Από τις αίθουσες και τις σκηνές έως τα μουσεία και τις πλατφόρμες, οι πιο ενδιαφέρουσες σύγχρονες εξελίξεις δείχνουν ότι ο πολιτισμός δεν εγκαταλείπει την τεχνολογία — τη μετατρέπει σε νέο πεδίο μάχης.
Υπάρχει μια κεντρική αντίφαση που διαπερνά σήμερα όλα σχεδόν τα πεδία της τέχνης: όσο πιο ψηφιακός γίνεται ο κόσμος, τόσο πιο ισχυρή μοιάζει η ανάγκη του κοινού για εμπειρίες που συμβαίνουν «εδώ και τώρα». Η πιο ενδιαφέρουσα πολιτιστική εικόνα του 2026 δεν είναι ούτε η πλήρης επικράτηση των πλατφορμών ούτε μια ρομαντική επιστροφή στο παρελθόν. Είναι, μάλλον, η ταυτόχρονη άνοδος του ζωντανού, του συλλογικού και του εμβυθιστικού, μέσα σε ένα περιβάλλον όπου η τεχνητή νοημοσύνη, το streaming και τα νέα ψηφιακά δίκτυα αλλάζουν ριζικά τον τρόπο παραγωγής, κυκλοφορίας και πρόσληψης της τέχνης.
Art Basel Hong Kong 2026 Η Art Basel Hong Kong επιβεβαιώνει τη μετατόπιση του παγκόσμιου εικαστικού κέντρου βάρους προς την Ασία: η φετινή διοργάνωση φιλοξενεί 240 γκαλερί από 41 χώρες και περιοχές, με περισσότερες από τις μισές να δραστηριοποιούνται στην Ασία-Ειρηνικό
Στα εικαστικά, η πιο ουσιαστική μετατόπιση είναι διπλή. Από τη μία, το κέντρο βάρους μετακινείται ακόμη πιο έντονα προς την Ασία. Το Art Basel Hong Kong 2026 ανοίγει με 240 γκαλερί από 41 χώρες και περιοχές, με περισσότερες από τις μισές να προέρχονται από την Ασία-Ειρηνικό, κάτι που επιβεβαιώνει ότι η ασιατική αγορά δεν είναι πια «συμπλήρωμα» της δυτικής αλλά βασικός διαμορφωτής του παγκόσμιου εικαστικού χάρτη. Από την άλλη, η ψηφιακή τέχνη παύει να αντιμετωπίζεται ως εξωτικό παράρτημα: η νέα ενότητα Zero 10 στην έκθεση του Χονγκ Κονγκ είναι ενδεικτική της θεσμικής εισόδου του digital art στο κεντρικό πρόγραμμα, ενώ η επόμενη Μπιενάλε της Βενετίας, με τίτλο In Minor Keys και διάρκεια από 9 Μαΐου έως 22 Νοεμβρίου 2026, προαναγγέλλει μια περίοδο όπου η σύγχρονη τέχνη θα συνομιλεί όλο και περισσότερο με τα ζητήματα ταυτότητας, γεωπολιτικής και τεχνολογίας σε παγκόσμια κλίμακα.
Στον κινηματογράφο, η πιο ελπιδοφόρα εξέλιξη είναι ότι το κοινό μοιάζει ξανά διατεθειμένο να ανταμείψει τις μη-σειριακές, πιο αυτόνομες ταινίες. Το Project Hail Mary άνοιξε με 80,5 εκατ. δολάρια στη Βόρεια Αμερική, σημειώνοντας το μεγαλύτερο άνοιγμα του 2026 και μία από τις σημαντικότερες επιδόσεις τελευταίων ετών για μη-franchise ταινία. Η σημασία της είδησης δεν είναι μόνο εμπορική· δείχνει ότι η αγορά δεν στηρίζεται αποκλειστικά σε υπερήρωες, spin-offs και συνέχεια γνωστών brands. Την ίδια ώρα, το παλιό σύνορο ανάμεσα στη μεγάλη οθόνη και το streaming γίνεται όλο και πιο πορώδες: η Netflix επέλεξε περιορισμένες κινηματογραφικές προβολές για το animated spin-off του Stranger Things πριν από την online κυκλοφορία του, επιβεβαιώνοντας ότι ακόμη και οι πλατφόρμες αναγνωρίζουν πλέον την αξία της κινηματογραφικής «πρεμιέρας» ως γεγονότος.
Κινηματογράφος — “Project Hail Mary” Η επιστροφή των μεγάλων πρωτότυπων κινηματογραφικών αφηγήσεων αποτυπώνεται στην επιτυχία του “Project Hail Mary”, που άνοιξε με 80,5 εκατ. δολάρια στη Βόρεια Αμερική, καταγράφοντας το μεγαλύτερο άνοιγμα του 2026 μέχρι σήμερα.
Στο θέατρο,η εικόνα είναι ίσως η πιο αποκαλυπτική για την εποχή μας: το κοινό επιστρέφει μαζικά, αλλά ο τομέας παραμένει οικονομικά εύθραυστος. Σύμφωνα με την έκθεση Theatre in the UK 2026, περισσότεροι από 37 εκατομμύρια θεατές πήγαν το 2025 σε θέατρα-μέλη των SOLT και UK Theatre, ενώ μόνο το West End έφτασε στο ιστορικό ρεκόρ των 17,64 εκατομμυρίων θεατών και 1,08 δισ. λιρών σε έσοδα. Κι όμως, το ίδιο το βρετανικό θέατρο περιγράφει τον εαυτό του ως χώρο που λειτουργεί υπό συνεχή οικονομική πίεση. Την ίδια στιγμή, οι μορφές του ίδιου του θεάτρου μεταβάλλονται: η Secret Cinema σχεδιάζει μόνιμη, purpose-built έδρα στο Greenwich Peninsula για τα τέλη του 2026, δείχνοντας ότι το immersive δεν είναι πλέον περιθωριακό event αλλά σταδιακά αποκτά μόνιμη υποδομή. Και το γεγονός ότι το Trainspotting μεταφέρεται σε μιούζικαλ στο West End δείχνει επίσης πως το σύγχρονο θέατρο στρέφεται όλο και πιο έντονα σε υβριδικές μορφές, όπου η ποπ μνήμη, η μουσική και η θεατρική εμπειρία συνδυάζονται σε νέα εμπορικά και καλλιτεχνικά σχήματα.
Στη μουσική,η μεγάλη ιστορία είναι ότι η βιομηχανία αναπτύσσεται, αλλά ταυτόχρονα αγωνιά για την αυθεντικότητα. Η IFPI ανακοίνωσε ότι τα παγκόσμια έσοδα της ηχογραφημένης μουσικής αυξήθηκαν κατά 6,4% το 2025 και έφτασαν τα 31,7 δισ. δολάρια, με το streaming να αποφέρει πάνω από 22 δισ. και να παραμένει ο κύριος μοχλός ανάπτυξης. Όμως το ίδιο το ρεπορτάζ της IFPI επισημαίνει ότι το επόμενο μεγάλο μέτωπο αφορά την τεχνητή νοημοσύνη, τα δικαιώματα και την απάτη στο streaming. Παράλληλα, η ίδια η μορφή του live αλλάζει: η συναυλία των BTS στη Σεούλ μεταδόθηκε από το Netflix σε 190 χώρες και συγκέντρωσε 18,4 εκατομμύρια θεατές, αποδεικνύοντας ότι μια συναυλία σήμερα μπορεί να είναι ταυτόχρονα σκηνικό γεγονός, τηλεοπτικό προϊόν και παγκόσμιο real-time media event.
Θέατρο — Η αντοχή του live θεάματος στο West End Το σύγχρονο θέατρο ζει μια ισχυρή επιστροφή του κοινού: το West End κατέγραψε το 2025 ιστορικό ρεκόρ με 17,64 εκατ. θεατές και έσοδα 1,084 δισ. λιρών, δείχνοντας ότι η ζωντανή εμπειρία παραμένει πυρήνας της πολιτιστικής ζωής
Αν όλα αυτά συνδεθούν σε μία ενιαία εικόνα, τότε το συμπέρασμα είναι: η τέχνη δεν ζει μια «ψηφιακή αντικατάσταση», αλλά μια περίοδο έντονου επαναπροσδιορισμού. Στα εικαστικά, η παγκόσμια αγορά αναζητεί νέα γεωγραφικά και τεχνολογικά κέντρα. Στον κινηματογράφο, οι πρωτότυπες αφηγήσεις διεκδικούν ξανά χώρο δίπλα στα franchise, ενώ οι πλατφόρμες μαθαίνουν τη γλώσσα της αίθουσας. Στο θέατρο, το κοινό ζητά μαζικά την κοινή, ζωντανή εμπειρία, αλλά η οικονομική πίεση παραμένει ο μεγάλος αδύναμος κρίκος. Και στη μουσική, το streaming συνεχίζει να μεγαλώνει την αγορά, ακριβώς τη στιγμή που το AI την αναγκάζει να ξαναορίσει τι σημαίνει δημιουργός, εκτέλεση και αυθεντικότητα. Η πιο ενδιαφέρουσα σύγχρονη εξέλιξη στην τέχνη, τελικά, δεν είναι μία. Είναι ότι όλοι οι τομείς της τέχνης μοιάζουν να συγκλίνουν σε ένα νέο ερώτημα: πώς διατηρείται η ανθρώπινη εμπειρία πολύτιμη, όταν τα μέσα της αναπαραγωγής της γίνονται ολοένα πιο απεριόριστα;
Μουσική — BTS και η νέα εποχή του παγκόσμιου live streaming Η μουσική συναυλία μετατρέπεται πλέον σε παγκόσμιο πλατφορμικό γεγονός: η επανεμφάνιση των BTS στη Σεούλ μεταδόθηκε από το Netflix και συγκέντρωσε 18,4 εκατομμύρια θεατές παγκοσμίως
ΤΕΧΝΗ ΚΑΙ ΙΔΕΟΛΟΓΙΑ
Όποιος κοιτάζει σήμερα τις μεγάλες μεταβολές στην τέχνη — από τα μουσεία και τις μπιενάλε έως το σινεμά, το θέατρο και τη μουσική — μπορεί εύκολα να νομίσει ότι όλα συμβαίνουν σπασμωδικά: λίγο η τεχνητή νοημοσύνη, λίγο οι πλατφόρμες, λίγο η ανάγκη για θέαμα, λίγο η αγορά. Όμως αυτή η εικόνα είναι απατηλή. Ο σημερινός επαναπροσδιορισμός της τέχνης δεν γίνεται στην τύχη· έχει ιδεολογική βάση, μόνο που αυτή δεν είναι μία. Είναι το αποτέλεσμα σύγκρουσης διαφορετικών λογικών που συνυπάρχουν, αλληλοϋπονομεύονται και, τελικά, δίνουν το σχήμα της νέας πολιτιστικής εποχής.
Η πρώτη και πιο ορατή λογική είναι εκείνη της αγοράς και της πλατφόρμας. Η τέχνη δεν κρίνεται πια μόνο από το έργο, αλλά από την κυκλοφορία του, την κλίμακά του, τη δυνατότητά του να γίνει γεγονός. Στα εικαστικά, αυτό φαίνεται καθαρά στην Art Basel Hong Kong 2026, όπου 240 γκαλερί από 41 χώρες και περιοχές συγκροτούν μια αγορά που είναι ταυτόχρονα έκθεση, γεωπολιτικός χάρτης και μηχανή επιρροής. Το ίδιο δείχνει και η νέα ενότητα Zero 10, αφιερωμένη στην τέχνη της ψηφιακής εποχής: η ψηφιακή τέχνη δεν παρουσιάζεται πια ως περιφερειακή περιέργεια, αλλά ως οργανικό κομμάτι του θεσμικού κέντρου. Η ιδεολογία εδώ είναι σαφής: η τέχνη αντιμετωπίζεται ως πεδίο παγκόσμιας διασύνδεσης, brand value και πολιτιστικής ρευστότητας.
Αλλά η αγορά δεν είναι η μόνη ιδεολογική δύναμη. Δίπλα της αναδύεται μια δεύτερη: η αποδυνάμωση του παλιού δυτικού μονοπωλίου του πολιτιστικού κύρους. Το γεγονός ότι η ασιατική παρουσία καθορίζει πλέον την ατζέντα σε διοργανώσεις όπως η Art Basel Hong Kong δεν είναι απλώς εμπορική μετατόπιση· είναι και συμβολική. Το «κέντρο» της τέχνης δεν θεωρείται πλέον αυτονόητα ευρωατλαντικό. Αυτή η αλλαγή δεν καταργεί τους συσχετισμούς ισχύος, αλλά τους αναδιατάσσει. Η τέχνη γίνεται όλο και πιο πολύ ένας χώρος όπου κρίνονται γεωγραφίες, φωνές και ιστορικές ιεραρχίες. Με άλλα λόγια, πίσω από τον αισθητικό πλουραλισμό κρύβεται μια ιδεολογία ανακατανομής ορατότητας.
