικά ερωτήματα για τον τρόπο εφαρμογής τους και την προστασία των προσωπικών δεδομένων.
Οι κεντρικοί τραπεζίτες, τέλος, εξετάζουν τις ευρύτερες συνέπειες της τεχνητής νοημοσύνης για την απασχόληση, την παραγωγικότητα και τη χρηματοπιστωτική σταθερότητα. Στο οικονομικό συμπόσιο του Τζάκσον Χολ διατυπώθηκαν ανησυχίες για ένα ενδεχόμενο δυστοπικό μέλλον, εάν η τεχνολογική μετάβαση εξελιχθεί ταχύτερα από την προσαρμογή των εργαζομένων, των επιχειρήσεων και των θεσμών.
Από τις τιμές των κατοικιών στο Σαν Φρανσίσκο έως τη γεωπολιτική και τη νομισματική πολιτική, η τεχνητή νοημοσύνη εξελίσσεται πλέον σε δύναμη με άμεσες επιπτώσεις στην πραγματική οικονομία. Η διάρκεια της σημερινής άνθησης θα εξαρτηθεί όχι μόνο από τις τεχνολογικές επιδόσεις των νέων μοντέλων, αλλά και από το κατά πόσο οι τεράστιες επενδύσεις του κλάδου θα αποδώσουν βιώσιμα οικονομικά αποτελέσματα.
Πηγή: Reuters — σύνθεση και απόδοση στα ελληνικά βάσει του ενημερωτικού δελτίου «Artificial Intelligencer».
Αυτονόητη είναι η χαρά των κατοίκων της Καλαμαριάς, αλλά και όλης της Θεσσαλονίκης, από την επέκταση της γραμμής του Μετρό Θεσσαλονίκης στην Καλαμαριά. Τα οφέλη πολλά, είναι γνωστά και ήδη τα ζούμε.
Κάθε άλλη προσέγγιση, πιστεύω είναι λάθος, ανεξάρτητα απο τους λόγους που επικαλείται αυτός που την εκφράζει.
Θέλω, όμως να τονίσω, με ακόμη πιο μεγάλη έμφαση σήμερα, που η γραμμή δόθηκε σε λειτουργία, αυτό που είχα τονίσει στην ανακοίνωση του υπουργείου υποδομών και μεταφορών, στα τέλη του 2011, την ημέρα της δημοπράτησης του έργου, προϋπολογισμού για την κατασκευή 450 εκ. Ευρώ, με προγραμματισμένη την προκήρυξη του διαγωνισμού των συστημάτων ασφαλείας και των συρμών για το 2013, με προϋπολογισμό περίπου 200 εκ. Ευρώ:
“Η επέκταση της γραμμής του Μετρό Θεσσαλονίκης στην Καλαμαριά θα φέρει πολλαπλά οφέλη σε αυτήν και στην Θεσσαλονίκη.
Όμως υπάρχει και ένας κίνδυνος για την Καλαμαριά, πού πρέπει σύντομα να αντιμετωπιστεί.
Η γρήγορη, ασφαλής και πολύ φθηνή μετακίνηση, που θα προσφέρει, από και προς την Καλαμαριά, μπορεί να δημιουργήσει προβλήματα στην αγορά της Καλαμαριάς και στους επαγγελματίες, γιατρούς δικηγόρους και όχι μόνο, που έχουν την επαγγελματική έδρα τους στην Καλαμαριά.
Το ιστορικό κέντρο της Θεσσαλονίκης μπορεί να κερδίσει σημαντικό μέρος αυτών των δραστηριοτήτων, επειδή στην Καλαμαριά κατοικούν οικογένειες μεσαίων εισοδημάτων, που θα αναζητήσουν λύσεις στο κέντρο, το οποίο έχει περισσότερες επιλογές.
Δυστυχώς, τίποτα δεν έχει γίνει μέχρι σήμερα, παρ’ ότι, ιδέες, προτάσεις και σχέδια έχουν κατατεθεί τα τελευταία χρόνια και η σημερινή διοίκηση του Δήμου, οι παρατάξεις της αντιπολίτευσης και ο Εμπορικός Σύλλογος Καλαμαριάς, έδειξαν σχετικό ενδιαφέρον.
Όμως όλα αυτά, δεν πρέπει να αποτρέψουν και την κριτική που πρέπει να αναπτυχθεί για την μεγάλη καθυστέρηση ολοκλήρωσης του έργου, την σημαντική αύξηση του κόστους κατασκευής του και τις εκκρεμότητες που έχει στην στάση Αρετσού και την διάνοιξη της οδού Πόντου, ακόμη περισσότερο στον τερματικό σταθμό στην Μίκρα, ακόμη και για λόγους αυτογνωσίας. Και, αν τα προβλήματα στην σταθμό Αρετσού και στην οδό Πόντου, έχουν μπει σε δρόμο επίλυσης, στην Μίκρα, δεν υπάρχει ούτε σοβαρή μελέτη, ούτε διασφαλισμένοι πόροι, ούτε ορατό και δεσμευτικό χρονοδιάγραμμα επίλυσης των μεγάλων προβλημάτων.
Η κριτική δεν γίνεται για να μειωθεί η προσφορά της σημερινής κυβέρνησης, αλλά για να υπάρξει εξήγηση, γιατί υπήρξαν οι μεγάλες καθυστερήσεις, οι μεγάλες υπερβάσεις του κόστους κατασκευής και γιατί υπάρχουν οι μεγάλες εκκρεμότητες.
