ΒΑΣΙΛΗΣ ΓΟΥΛΑΣ

Οι καταγγελίες που οδήγησαν στη σύλληψη του Γιώργου Τσαγκαράκη
Αποκαλυπτική και ταυτόχρονα ανησυχητική είναι η εικόνα για το μέγεθος του προβλήματος που αντιμετωπίζει η αγορά τέχνης στην Ελλάδα, με αφορμή την υπόθεση του Γιώργου Τσαγκαράκη.

Αυτό περιγράφει στο iefimerida, ο νομικός σύμβουλος της Εθνικής Πινακοθήκης Γιώργος Οικονομόπουλος.

«Μόνο τα δύο τελευταία χρόνια η Εθνική Πινακοθήκη έχει κληθεί από τις εισαγγελικές αρχές, να γνωματεύσει επί της γνησιότητας τουλάχιστον 2.800 πλαστών έργων ζωγραφικής», τονίζει, αποκαλύπτοντας ότι η πλαστογραφία δεν αποτελεί μεμονωμένο φαινόμενο αλλά μια εκτεταμένη πραγματικότητα που διαβρώνει τον χώρο της τέχνης.Σε αυτό το περιβάλλον, όπως εξηγεί, η δράση κυκλωμάτων είναι συστηματική και καλά οργανωμένη. «Οι έμποροι και διακινητές έργων τέχνης έχουν κατακλύσει την αγορά με πλαστή τέχνη εκμεταλλευόμενοι την άγνοια και την ευπιστία των θυμάτων τους», σημειώνει, ενώ δεν παραλείπει να επισημάνει ότι η ανάπτυξη των διαδικτυακών πωλήσεων έχει λειτουργήσει ως καταλύτης, διευκολύνοντας τη διακίνηση απομιμήσεων με πρωτοφανή ταχύτητα.

Ακριβώς για να αντιμετωπιστεί αυτό το φαινόμενο θεσπίστηκε ο νέος ειδικός νόμος, ο οποίος αλλάζει ριζικά το τοπίο. «Ο νόμος αυτός κρίθηκε ιδιαίτερα σημαντικός για να μπορέσει η χώρα μας να καταπολεμήσει αποτελεσματικά το ως άνω ταχέως αναπτυσσόμενο φαινόμενο. Η παρουσία απομιμήσεων μαστίζει την αγορά τέχνης, αποτελεί πραγματικό πρόβλημα για τους καλλιτέχνες ή τους δικαιούχους τους και μόνιμη πληγή για την ιστορία της τέχνης λόγω της αλλοίωσης των δεδομένων της. Οι γενικές διατάξεις του ποινικού κώδικα που εφαρμόζονταν είχαν ελάχιστο αποτρεπτικό αποτέλεσμα, ελλιπές για την καταπολέμηση του φαινομένου της καλλιτεχνικής πλαστογραφίας και απάτης στο σύνολό του, που δεν επέτρεπε να κατανοηθεί η ποικιλομορφία των καλλιτεχνικών πλαστογραφιών, ούτε να κινηθούν διώξεις σε όλες τις περιπτώσεις υπό τις οποίες εντοπιζόταν η πλαστογραφία και απάτη», αναφέρει ο νομικός σύμβουλος. Όπως επισημαίνει ο κ. Οικονομόπουλος η υπόθεση Τσαγκαράκη που σήμερα απασχολεί τη Δικαιοσύνη αποτελεί την πρώτη μεγάλη δοκιμή του: «Το πρωτόγνωρο είναι ότι ο εν λόγω έμπορος είναι ο πρώτος ο οποίος παραπέμπεται, για διακεκριμένη περίπτωση κατασκευής, έκθεσης, διακίνησης, διάθεσης, κατοχής έργων τέχνης με σκοπό παραπλάνησης, ιδιαίτερα μεγάλης αξίας, τελεσθείσα κατ’ επάγγελμα και σε εμπορική κλίμακα, κατ’ εξακολούθηση κατ’ εφαρμογή του νέου ειδικού νόμου 5271/2026 για την καταπολέμηση της πλαστογραφίας και απάτης επί έργων τέχνης και συλλεκτικών αντικειμένων, ο οποίος θεσπίστηκε μόλις πριν 2 περίπου μήνες».

Ο νόμος-τομή
Η τομή που φέρνει η νέα νομοθεσία είναι καθοριστική. Μέχρι πρόσφατα, για να κινηθεί ποινική διαδικασία, έπρεπε να αποδειχθεί ότι είχε προηγηθεί συναλλαγή και οικονομική ζημία. Σήμερα, το πλαίσιο είναι εντελώς διαφορετικό. «Με το νέο νόμο το αδίκημα δεν εξαρτάται πλέον από την ταυτοποίηση μιας συναλλαγής ή ενός συμβατικού πλαισίου. Σήμερα, μπορεί οποιοσδήποτε να καταγγείλει φερόμενο ως πλαστό έργο και να κινηθεί ποινική δίωξη με μόνη την έκθεση, διακίνηση, διάθεση, κατοχή του έργου αρκεί να υπάρχει σκοπός παραπλάνησης», εξηγεί ο κ. Οικονομόπουλος και προσθέτει σχετικά με την υπόθεση Τσαγκαράκη ότι «η έννοια αυτή του «σκοπού παραπλάνησης» –ακόμη και σε επίπεδο ενδεχόμενου δόλου– είναι που καθιστά το νέο νόμο ιδιαίτερα αυστηρό. Δεν μπορεί να απαλλαγεί παρά μόνο αν αποδείξει ότι δεν ενήργησε με σκοπό παραπλάνησης, γεγονός εξαιρετικά δύσκολο, δεδομένης της ιδιότητάς του ως εμπόρου. Δεν πρέπει να αγνοείται ότι αρκεί ακόμη και ενδεχόμενος δόλος για τη στοιχειοθέτηση της ευθύνης του».

Υπό αυτό το πρίσμα, η πρώτη αντίδραση της πλευράς του κατηγορουμένου αποδεικνύεται ενδεικτική της αλλαγής που έχει επέλθει. Η επίκληση ότι τα έργα αποτελούσαν προσωπική περιουσία, κληρονομιά από τον πατέρα του και όχι προς πώληση, δεν έχει πλέον νομικό βάρος. «Σε κάθε περίπτωση η ανακοίνωση των εκπροσωπούντων τον εν λόγω έμπορο στα διάφορα ΜΜΕ ότι τα 320 έργα που βρέθηκαν στην κατοχή του αποτελούσαν προσωπική περιουσία του, που είχε αποκτήσει από τον πατέρα του πριν σαράντα χρόνια και δεν είχε σκοπό να τα πωλήσει σε τρίτους δεν είχε κανένα έρεισμα στο νέο ειδικό νόμο και ορθώς έσπευσαν να ανακαλέσουν», σημειώνει χαρακτηριστικά ο κ. Οικονομόπουλος.

Γιώργος Οικονομοπούλος, νομικός σύμβουλος Εθνικής Πινακοθήκης
Μέσα σε αυτό το νέο, αυστηρό πλαίσιο, η υπόθεση του γκαλερίστα Γιώργου Τσαγκαράκη αποκτά διαστάσεις που ξεπερνούν το προσωπικό της σκέλος και αγγίζουν συνολικά την αγορά τέχνης. Και όμως, όλα ξεκίνησαν με έναν τρόπο σχεδόν τυχαίο.

Όπως αποκάλυψε η εκπρόσωπος της Ελληνικής Αστυνομίας Κωνσταντία Δημογλίδου, η έρευνα άρχισε από μια ανώνυμη καταγγελία που αργότερα επιβεβαιώθηκε επώνυμα. «Κάποιος πολίτης επικοινώνησε ανώνυμα με την Αστυνομία και στη συνέχεια είχαμε και επώνυμη καταγγελία ότι ίσως κάποια από τα έργα που διαχειρίζεται και προωθεί ο άνθρωπος αυτός είναι πλαστά», ανέφερε, περιγράφοντας την αφετηρία μιας υπόθεσης που έμελλε να πάρει μεγάλες διαστάσεις.