Και όμως, την ίδια στιγμή που η τέχνη ενσωματώνεται βαθύτερα στις λογικές της αγοράς και της παγκόσμιας κυκλοφορίας, βλέπουμε να επιστρέφει με δύναμη μια σχεδόν αντίθετη αξία: η αξία της παρουσίας. Το βρετανικό θεατρικό τοπίο είναι αποκαλυπτικό. Η έκθεση Theatre in the UK 2026 καταγράφει ότι περισσότεροι από 37 εκατομμύρια θεατές πήγαν το 2025 σε θέατρα-μέλη των SOLT και UK Theatre, ενώ μόνο το West End έφτασε στο ιστορικό ρεκόρ των 17,64 εκατομμυρίων θεατών και 1,084 δισ. λιρών σε έσοδα. Το ίδιο το κείμενο της έκθεσης το διατυπώνει με εντυπωσιακή καθαρότητα: μέσα σε μια αγορά κορεσμένη από ψηφιακή ψυχαγωγία, το κοινό εξακολουθεί να επιλέγει τη συλλογική, διά ζώσης εμπειρία. Αυτό δεν είναι μια νοσταλγική επιστροφή στο παρελθόν· είναι η ιδεολογία της ανθρώπινης παρουσίας ως αντίβαρο στην απεριόριστη ψηφιακή αναπαραγωγή.
Ακόμη και οι πιο «σύγχρονες» μορφές θεάματος κινούνται στην ίδια κατεύθυνση. Η Secret Cinema σχεδιάζει μόνιμη, purpose-built έδρα στο Greenwich Peninsula με στόχο άνοιγμα στα τέλη του 2026, δηλαδή επενδύει σε υποδομή ειδικά σχεδιασμένη για immersive αφήγηση. Παράλληλα, το Trainspotting μεταφέρεται σε μιούζικαλ στο West End, ένα παράδειγμα του πώς η θεατρική βιομηχανία μετατρέπει εμβληματικά πολιτιστικά υλικά σε νέα, ζωντανά, υβριδικά γεγονότα. Εδώ η ιδεολογία δεν είναι απλώς η εμπορική εκμετάλλευση ενός τίτλου. Είναι η πίστη ότι, στην εποχή της ψηφιακής υπερπροσφοράς, η τέχνη πρέπει να ξαναγίνει χώρος εμπειρίας, βύθισης και κοινής συμμετοχής.
Στον κινηματογράφο, η ίδια αντίφαση παίρνει άλλη μορφή. Από τη μία, οι πλατφόρμες εξακολουθούν να αναδιαμορφώνουν το τοπίο. Η Netflix, για παράδειγμα, επέλεξε να λανσάρει το animated spin-off του Stranger Things με περιορισμένες κινηματογραφικές προβολές πριν από την παγκόσμια streaming κυκλοφορία του. Από την άλλη, η επιτυχία του Project Hail Mary, που άνοιξε με 80,5 εκατομμύρια δολάρια στη Βόρεια Αμερική, έδειξε ότι το κοινό ανταποκρίνεται ακόμη σε μεγάλες, μη-franchise αφηγήσεις. Το μήνυμα είναι ισχυρό: ούτε το σινεμά παραδίδεται πλήρως στην πλατφόρμα ούτε η πλατφόρμα αρκείται πια στην οικιακή κατανάλωση. Η ιδεολογική βάση εδώ είναι μια διαπραγμάτευση ανάμεσα στη λογική του περιεχομένου και στη λογική του έργου — ανάμεσα στο αδιάκοπο feed και στο πολιτιστικό γεγονός.
Στη μουσική, αυτή η σύγκρουση γίνεται ακόμη πιο καθαρή, επειδή εμπλέκει πλέον άμεσα το ερώτημα της αυθεντικότητας. Τα παγκόσμια έσοδα της ηχογραφημένης μουσικής αυξήθηκαν το 2025 κατά 6,4% και έφτασαν τα 31,7 δισ. δολάρια, με το streaming να αποφέρει πάνω από 22 δισ. και να αντιστοιχεί περίπου στο 70% της αγοράς. Την ίδια στιγμή, όμως, η IFPI επισημαίνει ότι η επόμενη μεγάλη μάχη αφορά την τεχνητή νοημοσύνη, τα πνευματικά δικαιώματα και την απάτη στο streaming. Κι ενώ η βιομηχανία φοβάται την αλγοριθμική αποδιάρθρωση της δημιουργίας, η συναυλία των BTS στη Σεούλ μετατράπηκε σε παγκόσμιο real-time media event, με 18,4 εκατομμύρια θεατές μέσω Netflix. Δηλαδή, το live δεν καταργείται από την πλατφόρμα· μεγεθύνεται από αυτήν. Εδώ ακριβώς βρίσκεται η ιδεολογική ένταση: η τέχνη θέλει να παραμείνει ανθρώπινη, αλλά χρειάζεται τα συστήματα που απειλούν να την αποπροσωποποιήσουν.
Αν ήθελε κανείς να το πει πιο θεωρητικά, θα έλεγε ότι η σημερινή τέχνη κινείται ανάμεσα σε τρεις μεγάλες επιθυμίες. Πρώτον, να είναι ορατή παντού. Δεύτερον, να παραμένει μοναδική. Τρίτον, να αποδείξει ότι, ακόμη και όταν κυκλοφορεί μέσα από μηχανές, αλγόριθμους και πλατφόρμες, δεν παύει να είναι ανθρώπινη πράξη. Γι’ αυτό και ο επαναπροσδιορισμός της δεν είναι καθόλου άναρχος. Είναι το αποτέλεσμα μιας βαθιάς ιστορικής σύγκρουσης ανάμεσα στον πολιτισμό ως εμπόρευμα, στον πολιτισμό ως εμπειρία και στον πολιτισμό ως πεδίο ταυτότητας και ισχύος.
Το ουσιώδες, λοιπόν, δεν είναι αν η τέχνη «παραδόθηκε» στην τεχνολογία ή αν «αντιστέκεται» σε αυτήν. Το ουσιώδες είναι ότι μέσα από την τέχνη δοκιμάζεται σήμερα μια πολύ ευρύτερη κοινωνική απάντηση στο ερώτημα τι αξία θα έχει ο άνθρωπος σε έναν κόσμο απεριόριστης αναπαραγωγής, ακαριαίας διανομής και αλγοριθμικής παραγωγής. Η τέχνη δεν αλλάζει στην τύχη. Αλλάζει εκεί όπου μια κοινωνία παλεύει να ορίσει ξανά τι θεωρεί ζωντανό, τι αυθεντικό και τι άξιο να σωθεί.
Το Anthropic Economic Index χρησιμοποιεί το σύστημά μας ανάλυσης δεδομένων με προστασία της ιδιωτικότητας, προκειμένου να παρακολουθεί πώς χρησιμοποιείται το Claude σε όλη την οικονομία. Αποτελεί μέρος της προσπάθειάς μας να κατανοήσουμε τις οικονομικές επιπτώσεις της ΤΝ όσο το δυνατόν νωρίτερα, ώστε οι ερευνητές και οι υπεύθυνοι χάραξης πολιτικής να έχουν επαρκή χρόνο να προετοιμαστούν.
Αυτή η πιο πρόσφατη έκθεση μελετά τη χρήση του Claude τον Φεβρουάριο του 2026, βασιζόμενη στο πλαίσιο των «οικονομικών πρωταρχικών στοιχείων» που παρουσιάστηκε στην προηγούμενη έκθεσή μας, η οποία χρησιμοποιούσε δεδομένα από τον Νοέμβριο του 2025. Το δείγμα μας καλύπτει την περίοδο από τις 5 έως τις 12 Φεβρουαρίου, τρεις μήνες μετά την κυκλοφορία του Claude Opus 4.5 και ταυτόχρονα με την κυκλοφορία του Claude Opus 4.6.
Αρχικά, καταγράφουμε πώς έχει αλλάξει η χρήση σε σχέση με τις προηγούμενες εκθέσεις μας: ο βαθμός ενίσχυσης, δηλαδή η συνεργατική αλληλεπίδραση κατά την οποία η ΤΝ συμπληρώνει τις ικανότητες του χρήστη, αυξήθηκε ελαφρώς τόσο στο Claude.ai όσο και στην κίνηση του API. Στο Claude.ai, η χρήση διαφοροποιήθηκε περισσότερο, με τις 10 κυριότερες εργασίες να αντιστοιχούν σε μικρότερο μερίδιο της χρήσης τον περασμένο μήνα απ’ ό,τι τον Νοέμβριο του 2025. Ως αποτέλεσμα αυτής της διαφοροποίησης, η μέση συνομιλία στο Claude.ai αφορούσε μια εργασία ελαφρώς χαμηλότερου μισθολογικού επιπέδου σε σύγκριση με τις προηγούμενες εκθέσεις.
Στη συνέχεια εστιάζουμε σε έναν σημαντικό προσδιοριστικό παράγοντα της επίδρασης του Claude στην αγορά εργασίας και στην ευρύτερη οικονομία: τις καμπύλες μάθησης στην υιοθέτηση του Claude. Παρουσιάζουμε ενδείξεις ότι οι χρήστες με μεγαλύτερη διάρκεια χρήσης έχουν αναπτύξει συνήθειες και στρατηγικές που τους επιτρέπουν να αξιοποιούν καλύτερα τις δυνατότητες του Claude. Πράγματι, τεκμηριώνουμε ότι οι πιο έμπειροι χρήστες όχι μόνο επιχειρούν εργασίες υψηλότερης αξίας, αλλά είναι και πιθανότερο να αποσπούν επιτυχείς απαντήσεις στις συνομιλίες τους.
Τι έχει αλλάξει από την τελευταία μας έκθεση
Στο πρώτο κεφάλαιο, επανεξετάζουμε τα ευρήματα της προηγούμενης έκθεσής μας για το Economic Index, η οποία δημοσιεύτηκε τον Ιανουάριο του 2026. Διαπιστώνουμε ότι:
Οι περιπτώσεις χρήσης στο Claude.ai διαφοροποιήθηκαν. Τα καθήκοντα προγραμματισμού συνεχίζουν να μετακινούνται από ενισχυτική χρήση στο Claude.ai προς περισσότερο αυτοματοποιημένες ροές εργασίας στην πρωτογενή μας κίνηση API.¹ Σε αυτή την έκθεση, η χρήση του Claude.ai ήταν λιγότερο συγκεντρωμένη: οι 10 κυριότερες εργασίες αντιστοιχούσαν στο 19% της συνολικής κίνησης τον Φεβρουάριο, από 24% τον Νοέμβριο. Παρ’ όλα αυτά, σχεδόν όλες οι εργασίες αυτού του δείγματος είχαν εμφανιστεί σε τουλάχιστον ένα από τα προηγούμενα δείγματά μας. Περίπου το 49% των επαγγελμάτων έχει δει τουλάχιστον το ένα τέταρτο των εργασιών του να εκτελείται με τη χρήση του Claude.
Η υιοθέτηση του Claude επεκτάθηκε σε εργασίες χαμηλότερων αμοιβών. Καθώς οι περιπτώσεις χρήσης διαφοροποιήθηκαν, η μέση οικονομική αξία της εργασίας που γίνεται στο Claude — όπως μετριέται από τους μισθούς που καταβάλλονται στις ΗΠΑ στους εργαζομένους των αντίστοιχων επαγγελμάτων — μειώθηκε ελαφρώς. Αυτό οφείλεται, με μηχανικό τρόπο, στην αύξηση προσωπικών ερωτημάτων σχετικά με τα αθλητικά, τις συγκρίσεις προϊόντων και τη συντήρηση κατοικίας. Το μοτίβο αυτό συνάδει με τη συνήθη ιστορία της «καμπύλης υιοθέτησης», σύμφωνα με την οποία οι πρώιμοι υιοθετούντες ευνοούν συγκεκριμένες χρήσεις υψηλής αξίας, όπως ο προγραμματισμός, ενώ οι μεταγενέστεροι χρήστες αναλαμβάνουν ένα πολύ ευρύτερο φάσμα εργασιών.
Σχήμα 1.1: Μοιρασίες χρήσης μεταξύ των 10 κορυφαίων εργασιών με την πάροδο του χρόνου ανά πλατφόρμα, Claude.ai και 1P API. Μερίδιο συνομιλιών που έχουν ανατεθεί στις δέκα πιο διαδεδομένες εργασίες O*NET, ανά πλατφόρμα και έκδοση αναφοράς.