Κάθε έργο, ειδικά τα μεγάλα και σημαντικά, έχουν την ταυτότητά τους, την αρχή, την εξέλιξη και την ολοκλήρωση.
Συνήθως όμως, οι κυβερνήσεις που παραδίδουν σε χρήση ένα μεγάλο έργο, θέλουν να καρπωθούν όλη την επιτυχία και τα προβλήματα να τα χρεώσουν στις προηγούμενες.
Συνήθως συμπεριφέρονται, πιστεύοντας ότι η ιστορία ξεκίνησε από την στιγμή που κέρδισαν αυτές την εξουσία.
Η σημερινή κυβέρνηση, ειδικά ο Πρωθυπουργός, έχει επαυξημένο αυτό το χαρακτηριστικό.
Για να γίνει κατανοητό αυτό, αρκεί να αναφέρω την πορεία του έργου, από την μελέτη, που είναι η κρίσιμη αφετηρία, μέχρι την ολοκλήρωση, που είναι τελικός στόχος και συνήθως, αυτό θυμούνται οι πολίτες και γιαυτό ο πειρασμός κάθε κυβέρνησης, που παραδίδει ένα μεγάλο έργο, πολύ μεγάλος.
α). Για την Κεντρική γραμμή στο δήμο Θεσσαλονίκης:
Η κυβέρνηση της ΝΔ δεν περίμενε να ολοκληρωθούν οι μελέτες, που δημοπρατήθηκαν το 2003, για να κατασκευαστεί το Μετρό ως δημόσιο έργο, για να προλάβει τις δημοτικές και νομαρχιακές του 2006, δημοπράτησε το έργο το 2005. Αυτή η επιλογή, είναι και η πηγή των μεγάλων προβλημάτων που ακολούθησαν. Πέρασαν δύο χρόνια για να ξεκινήσει το πρώτο εργοτάξιο. Τον Οκτώβριο του 2009, όταν ανέλαβε η νέα κυβέρνηση, είχε κατασκευαστεί το 8% του έργου, ενώ είχε περάσει το 60% του συμβατικού χρόνου κατασκευής, που ήταν 5,5 χρόνια και η κατασκευάστρια εταιρεία ζητούσε 360 εκ. ευρώ αποζημιώσεις για καθυστερήσεις με ευθύνη του δημοσίου. Η ημερομηνία λειτουργίας του Μετρό είχε συμφωνηθεί να γίνει στις 3/10/12, για να γιορτάσει με Μετρό η Θεσσαλονίκη τα 100 χρόνια της απελευθέρωσής της., όπως είχε δηλώσει, ο τότε αρμόδιος Υπουργός. Το έργο παραδόθηκε μετά από 18 χρόνια.
β). Για την επέκταση στην Καλαμαριά: Η επέκταση του Μετρό στην Καλαμαριά, μελετήθηκε, δεσμεύτηκαν οι Κοινοτικοί πόροι κατασκευής του και δημοπρατήθηκε, από το 2010 έως τις αρχές του 2012. Οι μελέτες ήταν πλήρης, όπως δήλωσαν όλοι οι αρμόδιοι αξιωματούχοι, που διαχειρίστηκαν το έργο, και ο χρόνος κατασκευής του 4,5 χρόνια, δηλαδή, έπρεπε να τελειώσει το 2018.
Μέχρι το 2019 είχε κατασκευαστεί το 80%. Την καθυστέρηση την πλήρωσε και θα την πληρώσει ο Έλληνας φορολογούμενος με μερικές εκατοντάδες εκατομμύρια ευρώ. Δηλαδή, αντί για 4,5 χρόνια για την κατασκευή του, χρειάστηκαν 14 περίπου και πολλά εκατομμύρια ευρώ περισσότερα.
γ). Για τις δυο γραμμές στην Δυτική Θεσσαλονίκη και την επέκταση στο αεροδρόμιο: Το 2012 είχε ετοιμαστεί ο διαγωνισμός για τις μελέτες τους και ξεκίνησαν πρόδρομες εργασίες για να βοηθήσουν τις μελέτες.
Η πρώτη γραμμή είχε προγραμματιστεί να δημοπρατηθεί το 2015, με τους πόρους του ΕΣΠΑ 2014-2021. Η δεύτερη στο ΕΣΠΑ του 2021-2028.
Στην ίδια περίοδο θα κατασκευαζόταν και η επέκταση στο αεροδρόμιο.
Δυστυχώς, από το 2012 μέχρι σήμερα έχουμε μόνο φωτογραφίες από συσκέψεις, εξαγγελίες και υποσχέσεις. Δηλαδή, το 2027, έπρεπε να ολοκληρώνεται το βασικό δίκτυο του Μετρό Θεσσαλονίκης.
Οι πόροι του ΕΣΠΑ, που ήταν προγραμματισμένοι για τις γραμμές τις Θεσσαλονίκης, πήγαν όλοι στις επεκτάσεις του Μετρό Αθήνας.
Τέλος, επειδή, πάλι θα υποσχεθούν ότι: Σύντομα θα ξεκινήσει η κατασκευή των επεκτάσεων του Μετρό Θεσσαλονίκης, με κατηγορηματικό τρόπο, θέλω να πω, ότι:
Το ΕΣΠΑ, που τελειώνει το 2028, έχει δεσμευμένους όλους τους πόρους για έργα Μετρό, για το Μετρό της Αθήνας.