Η κινητοποίηση της Διεύθυνσης Αντιμετώπισης Οργανωμένου Εγκλήματος οδήγησε σε έρευνες, κατασχέσεις και τελικά στη σύλληψη του γκαλερίστα, ο οποίος οδηγήθηκε ενώπιον του ανακριτή μαζί με ακόμη ένα άτομο. «Οδηγήθηκε ήδη στον Ανακριτή μαζί με ένα ακόμη άτομο, το οποίο φέρεται να χρησιμοποιήθηκε ώστε να κρυφτεί το Ευαγγέλιο», σημείωσε η κ. Δημογλίδου, αναφερόμενη σε ένα παλαιό θρησκευτικό κειμήλιο του 18ου αιώνα που βρέθηκε στο επίκεντρο της έρευνας.

Τα ευρήματα των Αρχών ενίσχυσαν περαιτέρω τη σοβαρότητα της υπόθεσης. Στην κατοχή του κατηγορουμένου εντοπίστηκαν εκατοντάδες έργα τέχνης, καθώς και μετρητά που ξεπερνούν τις 200.000 ευρώ. Το πιο καθοριστικό στοιχείο, ωστόσο, προέκυψε από την πραγματογνωμοσύνη όπου 320 έργα κρίθηκαν πλαστά, ενώ για επτά ακόμη δεν κατέστη δυνατή ασφαλής εκτίμηση της γνησιότητάς τους. Όπως επισήμανε στο iefimerida ο κ. Οικονομόπουλος ακόμη και για τα εφτά έργα ζωγραφικής που είναι κυρίως του Τσαρούχη αλλά και άλλων δεν έχει διαπιστωθεί εάν είναι αυθεντικά και θα χρειαστεί πιο ενδελεχής έρευνα. «Δεν βρέθηκε ούτε ένα έργο που να μπορεί να πιστοποιηθεί ως αυθεντικό» καταλήγει ο νομικός σύμβουλος της Εθνικής Πινακοθήκης.

Παράλληλα, η έρευνα στρέφεται και σε ένα κρίσιμο ερώτημα που παραμένει αναπάντητο το πώς βρέθηκαν όλα αυτά τα αντικείμενα στην κατοχή του. «Είναι κάτι που θα πρέπει να απαντήσει στις ανακριτικές Αρχές το πώς έφτασαν στην κατοχή του τα αρχαία αντικείμενα, καθώς και ποια ήταν η διαδικασία που ακολουθούνταν με τα πλαστά έργα τέχνης», υπογράμμισε η εκπρόσωπος της ΕΛΑΣ.

Σε βάρος του γκαλερίστα έχει ασκηθεί δίωξη για τέσσερα κακουργήματα και ένα πλημμέλημα, μεταξύ των οποίων η απάτη κατ’ εξακολούθηση, η υπεξαίρεση μνημείων μεγάλης αξίας και η διακεκριμένη διακίνηση και κατοχή πλαστών έργων τέχνης. Ο ίδιος αρνείται τις κατηγορίες και έχει ζητήσει προθεσμία για να απολογηθεί την ερχόμενη Τρίτη, με το ενδιαφέρον να στρέφεται πλέον στις εξηγήσεις που θα δώσει.
Η ουσία, ωστόσο, ξεπερνά το πρόσωπο του κατηγορουμένου. Η υπόθεση αυτή αναδεικνύει μια αγορά που για χρόνια λειτουργούσε σε «γκρίζες ζώνες», όπου η κατοχή πλαστών έργων δεν είχε πάντα συνέπειες, εφόσον δεν αποδεικνυόταν συναλλαγή. Αυτό ακριβώς έρχεται να αλλάξει ο νέος νόμος, μετατρέποντας την κατοχή σε κρίσιμο στοιχείο ποινικής ευθύνης.

Όπως επισημαίνει ο κ. Οικονομόπουλος, «υπό αυτή την έννοια ο νόμος λειτουργεί και προληπτικά, επιχειρώντας να ανακόψει τη διάδοση των απομιμήσεων πριν αυτές καταλήξουν στην αγορά. Το μήνυμα είναι σαφές: δεν αρκεί πλέον να μην πουλάς ένα πλαστό έργο αλλά η ίδια η κατοχή του, υπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις, μπορεί να σε φέρει αντιμέτωπο με τη Δικαιοσύνη».

Η υπόθεση Τσαγκαράκη αποτελεί, σημείο καμπής για την ελληνική αγορά έργων τέχνης. Όχι μόνο γιατί αφορά έναν γνωστό επαγγελματία του χώρου, αλλά γιατί δοκιμάζει στην πράξη έναν νόμο που φιλοδοξεί να βάλει τάξη σε μια αγορά που για χρόνια κινούνταν ανάμεσα στο αυθεντικό και το ψεύτικο. Το επόμενο διάστημα θα δείξει αν αυτή η προσπάθεια θα αποδώσει ή αν η πραγματικότητα θα αποδειχθεί πιο σύνθετη από το γράμμα του νόμου. Σε κάθε περίπτωση, τίποτα δεν φαίνεται πλέον να είναι όπως πριν.

https://www.iefimerida.gr/ellada/i-ethniki-pinakothiki-ehei-elegxei-2800-plasta-erga-se-dyo-hronia”>«Δεν βρέθηκε ούτε ένα έργο που να μπορεί να πιστοποιηθεί ως αυθεντικό»: Ειδικός εξηγεί στο iefimerida την υπόθεση Τσαγκαράκη – iefimerida.gr</a></p>

Yavuz Baydar

21 Μαρτίου

Ο İlber Ortaylı πέθανε στις 13 Μαρτίου 2026, σε ηλικία 78 ετών, και η Τουρκία αντέδρασε σαν να είχε χάσει όχι έναν ιστορικό αλλά έναν εθνικό ήρωα. Τα αφιερώματα ήταν άμεσα και σχεδόν λειτουργικά: ο πρόεδρος Ερντογάν δημοσίευσε συλλυπητήριο μήνυμα στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, χιλιάδες συγκεντρώθηκαν για την κηδεία στο τέμενος Φατίχ — όπου και τάφηκε, στο διακεκριμένο κοιμητήριό του — και τα μέσα ενημέρωσης δημοσίευσαν χαρακτηριστικά αφιερώματα που περιηγούνταν το γραφείο του στη συνοικία Λεβέντ, με βιβλία στοιβαγμένα μέχρι το ταβάνι και μια προτομή του ίδιου, δώρο θαυμαστών του.

Η εικονογραφία ήταν σκόπιμα ιεροπρεπής, ένα κοσμικό λειψανοστάσιο. Αυτή η αναντιστοιχία — η σχεδόν αγιοποίηση ενός ανθρώπου του οποίου το πραγματικό ακαδημαϊκό αποτύπωμα στη διεθνή επιστήμη ήταν εξαιρετικά μικρό — παραπέμπει περισσότερο σε ένα ιδιότυπο κοινωνικό φαινόμενο παρά σε μια απλή αποτίμηση της μνήμης του. Δηλώσεις και άρθρα αποτυπώνουν ένα αξιοσημείωτο επίπεδο μαζικής τελετουργίας.

Είναι σαφές ότι έχουμε μπροστά μας ακόμη μία περίπτωση μυθοποίησης — την κατασκευή μιας λατρείας γύρω από το πρόσωπό του. Ωστόσο, τα γεγονότα πρέπει να αποκατασταθούν ως προς το ποιος πραγματικά ήταν αυτή η αξιοσημείωτη, χαρισματική προσωπικότητα.

Τα εγκωμιαστικά κείμενα φτάνουν στο σημείο να παρουσιάζουν τον Ortaylı ως τον σημαντικότερο ιστορικό της Τουρκίας, έναν από τους σπουδαιότερους μελετητές του οθωμανικού κόσμου. Όμως οι αριθμοί λένε μια διαφορετική ιστορία. Σύμφωνα με τα διαθέσιμα στοιχεία στο Web of Science, η καταγεγραμμένη επιστημονική του παραγωγή ανέρχεται σε τρεις δημοσιεύσεις — οι δύο από αυτές το 1982 και το 1991, στα περιοδικά Bulgarian Historical Review και Cahiers du Monde Russe — με μόνο λίγες αναφορές.