Η ανισότητα στη διεθνή χρήση έχει επιμείνει. Η χρήση παραμένει έντονα συγκεντρωμένη: οι 20 κορυφαίες χώρες αντιστοιχούν στο 48% της συνολικής κατά κεφαλήν χρήσης, από 45%, γεγονός που υπογραμμίζει ένα επίμονο χάσμα στην παγκόσμια υιοθέτηση. Ωστόσο, η κατά κεφαλήν χρήση του Claude συνέχισε να συγκλίνει στο εσωτερικό των Ηνωμένων Πολιτειών: το μερίδιο της χρήσης που αντιστοιχεί στις 10 πολιτείες με τη μεγαλύτερη χρήση μειώθηκε από 40% σε 38% από την τελευταία μας έκθεση.
Σχήμα 1.2: Χρήση για εργασία, προσωπικό περιεχόμενο και εργασίες μαθημάτων στο Claude.ai τον Νοέμβριο του 2025 και τον Φεβρουάριο του 2026. Ποσοστό συνομιλιών που προσδιορίστηκαν ως επαγγελματικές, προσωπικές ή σχετικές με εργασίες μαθημάτων στο Claude.ai.
Παρότι το εύρος των επαγγελματικών εργασιών του Claude έγινε πιο ποικιλόμορφο, σχεδόν όλες αυτές οι εργασίες είχαν ήδη εμφανιστεί στα δεδομένα μας. Στην προηγούμενη έκθεσή μας σημειώσαμε ότι το 49% των επαγγελμάτων είχε δει τουλάχιστον το ένα τέταρτο των εργασιών του να εκτελείται με τη χρήση του Claude. Σε αυτή την άντληση δεδομένων, αυτή η σωρευτική εκτίμηση σχεδόν δεν μεταβλήθηκε (Σχήμα Παραρτήματος A.2). Τα δεδομένα αυτής της έκθεσης έδειξαν πολύ λιγότερες νέες εργασίες O*NET σε σύγκριση με την προηγούμενη έκθεσή μας.
Από την πρώτη μας έκθεση, έχουμε ταξινομήσει τις συνομιλίες σε έναν από πέντε τύπους αλληλεπίδρασης — κατευθυντική χρήση, βρόχο ανατροφοδότησης, επαναληπτική επεξεργασία εργασίας, επικύρωση και μάθηση — τους οποίους ομαδοποιούμε σε δύο ευρύτερες κατηγορίες: αυτοματοποίηση και ενίσχυση.⁵ Το Σχήμα 1.3 δείχνει ότι η ενίσχυση στο Claude.ai αυξήθηκε ελαφρώς. Αυτό οφείλεται σε μικρές αυξήσεις στα πρότυπα επικύρωσης και μάθησης. Στο Σχήμα Παραρτήματος A.3 δείχνουμε ότι η αυτοματοποίηση μειώθηκε απότομα στα δεδομένα του 1P API.
Σχήμα 1.3: Μερίδιο λειτουργίας συνεργασίας, Claude.ai. Συχνότητες λειτουργίας συνεργασίας στις Αναφορές Ανθρωπικών Οικονομικών Δεικτών στο Claude.ai.
Η πλατφόρμα API μας συνέχισε να αποκτά σχετικά μεγαλύτερο μερίδιο εργασιών που συνδέονται με επαγγέλματα Πληροφορικής και Μαθηματικών (τα μερίδια χρήσης ανά κατηγορία επαγγέλματος παρουσιάζονται στο Παράρτημα). Από τον Αύγουστο του 2025, το μερίδιο των εργασιών αυτής της κατηγορίας αυξήθηκε κατά 14% στο API και μειώθηκε κατά 18% στο Claude.ai. Όπως σημειώνουμε στην έκθεσή μας για τις επιπτώσεις στην αγορά εργασίας, εκτιμούμε ότι αυτή η μετακίνηση από το Claude.ai προς το API μπορεί να σηματοδοτεί πιο άμεσο μετασχηματισμό της εργασίας για τα αντίστοιχα επαγγέλματα. Η αύξηση των εργασιών που σχετίζονται με επαγγέλματα Διοίκησης στο Claude.ai, οι οποίες αυξήθηκαν από το 3% στο 5% της κίνησής του, προέρχεται από ένα μείγμα τόσο αναλυτικών εργασιών (π.χ. προετοιμασία επενδυτικού υπομνήματος) όσο και απαντήσεων σε ερωτήσεις πελατών.
Ένας ακόμη τρόπος να μετρήσουμε τη μεταβολή στη σύνθεση των εργασιών που εκτελούνται στο Claude είναι να εξετάσουμε τη μεταβολή στη μέση αξία των εργασιών, την οποία ορίζουμε ως τον μέσο ωριαίο μισθό των εργαζομένων στις ΗΠΑ που εκτελούν αυτή την εργασία (Σχήμα 1.4).⁶ Αυτή η εκτίμηση της αξίας των εργασιών στο Claude.ai μειώθηκε ελαφρώς από 49,3 δολάρια σε 47,9 δολάρια, κυρίως λόγω της αύξησης απλών πραγματολογικών ερωτήσεων (π.χ. αποτελέσματα αθλητικών αγώνων, καιρός) και της μείωσης του προγραμματισμού καθώς αυτός μετακινείται προς το API. Όπως αναφέραμε και στην προηγούμενη έκθεσή μας, οι εργασίες που παρατηρούμε στο Claude τείνουν να απαιτούν υψηλότερο μορφωτικό επίπεδο. Το διάγραμμα δείχνει ότι αυτές οι εργασίες τείνουν επίσης να αμείβονται με υψηλότερους μισθούς από τον εθνικό μέσο όρο των ΗΠΑ.
Σχήμα 1.4: Μεταβολές στη μέση τιμή εργασίας μεταξύ έκδοσης και πλατφόρμας. Αυτό το διάγραμμα χρησιμοποιεί το πλαίσιο O*NET για να εκτιμήσει την αξία σε δολάρια των εργασιών που εκτελούνται στο Claude.ai και το 1P API. Η αξία της εργασίας εκτιμάται ως ο μέσος ωριαίος μισθός που καταβάλλεται στους εργαζόμενους που εκτελούν αυτήν την εργασία.
Αν και μικρές, οι αλλαγές σε πολλά πρωτόγονα στοιχεία μεταξύ της προηγούμενης και της τρέχουσας έκθεσης καταγράφουν παρόμοιες μειώσεις στην πολυπλοκότητα των εργασιών στο Claude.ai. Τα μέσα έτη εκπαίδευσης που απαιτούνται για τις ανθρώπινες εισροές μειώθηκαν από 12,2 σε 11,9 χρόνια, οι χρήστες έδωσαν μεγαλύτερη αυτονομία στην Τεχνητή Νοημοσύνη και ο χρόνος που απαιτείται για να εκτελέσει ο άνθρωπος την εργασία μόνος του μειώθηκε κατά περίπου 2 λεπτά. Μια αλλαγή πηγαίνει φαινομενικά προς την αντίθετη κατεύθυνση: οι εργασίες που εκτελούσε ο Claude κρίθηκαν ελαφρώς λιγότερο πιθανές για έναν άνθρωπο χωρίς πρόσβαση στην Τεχνητή Νοημοσύνη.
Πίνακας 1.1: Αλλαγές σε βασικά πρωτόγονα. Αυτός ο πίνακας δείχνει τα μέσα πρωτόγονα στο Claude.ai σε σύγκριση με την προηγούμενη έκθεση Οικονομικού Δείκτη. Όλες οι διαφορές είναι στατιστικά σημαντικές με p<0,001, εκτός από τον χρόνο μόνο για τον άνθρωπο με p<0,05. Δείτε το Παράρτημα για τους ορισμούς αυτών των πρωτόγονων.
Αναδυόμενα πρότυπα αυτοματοποίησης
Καθώς οι εργασίες μετακινούνται προς το API, ενδέχεται να εκτίθενται περισσότερο στην αυτοματοποίηση. Οι ροές εργασίας μέσω API είναι πολύ πιθανότερο να έχουν κατευθυντικό χαρακτήρα, με μικρότερη ανάγκη για ανθρώπινη παρέμβαση εντός του κύκλου εργασίας. Σε προηγούμενη έκθεσή μας, τονίσαμε ότι εργασίες εξυπηρέτησης πελατών —συμπεριλαμβανομένης, για παράδειγμα, της αυτοματοποιημένης υποστήριξης για ζητήματα πληρωμών και τιμολόγησης— είναι ιδιαίτερα συχνές στα δεδομένα του API. Αυτές συνέβαλαν σε υψηλότερη παρατηρούμενη έκθεση για τους εκπροσώπους εξυπηρέτησης πελατών: καταγράφηκε ότι το Claude εκτελούσε μεγάλο μερίδιο των εργασιών τους σε αυτοματοποιημένες ροές, συνεπώς τα επαγγέλματα αυτά ενδέχεται να είναι πιθανότερο να μεταβληθούν καθώς η ΤΝ διαχέεται.
Επισημαίνουμε δύο ροές εργασίας μέσω API που εμφανίστηκαν συχνότερα τον Φεβρουάριο σε σύγκριση με τρεις μήνες νωρίτερα, με τα μερίδιά τους να έχουν τουλάχιστον διπλασιαστεί στο πιο πρόσφατο δείγμα μας:⁷
Αυτοματοποίηση πωλήσεων και εμπορικής προσέγγισης: παραγωγή υλικού υποστήριξης πωλήσεων, έρευνα για την αξιολόγηση δυνητικών πελατών B2B, εμπλουτισμός δεδομένων πελατών, σύνταξη ψυχρών εμπορικών email.
Αυτοματοποιημένες συναλλαγές και λειτουργίες αγοράς: παρακολούθηση αγορών ή θέσεων, πρόταση συγκεκριμένων επενδύσεων, ενημέρωση traders για τις συνθήκες της αγοράς και συναφείς εργασίες.
Επανεξέταση της γεωγραφικής σύγκλισης
Στην προηγούμενη έκθεσή μας, σημειώσαμε ότι ο Anthropic AI Usage Index (AUI), ο οποίος προσαρμόζει τη χρήση με βάση τον πληθυσμό εργάσιμης ηλικίας κάθε γεωγραφικής περιοχής, συνέκλινε ταχέως μεταξύ των πολιτειών των ΗΠΑ: οι πολιτείες με αρχικά χαμηλότερη κατά κεφαλήν χρήση παρουσίαζαν ταχύτερη υιοθέτηση.
Το αριστερό τμήμα του Σχήματος 1.6 δείχνει ότι αυτή η σύγκλιση συνεχίστηκε και στα πιο πρόσφατα δεδομένα μας, αλλά με βραδύτερο ρυθμό. Από τον Αύγουστο του 2025 έως τον Φεβρουάριο του 2026, το μερίδιο της κατά κεφαλήν χρήσης που κατευθύνεται στις πέντε κορυφαίες πολιτείες μειώθηκε από 30% σε 24%. Ο συντελεστής Gini έχει μειωθεί από τον Αύγουστο του 2025, αν και ο ρυθμός σύγκλισης έχει επιβραδυνθεί. Όταν επικαιροποιούμε τις εκτιμήσεις μας από την προηγούμενη έκθεση, διαπιστώνουμε ότι με αυτόν τον ρυθμό οι πολιτείες θα έφθαναν σε περίπου ίση κατά κεφαλήν χρήση σε 5-9 χρόνια, αντί για 2-5.⁸
Σχήμα 1.5: Γεωγραφική σύγκλιση. Αυτό το σχήμα δείχνει τις καμπύλες Lorenz του Δείκτη Ανθρωπολογικής Χρήσης για τις πολιτείες των ΗΠΑ (αριστερό πλαίσιο) και τις χώρες (δεξιό πλαίσιο).
Μεταξύ των χωρών (δεξί τμήμα), το πρότυπο αντιστρέφεται: η χρήση έχει γίνει ελαφρώς πιο συγκεντρωμένη, με τον συντελεστή Gini να αυξάνεται στην ίδια περίοδο. Οι χώρες που χρησιμοποιούν περισσότερο το Claude (κατά κεφαλήν) αντιστοιχούν πλέον σε μεγαλύτερο μερίδιο της συνολικής χρήσης, με τις 20 κορυφαίες χώρες να αυξάνονται από το 45% στο 48% της χρήσης, αφού ληφθεί υπόψη η προσαρμογή ως προς τον πληθυσμό.
Μαθαίνοντας να χρησιμοποιούμε την ΤΝ
Σε αυτό το κεφάλαιο εστιάζουμε σε δύο χαρακτηριστικά της χρήσης που αντανακλούν τον τρόπο με τον οποίο οι άνθρωποι αξιοποιούν και μαθαίνουν να εργάζονται με την ΤΝ: την επιλογή μοντέλου και τις συνήθειες των χρηστών με μακρά διάρκεια χρήσης.