Στο δε ΕΣΠΑ 2028-2034, οι προγραμματισμένοι πόροι, είναι πολλοί λιγότεροι από το προηγούμενο και θα χρησιμοποιηθούν όλοι, όπως έχει δηλώσει η κυβέρνηση, για την ολοκλήρωση της γραμμής 4 της Αθήνας.
Φυσικά, τα δισεκατομμύρια του Ταμείου Ανάκαμψης δεν ακούμπησαν την Θεσσαλονίκη, με πρόσχημα: Δεν υπήρχαν μελέτες. Ποιοι και πότε έπρεπε να κάνουν τις μελέτες και γιατί δεν τις έκαναν μέχρι τώρα;
19 άνθρωποι εξακολουθούν να αγνοούνται από το ναυάγιο στην Κερύνεια. Συνεχίζονται οι έρευνες σε βάθος περίπου 550 μέτρων.
Τη σορό ενός από τους 20 αγνοούμενους του ναυαγίου ανοιχτά της Κερύνειαςεντόπισαν οι ομάδες έρευνας και διάσωσης. Την ίδια ώρα, ο λεγόμενος «πρωθυπουργός» Ουνάλ Ουστέλ ανακοίνωσε την απομάκρυνση του «υπουργού Δημοσίων Έργων και Μεταφορών» Ερχάν Αρικλί, ο οποίος καταζητείται για τη δολοφονία του Τάσου Ισαάκ.
Ειδικότερα, σε ανακοίνωσή του ο «πρωθυπουργός» του Ψευδοκράτους, Ουνάλ Ουστέλ, έκανε γνωστό ότι εντοπίστηκε η σορός ενός από τους 20 ανθρώπους που αγνοούνταν μετά το ναυτικό δυστύχημα που σημειώθηκε ανοιχτά της Κερύνειας.
Ο Ουστέλ ανέφερε ότι, σύμφωνα με τις πρώτες εκτιμήσεις, πρόκειται για άνδρα ηλικίας περίπου 50 ετών. Η σορός μεταφέρθηκε στο Κρατικό Νοσοκομείο Δρ. Burhan Nalbantoğlu στη Λευκωσία, προκειμένου να πραγματοποιηθεί η διαδικασία ταυτοποίησης.
Παράλληλα, ανέφερε ότι η Τουρκική Δημοκρατία συνδράμει πλήρως τις επιχειρήσεις έρευνας και διάσωσης, με τη συμμετοχή όλων των αρμόδιων υπηρεσιών και φορέων. Όπως σημείωσε, στην περιοχή κατέπλευσε σήμερα και δεύτερο πλοίο, προκειμένου να ενισχύσει τις προσπάθειες εντοπισμού και διάσωσης.
«Καρατόμησε» τον «υπουργό Μεταφορών»
Την ίδια ώρα, ο Ουστέλ ανακοίνωσε την απομάκρυνση του «υπουργού Δημοσίων Έργων και Μεταφορών» Ερχάν Αρικλί, λέγοντας ότι τον ενημέρωσε ο ίδιος για την απόφασή του.
Όπως ανέφερε, η κίνηση αυτή έγινε ώστε η έρευνα να προχωρήσει χωρίς οποιαδήποτε σκιά και να διασφαλιστεί η ομαλή διερεύνηση της υπόθεσης από την «αστυνομία» και τη «δικαιοσύνη».
Εντοπίστηκε το βυθισμένο καταμαράν
Τέλος στην αγωνία για την ακριβή τοποθεσία του βυθισμένου καταμαράν ανοιχτά της Κερύνειας δόθηκε έπειτα από τρία εικοσιτετράωρα εντατικών ερευνών.
Το κουφάρι του πλοίου εντοπίστηκε στα βάθη της θάλασσας, ωστόσο η επιχείρηση παραμένει σε πλήρη εξέλιξη, καθώς οι Αρχές συνεχίζουν να αναζητούν τα ίχνη των επιβατών που εξακολουθούν να αγνοούνται.
Οι συγγενείς των θυμάτων ξεσπούν κατά των συλληφθέντων, αποκαλώντας τους «δολοφόνους» και καταγγέλλοντας ανοιχτά πως το πλήρωμα «τους άφησε αβοήθητους».
Επισημαίνουν, μάλιστα, πως στην ευρύτερη θαλάσσια περιοχή επιπλέουν ακόμη συντρίμμια και αποσκευές των επιβατών.
Τέλος, επικαλούμενοι βίντεο-ντοκουμέντα και μαρτυρίες, υπογραμμίζουν πως η εισροή υδάτων στο πλοίο είχε ξεκινήσει από τα πρώτα κιόλας μίλια του μοιραίου ταξιδιού.
Κερύνεια: Το χρονικό της τραγωδίας και τι γνωρίζουμε για το Filo Jet
Το επιβατηγό καταμαράν Filo Jet απέπλευσε την Κυριακή από την Κερύνεια με προορισμό το Ταşucu, μεταφέροντας συνολικά 267 επιβάτες και μέλη πληρώματος. Λίγο μετά την αναχώρησή του και ενώ βρισκόταν περίπου 6 χιλιόμετρα ανοικτά της ακτής, το πλοίο ανατράπηκε και τελικά βυθίστηκε.