Το έργο του με τις περισσότερες αναφορές, σε όλες τις πλατφόρμες, φτάνει περίπου στις 839 βιβλιογραφικές παραπομπές, αριθμός μάλλον μέτριος για τέσσερις δεκαετίες παραγωγής και εντυπωσιακά χαμηλός σε σύγκριση με ιστορικούς της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας που βρίσκονται στα μέσα της ακαδημαϊκής τους πορείας.

Η «ακαδημαϊκή περίοδος» του Ortaylı τελείωσε τη δεκαετία του 1990. Από το 2000 και μετά δεν παρήγαγε ουσιαστικά τίποτε με το οποίο η παγκόσμια ακαδημαϊκή κοινότητα επέλεξε να ασχοληθεί συστηματικά, μέσα από αξιολογημένη επιστημονική διαδικασία. Η μεταγενέστερη παραγωγή του αποτελείται κυρίως από εκλαϊκευτικά δοκίμια, ενώ συνέχισε να εκδίδει μη ακαδημαϊκά ή εγχώριου προσανατολισμού έργα στη δεκαετία του 2000 και του 2010.

Εμφανιζόταν επί δεκαετίες στο κρατικό ραδιοτηλεοπτικό δίκτυο TRT — όχι «δημόσιο ραδιοτηλεοπτικό φορέα» με την αυστηρή έννοια του όρου — και διετέλεσε διευθυντής του Μουσείου του Ανακτόρου Τοπ Καπί από το 2005 έως το 2012.

Για να κατανοήσει κανείς αυτή τη χιονοστιβάδα πένθους, πρέπει να αντιληφθεί τι εκπροσωπούσε ο Ortaylı λειτουργικά για την τουρκική κοινωνία και όχι τι ήταν ακαδημαϊκά. Ο Ortaylı συσσώρευσε — για να χρησιμοποιήσουμε τον Bourdieu — τεράστιο «συμβολικό κεφάλαιο»: το απαξιωτικό του χιούμορ, την κοφτερή γλώσσα, τη γνώση επτά γλωσσών, μια φαινομενικά αβίαστη στάση παντογνώστη, τις υποτροφίες σε Οξφόρδη και Κέιμπριτζ — όλα αυτά λειτουργούσαν ως προφορικές επιτελέσεις επιστημονικού κύρους και όχι ως η ίδια η ουσία του.

Σε μια χώρα όπου η γνήσια ακαδημαϊκή ελευθερία έχει διαβρωθεί καταστροφικά — όπου χιλιάδες ακαδημαϊκοί εκκαθαρίστηκαν μετά την Έκκληση Ειρήνης του 2016 και το καθεστώς Έκτακτης Ανάγκης της ίδιας χρονιάς· όπου οι πανεπιστημιακοί διορισμοί μεσολαβούνται πολιτικά και η κριτική δημοσιογραφία ποινικοποιείται — ο Ortaylı κάλυψε το κενό της μορφής του «ασφαλούς ιδιοφυούς».

Ήταν «ασφαλής» επειδή η αυθεντία του ποτέ δεν απείλησε πραγματικά το κράτος — και το αντίστροφο. Υποδυόταν την ιδιοφυΐα, σε συμφωνία με την τουρκική παράδοση αφελούς σεβασμού προς αυτό που τοπικά αποκαλείται «περπατούσα βιβλιοθήκη» (Ayaklı Kütüphane), επειδή το κράτος χρειαζόταν μια τέτοια μορφή και το κοινό χρειαζόταν να πιστεύει σε αυτήν.

Τον γνώριζα για περισσότερες από τρεις δεκαετίες και με γοήτευε ο τρόπος που διαχειριζόταν το χάρισμά του, η δεξιοτεχνική χρήση της γοητείας του. Του άρεσε να εντυπωσιάζει, ήταν πάντα έτοιμος για σύντομες, εύηχες ατάκες, αλλά ενδιαφερόταν πολύ λιγότερο να ακούσει τους άλλους, ιδίως εκείνους που τολμούσαν να διαφωνήσουν. Του άρεσαν οι συζητήσεις στις οποίες ήταν η κυρίαρχη δύναμη, καθώς και το κουτσομπολιό· ο ελιτίστικος σαρκασμός του δεν προκαλούσε ποτέ απορίες, κινείτο πάνω στο κύμα της δημοφιλίας και το απολάμβανε στο έπακρο. Αυτό τον καθιστούσε ουσιαστικά έναν bon vivant, που φερόταν σαν παντογνώστης.

Αλλά το — να το πούμε άραγε τραγικό; — παράδοξό του ήταν ότι όσο περισσότερο επέλεγε την πορεία του «κινητού διανοούμενου», αποκλειστικά προφορικού και γεμάτου γνώμες σχεδόν για κάθε ζήτημα που μπορεί να φανταστεί κανείς, τόσο περισσότερο η διαδρομή του έπεφτε στην παγίδα της ρηχότητας, συχνά περιοριζόμενη σε αφορισμούς και σύντομες ατάκες· τρεφόταν μόνο από το οπλοστάσιο φήμης που είχε οικοδομήσει στα νιάτα του ως ένας πολλά υποσχόμενος, λαμπρός μελετητής.

Όμως οι αντιδράσεις στον θάνατό του αφορούν λιγότερο το ποιος ήταν ο ίδιος και περισσότερο την κοινωνία μέσα στην οποία ευδοκίμησε. Αφορούν μια Τουρκία που πενθεί για τη δική της καταπιεσμένη πνευματική ζωή, μεταθέτοντας αυτό το πένθος σε μια μορφή που ενσάρκωνε τη μορφή της επιστημοσύνης χωρίς τις πιο άβολες λειτουργίες της.

Σε καταπιεστικά καθεστώτα, οι δημόσιοι διανοούμενοι τείνουν να χωρίζονται σε δύο τύπους: διαφωνούντες και νομιμοποιητές.

Ο Ortaylı κατέλαβε τον ρόλο του νομιμοποιητή με ασύγκριτη άνεση.

Η διεύθυνσή του στο Ανάκτορο Τοπ Καπί ακριβώς στα χρόνια κατά τα οποία το ΑΚΡ οικοδομούσε τη νεοοθωμανική συμβολική αρχιτεκτονική του δεν ήταν σύμπτωση χρονισμού — ήταν μια δομική προσαρμογή. Το μουσείο δεν είναι απλώς ένας πολιτιστικός θεσμός, αλλά μια σκηνή πάνω στην οποία το κράτος επιτελεί τη δική του ιστορική αυτοεικόνα.

Η πολυετής παρουσία του στο TRT, έναν ραδιοτηλεοπτικό φορέα του οποίου η συντακτική ανεξαρτησία έχει εμφανώς και σοβαρά υπονομευθεί, δείχνει την ίδια ακριβώς ευθυγράμμιση.

Η μοίρα των Κούρδων όσον αφορά την αναγνώριση της μητρικής τους γλώσσας και των συλλογικών τους δικαιωμάτων ήταν, στη δική του αντίληψη, κάτι που έπρεπε να αντιμετωπίζεται με περιφρόνηση. Η απόρριψη από μέρους του του κουρδικού πολιτικού κινήματος ως «ανιστόρητου» και η παρουσίαση του 1915 ως «πολεμικού χάους» και όχι ως προμελετημένης εθνοκάθαρσης ή γενοκτονίας των Οθωμανών Αρμενίων — των υπηκόων του Σουλτάνου — δεν αποτελούν εκκεντρικές επιστημονικές θέσεις. Ακολουθούν την επίσημη κρατική γραμμή με τέτοια ακρίβεια, που δεν μπορεί να αποδοθεί σε σύμπτωση.

Η αποστασιοποίησή του απέναντι στη διάβρωση των ακαδημαϊκών ελευθεριών στην Τουρκία επίσης δεν πέρασε απαρατήρητη. Καθώς το κυβερνών ΑΚΡ και ο πρόεδρος Ερντογάν περιόριζαν σκόπιμα και διαρκώς το πεδίο της ακαδημαϊκής ζωής και έπνιγαν την αυτονομία της — με πιο πρόσφατο χαρακτηριστικό παράδειγμα το Πανεπιστήμιο Boğaziçi, κάποτε ένα από τα κορυφαία πανεπιστήμια στον κόσμο — ο Ortaylı επέλεξε να παραμείνει σιωπηλός. Το ότι οι περισσότεροι ανεξάρτητοι Τούρκοι ακαδημαϊκοί, εντός και εκτός χώρας, κράτησαν χαμηλούς τόνους μετά τον θάνατό του είναι από μόνο του εύγλωττο.