Αρχικά, φωτίζουμε τη ζήτηση για «νοημοσύνη» εξετάζοντας πότε οι άνθρωποι επιλέγουν το Opus, την πιο αποδοτική κατηγορία μοντέλων μας. Γνωρίζουμε ελάχιστα για το πώς οι χρήστες ΤΝ επιλέγουν μεταξύ διαφορετικών μοντέλων, ισορροπώντας ανάμεσα σε ταχύτητα, απόδοση και κόστος. Αν οι χρήστες προσαρμόζονται στην εκάστοτε εργασία, τότε θα πρέπει να δούμε το Opus να συγκεντρώνεται σε δυσκολότερη εργασία υψηλότερης αξίας.
Έπειτα, μελετούμε πώς η χρήση διαφοροποιείται ανάλογα με τη διάρκεια χρήσης, εντοπίζοντας διαφορές μεταξύ χρηστών που εγγράφηκαν σε διαφορετικές χρονικές στιγμές. Αυτό ρίχνει φως στις καμπύλες μάθησης: γίνονται οι έμπειροι χρήστες καλύτεροι με την πάροδο του χρόνου; Και πώς διαφέρει η χρήση τους; Βρίσκουμε ενδείξεις συμβατές με τη μάθηση μέσω της πράξης. Οι χρήστες με μεγαλύτερη διάρκεια χρήσης όχι μόνο έχουν μεγαλύτερη επιτυχία στις συνομιλίες τους, αλλά συνεργάζονται και περισσότερο με το Claude, του αναθέτουν πιο απαιτητικές εργασίες και είναι πιθανότερο να το χρησιμοποιούν για επαγγελματικούς σκοπούς και για ευρύτερο φάσμα εργασιών.
Επιλογή μοντέλου
Οι διαφορετικές κατηγορίες μοντέλων Claude (Haiku, Sonnet και Opus) προσφέρουν διαφορετικούς συμβιβασμούς ως προς το κόστος, την ταχύτητα και την απόδοση. Η κατηγορία μοντέλων Opus χρησιμοποιεί τα περισσότερα tokens και διακρίνεται σε σύνθετες εργασίες, αλλά με υψηλότερη τιμή ανά token στο API μας. Αν οι χρήστες το γνωρίζουν αυτό και προσέχουν το κόστος και τα όρια χρήσης, τότε θα πρέπει να αναθέτουν τις πιο πολύπλοκες και πολύτιμες εργασίες τους στο Opus, επιλέγοντας άλλα μοντέλα για απλούστερες εργασίες. Αυτό είναι, σε γενικές γραμμές, ό,τι παρατηρούμε στα δεδομένα.
Το Σχήμα 2.1 παρακάτω δείχνει ότι, για τους επί πληρωμή λογαριασμούς Claude.ai, οι οποίοι έχουν πρόσβαση σε όλες τις κατηγορίες μοντέλων, το 55% των εργασιών Πληροφορικής και Μαθηματικών (όπως η ανάπτυξη λογισμικού) χρησιμοποιούν Opus, σε σύγκριση με το 45% των εκπαιδευτικών εργασιών. Οι τεχνικοί χρήστες μπορεί να αντιλαμβάνονται τα κέρδη απόδοσης και να μεταβαίνουν ενεργά από το Sonnet, το προεπιλεγμένο μοντέλο, σε άλλο. Ή, αντιστρόφως, οι χρήστες που δίνουν έμφαση στην αποδοτικότητα μπορεί να μαθαίνουν να χρησιμοποιούν το Sonnet για απλούστερες εργασίες, ώστε να αποφεύγουν την εξάντληση των ορίων χρήσης. Συναφώς, οι διαφορές εδώ θα μπορούσαν να αντανακλούν ότι οι περισσότερες εκπαιδευτικές εργασίες είναι ήδη αρκετά εύκολες για το Sonnet ή ότι οι φοιτητές είναι πιθανότερο να λαμβάνουν υπόψη τα όρια χρήσης.
Σχήμα 2.1: Επιλογή μοντέλου και επαγγελματικοί τομείς. Αυτό το διάγραμμα δείχνει πόσο περισσότερο ή λιγότερο αμειβόμενοι χρήστες του Claude.ai επιλέγουν την κατηγορία μοντέλων Opus ανάλογα με τον επαγγελματικό τομέα στον οποίο ανήκει η εργασία. Σε αυτό το δείγμα, το 51% της συνολικής χρήσης είναι Opus και το 55% της χρήσης Υπολογιστών και Μαθηματικών (+4,4 ποσοστιαίες μονάδες) είναι Opus.
Το Σχήμα 2.2 παρακάτω το δείχνει αυτό με πιο λεπτομερή τρόπο. Όταν οι χρήστες εκτελούν εργασίες που συνδέονται με υψηλότερα αμειβόμενα επαγγέλματα, χρησιμοποιούν το Opus συχνότερα. Για παράδειγμα, στο Claude.ai, το 34% των εργασιών Software Developer περιλαμβάνει Opus, σε σύγκριση με μόλις το 12% των εργασιών Tutor. Συνολικά, για κάθε επιπλέον 10 δολάρια ωριαίου μισθού μιας εργασίας, το μερίδιο των συνομιλιών που χρησιμοποιούν Opus αυξάνεται κατά 1,5 ποσοστιαία μονάδα για τους χρήστες του Claude.ai. Η κίνηση του 1P API δείχνει πολύ μεγαλύτερη ανταπόκριση στην πολυπλοκότητα της εργασίας. Η κλίση του είναι περίπου διπλάσια, με το μερίδιο του Opus να αυξάνεται κατά 2,8 ποσοστιαίες μονάδες για κάθε 10 δολάρια στην αξία της εργασίας. Οι χρήστες που αναπτύσσουν προγραμματισμένες ροές εργασίας ενδέχεται να έχουν περισσότερους λόγους να εναλλάσσονται μεταξύ μοντέλων σε σύγκριση με τους χρήστες της διαδικτυακής διεπαφής.
Σχήμα 2.2: Επιλογή μοντέλου και επάγγελμα. Αυτό το διάγραμμα δείχνει πόσο συχνά οι χρήστες επιλέγουν την κλάση μοντέλων Opus ανάλογα με το επάγγελμα με το οποίο σχετίζεται η εργασία. Κάθε σημείο είναι ένα επάγγελμα (άξονας x) και το μερίδιό του Opus (άξονας y). Το αριστερό πλαίσιο δείχνει τους χρήστες του Claude.ai, το δεξί πλαίσιο δείχνει τους χρήστες του 1P API. Καμπύλες μάθησης
Καμπύλες μάθησης
Το πρώτο μοντέλο Claude κυκλοφόρησε τον Μάρτιο του 2023. Από τότε, η βάση χρηστών τόσο στο Claude.ai όσο και στο API έχει αυξηθεί ραγδαία. Το πιο πρόσφατο δείγμα μας περιλαμβάνει ένα μείγμα χρηστών: ορισμένοι εγγράφηκαν ήδη από την πρώτη κυκλοφορία του Claude, ενώ άλλοι εγγράφηκαν μόλις την προηγούμενη ημέρα από τη μέτρηση της χρήσης τους. Πώς διαμορφώνει η διάρκεια χρήσης του Claude την εμπειρία που έχει κανείς με αυτό;⁹
Ο Πίνακας 2.1 παρουσιάζει τις διαφορές μεταξύ χρηστών μικρής και μεγάλης διάρκειας χρήσης, όπου η δεύτερη ομάδα ορίζεται ως εκείνη που είχε εγγραφεί στο Claude τουλάχιστον πριν από 6 μήνες, ενώ οι χρήστες μικρής διάρκειας χρήσης είναι όλοι οι υπόλοιποι.¹⁰ Οι χρήστες μεγάλης διάρκειας χρήσης είναι πιθανότερο να χρησιμοποιούν το Claude για να επεξεργάζονται και να βελτιώνουν επαναληπτικά τη δουλειά τους, και πολύ λιγότερο πιθανό να του αναθέτουν μεγαλύτερη ευθύνη μέσω κατευθυντικών προτύπων χρήσης. Είναι κατά 7 ποσοστιαίες μονάδες πιθανότερο να χρησιμοποιούν το Claude για επαγγελματικούς σκοπούς και το χρησιμοποιούν για εργασίες που τείνουν να απαιτούν υψηλότερα επίπεδα εκπαίδευσης. Τέλος, η χρήση τους είναι λιγότερο συγκεντρωμένη σε ορισμένες συγκεκριμένες εργασίες. Οι 10 κορυφαίες εργασίες O*NET αντιστοιχούν σε ελαφρώς μικρότερο μερίδιο της χρήσης για την ομάδα μεγάλης διάρκειας χρήσης (20,7% έναντι 22,2%).
Πίνακας 2.1: Διαφορές μεταξύ χρηστών υψηλής και χαμηλής θητείας. Αυτός ο πίνακας δείχνει τα μέσα χαρακτηριστικά για χρήστες υψηλής και χαμηλής θητείας. Ορίζουμε τους χρήστες υψηλής θητείας ως εκείνους που εγγράφηκαν στο Claude τουλάχιστον έξι μήνες πριν από την άντληση δεδομένων μας.
Παρακάτω εξετάζουμε πιο διεξοδικά δύο από τα βασικά μεγέθη που αναφέρθηκαν παραπάνω: τα ανθρώπινα έτη εκπαίδευσης που συνδέονται με κάθε συνομιλία και το ποσοστό των συνομιλιών που αφιερώνεται σε προσωπική χρήση.
Στο αριστερό τμήμα του διαγράμματος δείχνουμε ότι τα έτη εκπαίδευσης που απαιτούνται για να κατανοήσει κανείς την ανθρώπινη προτροπή αυξάνονται σχεδόν κατά 1 έτος για κάθε επιπλέον έτος χρήσης του Claude. Στο δεξί τμήμα του διαγράμματος δείχνουμε ότι, ταυτόχρονα, η προσωπική χρήση μειώνεται: τα άτομα που εγγράφηκαν πριν από έναν χρόνο αφιερώνουν το 38% των συνομιλιών τους σε περιπτώσεις προσωπικής χρήσης, σε σύγκριση με το 44% των νεότερων χρηστών.
Figure 2.3: How tenure correlates with years of education and personal use. This figure shows two binned scatterplots. The left panel shows human education years vs. days since signup. The right panel shows the percentage of personal use conversations vs. days since signup.
Διάφοροι παράγοντες θα μπορούσαν να εξηγούν αυτά τα πρότυπα στη βάση χρηστών μιας ταχέως εξελισσόμενης τεχνολογίας γενικής χρήσης. Οι χρήστες μεγάλης διάρκειας χρήσης αποτελούν αυτοεπιλεγμένη ομάδα και οι διαφορές που παρατηρούμε εδώ μπορεί να αντανακλούν σταθερά χαρακτηριστικά τους. Μπορεί, για παράδειγμα, να είναι προγραμματιστές υπολογιστών, οι οποίοι ήταν πιθανότερο να συγκαταλέγονται στους πρώιμους υιοθετούντες. Επιπλέον, υπάρχει μια εγγενής μεροληψία επιβίωσης: τα άτομα που είχαν εγγραφεί έναν χρόνο πριν από την άντληση των δεδομένων μας ενδέχεται να αποκομίζουν θετικά αποτελέσματα από τη χρήση τους. Δεν παρατηρούμε όσους εγγράφηκαν πριν από έναν χρόνο αλλά δεν χρησιμοποιούν πλέον το Claude.
Τα ευρήματα αντικατοπτρίζουν όσα είδαμε στην έκθεσή μας για τα Economic Primitives: χώρες με χαμηλότερο εισόδημα και χαμηλότερο μορφωτικό επίπεδο να εμφανίζουν παραδόξως, σε ορισμένες περιπτώσεις, πιο σύνθετη χρήση. Οι πρώτοι υιοθετούντες έχουν συχνά τεχνικές χρήσεις υψηλής αξίας. Στις φτωχότερες χώρες, όπου η υιοθέτηση είναι πολύ χαμηλότερη, αυτοί οι πρώιμοι υιοθετούντες εξακολουθούν να κυριαρχούν στη βάση χρηστών.