Από τους επιβαίνοντες, 239 άνθρωποι διασώθηκαν, ενώ ανασύρθηκαν εννιά σοροί. Για ακόμη 19 άτομα ξεκίνησε μεγάλη επιχείρηση έρευνας από αέρος και θαλάσσης.
Τις επόμενες ημέρες οι έρευνες επικεντρώθηκαν στο ενδεχόμενο οι αγνοούμενοι να βρίσκονται στο εσωτερικό του ναυαγίου, το οποίο εκτιμάται ότι έχει καταλήξει στον βυθό σε βάθος μεγαλύτερο των 500 μέτρων.
Η υπόθεση, ωστόσο, έχει ανοίξει και ένα δεύτερο μέτωπο, που αφορά την κατάσταση του ίδιου του πλοίου και τις άδειες με τις οποίες εκτελούσε δρομολόγια.
Το Filo Jet ήταν ηλικίας 26 ετών και, σύμφωνα με όσα έχουν γίνει γνωστά, είχε εμπλακεί στο παρελθόν σε ατύχημα και είχε υποβληθεί σε επισκευές. Παράλληλα, υπάρχουν αναφορές για παλαιότερο έγγραφο σύμφωνα με το οποίο το πλοίο δεν θεωρούνταν κατάλληλο για χρήση σε ανοικτή θάλασσα.
Στο επίκεντρο της έρευνας έχουν βρεθεί επίσης τα πιστοποιητικά και οι έλεγχοι που είχαν προηγηθεί του δυστυχήματος. Οι Αρχές στα Κατεχόμενα ανέφεραν ότι η εταιρεία που διαχειριζόταν το πλοίο είχε λάβει πιστοποιητικό καταλληλότητας και επιθεώρησης από τον Türk Loydu μόλις τρεις μήνες πριν, τον Ιούνιο του 2026.
Ερωτήματα έχουν τεθεί και για τον κυβερνήτη του πλοίου. Σύμφωνα με τις ίδιες πληροφορίες, διέθετε άδεια πλοιάρχου από την Ονδούρα, η οποία του επέτρεπε να κυβερνά πλοία έως 3.000 τόνους.
Τρία γιγαντιαία μεταφορικά αεροσκάφη προσγειώθηκαν στο αεροδρόμιο της Τεχεράνης
Η Ρωσία απέστειλε στρατιωτικό υλικό και εξοπλισμό στο Ιράν, με βαριά μεταγωγικά αεροσκάφη να εκτελούν διαδρομές μεταφέροντας σε αεροδρόμια στην περιοχή της Τεχεράνης, σουίτες ηλεκτρονικών συστημάτων, κιβώτια με πυραυλικά συστήματα και άλλα όπλα.
Συνολικά τρία γιγαντιαία αεροσκάφη Ilyushin Il-76TD έφτασαν στην ιρανική πρωτεύουσα με διαφορά λίγων ωρών.
Πρόκειται για ένα Ilyushin Il-76TD με νηολόγιο RA-76834, το οποίο, σύμφωνα με στοιχεία παρακολούθησης πτήσεων, καταγράφηκε να κατευθύνεται από το Μπουσέρ (Bushehr) προς την ευρύτερη περιοχή Τεχεράνης/Καράτζ.
Το αεροσκάφος ανήκει στη ρωσική εταιρεία μεταφοράς φορτίων Aviacon Zitotrans.
Η κίνηση αποκτά ιδιαίτερη σημασία εξαιτίας της χρονικής συγκυρίας, καθώς πραγματοποιείται εν μέσω της νέας κλιμάκωσης μεταξύ Ουάσινγκτον και Τεχεράνης.
Το συγκεκριμένο αεροσκάφος είναι σχεδιασμένο για μεταφορά βαρέων φορτίων και μπορεί να χρησιμοποιηθεί για την αερομεταφορά εξοπλισμού μεγάλου όγκου.
Όποτε η Ρωσία έχει στείλει τέτοια μεταγωγικά αεροσκάφη, η σύγκρουση ανάμεσα στις ΗΠΑ και το Ιράν φτάνουν στο «κόκκινο».
Έτσι, σύμφωνα με εκτιμήσεις Ρώσων αναλυτών, η τελευταία αυτή εξέλιξη δεν αποκλείεται να συνδέεται με την αποστολή τέτοιου υλικού, καθώς υπάρχει ο φόβος για μια νέα σύγκρουση, η οποία θα οδηγήσει σε καθεστώς πίεσης τις στρατιωτικές αντοχές της Τεχεράνης.
«Η Ιστορία αποτελεί πολύ καλό οδηγό για όσους αντλούν διδάγματα από αυτήν» πρόσθεσε ο Τούρκος πρόεδρος
Νέες απειλές κατά της Ελλάδας εκτόξευσε ο Τούρκος πρόεδρος, Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν, ζητώντας από την Ελλάδα να μην τοποθετήσει τα ισραηλινά α/α συστήματα στα νησιά του ανατολικού Αιγαίου γιατί αλλιώς η Τουρκία θα χτυπήσει.
Συγκεκριμένα ο Τούρκος πρόεδρος, μιλώντας σε δημοσιογράφους κατά την επιστροφή του από το Κιργιστάν, υποστήριξε ότι η Ελλάδα θα πρέπει να εγκαταλείψει, όπως είπε, «τον λανθασμένο δρόμο»και να σταματήσει να εξοπλίζει νησιά τα οποία, σύμφωνα με την τουρκική απαίτηση «έχουν αποστρατιωτικοποιημένο καθεστώς».