Αυτό είναι το πορτρέτο του διανοούμενου της αυλής: κάποιου του οποίου η λογιοσύνη προσδίδει νομιμοποίηση στην εξουσία, ενώ η εξουσία προσφέρει βήμα στη λογιοσύνη. Η σχέση είναι συμβιωτική, και όσοι ωφελούνται από αυτήν σπάνια αντιλαμβάνονται — ή παραδέχονται με ειλικρίνεια — τους όρους της.

Η μαζική τελετουργία του πένθους αποτελεί μια μαζική προβολή πολλών ταυτόχρονων φαντασιώσεων.

Πρώτον, της φαντασίωσης ότι η Τουρκία είναι μια χώρα που παράγει επιστήμονες παγκόσμιας κλάσης — μια φαντασίωση που η εγχώρια διασημότητα του Ortaylı συντηρούσε, ενώ η διεθνής του αορατότητα τη διέψευδε.

Δεύτερον, της φαντασίωσης μιας κοσμοπολίτικης οθωμανικής κληρονομιάς, εκλεπτυσμένης, ανεκτικής και πλουραλιστικής — ακριβώς της εκδοχής που αφηγούνταν ο Ortaylı, αφαιρώντας βολικά τη δομική υποβάθμιση των μη μουσουλμανικών κοινοτήτων και την οργανωμένη βία στο τέλος της αυτοκρατορίας.

Τρίτον, και πιο οδυνηρά, της φαντασίωσης της ίδιας της «κριτικής σκέψης». Ο σαρκασμός του Ortaylı, η ανυπομονησία του απέναντι στη διανοητική διαφωνία και η καθηγητική του συγκατάβαση καταναλώνονταν ως υποκατάστατα πνευματικής αυστηρότητας από ένα κοινό που του έχει συστηματικά στερηθεί η πρόσβαση στις πολλαπλές όψεις της αλήθειας. Δεν ήταν, με την αληθινή έννοια της λέξης, ένας άνθρωπος που αγωνιζόταν να φωτίσει τις σκοτεινές πλευρές των ιστορικών φαινομένων· αντίθετα, στα τελευταία χρόνια της ζωής του, υιοθέτησε μια αφήγηση που τροφοδοτούσε τον αρνητισμό βαθιά θαμμένο μέσα στην κοινωνία. Η ζώνη άνεσής του τον ανύψωσε — και εκείνος ήταν απολύτως ικανοποιημένος με αυτό.

Όταν ένας αυθεντικός πνευματικός πολιτισμός καταπιέζεται — όταν ακαδημαϊκοί φυλακίζονται ή απολύονται, όταν τα προγράμματα σπουδών διαμορφώνονται πολιτικά, όταν η επιστημονική έρευνα σε «ταμπού» πεδία απαγορεύεται στην πράξη, όταν η διαφωνία ποινικοποιείται — οι κοινωνίες δεν μένουν απλώς χωρίς αυτόν.

Προβάλλουν.

Η μονοφωνική χορωδία των opinion leaders εξυμνεί μια μορφή που επιτελεί τις χειρονομίες της πνευματικής ζωής χωρίς τους κινδύνους της, και έπειτα τη θρηνεί με την ένταση που επιφυλάσσεται για πράγματα τα οποία έχουν, σε κάποιο επίπεδο, χαθεί ανεπιστρεπτί.

Το γραφείο του στο Levent, με τα βιβλία, την προτομή και τη σιωπή του, δεν πενθήθηκε ως ο ιδιωτικός χώρος ενός μελετητή. Πενθήθηκε ως μια ιδέα της Τουρκίας που δεν μπόρεσε ποτέ να υπάρξει πλήρως και που τώρα, με τον θάνατό του, μοιάζει να έχει οριστικά αποκλειστεί.

Το Palomar είναι δωρεάν, αλλά για να στηρίξεις την προσπάθειά μου να προστατεύσω την ανεξάρτητη δημοσιογραφία, θα εκτιμούσα αν σκεφτόσουν να γίνεις συνδρομητής επί πληρωμή. Αυτό βοηθά το Palomar να παραμένει βιώσιμο και προσβάσιμο για όλους. Αν δεν μπορείς να αναβαθμίσεις τη συνδρομή σου, το κατανοώ.

Όπως κι αν επιλέξεις να εγγραφείς, σε ευχαριστώ που διαβάζεις.

Yavuz Baydar

Των Jana Choukeir, Idrees Ali και Phil Stewart

21 Μαρτίου 2026, 6:40 π.μ. GMT+2

Περίληψη

• Ο Τραμπ λέει ότι οι ΗΠΑ πλησιάζουν στην επίτευξη των στόχων τους
• Ιρανικά μέσα ενημέρωσης αναφέρουν ότι δέχθηκε επίθεση η εγκατάσταση εμπλουτισμού ουρανίου στη Νατάνζ
• Ο Χαμενεΐ δεν εμφανίστηκε στις προσευχές του Eid
• Το Ιράν ενδέχεται να επιτρέψει τη διέλευση ιαπωνικών πλοίων από τα στενά, μεταδίδει το Kyodo
• Οι τιμές του πετρελαίου έχουν αυξηθεί κατά 50% λόγω του πολέμου, επιβαρύνοντας την παγκόσμια οικονομία

ΝΤΟΥΜΠΑΪ / ΟΥΑΣΙΓΚΤΟΝ, 21 Μαρτίου (Reuters) – Ο πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ δήλωσε ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες εξετάζουν το ενδεχόμενο να «αποκλιμακώσουν σταδιακά» τη στρατιωτική τους επιχείρηση εναντίον του Ιράν, ενώ Ιράν και Ισραήλ αντάλλασσαν επιθέσεις το Σάββατο και ιρανικά μέσα ανέφεραν ότι δέχθηκε επίθεση η πυρηνική εγκατάσταση εμπλουτισμού στη Νατάνζ.

Σε ανάρτησή του στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, ο Τραμπ ανέφερε ότι οι ΗΠΑ βρίσκονται κοντά στην επίτευξη των στόχων τους, αλλά επέμεινε ότι άλλες χώρες θα πρέπει να αναλάβουν την πρωτοβουλία για την αστυνόμευση της ζωτικής σημασίας θαλάσσιας οδού των Στενών του Ορμούζ, των οποίων το σχεδόν πλήρες κλείσιμο απειλεί να προκαλέσει παγκόσμιο ενεργειακό σοκ.

Ο Τραμπ και η κυβέρνησή του έχουν στείλει αντικρουόμενα μηνύματα για τους στόχους των ΗΠΑ καθ’ όλη τη διάρκεια του πολέμου, ο οποίος τώρα εισέρχεται στην τέταρτη εβδομάδα του, αφήνοντας τους παραδοσιακούς συμμάχους των ΗΠΑ να δυσκολεύονται να ανταποκριθούν.

Ο Τραμπ έχει αφήσει να εννοηθεί ότι ο πόλεμος θα μπορούσε να αρχίσει να αποκλιμακώνεται καθώς εξαλείφεται η ιρανική απειλή, ενώ την ίδια ώρα Αμερικανοί πεζοναύτες και βαριά αποβατικά μέσα κατευθύνονται στην περιοχή για μια αποστολή της οποίας οι στόχοι δεν είναι άμεσα σαφείς.

Γράφημα που δείχνει την αύξηση των τιμών των καυσίμων 

Το Ιράν αναφέρει επίθεση στη μονάδα εμπλουτισμού ουρανίου της Νατάνζ

«Πλησιάζουμε πολύ κοντά στην επίτευξη των στόχων μας, καθώς εξετάζουμε τη σταδιακή ολοκλήρωση των σπουδαίων στρατιωτικών μας προσπαθειών στη Μέση Ανατολή σε σχέση με το τρομοκρατικό καθεστώς του Ιράν», έγραψε ο Τραμπ στο Truth Social.