Πιο περιστασιακή χρήση εμφανίζεται όταν η ΤΝ έχει διαχυθεί σε ευρύτερο τμήμα του πληθυσμού. Πράγματι, μεταξύ των συστάδων αιτημάτων, οι εργασίες με τη μεγαλύτερη μέση διάρκεια χρήσης περιλάμβαναν: έρευνα στην ΤΝ, λειτουργίες git, αναθεώρηση χειρογράφων και άντληση κεφαλαίων για νεοφυείς επιχειρήσεις. Οι εργασίες με τη χαμηλότερη μέση διάρκεια χρήσης περιλαμβάνουν απλούστερες ροές εργασίας, όπως η συγγραφή χαϊκού, ο έλεγχος αθλητικών σκορ και η πρόταση φαγητών για ένα πάρτι.¹¹
Επιδράσεις της εμπειρίας
Εξετάζουμε αυτές τις σχέσεις πιο διεξοδικά στο Σχήμα 2.4 παρακάτω, χρησιμοποιώντας δεδομένα σε επίπεδο καταγραφής ώστε να ελέγξουμε με μεγαλύτερη λεπτομέρεια τα χαρακτηριστικά της συνομιλίας. Στο επάνω τμήμα, η Προδιαγραφή (1) δείχνει μια απλή διμεταβλητή παλινδρόμηση, όπου ως αποτέλεσμα λαμβάνεται η επιτυχία της εργασίας και ως προγνωστικός παράγοντας ο δείκτης μεγάλης διάρκειας χρήσης. Η επιτυχία είναι η εκτίμηση του Claude για το αν η συνομιλία ήταν επιτυχής, όπως περιγράφηκε στην προηγούμενη έκθεσή μας. Το διάγραμμα δείχνει ότι οι χρήστες μεγάλης διάρκειας χρήσης έχουν περίπου 5 ποσοστιαίες μονάδες περισσότερες πιθανότητες να έχουν μια επιτυχημένη συνομιλία.
Αυτό θα μπορούσε να αντανακλά το ότι οι χρήστες μεγαλύτερης διάρκειας χρήσης είναι καλύτεροι στη διατύπωση προτροπών. Τι γίνεται όμως αν αυτό οφείλεται στο ότι φέρνουν στο Claude διαφορετικές εργασίες — εργασίες που είναι πιθανότερο να στεφθούν με επιτυχία;
Στην Προδιαγραφή (2), περιλαμβάνουμε σταθερές επιδράσεις για συγκεκριμένες εργασίες O*NET και συστάδες αιτημάτων. Αυτό ισοδυναμεί με τη σύγκριση χρηστών μεγάλης και μικρής διάρκειας χρήσης μέσα στην ίδια στενά ορισμένη εργασία, αντί για σύγκριση μεταξύ διαφορετικών εργασιών. Για παράδειγμα, έχουμε μια συστάδα αιτημάτων με τίτλο «Εκτέλεση εταιρικής χρηματοοικονομικής ανάλυσης, αποτίμησης και μοντελοποίησης για συγκεκριμένες εταιρείες». Οι σταθερές επιδράσεις συγκρίνουν χρήστες μεγάλης και μικρής διάρκειας χρήσης μέσα σε αυτή τη συστάδα, και αντίστοιχα μέσα σε κάθε άλλη συστάδα. Θα παρατηρούσαμε θετικό συντελεστή μόνο αν, κατά μέσο όρο, οι χρήστες μεγάλης διάρκειας χρήσης ήταν πιο επιτυχημένοι σε αυτές τις ενδοεργασιακές συγκρίσεις. Αυτός ο έλεγχος μετριάζει κάπως την επίδραση, φέρνοντάς την πιο κοντά στις 3 ποσοστιαίες μονάδες.
Σχήμα 2.4: Η συσχέτιση μεταξύ εμπειρίας και επιτυχίας. Αυτό το διάγραμμα δείχνει τα αποτελέσματα από την παλινδρόμηση του δυαδικού μας μέτρου επιτυχίας σε έναν δείκτη για υψηλή θητεία, με ολοένα και αυστηρότερους ελέγχους. Ο συντελεστής δίνεται σε ποσοστιαίες μονάδες και οι καμπύλες δίνουν διαστήματα εμπιστοσύνης 95%. Τα “Task FEs” υποδεικνύουν σταθερά αποτελέσματα για την εργασία O*NET και το σύμπλεγμα αιτημάτων. Τα πλήρη στοιχεία ελέγχου προσθέτουν σταθερά αποτελέσματα μοντέλου, περίπτωσης χρήσης και χώρας.
Τέλος, εξετάζουμε αν αυτή η σχέση επηρεάζεται από το αν οι χρήστες μεγαλύτερης διάρκειας χρήσης επιλέγουν διαφορετικά μοντέλα, επικοινωνούν σε διαφορετικές γλώσσες, έχουν διαφορετικές περιπτώσεις χρήσης ή έχουν εγγραφεί σε διαφορετικές χώρες. Αυτή η παλινδρόμηση αποδίδει ελαφρώς μεγαλύτερη επίδραση της μεγάλης διάρκειας χρήσης, υποδεικνύοντας ποσοστό επιτυχίας υψηλότερο κατά 4 ποσοστιαίες μονάδες, αφού ληφθούν υπόψη όλοι οι έλεγχοι.
Τα αποτελέσματα αυτά υποδηλώνουν ότι οι χρήστες μεγάλης διάρκειας χρήσης έχουν μεγαλύτερη επιτυχία στις συνομιλίες τους με το Claude και ότι αυτό δεν οφείλεται σε απλούς παράγοντες, όπως η γλώσσα ή το είδος της εργασίας που εκτελείται. Μια ιδιαίτερα ενδιαφέρουσα πιθανή εξήγηση είναι ότι αυτοί οι χρήστες έχουν μάθει καλύτερα να αποσπούν από την ΤΝ αυτό που επιθυμούν. Η ευχέρεια στη χρήση αυτών των πλατφορμών μπορεί να αποτελεί καθοριστικό παράγοντα επιτυχίας, ο οποίος φαίνεται να κλιμακώνεται με την εμπειρία.
Συζήτηση
Η παρούσα έκθεση επανεξέτασε τα βασικά μέτρα που χρησιμοποιούμε για να παρακολουθούμε τη χρήση του Claude και ανέλυσε για πρώτη φορά την επιλογή μοντέλου και την επιτυχία. Από τον Αύγουστο του 2025, η χρήση του 1P API έχει γίνει πιο συγκεντρωμένη, με τις 10 κορυφαίες εργασίες O*NET να αντιστοιχούν πλέον στο 33% της κίνησης, από 28% προηγουμένως. Αντιθέτως, οι εργασίες στο Claude.ai έχουν διαφοροποιηθεί από τα δεδομένα μας του Νοεμβρίου 2025. Η ταχύτερη υιοθέτηση στις πολιτείες των ΗΠΑ με χαμηλότερη χρήση συνεχίστηκε, αν και με βραδύτερο ρυθμό από ό,τι στην προηγούμενη έκθεση. Οι χώρες με χαμηλή υιοθέτηση έμειναν ελαφρώς ακόμη πιο πίσω.
Με την έκθεση αυτή μπορούμε να αρχίσουμε να ιχνηλατούμε πώς έχουν μεταβληθεί διάφορα οικονομικά πρωταρχικά στοιχεία. Οι εργασίες μαθημάτων μειώθηκαν ως ποσοστό της χρήσης, ενώ οι προσωπικές συνομιλίες αυξήθηκαν. Παρατηρούμε επίσης μια ελαφρά μείωση της συνολικής πολυπλοκότητας των προτροπών στο Claude.ai, με τις συνομιλίες στο Claude.ai να εμφανίζουν λιγότερο σύνθετες εισόδους και μικρότερους εκτιμώμενους χρόνους ολοκλήρωσης.
Συνολικά, το Claude χρησιμοποιείται για εργασία υψηλής αξίας και υψηλής πολυπλοκότητας, η οποία δεν είναι ευρέως αντιπροσωπευτική της οικονομίας των ΗΠΑ. Ωστόσο, καθώς η βάση χρηστών έχει αυξηθεί, οι λιγότερο αμειβόμενες εργασίες έχουν καταστεί ελαφρώς μεγαλύτερο μερίδιο της κίνησης. Η μέση αξία των εργασιών, μετρούμενη ως ο εκτιμώμενος μισθός που καταβάλλεται σε εργαζομένους επαγγελμάτων που συνδέονται με αυτές τις εργασίες, έχει μειωθεί στο Claude.ai από την πρώτη μας έκθεση, ενώ αυξήθηκε μεταξύ των χρηστών του API. Και στις δύο επιφάνειες χρήσης, οι χρήστες αναθέτουν τις πιο πολύπλοκες εργασίες τους στην ισχυρότερη κατηγορία μοντέλων μας, το Opus. Αυτή η καμπή είναι εντονότερη για τους πελάτες του API.
Οι πιο έμπειροι χρήστες τείνουν να χρησιμοποιούν το Claude με πιο συνεργατικό τρόπο, για περισσότερο επαγγελματικούς λόγους, σε πιο σύνθετες εργασίες και με μεγαλύτερη επιτυχία. Αυτό αντιστρατεύεται μια υπόθεση που είχαμε διατυπώσει πέρυσι, ότι δηλαδή η αυτοματοποιημένη χρήση μπορεί να είναι πιο χαρακτηριστική των πιο έμπειρων και εξειδικευμένων χρηστών· αντίθετα, διαπιστώνουμε ότι οι πιο προχωρημένοι χρήστες είναι πιθανότερο να εργάζονται επαναληπτικά με το Claude. Είναι επίσης συμβατό με τη μάθηση μέσω της πράξης: όσο περισσότερο χρόνο αφιερώνει κανείς στη χρήση της ΤΝ, τόσο πιο αποτελεσματικός γίνεται στην αξιοποίησή της.
Μια εναλλακτική ερμηνεία, βεβαίως, είναι ότι αυτά τα αποτελέσματα οφείλονται σε επιδράσεις κοόρτης ή σε μεροληψία επιβίωσης. Οι πρώιμοι υιοθετούντες μπορεί να είναι πιο τεχνικοί. Εκείνοι που συνεχίζουν να χρησιμοποιούν το Claude μπορεί να είναι όσοι έχουν εργασίες για τις οποίες αυτό είναι ιδιαίτερα κατάλληλο. Ωστόσο, προσεκτικά ελεγχόμενες παλινδρομήσεις αποκλείουν απλές εκδοχές αυτής της συγχυτικής επίδρασης, όπως ότι οι χρήστες μεγάλης διάρκειας χρήσης φέρνουν απλώς διαφορετικού τύπου εργασίες. Με την πάροδο του χρόνου, θα μπορέσουμε να απομονώσουμε καθαρότερα την επίδραση της κοόρτης και της μεροληψίας επιβίωσης από τη μάθηση μέσω της πράξης.
Αυτές οι παρατηρούμενες διαφορές στα ποσοστά επιτυχίας θα μπορούσαν να εντείνουν τις ανισότητες στην αγορά εργασίας. Οι οικονομολόγοι εδώ και καιρό επισημαίνουν τη δυνατότητα μιας τεχνολογικής μεταβολής μεροληπτικής υπέρ των δεξιοτήτων: καινοτομίες που αυξάνουν τους μισθούς των εργαζομένων υψηλής ειδίκευσης, ενώ συμπιέζουν τους μισθούς των υπολοίπων. Η ανάλυσή μας σε αυτή την έκθεση εντοπίζει έναν δίαυλο μέσω του οποίου ένας τέτοιος μετασχηματισμός μεροληπτικός υπέρ των δεξιοτήτων μπορεί ήδη να βρίσκεται σε εξέλιξη: οι πρώιμοι υιοθετούντες με εργασίες υψηλής ειδίκευσης έχουν πιο επιτυχημένες αλληλεπιδράσεις με το Claude από ό,τι οι μεταγενέστεροι, λιγότερο τεχνικοί υιοθετούντες. Αυτοί οι πρώιμοι χρήστες μπορεί ταυτόχρονα να είναι και οι περισσότερο εκτεθειμένοι σε ανατροπές που προκαλεί η ΤΝ και οι περισσότερο ωφελημένοι από την ΤΝ σε αυτά τα αρχικά, ενισχυτικά κύματα υιοθέτησης.
Παράρτημα
Διαθέσιμο εδώ.
Διαθεσιμότητα δεδομένων
Τα δεδομένα της παρούσας έκθεσης είναι διαθέσιμα εδώ.
Συγγραφείς και ευχαριστίες
Πρώτο μπλοκ συγγραφέων*:
Maxim Massenkoff, Eva Lyubich, Peter McCrory
*Κύριοι συγγραφείς της έκθεσης
Δεύτερο μπλοκ συγγραφέων:
Ruth Appel, Ryan Heller
Ευχαριστίες
Tim Belonax, Keir Bradwell, Andy Braden, Dexter Callender III, Miriam Chaum, Madison Clark, Evan Frondorf, Deep Ganguli, Kunal Handa, Hanah Ho, Owen Kaye-Kauderer, Jennifer Martinez, Miles McCain, Jared Mueller, Kelsey Nanan, Tyler Neylon, Dianne Penn, Sarah Pollack, Ankur Rathi, David Saunders, Michael Stern, Alex Tamkin, Kim Withee, Jack Clark
Παραπομπή
@online{anthropic2026aeiv5,
author = {Maxim Massenkoff and Eva Lyubich and Peter McCrory and Ruth Appel and Ryan Heller},
title = {Anthropic Economic Index report: Learning curves},
date = {2026-03-24},
year = {2026},
url = {https://www.anthropic.com/research/economic-index-march-2026-report},
}
Αντιγραφή
Υποσημειώσεις
Ο όρος «First-party API» ή 1P API αναφέρεται στην κίνηση προγραμματιστών που δρομολογείται απευθείας μέσω της ίδιας της διεπαφής προγραμματισμού της Anthropic, και διακρίνεται τόσο από την καταναλωτική εφαρμογή Claude.ai της Anthropic όσο και από πλατφόρμες τρίτων, όπως το Amazon Bedrock ή το Google Cloud Vertex.