Η δήλωση του έρχεται αμέσως μετά την υπογραφή μεταξύ Ελλάδας και Ισραήλ για την «Ασπίδα του Αχιλλέα» η οποία θα κοστίσει πάνω από 3 δισ. ευρώ.
Ένα μεγάλο μέρος της θα υλοποιηθεί στα νησιά του Αιγαίου.
«Η Ελλάδα πρέπει να κάνει πίσω στον λανθασμένο δρόμο που έχει ακολουθήσει και να σταματήσει να εξοπλίζει τα νησιά που έχουν μη στρατιωτικό καθεστώς», ανέφερε χαρακτηριστικά.
Ο Ερντογάν επιχείρησε παράλληλα να παρουσιάσει την τουρκική στάση ως προσανατολισμένη στη διατήρηση της ηρεμίας στην περιοχή, προειδοποιώντας ωστόσο ότι η Άγκυρα δεν πρόκειται να ανεχθεί, όπως υποστηρίζει, παραβιάσεις των δικαιωμάτων της.
«Η Τουρκία δεν έχει βλέψεις σε εδάφη κανενός αλλά δεν θα επιτρέψει σε κανέναν να παραβιάσει τα δικά της δικαιώματα», δήλωσε, προσθέτοντας: «Όποιος ερμηνεύσει την ήρεμη και λογική προσέγγιση της Τουρκίας ως αδυναμία κάνει ένα πολύ σοβαρό λάθος».
Δεν παρέλειψε να αναφερθεί και στην Ιστορία, την οποία παρουσίασε ως οδηγό για όσους, όπως είπε, αντλούν τα σωστά διδάγματα από το παρελθόν.
«Η Ιστορία αποτελεί πολύ καλό οδηγό για όσους αντλούν διδάγματα από αυτήν», ανέφερε ο Ρ.Τ.Ερντογάν.
Μετά τις απειλές υποστήριξε ότι η Τουρκία θα συνεχίσει να επιδιώκει την αποκλιμάκωση και τη σταθερότητα στην περιοχή.
«Θα συνεχίσουμε να εργαζόμαστε για την ειρήνη, την ασφάλεια και τη σταθερότητα στην περιοχή μας», κατέληξε.
Μετονομάστηκε σε Fethiye–Kaş Marine National Park από τον ιστότοπο της παγκόσμιας ναυσιπλοΐας
Σε μια κίνηση που εκθέτει το ΥΠΕΞ το MarineTraffic, η γνωστή ιστοσελίδα πρακολούθησης σε πραγματικό χρόνο της θαλάσσιας κίνησης παγκοσμίως, άλλαξε την ονομασία της θαλάσσιας περιοχής της Μεγίστης – Καστελλόριζου στην τουρκική ονομασία του θαλάσσιου παρανόμου πάρκου της Τουρκίας!
Και αυτό την στιγμή που παραμένει στην περιοχή το τουρκικό ερευνητικό.
Σημειώνουμε ότι το τουρκικό θαλάσσιο πάρκο θεσμοθετήθηκε με προεδρική απόφαση της Τουρκίας τον Αύγουστο του 2026.
Η έκτασή του εκτείνεται από τη Φετιγιέ έως το Κας και περιλαμβάνει θαλάσσια περιοχή γύρω από το Καστελλόριζο (Meis, στην τουρκική ονομασία).
Ρηματική διακοίνωση προς την Αθήνα απέστειλε η Άγκυρα, εκφράζοντας αντιρρήσεις για τρεις πρόσφατες ελληνικές πρωτοβουλίες χωροταξικού σχεδιασμού και επαναφέροντας πάγιες τουρκικές θέσεις και αμφισβητήσεις για το Αιγαίο.
Σύμφωνα με δημοσίευμα της Milliyet, η τουρκική πλευρά διαβίβασε στις ελληνικές αρχές κείμενο στο οποίο συγκεντρώνει τις ενστάσεις της και υποστηρίζει ότι «δεν θα επιτραπεί καμία δραστηριότητα που μεταβάλλει το status quo στο Αιγαίο».
Στο επίκεντρο βρίσκονται το Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο για τον Τουρισμό, που ανακοινώθηκε στις 7 Αυγούστου, το αντίστοιχο πλαίσιο για τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας της 19ης Αυγούστου και εκείνο για τη Βιομηχανία και την Εφοδιαστική Αλυσίδα, που ακολούθησε στις 28 Αυγούστου.
Οι τουρκικές ενστάσεις
Κατά το τουρκικό δημοσίευμα, η Άγκυρα επικαλείται πιθανές διασυνοριακές περιβαλλοντικές και άλλες επιπτώσεις από τις ελληνικές πρωτοβουλίες και χαρακτηρίζει μη αποδεκτή την προβολή, όπως αναφέρει, «μαξιμαλιστικών διεκδικήσεων» μέσω περιβαλλοντικού ή τομεακού σχεδιασμού.
Παράλληλα, υποστηρίζει ότι μονομερείς κινήσεις της Αθήνας δεν μπορούν να δημιουργήσουν τετελεσμένα ούτε να επηρεάσουν δικαιώματα και συμφέροντα που η ίδια θεωρεί ότι διαθέτει στην περιοχή.