«Τα Στενά του Ορμούζ θα πρέπει να φυλάσσονται και να αστυνομεύονται, εφόσον είναι αναγκαίο, από άλλα έθνη που τα χρησιμοποιούν — οι Ηνωμένες Πολιτείες δεν τα χρησιμοποιούν!» πρόσθεσε. «Αν μας ζητηθεί, θα βοηθήσουμε αυτές τις χώρες στις προσπάθειές τους για το Ορμούζ, αλλά αυτό δεν θα έπρεπε να είναι απαραίτητο μόλις εξαλειφθεί η απειλή του Ιράν.»

Περισσότεροι από 2.000 άνθρωποι έχουν σκοτωθεί στο Ιράν από τότε που οι ΗΠΑ και το Ισραήλ επιτέθηκαν στις 28 Φεβρουαρίου, ενώ οι Αμερικανοί ψηφοφόροι φαίνεται να ανησυχούν ολοένα και περισσότερο από τις ενδείξεις ότι ο πόλεμος θα μπορούσε να επεκταθεί περαιτέρω.

Ζωτικής σημασίας ενεργειακές υποδομές στο Ιράν και σε γειτονικά κράτη του Κόλπου έχουν δεχθεί επιθέσεις, με αποτέλεσμα οι τιμές του πετρελαίου να αυξηθούν κατά 50%.

Τα ενεργειακά σοκ στις τιμές τροφοδοτούν επίσης τον πληθωρισμό, πλήττοντας σοβαρά καταναλωτές και επιχειρήσεις — ένα σημαντικό πολιτικό βάρος για τον Τραμπ, καθώς επιδιώκει να δικαιολογήσει τον πόλεμο στην αμερικανική κοινή γνώμη ενόψει των εκλογών του Νοεμβρίου, στις οποίες θα μπορούσε να χάσει τον έλεγχο του Κογκρέσου.

Ο Τραμπ είχε επίσης κατηγορήσει τους συμμάχους του στο ΝΑΤΟ, οι οποίοι δεν είχαν ερωτηθεί για τον πόλεμο, για δειλία εξαιτίας της απροθυμίας τους να βοηθήσουν στο άνοιγμα των στενών.

Οι ιρανικές προμήθειες φυσικού αερίου προς το Ιράκ φέρεται να επανεκκίνησαν αφού είχαν διακοπεί από ισραηλινή επίθεση στο κύριο κοίτασμα φυσικού αερίου του Ιράν, το South Pars, την Τετάρτη.

Καθώς οι μάχες συνεχίζονταν, ιρανικά μέσα ενημέρωσης ανέφεραν ότι αμερικανοϊσραηλινές δυνάμεις επιτέθηκαν το Σάββατο το πρωί στο συγκρότημα εμπλουτισμού Shahid Ahmadi-Roshan στη Νατάνζ. Τεχνικοί ειδικοί διαπίστωσαν ότι δεν υπήρξαν διαρροές ραδιενέργειας και ότι οι κάτοικοι της γύρω περιοχής δεν διέτρεχαν κίνδυνο.

Το Ισραήλ δήλωσε ότι δεν γνώριζε για τέτοιο πλήγμα, ενώ ο επικεφαλής της Διεθνούς Υπηρεσίας Ατομικής Ενέργειας (IAEA) ανέφερε ότι το ζήτημα διερευνάται.

Η Ρωσία χαρακτήρισε το γεγονός «κατάφωρη παραβίαση του διεθνούς δικαίου».

Το Ισραήλ επιτέθηκε επίσης στη Βηρυτό, λέγοντας ότι στόχος του ήταν η υποστηριζόμενη από το Ιράν λιβανική πολιτοφυλακή Χεζμπολάχ, στη φονικότερη μέχρι στιγμής παράπλευρη επέκταση του πολέμου με το Ιράν από τότε που η Χεζμπολάχ άνοιξε πυρ εναντίον του Ισραήλ σε υποστήριξη της Τεχεράνης στις 2 Μαρτίου.

Ο υπουργός Άμυνας Ισραέλ Κατζ δήλωσε ότι το Ισραήλ είναι «αποφασισμένο να συνεχίσει να ηγείται της επίθεσης κατά του ιρανικού τρομοκρατικού καθεστώτος, να αποκεφαλίσει τους διοικητές του και να εξουδετερώσει τις στρατηγικές του δυνατότητες, έως ότου απομακρυνθεί κάθε απειλή για την ασφάλεια του Ισραήλ και των αμερικανικών συμφερόντων στην περιοχή».

Το Ισραήλ δήλωσε επίσης ότι έπληξε την Τεχεράνη, το Καράτζ δυτικά της πρωτεύουσας, καθώς και την κεντρική πόλη Ισφαχάν. Τρία μέλη της ίδιας οικογένειας σκοτώθηκαν σε πλήγμα σε κτίριο κατοικιών στην πόλη Ραμσάρ, σύμφωνα με ιρανικά μέσα ενημέρωσης.

Σειρήνες αεροπορικής επιδρομής στο Ισραήλ προειδοποιούσαν από νωρίς το πρωί για εισερχόμενους πυραύλους, στέλνοντας εκατομμύρια ανθρώπους στα καταφύγια, ενώ ακούγονταν από πάνω εκρήξεις από αναχαιτίσεις. Δεν υπήρξαν άμεσες αναφορές για θύματα.

Το Ιράν εκτόξευσε δύο βαλλιστικούς πυραύλους προς το αμερικανοβρετανικό στρατιωτικό αεροδρόμιο στο νησί Ντιέγκο Γκαρσία, σε απόσταση 3.800 χιλιομέτρων (2.400 μιλίων) στον Ινδικό Ωκεανό, αλλά δεν έπληξε τη βάση, μετέδωσε η Wall Street Journal.

Πηγή στο βρετανικό υπουργείο Άμυνας ανέφερε ότι η επίθεση σημειώθηκε πριν η κυβέρνηση δώσει, την Παρασκευή, ειδική εξουσιοδότηση στις ΗΠΑ να χρησιμοποιήσουν βρετανικές στρατιωτικές βάσεις για να πραγματοποιήσουν πλήγματα σε ιρανικές πυραυλικές θέσεις.

Συσσωρευμένο ραβδόγραμμα για την αποστολή χερσαίων στρατευμάτων στο Ιράν 

Εκτίναξη των τιμών φυσικού αερίου στην Ευρώπη

Οι τιμές του φυσικού αερίου στην Ευρώπη αυξήθηκαν έως και 35% αυτή την εβδομάδα, καθώς Ιράν και Ισραήλ έπληξαν ορισμένες από τις σημαντικότερες ενεργειακές υποδομές φυσικού αερίου της περιοχής. Η Ευρωπαϊκή Ένωση κάλεσε τα κράτη-μέλη να μειώσουν τους στόχους αποθήκευσης φυσικού αερίου και να αρχίσουν να αναπληρώνουν τα αποθέματα σταδιακά ώστε να περιοριστεί η ζήτηση, ανέφεραν το Σάββατο οι Financial Times.

Τα Στενά του Ορμούζ, από τα οποία διέρχεται περίπου το ένα πέμπτο της παγκόσμιας προσφοράς πετρελαίου και υγροποιημένου φυσικού αερίου, έχουν ουσιαστικά κλείσει για το μεγαλύτερο μέρος της ναυσιπλοΐας.

Κύριοι σύμμαχοι των ΗΠΑ από την Ευρώπη, καθώς και η Ιαπωνία και ο Καναδάς, έχουν δεσμευθεί να συμμετάσχουν σε «κατάλληλες προσπάθειες» ώστε να διασφαλιστεί η ασφαλής διέλευση από τα στενά, όμως η Γερμανία και η Γαλλία ξεκαθάρισαν ότι πρέπει πρώτα να σταματήσουν οι εχθροπραξίες.

Ο υπουργός Εξωτερικών Αμπάς Αραγτσί δήλωσε στο πρακτορείο Kyodo ότι το Ιράν είναι έτοιμο να επιτρέψει τη διέλευση πλοίων που συνδέονται με την Ιαπωνία από τα στενά, από τα οποία διέρχεται περίπου το 90% των ιαπωνικών εισαγωγών πετρελαίου.