Αυτό περιλαμβάνει δεδομένα από το Claude Code.
Ο αριθμός αυτός χρησιμοποιεί τους κωδικούς 2019 O*NET-SOC, ενώ οι προηγούμενες εκθέσεις χρησιμοποιούν την έκδοση του 2010.
Η μείωση στις συνομιλίες σχετικές με μαθήματα ήταν 5 ποσοστιαίες μονάδες στις χώρες όπου η σχολική περίοδος ήταν ενεργή και 12 ποσοστιαίες μονάδες στις χώρες όπου οι περισσότεροι φοιτητές βρίσκονταν σε διακοπές.
Βλ. το Παράρτημα για τους ορισμούς των τύπων αλληλεπίδρασης.
Για παράδειγμα, η εργασία «Υπολογισμός της υγρασίας ή της περιεκτικότητας σε άλατα, των ποσοστών συστατικών, των συνθέσεων ή άλλων παραγόντων προϊόντος, με χρήση μαθηματικών και χημικών διαδικασιών» εκτελείται μόνο από τεχνικούς επιστήμης τροφίμων, οι οποίοι έχουν μέσο μισθό 26,15 δολάρια, και αυτή είναι συνεπώς η αξία της συγκεκριμένης εργασίας. Η πηγή δεδομένων για αυτή την άσκηση είναι οι πίνακες Occupational Employment and Wage Statistics (OEWS) του BLS για τον Μάιο του 2024. Όταν η ίδια εργασία εκτελείται από περισσότερους εργαζομένους, υπολογίζουμε τον μέσο μισθό τους σταθμίζοντας με βάση την απασχόληση και το ποσοστό του χρόνου που αφιερώνεται στην εργασία αυτή.
Για να εντοπίσουμε τα αναδυόμενα πρότυπα, φιλτράραμε για εργασίες O*NET που (i) εμφανίστηκαν τουλάχιστον 300 φορές στα τρέχοντα δεδομένα και (ii) εμφάνισαν τουλάχιστον διπλάσια αύξηση σε σύγκριση με την προηγούμενη έκθεση.
Το εύρος αυτό δίνεται ώστε να αποτυπώνει τις διαφορετικές εκτιμήσεις που προκύπτουν όταν εφαρμόζουμε το μοντέλο της προηγούμενης έκθεσής μας με σταθμίσεις (5 έτη) ή χωρίς σταθμίσεις (9 έτη).
Σε αυτή την ανάλυση χρησιμοποιούμε δεδομένα σε επίπεδο καταγραφής για να εκτιμήσουμε τα μοντέλα με τα ίδια κατώφλια ιδιωτικότητας. Βλ. το Παράρτημα για περισσότερα σχετικά με τη μεθοδολογία.
Τα αποτελέσματα αυτά είναι παρόμοια ανεξαρτήτως του πώς ορίζουμε τη μεγάλη διάρκεια χρήσης.
Η περίοδος δειγματοληψίας μας συνέπεσε με την κυκλοφορία των διαφημίσεών μας για το Super Bowl, γεγονός που έφερε πολλούς χρήστες για πρώτη φορά.
Στον δημόσιο διάλογο για τα ιστορικά γεγονότα έχει κατατεθεί η άποψη ότι ήταν λάνθασμένη η απόφαση για την Επανάσταση του 1821. Πιστεύουν ορισμένοι ότι, αν κάναμε υπομονή, θα κερδίζαμε τη συγκυριαρχία σε μία Αυτοκρατορία με μεγάλη έκταση, ενώ με την Επανάσταση αποκτήσαμε ένα μικρό κράτος χωρις καν την Κωνσταντινούπολη. Η άποψη αυτή τονίζει ότι οι Οθωμανοί ήδη είχαν χρησιμοποιήσει μορφωμένους Έλληνες π.χ. Φαναριώτες σε καίριες θέσεις και θεωρεί ότι είχε αρχίσει η «διάβρωση» της Αυτοκρατορίας εκ των έσω.
Πιστεύω ότι η εν λόγω άποψη είναι λανθασμένη και αγνοεί κρισιμα γεγονότα, ενώ παραβλέπει τις ακόλουθες ιστορικές παραμέτρους:
1. Οι Οθωμανοί ακόμη και τους Φαναριώτες, τους οποίους διόριζαν ως Δραγουμάνους = Διερμηνείς του Στόλου ή Ηγεμόνες της Βλαχίας, δεν τους εμπιστεύθηκαν ποτέ. Τους θεωρούσαν ξένο σώμα και τους περισσότερους τους φυλάκισαν ή τους επιφύλαξαν μαρτυρικό θάνατο. Τα ονόματα αυτών των προσώπων και ολοκλήρων οικογενειών Φανριωτών, που είχαν οικτρό τέλος, τα καταγράφει παραστατικότατα ο Πρωτοπρεσβύτερος Κωνσταντίνος Οικονόμος ο εξ Οικονόμων στον Προτρεπτικό Λόγο του προς τους Έλληνες, ο οποίος φέρει ημερομηνία 1 Οκτωβρίου 1821. Παραθέτω:
«Αλλ΄ οίμοι! Ποία είναι και των τοιούτων των δικαίων υπουργημάτων τα κέρδη; Δήμευσις, εξορία, θάνατος. Από πασών των επισήμων Ελληνικών οικογενειών, όσαι εξ αρχής μέχρι του νυν ηγεμόνευσαν, ή και μόνον της Διερμηνείας την τήβεννον εφόρησαν, καμμία δεν διέφυγεν την πληγήν της τουρκικής ρομφαίας, Γκίκαι, Μαυρογένεις, Μαυροκορδάτοι, Χαντσερίδες, Σούτσοι, Καλλιμάχαι, Υψηλάνται, όλοι έκλαυσαν και κλαίουσιν ένα τινά, ή δύο και τρεις αξιολόγους αυτών συγγενείς. Και σάς αείμνηστοι, Μουρούζαι, Μουρούζαι φιλογενέστατοι, πόσον σάς εθρήνησαν, και πόσον θέλουσιν σάς ποθεί και οι συγγενείς και πάντες οι πολύπαθοι ομογενείς σας! Τοιουτοτρόπως οι Έλληνες γίνονται θύματα και της ατιμίας και αυτής της φαινομένης τιμής υπό την διοίκησιν του Σουλτάνου» (1).
Δηλώνει σαφώς ο λόγιος Ιεροκήρυξ του 19ου αιώνος ότι ακόμη και όταν φαινομενικά ο Σουλτάνος, ο εκάστοτε Σουλτάνος, δίνει τιμητικά αξιώματα σε Έλληνες, αυτά είναι προσωρινά και και δεν αποδεικνύουν εμπιστοσύνη. Αντιθέτως αργά ή γρήγορα η δυσπιστία και καχυποψία της Υψηλής Πύλης οδηγεί τον Έλληνα αξιωματούχο σε φυλάκιση, θάνατο και δήμευση περιουσίας. Δεν υπήρχε, λοιπόν, πιθανότητα συγκυριαρχίας. Ο Κυρίαρχος ήταν ένας και δεν άφηνε περιθώριο να ασκήσει σημαντική εξουσία ακόμη και ο πιο ικανός και μορφωμένος Ορθόδοξος Έλληνας!
2. Η εποχή των πολυεθνικών Αυτοκρατοριών είχε αρχίσει πλέον να παραχωρεί τη θέση της στα εθνικά κράτη. Η δημιουργία μιάς ελληνοτουρκικής αυτοκρατορίας ήταν ανέφικτη. Οι λαοί των Βαλκανίων ήθελαν ο καθένας το δικό του εθνικό κράτος και όχι να ανήκουν σε πολυεθνικά μορφώματα. Οι Σέρβοι είχαν ήδη κατακτήσει μία μορφή κρατικής Αυτονομίας μετά τις Επαναστάσεις του 1804 και 1815 κατά των Οθωμανών. Οι Μολδοβλάχοι- Ρουμάνοι αρνήθηκαν να βοηθήσουν τον Αλέξανδρο Υψηλάντη, ο οποίος ξεκίνησε την εξέγερση απο τα μέρη τους τον Φεβρουάριο του 1821. Μάλιστα ο αρχηγός των Ρουμάνων Πανδούρων, ο Θεόδωρος Βλαδιμηρέσκου, είχε μυστικές επαφές με τους Τούρκους εναντίον του Υψηλάντη. Οι Βούλγαροι είχαν ανακτήσει την εθνική συνείδησή τους μετά τα κηρύγματα του Μοναχού Παϊσίου Χιλανδαρινού, ο οποίος έγραψε το 1762 τη Σερβοβουλγαρική Ιστορία και εστράφη κατά της φοιτήσεως Βουλγάρων σε ελληνικά σχολεία. Άρα δεν είχαν καμμία διάθεση να ενταχθούν σε μία ελληνική ή ελληνοτουρκική αυτοκρατορία.
Οι Φιλικοί είχαν κατανοήσει εγκαίρως τη δύναμη των ξεχωριστών εθνικών ταυτοτήτων και των εθνικών ανταγωνισμών. Το καταγράφουν άλλωστε και στο «Σχέδιον Γενικόν» του Οκτωβρίου 1820 με τα εξής λόγια:
« Άρθρον Ζ΄
…. Λέγομεν όμως ότι συμφερότερον εις την Ελλάδα είναι το να αρχίσουν οι Σέρβοι, δια να ορμήσει εκείσε ο εχθρός. Επειδή, αν ημείς αρχίσωμεν οι Πελοποννήσιοι, το βάρος της εχθρικής φάλαγγος θέλει επιπέσει εις ημάς. Οι δε Σέρβοι αρχινώντες μετά ταύτα, ίσως διόλου δεν απαντήσουν εχθρόν, και εκ τούτου έπεται να προχωρήσουν, όσον δεν συμφέρει εις την Ελλάδα και Θράκην. Λοιπόν ο πόλεμος να εκραγεί απο Σερβίας, δια να κατορθώσουν οι Έλληνες τους σκοπούς των ευκολώτερα…..» (2)
Η λήψη σημαντικών αποφάσεων απαιτεί ρεαλισμό, προσγείωση στην πραγματικότητα. Στην εκρηκτική εποχή της γεννήσεως των εθνικών κρατών τα οράματα για δυαδικές ή πολυεθνικές Αυτοκρατορίες (με δήθεν ελληνική κυριαρχία ή συγκυριαρχία) ήταν απατηλά, αλλά και επικίνδυνα. Οι Φιλικοί ήξεραν ότι αν αργούσε λίγο ακόμη η Ελληνική Επανάσταση οι Σέρβοι θα έφταναν στη Μακεδονία και Θράκη, πιθανόν και οι Βούλγαροι να έκαναν κίνηση προς εδάφη με ελληνικούς πληθυσμους και ούτω καθεξής. Ευτυχώς που ελήφθη η απόφαση για εθνική Επανάσταση των Ελλήνων στην κατάλληλη στιγμή: Το 1821 δεν ήταν λάθος έστω και αν παρέμεινε ανολοκλήρωτο.
3. Η αισιοδοξία των οπαδών της ελληνοτουρκικής αυτοκρατορίας δεν δικαιώνεται ούτε από τις μετέπειτα εξελίξεις. Ποια τύχη επιφύλαξαν οι Οθωμανοί/Νεότουρκοι/Κεμαλικοί, γενικά ο τουρκικός εθνικισμός, στους Έλληνες των περιοχών που δεν εξεγέρθηκαν το 1821; Πόντος, Μικρά Ασία και Κωνσταντινούπολη προφανώς ήθελαν, αλλά δεν μπορούσαν να ξεσηκωθούν. Διότι ζούσαν μέσα σε μεγάλη πλειοψηφία μουσουλμάνων και θα εσφάζοντο αμέσως. Τί παραχώρησαν σε όλους αυτούς οι Τούρκοι; Συγκυριαρχία; Όχι! Γενοκτονία! Τα γεγονότα του 1914- 1923 στην Ανατολική Θράκη, Ιωνία, Καππαδοκία, Βιθυνία, Πόντο κ.α. καταδεικνύουν τη σκληρή πραγματικότητα. Ουδέποτε Σουλτάνος ή δικτάτωρ ή άλλος ηγέτης του παλαιού ή νέου Οθωμανισμού θα παραχωρούσε έστω και μικρό μερίδιο κυριαρχίας σε Έλληνες.