Στο ίδιο πλαίσιο, γίνεται επίκληση του διεθνούς δικαίου και ειδικότερα των προβλέψεων για συνεργασία μεταξύ παράκτιων κρατών σε κλειστές και ημίκλειστες θάλασσες.
Παράλληλα, η Άγκυρα επαναλαμβάνει τη θέση ότι η οριοθέτηση των θαλάσσιων ζωνών στο Αιγαίο μπορεί να προκύψει μόνο μέσω συμφωνίας μεταξύ Ελλάδας και Τουρκίας, αφού ληφθούν υπόψη, όπως αναφέρει, «όλες οι σχετικές προϋποθέσεις».
Αθήνα: Οι ελληνικές πρωτοβουλίες στη βάση του Διεθνούς Δικαίου
Η Αθήνα έχει καταστήσει σαφές ότι οι ελληνικές πρωτοβουλίες, τόσο για τα θαλάσσια πάρκα όσο και για τον Θαλάσσιο Χωροταξικό Σχεδιασμό, υλοποιούνται στη βάση του Διεθνούς Δικαίου.
Ο υπουργός Εξωτερικών Γιώργος Γεραπετρίτης έχει επισημάνει ότι η Ελλάδα θα συνεχίσει να ενεργεί «χωρίς εκπτώσεις στα εθνικά δίκαια», ενώ έχει χαρακτηρίσει αντίθετες προς το Διεθνές Δίκαιο τουρκικές ενέργειες για θαλάσσια πάρκα όταν αυτές εκτείνονται πέραν των τουρκικών χωρικών υδάτων και εντός ελληνικής υφαλοκρηπίδας.
Το ελληνικό υπουργείο Εξωτερικών έχει επίσης υπογραμμίσει ότι μονομερείς ενέργειες που επιχειρούν να δημιουργήσουν τετελεσμένα ή να επηρεάσουν το καθεστώς των θαλάσσιων ζωνών δεν μπορούν να θίξουν δικαιώματα που απορρέουν από το Διεθνές Δίκαιο.
Υπενθυμίζεται ότι η κίνηση της Τουρκίας έρχεται λίγο καιρό μετά την ένταση που προκάλεσε η ανακοίνωση των τουρκικών θαλάσσιων πάρκων στο Φετίγιε–Κας και στο Βόρειο Αιγαίο.
Η Αθήνα είχε αντιδράσει στις συντεταγμένες που παρουσίασε η τουρκική πλευρά, υποστηρίζοντας ότι, παρότι βρίσκονται εκτός ελληνικών χωρικών υδάτων, επικαλύπτουν περιοχές ελληνικής υφαλοκρηπίδας.
Η Συμφωνία της Μέκκας, που υπεγράφη στις 7 Αυγούστου μεταξύ Σαουδικής Αραβίας, Τουρκίας και Πακιστάν, έχει μικρότερη σημασία για τη συμμαχία που δημιουργεί απ’ ό,τι για τη Μέση Ανατολή που ενδεχομένως προαναγγέλλει.
Ο Τούρκος υπουργός Εξωτερικών Χακάν Φιντάν έφθασε στο σημείο να την περιγράψει ως τεχνικά αντίστοιχη με το Άρθρο 5 του ΝΑΤΟ: ένοπλη επίθεση εναντίον ενός θα θεωρείται επίθεση εναντίον όλων. Υπάρχει, βεβαίως, μια σημαντική επιφύλαξη. Ακόμη και το Άρθρο 5 του ΝΑΤΟ δεν προβλέπει αυτόματη στρατιωτική συνδρομή. Κάθε κράτος-μέλος οφείλει να συνδράμει, διατηρεί όμως το δικαίωμα να αποφασίσει ποια δράση το ίδιο κρίνει αναγκαία.
Επιπλέον, η Μέκκα δεν είναι ΝΑΤΟ. Το κείμενο της συμφωνίας δεν έχει ακόμη δημοσιοποιηθεί. Δεν γνωρίζουμε τι ακριβώς θα ενεργοποιούσε τις δεσμεύσεις της σε περίπτωση κρίσης, πώς θα λειτουργούσαν οι μηχανισμοί διοίκησης ή μέχρι πού θα ήταν διατεθειμένο να φθάσει κάθε μέλος για την υπεράσπιση ενός άλλου. Οι αμυντικές δεσμεύσεις αποκτούν πραγματικό στρατηγικό περιεχόμενο όταν δοκιμάζονται στην πράξη.
Η περιοχή έχει γνωρίσει και στο παρελθόν φιλόδοξα σχήματα ασφάλειας – από το Σύμφωνο της Βαγδάτης και το CENTO μέχρι την υπό σαουδαραβική ηγεσία Ισλαμική Στρατιωτική Συμμαχία κατά της Τρομοκρατίας, που δημιουργήθηκε το 2015 με τη συμμετοχή 34 μουσουλμανικών κρατών. Η πορεία τους δικαιολογεί σοβαρές επιφυλάξεις.
Στην περίπτωση της Μέκκας έχουμε ήδη μια πρώτη ένδειξη. Λίγες μόλις ημέρες μετά τη συμφωνία, οι Χούθι έπληξαν το διυλιστήριο της Σαουδικής Αραβίας στο Τζαζάν. Συλλογική στρατιωτική αντίδραση από τους νέους εταίρους δεν ακολούθησε.