Οι μουσουλμάνοι γιόρτασαν την Παρασκευή το Eid al-Fitr, σηματοδοτώντας το τέλος του μήνα νηστείας του Ραμαζανιού, ενώ οι Ιρανοί γιόρτασαν και το Νοβρούζ, την περσική Πρωτοχρονιά. Ο νέος ανώτατος ηγέτης του Ιράν, αγιατολάχ Μοτζτάμπα Χαμενεΐ, σχολίασε την περίσταση με μήνυμα προκλητικής στάσης.

Ο Χαμενεΐ — ο οποίος δεν εμφανίστηκε στις προσευχές του Eid και δεν έχει εμφανιστεί δημόσια από την αρχική ισραηλινή επίθεση, κατά την οποία σκοτώθηκαν ο πατέρας του και προκάτοχός του, αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ — ανέφερε στη δήλωσή του ότι οι Ιρανοί απάντησαν με ενότητα και αντίσταση και ότι «κατάφεραν ένα αποπροσανατολιστικό πλήγμα στον εχθρό».

Ρεπορτάζ των Phil Stewart και Idrees Ali στην Ουάσιγκτον, Andrew Mills στη Ντόχα και Timour Azhari στο Ριάντ· επιπλέον ρεπορτάζ από τα γραφεία του Reuters.
Κείμενο: Tom Hogue και Matthias Williams.
Επιμέλεια: William Mallard.

Του Matt Spetalnick και της Nandita Bose

21 Μαρτίου 2026, 12:09 μ.μ. GMT+2

Περίληψη

• Το Ιράν αψηφά τα αμερικανοϊσραηλινά πλήγματα, ενώ οι σύμμαχοι απορρίπτουν τις εκκλήσεις της Ουάσιγκτον
• Αναλυτές επισημαίνουν λανθασμένους υπολογισμούς του Τραμπ και έλλειψη σαφούς στρατηγικής εξόδου
• Η άνοδος των τιμών του φυσικού αερίου και οι αναπτύξεις στρατευμάτων απειλούν τη στήριξη προς τον Τραμπ και τους Ρεπουμπλικάνους του
• Ο Τραμπ δυσκολεύεται να ελέγξει το αφήγημα, καθώς το Ιράν εμποδίζει αποστολές πετρελαίου και εξαπολύει πυραυλικές επιθέσεις

ΟΥΑΣΙΓΚΤΟΝ, 21 Μαρτίου (Reuters) – Ο πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ ολοκληρώνει την τρίτη εβδομάδα του πολέμου με το Ιράν, αντιμετωπίζοντας μια κρίση που φαίνεται να του ξεφεύγει από τα χέρια: οι παγκόσμιες τιμές ενέργειας εκτινάσσονται, οι Ηνωμένες Πολιτείες βρίσκονται απομονωμένες από συμμάχους και περισσότερα στρατεύματα ετοιμάζονται να αναπτυχθούν, παρά την υπόσχεσή του ότι ο πόλεμος θα ήταν μόνο μια «σύντομη επιχείρηση».

Ένας αμυντικός Τραμπ χαρακτήρισε άλλες χώρες του ΝΑΤΟ «δειλές» επειδή αρνήθηκαν να βοηθήσουν στην ασφάλεια των Στενών του Ορμούζ και επέμεινε ότι η εκστρατεία εξελίσσεται σύμφωνα με το σχέδιο. Ωστόσο, η δήλωσή του την Παρασκευή ότι η μάχη «κερδήθηκε στρατιωτικά» συγκρούστηκε με την πραγματικότητα ενός ανυποχώρητου Ιράν, το οποίο στραγγαλίζει τις προμήθειες πετρελαίου και φυσικού αερίου του Κόλπου, ενώ εξαπολύει πυραυλικά πλήγματα σε ολόκληρη την περιοχή.

Ο Τραμπ, ο οποίος ανέλαβε την εξουσία υποσχόμενος να κρατήσει τις ΗΠΑ έξω από «ανόητες» στρατιωτικές επεμβάσεις, φαίνεται τώρα να μην ελέγχει ούτε την έκβαση ούτε το μήνυμα μιας σύγκρουσης, την οποία συνέβαλε να ξεκινήσει. Η απουσία μιας σαφούς στρατηγικής εξόδου ενέχει κινδύνους τόσο για την προεδρική του παρακαταθήκη όσο και για τις πολιτικές προοπτικές του κόμματός του, καθώς οι Ρεπουμπλικάνοι αγωνίζονται να υπερασπιστούν τις οριακές πλειοψηφίες τους στο Κογκρέσο στις ενδιάμεσες εκλογές του Νοεμβρίου.

«Ο Τραμπ έχει χτίσει μόνος του ένα κουτί που λέγεται πόλεμος με το Ιράν και δεν μπορεί να βρει πώς να βγει από αυτό», δήλωσε ο Άαρον Ντέιβιντ Μίλερ, πρώην διαπραγματευτής για τη Μέση Ανατολή σε κυβερνήσεις Ρεπουμπλικάνων και Δημοκρατικών. «Αυτή είναι η μεγαλύτερη πηγή της απογοήτευσής του».

Αξιωματούχος του Λευκού Οίκου αμφισβήτησε αυτόν τον χαρακτηρισμό, λέγοντας ότι πολλοί από τους κορυφαίους ηγέτες του Ιράν έχουν σκοτωθεί σε στοχευμένες επιχειρήσεις, το μεγαλύτερο μέρος του ναυτικού του έχει βυθιστεί και το οπλοστάσιο βαλλιστικών πυραύλων του έχει σε μεγάλο βαθμό καταστραφεί.

«Αυτό υπήρξε μια αδιαμφισβήτητη στρατιωτική επιτυχία», δήλωσε ο αξιωματούχος.

Τα όρια της ισχύος του Τραμπ

Τα όρια της ισχύος του Τραμπ — διπλωματικά, στρατιωτικά και πολιτικά — έγιναν ιδιαίτερα εμφανή την περασμένη εβδομάδα.

Σύμφωνα με έναν ακόμη αξιωματούχο του Λευκού Οίκου, ο οποίος, όπως και άλλοι αξιωματούχοι με τους οποίους μίλησε το Reuters για το παρόν ρεπορτάζ, μίλησε ανώνυμα ώστε να συζητήσει εσωτερικές διαβουλεύσεις, ο Τραμπ αιφνιδιάστηκε από την απροθυμία συμμάχων του ΝΑΤΟ και άλλων ξένων εταίρων να αναπτύξουν το ναυτικό τους για να βοηθήσουν στην ασφάλεια των Στενών του Ορμούζ.

Καθώς ο πρόεδρος δεν θέλει να εμφανίζεται απομονωμένος, ορισμένοι σύμβουλοι του Λευκού Οίκου τον έχουν προτρέψει να βρει γρήγορα μια «έξοδο διαφυγής» και να θέσει όρια στην έκταση της στρατιωτικής επιχείρησης, είπε άτομο κοντά στις σχετικές συζητήσεις. Ωστόσο, δεν ήταν σαφές αν αυτό το επιχείρημα ήταν αρκετό για να επηρεάσει τον Τραμπ.

Κατά την άποψη ορισμένων αναλυτών, η απροθυμία των συμμάχων αντανακλά όχι μόνο την απροθυμία τους να εμπλακούν σε έναν πόλεμο για τον οποίο δεν είχαν ερωτηθεί, αλλά και μια αντίδραση απέναντι στη συστηματική υποτίμηση των παραδοσιακών αμερικανικών συμμαχιών από τον Τραμπ μετά την επιστροφή του στην εξουσία πριν από 14 μήνες.

Διαφορές με το Ισραήλ έχουν επίσης αρχίσει να εμφανίζονται, με τον Τραμπ να επιμένει ότι δεν γνώριζε εκ των προτέρων για την ισραηλινή επίθεση στο κοίτασμα φυσικού αερίου South Pars του Ιράν, ενώ Ισραηλινοί αξιωματούχοι δήλωσαν ότι το χτύπημα είχε πράγματι συντονιστεί με τις ΗΠΑ.