Συμπέρασμα: Ευτυχώς που έγινε στην κατάλληλη στιγμή η Επανάσταση. Αν δεν γινόταν πολλοί Ελληνικοί πληθυσμοί θα είχαν καταληφθεί από Βαλκάνιους γείτονες και άλλοι θα είχαν σφαγιασθεί από την τουρκική μάχαιρα. Οφείλουμε ευγνωμοσύνη σε όσους αποφάσισαν την έκρηξη της Επαναστάσεως και βεβαίως σε όλους εκείνους που θυσιάσθηκαν.
1. Κωνσταντίνου Οικονόμου του εξ Οικονόμων, Λόγοι, Τόμος Α΄, επιμ. Θ. Σπεράντζας, Αθήνα 1971, σελ. 248.
2. Γιώργου Καραμπελιά: Φιλική Εταιρεία- Ήταν ώριμη η Επανάσταση; β΄ έκδοση, Εναλλακτικές Εκδόσεις, Αθήνα 2020, σελ. 292.
Σε ακόμη μία επίδειξη ισχύος από το Οβάλ Γραφείο, ο Ντόναλντ Τραμπ κήρυξε τη «λήξη» της σύγκρουσης με το Ιράν, υποστηρίζοντας πως η Τεχεράνη έχει υποστεί ολοκληρωτική στρατιωτική κατάρρευση
Ντόναλντ Τραμπ (AP Photo/Julia Demaree Nikhinson)
Σε ακόμη μία επίδειξη ισχύος από το Οβάλ Γραφείο, ο ΝτόναλντΤραμπ κήρυξε τη «λήξη» της σύγκρουσης με το Ιράν, υποστηρίζοντας πως η Τεχεράνη έχει υποστεί ολοκληρωτική στρατιωτική κατάρρευση.
Ωστόσο, πίσω από τις θριαμβευτικές δηλώσεις για «δώρα» δισεκατομμυρίων και «αλλαγή καθεστώτος», αναλυτές βλέπουν ένα προσεκτικά στημένο επικοινωνιακό παιχνίδι με φόντο τις διεθνείς αγορές.
«Κόλπο για τις αγορές» οι δηλώσεις Τραμπ;
Ενώ ο Αμερικανός πρόεδρος παρουσιάζει την κατάσταση ως μια τελειωμένη υπόθεση, η Negar Mortazavi (Center for International Policy) εκτιμά πως το μήνυμα περί διαπραγματεύσεων είναι «απλώς ακόμα ένα τέχνασμα για τις αγορές». Όπως επισημαίνει η αναλύτρια, δεν είναι τυχαίο ότι οι δηλώσεις έγιναν το πρωί της Δευτέρας με το άνοιγμα των αγορών.
Το Ιράν γνωρίζει πως ο έλεγχος των Στενών του Ορμούζ -από όπου διέρχεται το 20% της παγκόσμιας ενέργειας- αποτελεί το ισχυρότερο διαπραγματευτικό του χαρτί. Οι αυξημένες τιμές στα καύσιμα επηρεάζουν άμεσα την αμερικανική οικονομία και την καθημερινότητα των πολιτών, γεγονός που ο Τραμπ επιχειρεί να διαχειριστεί επικοινωνιακά αναζητώντας μια «έξοδο κινδύνου» (off-ramp) από τον πόλεμο, την οποία θα βαφτίσει ως απόλυτη νίκη.
Οι όροι της Τεχεράνης: Αποτροπή και οικονομικά ανταλλάγματα
Παρά τη ρητορική του Τραμπ περί στρατιωτικής εξουδετέρωσης, η Τεχεράνη φαίνεται να θέτει τους δικούς της όρους για τον τερματισμό των εχθροπραξιών. Σύμφωνα με την Mortazavi, που μίλησε στο Al Jazeera, οι προϋποθέσεις του Ιράν είναι διπλές:
Διασφάλιση αποτροπής: Η Τεχεράνη επιδιώκει εγγυήσεις ότι δεν θα μετατραπεί σε μια «νέα Γάζα ή Λίβανο», όπου οι ΗΠΑ και το Ισραήλ θα μπορούν να επεμβαίνουν στρατιωτικά ανά πάσα στιγμή.
Οικονομικά οφέλη: Πέρα από την άρση των κυρώσεων και τις αποζημιώσεις για τις καταστροφές από τις επιθέσεις, στο τραπέζι πέφτει ακόμα και η ιδέα επιβολής «τελών διέλευσης» στα Στενά του Ορμούζ, κατά το πρότυπο άλλων στρατηγικών περασμάτων παγκοσμίως.
«Αλλαγή καθεστώτος» και το αινιγματικό «δώρο»
Στο δικό του αφήγημα, ο Τραμπ επιμένει πως «διαπραγματεύεται με τους σωστούς ανθρώπους», κάνοντας λόγο για μια ουσιαστική αλλαγή καθεστώτος («regime change») λόγω της διαφορετικής στάσης της παρούσας ηγεσίας.
Η αναφορά του σε ένα «τεράστιο δώρο» που σχετίζεται με τη ροή της ενέργειας στα Στενά του Ορμούζ, ερμηνεύεται ως μια προσπάθεια να καθησυχάσει τις αγορές και να προετοιμάσει το έδαφος για μια συμφωνία που θα του επιτρέψει να αποχωρήσει από το μέτωπο ως θριαμβευτής.
Ντόναλντ Τραμπ
Ο Ντόναλντ Τραμπ την Τρίτη (24/3) υποστήριξε πως το Ιράν δέχθηκε να μην αποκτήσει ποτέ πυρηνικά και πως θέλει να προχωρήσουν σε συμφωνία.
Ειδικότερα, όπως μεταδίδει το Skynews, ο Αμερικανός πρόεδρος δήλωσε σε δημοσιογράφους στο Οβάλ Γραφείο ότι το Ιράν «συμφώνησε πως δεν θα αποκτήσει ποτέ πυρηνικό όπλο». Το Ιράν βρίσκεται σε συνομιλίες με την Ουάσινγκτον και «μιλούν με τη λογική», πρόσθεσε.
«Ποιος δεν θα ήθελε συμφωνία στη θέση τους; Κάνουμε ό,τι θέλουμε»
Ερωτηθείς αν θα έστελνε τους απεσταλμένους του, Στιβ Γουίτκοφ και Τζάρεντ Κούσνερ, για να συζητήσουν την ειρήνη με τους Ιρανούς, ο Τραμπ απάντησε: «Βρισκόμαστε σε διαπραγματεύσεις αυτή τη στιγμή. Το κάνουν με τον Μάρκο (Ρούμπιο) και τον JD (Βανς)».
«Η άλλη πλευρά, μπορώ να σας πω, θα ήθελε να κλείσει μια συμφωνία. Ποιος δεν θα ήθελε στη θέση τους; Το ναυτικό τους έχει εξουδετερωθεί, η αεροπορία τους έχει εξουδετερωθεί, οι επικοινωνίες τους… όλα τα αντιαεροπορικά τους, οι πύραυλοί τους. Μπορείτε να κατονομάσετε έστω και ένα πράγμα που δεν έχει καταστραφεί; Ή ένα πράγμα που να πηγαίνει καλά;»
Ο Τραμπ πρόσθεσε: «Πετάμε ανενόχλητοι πάνω από την Τεχεράνη. Μπορούμε να κάνουμε ό,τι θέλουμε».
«Το Ιράν μάς έδωσε ένα μεγάλο δώρο, τεράστιας χρηματικής αξίας»
Ο Ντόναλντ Τραμπ σε άλλο σημείο υποστήριξε ότι το Ιράν έκανε στις ΗΠΑ «ένα πολύ μεγάλο δώρο», το οποίο σχετίζεται τόσο με την ενέργεια όσο και με τα Στενά του Ορμούζ.
Ερωτηθείς από δημοσιογράφο γιατί μπαίνει στον κόπο να συνομιλεί με το Ιράν αν δεν τους εμπιστεύεται, ο Τραμπ απάντησε:
«Επειδή πρόκειται να κλείσουν συμφωνία. Έκαναν κάτι χθες που ήταν πραγματικά εκπληκτικό. Μας έδωσαν ένα δώρο και το δώρο έφτασε σήμερα. Ήταν ένα πολύ μεγάλο δώρο, τεράστιας χρηματικής αξίας. Δεν πρόκειται να σας πω ποιο είναι αυτό το δώρο, αλλά ήταν ένα πολύ σημαντικό έπαθλο. Αυτό σήμαινε ένα πράγμα για μένα: ότι διαπραγματευόμαστε με τους σωστούς ανθρώπους».
Ο Τραμπ ανέφερε ότι το δώρο «σχετίζεται με το πετρέλαιο και το φυσικό αέριο». Όταν ρωτήθηκε από δημοσιογράφο αν αφορά τα Στενά του Ορμούζ, πρόσθεσε: «Ναι, σχετιζόταν με τη ροή και τα στενά».
Μιλώντας για την ηγεσία του Ιράν, ο Τραμπ δήλωσε: «Έχουμε πραγματικά αλλαγή καθεστώτος… γιατί οι ηγέτες είναι όλοι πολύ διαφορετικοί από εκείνους με τους οποίους ξεκινήσαμε και οι οποίοι δημιούργησαν όλα αυτά τα προβλήματα».
«Οπότε, νομίζω ότι μπορούμε να πούμε πως πρόκειται για αλλαγή καθεστώτος, σωστά;».
«Κερδίσαμε αυτόν τον πόλεμο», υποστηρίζει ο Τραμπ
Ο Τραμπ δήλωσε στους δημοσιογράφους: «Κερδίσαμε αυτόν τον πόλεμο. Αυτός ο πόλεμος έχει κερδηθεί».
Προέβη σε αυτά τα σχόλια πριν συνεχίσει με επικρίσεις κατά των «fake news», όπως τα χαρακτήρισε, κατονομάζοντας τους New York Times, το NBC News και το ABC News.
Ο Αμερικανός πρόεδρος πρόσθεσε: «Διαβάζεις τους New York Times και είναι λες και δεν κερδίζουμε έναν πόλεμο όπου αυτοί (το Ιράν) δεν έχουν ναυτικό, δεν έχουν αεροπορία, δεν έχουν τίποτα. Και εμείς κυριολεκτικά έχουμε αεροπλάνα που πετούν πάνω από την Τεχεράνη και άλλα μέρη της χώρας τους. Δεν μπορούν να κάνουν τίποτα γι’ αυτό».
Ο Τραμπ ισχυρίστηκε ότι αν ήθελε να καταστρέψει κάτι όπως «αυτό το πολύ μεγάλο και ισχυρό εργοστάσιο παραγωγής ενέργειας» -κάτι που είχε απειλήσει να κάνει στο παρελθόν- «δεν θα μπορούσαν να κάνουν τίποτα».
Ολοκλήρωσε τις απαντήσεις του στα ΜΜΕ λέγοντας ότι το Ιράν έχει «εξαφανιστεί στρατιωτικά». «Είναι νεκροί».
Η 25η Μαρτίου δεν είναι μόνο μια ημέρα εθνικής μνήμης. Είναι μια στιγμή βαθύτερου στοχασμού πάνω στη μακρά συνέχεια του ελληνισμού, ενός έθνους που, παρά τις κατακτήσεις, τις διαιρέσεις, τις πτώσεις και τις αναγεννήσεις του, δεν έπαψε ποτέ να διατηρεί την ιστορική του συνείδηση. Η Ελληνική Επανάσταση του 1821 δεν εμφανίστηκε ξαφνικά μέσα στην ιστορία· ήταν ο καρπός μιας πορείας αιώνων. Για να κατανοήσουμε το νόημά της, πρέπει να δούμε τους μεγάλους σταθμούς που προηγήθηκαν και μέσα από τους οποίους σφυρηλατήθηκε η ταυτότητα του ελληνισμού.
Ένας πρώτος μεγάλος σταθμός είναι οι Περσικοί Πόλεμοι, το 490 π.Χ. και το 480 π.Χ. Στον Μαραθώνα, στις Θερμοπύλες, στη Σαλαμίνα και στις Πλαταιές, οι Έλληνες δεν υπερασπίστηκαν μόνο την πατρίδα τους απέναντι σε μια τεράστια αυτοκρατορία· υπερασπίστηκαν έναν ολόκληρο τρόπο ζωής. Υπερασπίστηκαν την ελευθερία της πόλης, την αυτονομία του πολίτη, τη δυνατότητα του ανθρώπου να συμμετέχει στα κοινά, να σκέπτεται, να δημιουργεί και να φιλοσοφεί. Γι’ αυτό συχνά λέγεται ότι τότε η Ελλάδα διέσωσε την Ευρώπη: όχι με τη στενή γεωγραφική έννοια, αλλά με την ευρύτερη ιστορική και πνευματική έννοια, επειδή διαφυλάχθηκε ο κόσμος των ελληνικών αξιών που έμελλε να αποτελέσει θεμέλιο του ευρωπαϊκού πολιτισμού.