Θα ήταν, όμως, εξίσου λανθασμένο να υποτιμήσουμε τη Μέκκα. Η Μέκκα είναι σύμπτωμα και πιθανός προάγγελος μιας ευρύτερης αναδιοργάνωσης της Μέσης Ανατολής. Για δεκαετίες, η αρχιτεκτονική ασφάλειας της περιοχής στηριζόταν σε συντριπτικό βαθμό στην αμερικανική ισχύ. Η αμερικανική ισχύς δεν πρόκειται να εξαφανιστεί από την περιοχή. Ο Πρόεδρος Τραμπ χαιρέτισε δημόσια τη Συμφωνία της Μέκκας. Όμως τα κράτη της περιοχής εμφανίζονται όλο και λιγότερο πρόθυμα να εμπιστευθούν την ασφάλειά τους αποκλειστικά στην Ουάσιγκτον.
Και η ίδια η Ουάσιγκτον ενδέχεται να βλέπει πλεονεκτήματα σε έναν μεγαλύτερο επιμερισμό των βαρών. Εάν ικανοί περιφερειακοί εταίροι αναλάβουν μεγαλύτερη ευθύνη για την ασφάλειά τους, θα μειωθούν και οι απαιτήσεις από την αμερικανική ισχύ. Η Ουάσιγκτον θα μπορεί έτσι να επικεντρωθεί περισσότερο στον Ινδο-Ειρηνικό και, κυρίως, στην Κίνα – τη μακροπρόθεσμη στρατηγική της πρόκληση.
Αυτό που, επομένως, ίσως αναδύεται δεν είναι μια μετα-αμερικανική – ούτε κατ’ ανάγκην μια αντιαμερικανική -Μέση Ανατολή. Διαμορφώνεται μάλλον ένα σύστημα μεγαλύτερης αυτονομίας και περιφερειακής διαχείρισης, αλλά κάτω από μια ευρύτερη αμερικανική στρατηγική ομπρέλα.
Η Σαουδική Αραβία διαθέτει οικονομική ισχύ και τεράστιο θρησκευτικό και πολιτικό βάρος. Το Πακιστάν διαθέτει μία από τις μεγαλύτερες στρατιωτικές δυνάμεις του μουσουλμανικού κόσμου και, κυρίως, είναι πυρηνική δύναμη. Η Τουρκία έχει την εμπειρία του ΝΑΤΟ, τον δεύτερο μεγαλύτερο στρατό της Συμμαχίας, μια ταχύτατα αναπτυσσόμενη αμυντική βιομηχανία και φιλοδοξίες που επεκτείνονται πολύ πέραν της άμεσης γειτονιάς της.
Μαζί, τα τρία κράτη συνιστούν έναν δυνητικά ισχυρό συνδυασμό.
Θα ήταν, ωστόσο, λάθος να θεωρήσουμε τη Μέκκα απλώς ως μια αντι-ιρανική συμμαχία. Το Ιράν αποτελεί σαφώς μέρος του στρατηγικού περιβάλλοντος που τη γέννησε. Το ίδιο και οι αμφιβολίες για τις υφιστάμενες αμερικανικές διευθετήσεις ασφάλειας.
Οι αλλεπάλληλες τοπικές συγκρούσεις και οι πόλεμοι τροφοδοτούν επίσης την αστάθεια και την ανασφάλεια. Τα κράτη της περιοχής αναζητούν, κατά συνέπεια, νέους τρόπους να θωρακίσουν την ασφάλειά τους. Η Μέκκα είναι μία από αυτές τις προσπάθειες.
Η Τουρκία συμπεριφέρεται ολοένα περισσότερο ως μέλος à la carte του ΝΑΤΟ: απολαμβάνει τα οφέλη της Συμμαχίας, αλλά αποκλίνει από τους εταίρους της — πολλές φορές προκλητικά — όταν το κρίνει σκόπιμο. Συνομιλεί με την Ουάσιγκτον, διατηρεί στενές οικονομικές και πολιτικές σχέσεις με τη Μόσχα, ενώ αρνείται να συμμετάσχει στις δυτικές κυρώσεις κατά της Ρωσίας και του Ιράν. Καλλιεργεί σχέσεις με την Τεχεράνη, ενώ ταυτόχρονα εμβαθύνει τους δεσμούς της με τα κράτη του Κόλπου και το Πακιστάν. Η σχέση της με τη Χαμάς — την οποία η Τουρκία δεν χαρακτηρίζει τρομοκρατική οργάνωση — την έχει επανειλημμένα φέρει σε αντιπαράθεση με τις ΗΠΑ, την ΕΕ και το Ισραήλ. Παράλληλα, έχει διευρύνει το στρατιωτικό της αποτύπωμα στο εξωτερικό και έχει μετατρέψει την αμυντική της βιομηχανία σε ισχυρό εργαλείο εξωτερικής πολιτικής.
Συμμετέχοντας στη Μέκκα, η Άγκυρα διευρύνει τη στρατηγική της εμβέλεια. Αυτό δεν σημαίνει ότι η Τουρκία άλλαξε στρατόπεδο. Το ουσιαστικότερο είναι ότι αρνείται ολοένα περισσότερο να αποδεχθεί πως πρέπει να επιλέξει ένα. Πόσο μπορεί να διαρκέσει αυτή η λεπτή εξισορρόπηση μένει να φανεί.