Ο Τραμπ βρίσκεται τώρα σε ένα σταυροδρόμι στην επιχείρηση Epic Fury, χωρίς σαφή ένδειξη για το ποια πορεία θα επιλέξει, λένε οι αναλυτές.

Θα μπορούσε να κλιμακώσει πλήρως την αμερικανική επίθεση, ενδεχομένως ακόμη και καταλαμβάνοντας τον πετρελαϊκό κόμβο του Ιράν στο νησί Χαργκ ή αναπτύσσοντας στρατεύματα κατά μήκος των ιρανικών ακτών για να εντοπίσουν εκτοξευτές πυραύλων. Αλλά αυτό θα ενείχε τον κίνδυνο μιας μακροχρόνιας στρατιωτικής δέσμευσης, την οποία το αμερικανικό κοινό κατά πλειονότητα θα απέρριπτε.

Ή, με τις δύο πλευρές να απορρίπτουν προς το παρόν τις διαπραγματεύσεις, ο Τραμπ θα μπορούσε να κηρύξει νίκη και να προσπαθήσει να αποχωρήσει, κάτι που θα μπορούσε να αποξενώσει συμμάχους στον Κόλπο, οι οποίοι θα έμεναν απέναντι σε ένα τραυματισμένο αλλά εχθρικό Ιράν — ένα Ιράν που θα μπορούσε ακόμη να επιδιώξει την κατασκευή ενός πρόχειρου πυρηνικού όπλου και να εξακολουθεί να ασκεί έλεγχο στη ναυσιπλοΐα του Κόλπου. Το Ιράν έχει αρνηθεί ότι επιδιώκει πυρηνικό όπλο.

Το Reuters μετέδωσε την Παρασκευή ότι ο αμερικανικός στρατός αναπτύσσει χιλιάδες επιπλέον πεζοναύτες και ναύτες στη Μέση Ανατολή, αν και δεν έχει ληφθεί απόφαση για αποστολή στρατευμάτων στο ίδιο το Ιράν.

Ο πόλεμος έδειξε επίσης ότι ο άλλοτε απόλυτος έλεγχος του Τραμπ πάνω στο κίνημα MAGA εξασθενεί, καθώς γνωστοί influencers εκφράζονται πλέον κατά της σύγκρουσης. Αν και η εκλογική του βάση παραμένει έως τώρα κυρίως στο πλευρό του, αναλυτές λένε ότι ο έλεγχός του μπορεί να αποδυναμωθεί τις επόμενες εβδομάδες, εάν συνεχιστεί η άνοδος στις τιμές των καυσίμων και αναπτυχθούν αμερικανικά στρατεύματα.

«Καθώς οι οικονομικές συνέπειες θα αρχίσουν να γίνονται αισθητές», δήλωσε ο Ρεπουμπλικανός στρατηγικός σύμβουλος Ντέιβ Γουίλσον, «ο κόσμος θα αρχίσει να λέει: “Γιατί πληρώνω ξανά τόσο ακριβά τη βενζίνη; … Γιατί τα Στενά του Ορμούζ καθορίζουν τώρα αν θα μπορέσω ή όχι να πάω διακοπές τον επόμενο μήνα;”»

Εσφαλμένοι υπολογισμοί

Από την έναρξη του πολέμου στις 28 Φεβρουαρίου, υπάρχει αυξανόμενη συνειδητοποίηση εντός της κυβέρνησης ότι η σύγκρουση και οι συνέπειές της έπρεπε να είχαν χαρτογραφηθεί καλύτερα εκ των προτέρων, σύμφωνα με δύο πηγές που γνωρίζουν τη σκέψη στον Λευκό Οίκο, αν και ο πρώτος αξιωματούχος του Λευκού Οίκου αντέτεινε ότι η εκστρατεία είχε σχεδιαστεί εκτενώς και ήταν καλά προετοιμασμένη για κάθε ενδεχόμενο.

Αναλυτές λένε ότι η μεγαλύτερη λανθασμένη εκτίμηση του Τραμπ αφορούσε το πώς θα αντιδρούσε το Ιράν σε μια σύγκρουση που θεωρεί υπαρξιακή.

Η Τεχεράνη αντεπιτέθηκε με τους εναπομείναντες πυραύλους της και με έναν στόλο οπλισμένων drones, προκειμένου να αντισταθμίσει τη στρατιωτική υπεροχή των αντιπάλων της, πλήττοντας γειτονικά κράτη του Κόλπου και κλείνοντας σχεδόν πλήρως τα Στενά του Ορμούζ, τη δίοδο από την οποία περνά το ένα πέμπτο του παγκόσμιου πετρελαίου.

Είτε ο Τραμπ και οι συνεργάτες του είχαν προβλέψει είτε όχι τους κινδύνους αυτούς, δεν έχουν καταφέρει να τους αντιμετωπίσουν αποτελεσματικά.

«Δεν σκέφτηκαν επαρκώς τα εναλλακτικά σενάρια, τους τρόπους με τους οποίους μια σύγκρουση με το Ιράν θα μπορούσε να εκτραπεί, να μην εξελιχθεί σύμφωνα με το σχέδιο που είχαν χαράξει», δήλωσε ο πρώην πρέσβης των ΗΠΑ Τζον Μπας, ο οποίος υπηρέτησε στο Αφγανιστάν και την Τουρκία.

Καθώς η σύγκρουση παρατείνεται, εμφανίζονται ολοένα και περισσότερα σημάδια της απογοήτευσης του Τραμπ για την αδυναμία του να ελέγξει το αφήγημα. Τις τελευταίες ημέρες έχει επιτεθεί στα μέσα ενημέρωσης, προβάλλοντας αβάσιμες κατηγορίες περί «προδοσίας» για ρεπορτάζ που, κατά την άποψή του, υπονομεύουν την πολεμική προσπάθεια.

«Δυσκολεύεται να καθορίσει τον κύκλο της ειδησεογραφίας, όπως έχει συνηθίσει, επειδή ακόμη δεν μπορεί να εξηγήσει γιατί οδήγησε αυτή τη χώρα σε πόλεμο και τι ακολουθεί», δήλωσε ο Μπρετ Μπρούεν, πρώην σύμβουλος εξωτερικής πολιτικής στην κυβέρνηση Ομπάμα, ο οποίος σήμερα ηγείται της στρατηγικής συμβουλευτικής εταιρείας Situation Room στην Ουάσιγκτον. «Φαίνεται να έχει χάσει την ικανότητά του στην επικοινωνιακή διαχείριση.»

Ρεπορτάζ των Matt Spetalnick και Nandita Bose, επιπλέον ρεπορτάζ από Andrea Shalal, Nathan Layne και Humeyra Pamuk.
Σύνταξη: Matt Spetalnick.
Επιμέλεια: Don Durfee, Colleen Jenkins και Edmund Klamann.

Το Ισραήλ αρνείται ότι έπληξε την πυρηνική εγκατάσταση της Νατάνζ, κατά την τέταρτη εβδομάδα του πολέμου στον οποίο δεν διαφαίνεται άμεση προοπτική τερματισμού.

Σύμφωνα με το ynet, εκπρόσωπος των Ισραηλινών Αμυντικών Δυνάμεων δήλωσε: «Δεν επιτεθήκαμε και δεν γνωρίζουμε ποιος την έκανε. Δεν σχολιάζουμε τις αμερικανικές ενέργειες».

Όπως μετέδωσε το ιρανικό πρακτορείο Tasnim, η πυρηνική εγκατάσταση που δέχτηκε την επίθεση ονομάζεται Ahmadi Roshan και δεν υπάρχει φόβος διαρροής υλικών από την εγκατάσταση ή κινδύνου για τους κατοίκους.

«Έπειτα από εγκληματικές επιθέσεις που πραγματοποίησαν οι Ηνωμένες Πολιτείες και το σφετεριστικό σιωνιστικό καθεστώς εναντίον της χώρας μας, το συγκρότημα εμπλουτισμού [ουρανίου] της Νατάνζ τέθηκε στο στόχαστρο σήμερα το πρωί», ανακοίνωσε ο ιρανικός Οργανισμός Ατομικής Ενέργειας, διευκρινίζοντας πως «καμία διαρροή ραδιενεργών υλικών δεν έχει αναφερθεί» στην περιοχή.

Ο διευθυντής του Διεθνούς Οργανισμού Ατομικής Ενέργειας (ΔΟΑΕ/IAEA) Ραφαέλ Γκρόσι, που «ενημερώθηκε από το Ιράν» για το πλήγμα, κάλεσε «σε στρατιωτική αυτοσυγκράτηση προκειμένου να αποφευχθεί κάθε κίνδυνος πυρηνικού δυστυχήματος».

Το Ιράν είχε ήδη κατηγορήσει τις ΗΠΑ και το Ισραήλ ότι έπληξαν την εγκατάσταση αυτή, στις αρχές Μαρτίου, κατά την έναρξη του πολέμου.

Οι Δυτικοί υποψιάζονται ότι η Ισλαμική Δημοκρατία θέλει να αποκτήσει ατομική βόμβα, κάτι που η ίδια διαψεύδει.

Νωρίτερα, στη διάρκεια της χθεσινής νύχτας, ισραηλινά πλήγματα έθεσαν στο στόχαστρο συνοικίες της Τεχεράνης και της περιφέρειας της πρωτεύουσας καθώς και τη μεγάλη πόλη Ισφαχάν (κέντρο) – επιθέσεις στην ιρανική πρωτεύουσα οι οποίες επιβεβαιώθηκαν από τον ισραηλινό στρατό που δήλωσε ότι έθεσε στο στόχαστρο «στόχους του καθεστώτος».

Μ. Ανατολή: Ο Τραμπ δήλωσε ότι εξετάζει «να μειώσει σταδιακά» τις στρατιωτικές επιχειρήσεις
Συμπληρώνονται τρεις εβδομάδες πολέμου στη Μέση Ανατολή χωρίς να διαφαίνεται στον ορίζοντα άμεσο τέλος: οι επιθέσεις συνεχίστηκαν σήμερα, ενώ ο Αμερικανός πρόεδρος, Ντόναλντ Τραμπ, δήλωσε ότι εξετάζει «να μειώσει σταδιακά» τις στρατιωτικές επιχειρήσεις εναντίον του Ιράν.

Αν και τις τελευταίες ημέρες έχει αυξήσει τις αντιφατικές δηλώσεις αναφορικά με τη διάρκεια της σύρραξης, ο Τραμπ για πρώτη φορά χθες άφησε να εννοηθεί ότι είναι έτοιμος να εξετάσει τον τερματισμό του πολέμου.

«Πλησιάζουμε στην επίτευξη των στόχων μας καθώς εξετάζουμε να περιορίσουμε σταδιακά τις μεγάλες στρατιωτικές μας προσπάθειες στη Μέση Ανατολή εναντίον του τρομοκρατικού καθεστώτος του Ιράν», έγραψε χθες το βράδυ στο Truth Social.

Ωστόσο, λίγες ώρες νωρίτερα, ο Αμερικανός πρόεδρος είχε δηλώσει στους δημοσιογράφους έξω από τον Λευκό Οίκο: «Δεν θέλω εκεχειρία». «Δεν κάνεις εκεχειρία όταν κυριολεκτικά εξοντώνεις τον αντίπαλο», τόνισε.

Όταν ρωτήθηκε αν το Ισραήλ θα ήταν έτοιμο να βάλει τέλος στον πόλεμο αφού οι ΗΠΑ ολοκληρώσουν τη στρατιωτική τους δράση στο Ιράν, ο Τραμπ απάντησε «έτσι νομίζω».

Για το άνοιγμα των Στενών του Ορμούζ, ο Ρεπουμπλικανός πρόεδρος είπε ότι χρειάζεται «πολλή βοήθεια» και σχολίασε ότι «θα ήταν ωραίο» αν εμπλέκονταν χώρες όπως η Κίνα και η Ιαπωνία. «Κάποια στιγμή, θα ανοίξει μόνο του», πρόσθεσε.

Όμως στην ανάρτησή του στο Truth Social μερικές ώρες αργότερα εκτίμησε ότι τα Στενά του Ορμούζ θα πρέπει «να φυλάσσονται και να εποπτεύονται, όπως είναι απαραίτητο, από τις άλλες χώρες που τα χρησιμοποιούν – οι ΗΠΑ δεν τα χρησιμοποιούν!».

Επίσης, την Παρασκευή, ο Τραμπ χαρακτήρισε «δειλούς» τους συμμάχους των ΗΠΑ στο ΝΑΤΟ που αρνούνται να βοηθήσουν ώστε να ανοίξουν τα Στενά.

Την ίδια ώρα, αμερικανικά μέσα ενημέρωσης μετέδωσαν ότι ο αμερικανικός στρατός θα αναπτύξει επιπλέον στρατεύματα στη Μέση Ανατολή.

Εξάλλου, ο ειδησεογραφικός ιστότοπος Axios έγραψε ότι η κυβέρνηση Τραμπ εξετάζει το ενδεχόμενο να καταλάβει ή να αποκλείσει το νησί Χαργκ στο Ιράν, απ’ όπου προέρχεται το 90% περίπου των εξαγωγών αργού του Ιράν, προκειμένου να αναγκάσουν την Τεχεράνη να ανοίξει ξανά τα Στενά του Ορμούζ, με αυτήν την αποστολή να ενδέχεται να ανατεθεί στους πεζοναύτες.

Τρεις Αμερικανοί αξιωματούχοι δήλωσαν στο Reuters χθες ότι 2.500 πεζοναύτες, μαζί με το αμφίβιο πλοίο εφόδου Boxer και τα συνοδευτικά πολεμικά πλοία, θα αναπτυχθούν στην περιοχή, αν και δεν διευκρίνισαν ποιος θα είναι ο ρόλος τους.

Στο Χ η Κάρολαϊν Λέβιτ, εκπρόσωπος του Λευκού Οίκου, υπογράμμισε ότι ο πρόεδρος και το Πεντάγωνο «είχαν προβλέψει ότι θα χρειαστούν τέσσερις με έξι εβδομάδες για να ολοκληρωθεί η αποστολή».

Νέα δημοσκόπηση των Reuters/Ipsos έδειξε ότι σχεδόν τα δύο τρίτα των Αμερικανών πιστεύουν ότι ο Τραμπ θα διατάξει τα στρατεύματα να συμμετάσχουν σε έναν ευρείας κλίμακας χερσαίο πόλεμο, με μόνο το 7% να υποστηρίζει μια τέτοια κίνηση.

Ισραηλινά πλήγματα σε Τεχεράνη και Βηρυτό
Στο μεταξύ, οι επιθέσεις συνεχίζονται. Ο ισραηλινός στρατός ανακοίνωσε ότι εξαπέλυσε πλήγματα εναντίον «στόχων του καθεστώτος» στην Τεχεράνη, αφού έκανε λόγο για πολλούς ιρανικούς πυραύλους που κατευθύνονταν προς το Ισραήλ.

Παράλληλα οι ισραηλινές ένοπλες δυνάμεις επεσήμαναν ότι έπληξαν στόχους της Χεζμπολάχ στον Λίβανο.

Στο νότιο τμήμα της χώρας, την περιοχή όπου επικεντρώνεται το μεγάλο μέρος των συγκρούσεων μεταξύ του Ισραήλ και του σιιτικού κινήματος, τουλάχιστον ένας άνθρωπος σκοτώθηκε και δύο ακόμη τραυματίστηκαν σήμερα τα ξημερώματα σε «ισχυρό ισραηλινό πλήγμα» εναντίον σπιτιού στην περιοχή Μπιντ Τζμπέιλ, σύμφωνα με το λιβανικό πρακτορείο ειδήσεων (ANI).

Στον Κόλπο, όπου το Ιράν εξαπολύει πλήγματα εναντίον διάφορων στόχων σε αντίποινα για τις αμερικανοϊσραηλινές επιθέσεις εναντίον του, η Σαουδική Αραβία ανακοίνωσε ότι αναχαίτισε και κατέστρεψε περίπου 30 drones, σύμφωνα με το υπουργείο Άμυνας, όλα στο ανατολικό τμήμα της χώρας.

Ο στρατός του Κουβέιτ έκανε επίσης λόγο για επίθεση με drones και πυραύλους