Γενικότερα, η Μέκκα φαίνεται να σηματοδοτεί την εμφάνιση ενός περιφερειακού συστήματος πολλαπλών ευθυγραμμίσεων. Οι τρεις εταίροι της, ωστόσο, δεν είναι σύμμαχοι σε όλα. Παρά τη σημαντική βελτίωση των σχέσεών τους, Σαουδική Αραβία και Τουρκία συνεχίζουν να ανταγωνίζονται για περιφερειακή και θρησκευτική επιρροή. Το Πακιστάν έχει τις δικές του προτεραιότητες, κυρίως την αντιπαλότητά του με την επίσης πυρηνική δύναμη Ινδία. Η Μέκκα στηρίζεται σε συγκλίνοντα συμφέροντα. Δεν εξαλείφει τις μεταξύ τους διαφορές.
Η Άγκυρα ήδη οραματίζεται διεύρυνση της συμφωνίας. Η Αίγυπτος αναφέρεται επανειλημμένα, κυρίως από την Άγκυρα, ως πιθανό μελλοντικό μέλος. Το Κάιρο, όμως, καταδεικνύει και τα όρια ενός τέτοιου εγχειρήματος. Έχει βελτιώσει τις σχέσεις του με την Τουρκία, αλλά διατηρεί παράλληλα σημαντικούς δεσμούς με την Ινδία, την Ελλάδα και την Κύπρο, ενώ η Ευρώπη παραμένει οικονομικά αναντικατάστατη. Η Αίγυπτος έχει επίσης μια μακρόχρονη συνθήκη ειρήνης με το Ισραήλ, η οποία άντεξε σε αλλεπάλληλες κρίσεις. Η ένταξη στη Μέκκα θα μπορούσε επομένως να δημιουργήσει περισσότερα προβλήματα από όσα θα έλυνε. Δεν είναι τυχαίο ότι, μέχρι στιγμής, το Κάιρο παραμένει εκτός.
Η νέα τάξη πραγμάτων στην ευρύτερη Μέση Ανατολή δύσκολα, συνεπώς, θα διαμορφωθεί γύρω από σαφώς αντίπαλα στρατόπεδα. Τα κράτη θα συνεργάζονται σε ένα πεδίο και θα ανταγωνίζονται σε άλλο. Ο σημερινός εταίρος μπορεί αύριο να λειτουργεί ως αντίβαρο – και ενίοτε να είναι και τα δύο ταυτόχρονα.
Το Ισραήλ αντιμετωπίζει ακριβώς αυτή την πολυπλοκότητα. Μια ισχυρότερη περιφερειακή δομή ασφάλειας θα μπορούσε να συμβάλει στην ανάσχεση του Ιράν. Μια ισχυρότερη Τουρκία, όμως, μπορεί ταυτόχρονα να δυσχεράνει τον στρατηγικό σχεδιασμό του Ισραήλ. Η Μέκκα μπορεί έτσι να ενισχύει τη μία διάσταση της ασφάλειας του Ισραήλ, δημιουργώντας ταυτόχρονα νέες αβεβαιότητες σε μια άλλη.
Και εδώ η συζήτηση μεταφέρεται στην Ανατολική Μεσόγειο. Θα ήταν λάθος να αντιμετωπίσουμε τη Μέκκα ως μια μακρινή εξέλιξη της Μέσης Ανατολής με μικρή σημασία για τη Λευκωσία και την Αθήνα.
Η Τουρκία δεν ασκεί την ισχύ της σε στεγανά.
Η αναθεωρητική και επεκτατική πολιτική της στο Αιγαίο και την Ανατολική Μεσόγειο δεν μπορεί να αποσυνδεθεί από το αυξανόμενο περιφερειακό της βάρος. Το λεγόμενο δόγμα της «Γαλάζιας Πατρίδας», το τουρκολιβυκό μνημόνιο, οι αντιρρήσεις της σε περιφερειακά ενεργειακά έργα, οι θαλάσσιες διεκδικήσεις και η τελευταία ανακήρυξη θαλάσσιων πάρκων στο Αιγαίο και την Ανατολική Μεσόγειο αποτελούν μέρος μιας ευρύτερης αντιπαράθεσης για δικαιοδοσία, διασυνδεσιμότητα και επιρροή.
Τίποτε από αυτά δεν σημαίνει ότι η Μέκκα στρέφεται κατά της Κύπρου ή της Ελλάδας. Όμως η ισχύς που συσσωρεύεται σε ένα πεδίο αυξάνει την επιρροή και σε άλλα.
Η ίδια η Ανατολική Μεσόγειος μεταμορφώνεται. Ενέργεια, ηλεκτρικές διασυνδέσεις, θαλάσσιες οδοί, στρατιωτική πρόσβαση, λιμένες και ψηφιακές υποδομές διασταυρώνονται πλέον με ζητήματα κυριαρχίας, ασφάλειας και γεωπολιτικής επιρροής. Ο Great Sea Interconnector (GSI) δεν είναι απλώς ένα ηλεκτρικό καλώδιο. Έχει σχεδιαστεί για να συνδέσει την Κύπρο με την Ελλάδα και το ευρωπαϊκό ηλεκτρικό σύστημα και, σε μεταγενέστερο στάδιο, με το Ισραήλ. Είναι επομένως και έργο γεωστρατηγικής σημασίας.
Τζόναθαν Φρίντλαντ