Λίγο αργότερα, ο ίδιος αυτός ελληνικός κόσμος οδηγήθηκε στον Πελοποννησιακό Πόλεμο. Εκεί αναδείχθηκε μια άλλη, πικρή αλήθεια της ιστορίας μας: η διχόνοια. Οι Έλληνες, αντί να αξιοποιήσουν τη δύναμη που είχαν αποκτήσει μετά τους Περσικούς Πολέμους, στράφηκαν ο ένας εναντίον του άλλου. Η σύγκρουση Αθήνας και Σπάρτης, και των συμμάχων τους, εξάντλησε τις ελληνικές πόλεις, αποδυνάμωσε τον ελληνικό κόσμο και απέδειξε ότι ακόμη και ένας μεγάλος πολιτισμός κινδυνεύει όταν χάνει την ενότητά του. Το δίδαγμα αυτό θα επανέλθει πολλές φορές στην ελληνική ιστορία: όταν οι Έλληνες είναι ενωμένοι μεγαλουργούν· όταν κυριαρχεί η διχόνοια, αποδυναμώνονται.
Μέσα από αυτήν την κρίση φτάνουμε στη Μάχη της Χαιρώνειας, το 338 π.Χ. Εκεί ο Φίλιππος Β΄ της Μακεδονίας επέβαλε τη δική του κυριαρχία στον ελληνικό κόσμο. Πέτυχε κάτι που οι πόλεις-κράτη αδυνατούσαν πλέον να πετύχουν μόνες τους: την πολιτική ένωση των Ελλήνων, βάση για μια νέα ιστορική εξόρμηση. Με τον Φίλιππο και κυρίως με τον Αλέξανδρο, ο ελληνισμός έγινε οικουμενική πραγματικότητα.
Έτσι αρχίζει η ελληνιστική εποχή. Οι Μακεδόνες του Φιλίππου και του Αλεξάνδρου διέδωσαν στον τότε γνωστό κόσμο τη γλώσσα, την παιδεία, την τέχνη και το πνεύμα του ελληνισμού. Από την Αίγυπτο μέχρι τη Συρία, από τη Μικρά Ασία μέχρι τα βάθη της Ασίας, η ελληνική γλώσσα έγινε γλώσσα επικοινωνίας, η ελληνική σκέψη έγινε σημείο αναφοράς και οι ελληνικές πόλεις έγιναν φορείς πολιτισμού. Ο ελληνισμός απέκτησε οικουμενικό χαρακτήρα· δεν έμεινε κλεισμένος στα όρια ενός τόπου, αλλά προσέφερε στην ανθρωπότητα έναν τρόπο να βλέπει τον άνθρωπο, τη γνώση και τον κόσμο.
Αυτή η οικουμενική διάσταση συνεχίστηκε και στο Βυζάντιο. Η Βυζαντινή Αυτοκρατορία υπήρξε η χριστιανική Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία, αλλά με το πέρασμα των αιώνων τα ελληνικά χαρακτηριστικά της έγιναν ολοένα εντονότερα. Η ελληνική γλώσσα επικράτησε, η ελληνική παιδεία συνδέθηκε με τη χριστιανική πίστη και δημιουργήθηκε ένας πολιτισμός στον οποίο ενώθηκαν η αρχαιοελληνική κληρονομιά, η ορθόδοξη παράδοση και η ρωμαϊκή πολιτειακή συνέχεια. Στο Βυζάντιο ο ελληνισμός δεν επιβίωσε απλώς· μεταμορφώθηκε, προσαρμόστηκε και απέδειξε ξανά τη δύναμή του να συνθέτει και να αντέχει. Γι’ αυτό και μετά την Άλωση, ο ελληνισμός δεν έσβησε. Επιβίωσε μέσα στην Εκκλησία, στη γλώσσα, στην κοινότητα, στη λαϊκή παράδοση, στη μνήμη της Ρωμιοσύνης και στην επίμονη αίσθηση ότι το γένος δεν έχει χαθεί.
Μέσα από όλους αυτούς τους σταθμούς φτάνουμε στην Επανάσταση του 1821. Το 1821 ήταν η αφύπνιση ενός έθνους που είχε πίσω του αιώνες ιστορίας και συνείδησης. Οι αγωνιστές του ’21 δεν ξεσηκώθηκαν μόνο για να αποτινάξουν την οθωμανική κυριαρχία· ξεσηκώθηκαν γιατί αισθάνονταν φορείς μιας μεγάλης ιστορικής παρακαταθήκης. Στη μνήμη τους ζούσαν η αρχαία Ελλάδα, το Βυζάντιο, η ορθόδοξη πίστη, οι θρύλοι της Άλωσης, οι τοπικές ελευθερίες, οι κλέφτες και οι αρματολοί, η παιδεία του Γένους και η ελπίδα της αναγέννησης.
Η Επανάσταση του 1821 είχε ορισμένα ξεχωριστά χαρακτηριστικά.
Πρώτον, ήταν εθνική επανάσταση, γιατί στόχος της ήταν η ελευθερία του ελληνικού έθνους και η δημιουργία ανεξάρτητου κράτους.
Δεύτερον, ήταν επανάσταση με έντονο θρησκευτικό στοιχείο, αφού η Ορθοδοξία λειτούργησε ως δύναμη συνοχής και ταυτότητας.
Τρίτον, ήταν αγώνας πολιτικός και πνευματικός, επηρεασμένος και από τον ευρωπαϊκό Διαφωτισμό, που έφερε ιδέες ελευθερίας, δικαίου και αυτοδιάθεσης.
Τέταρτον, υπήρξε λαϊκή και πανελλήνια, καθώς σε αυτήν συμμετείχαν άνθρωποι από διαφορετικές περιοχές, κοινωνικές ομάδες και παραδόσεις.
Και τέλος, όπως και σε άλλες στιγμές της ιστορίας μας, έφερε μέσα της και το μεγαλείο της αυτοθυσίας αλλά και τον κίνδυνο της διχόνοιας, αφού ακόμη και μέσα στην Επανάσταση δεν έλειψαν οι εσωτερικές συγκρούσεις.
Το 1821 είναι η συνέχεια μιας πορείας και όχι μια αποκομμένη αρχή. Από τους Περσικούς Πολέμους, όπου ο ελληνισμός υπερασπίστηκε την ελευθερία, στον Πελοποννησιακό Πόλεμο, όπου φάνηκε το καταστροφικό πρόσωπο της διχόνοιας· από τη Χαιρώνεια, όπου επιβλήθηκε η ανάγκη της ενότητας, στην ελληνιστική εποχή, όπου ο ελληνικός πολιτισμός έγινε οικουμενικός· από το Βυζάντιο, όπου η ελληνική παράδοση ενώθηκε με την ορθόδοξη πίστη, έως το 1821, όπου όλα αυτά μετατράπηκαν σε επαναστατική πράξη, διαγράφεται η αδιάκοπη συνέχεια του ελληνισμού.
Η μεγάλη αλήθεια της 25ης Μαρτίου είναι ακριβώς αυτή: ο ελληνισμός δεν είναι μόνο ανάμνηση ένδοξου παρελθόντος, αλλά ιστορική συνέχεια, μνήμη, αγώνας και ευθύνη. Η Επανάσταση του 1821 υπήρξε η στιγμή κατά την οποία ένα έθνος, κουβαλώντας αιώνες ιστορίας, αποφάσισε να ξαναπάρει τη θέση του στην ελευθερία. Και γι’ αυτό η ημέρα αυτή δεν μας καλεί μόνο να τιμήσουμε τους προγόνους μας, αλλά και να θυμηθούμε το διαχρονικό δίδαγμα της ιστορίας μας: ότι η ελευθερία κερδίζεται με θυσίες, ότι η ενότητα είναι όρος επιβίωσης και ότι ο ελληνισμός προχωρά μέσα στους αιώνες όταν μένει πιστός στην ταυτότητά του, χωρίς να χάνει την ψυχή του.
Την Παρασκευή, έπειτα από σχεδόν έναν ολόκληρο μήνα βομβαρδισμών κατά του Ιράν, ο Ντόναλντ Τραμπ άφησε να φανεί ένα ενδεχόμενο τέλος. Οι αμερικανικές στρατιωτικές επιχειρήσεις στη χώρα, είπε, θα μπορούσαν σύντομα να «βαίνουν προς αποκλιμάκωση». Μία ημέρα αργότερα, όμως, άλλαξε στάση και απηύθυνε τελεσίγραφο στο Ιράν: αν οι ηγέτες του δεν συμφωνούσαν μέσα σε 48 ώρες να άρουν τον ουσιαστικό αποκλεισμό των Στενών του Ορμούζ, απελευθερώνοντας έτσι μεγάλο μέρος του παγκόσμιου πετρελαίου, θα «ισοπέδωνε» τις ενεργειακές υποδομές της χώρας. Έπειτα, χθες το πρωί, νέα μεταστροφή: ύστερα από «παραγωγικές» διπλωματικές συνομιλίες, ο Τραμπ ανακοίνωσε ότι θα μετέθετε την προθεσμία έως την Παρασκευή. Δεν έχει σημασία, βέβαια, ότι το Ιράν αρνήθηκε πως τέτοιες συνομιλίες έγιναν ποτέ.
Ο πρόεδρος δεν ήταν πάντοτε σαφής ως προς το τι ακριβώς επιδιώκει από αυτόν τον πόλεμο — ούτε ως προς το πώς σκοπεύει να περιορίσει την ενεργειακή κρίση που αυτός έχει προκαλέσει. Κάποια στιγμή υπαινίχθηκε μάλιστα ότι η άνοδος των τιμών του πετρελαίου ίσως να είναι και καλό πράγμα, επειδή «εμείς» θα μπορούσαμε να «βγάλουμε πολλά χρήματα». Αυτό ισχύει βέβαια για τους παραγωγούς πετρελαίου, αν και δεν αποτελεί ακριβώς απάντηση σε όλες τις αρνητικές συνέπειες ενός παγκόσμιου ενεργειακού σοκ. Ωστόσο, ο χρόνος αυτού του τελεσιγράφου και ο χρόνος της μεταγενέστερης αναβολής του είναι αποκαλυπτικοί από μόνοι τους. Οι αγορές συμβολαίων μελλοντικής εκπλήρωσης πετρελαίου δεν λειτουργούν από την Παρασκευή έως το βράδυ της Κυριακής. Επειδή η απειλή του Τραμπ προς το Ιράν διατυπώθηκε ένα βράδυ Σαββάτου, οι κερδοσκόποι είχαν ένα μικρό περιθώριο — κάτι λιγότερο από μία ημέρα — για να εκτιμήσουν τον πιθανό αντίκτυπο στις τιμές προτού ξαναρχίσουν οι συναλλαγές. Και η αναστολή, η οποία διαρκεί ακριβώς πέντε ημέρες, θα λήξει ακριβώς καθώς οι αγορές θα κατευθύνονται προς τη συνήθη παύση του Σαββατοκύριακου.
Η επίμονη άνοδος των αποδόσεων των αμερικανικών κρατικών ομολόγων, σε συνδυασμό με την είδηση χθες το πρωί ότι οι αγορές της Ασίας (που ανοίγουν πριν από τις δυτικές αγορές) είχαν καταρρεύσει μετά το τελεσίγραφο, πιθανότατα συνέβαλαν επίσης στην αναβολή. Ο Τζον Μπόλτον, ο οποίος υπηρέτησε ως σύμβουλος εθνικής ασφαλείας του Τραμπ από το 2018 έως το 2019, δήλωσε στο The Atlantic ότι κατά την πρώτη θητεία του Τραμπ, οι ανακοινώσεις εξωτερικής πολιτικής γίνονταν ορισμένες φορές με γνώμονα το ωράριο των αγορών. Τέτοιες αποφάσεις λαμβάνονταν τόσο από τον ίδιο τον πρόεδρο όσο και από αξιωματούχους του Υπουργείου Οικονομικών, που τον συμβούλευαν προς αυτή την κατεύθυνση.
Η δεύτερη θητεία του Τραμπ έχει απλώς καταστήσει ακόμη πιο σαφές πόση δύναμη φαίνεται να έχουν οι αγορές πάνω στη λήψη των αποφάσεών του — και άλλες χώρες πιθανότατα το παρακολουθούν αυτό με προσοχή.
Είτε σκόπιμα είτε όχι, ορισμένες στρατιωτικές ενέργειες στο Ιράν συνέπεσαν με τα διαστήματα παύσης των αγορών το Σαββατοκύριακο. Και ο Τραμπ έχει λάβει τουλάχιστον μία ακόμη σημαντική πρόσφατη απόφαση που συνδέθηκε ρητά με την αντίδραση των αγορών: η αρχική ανακοίνωση των περσινών δασμών της «Ημέρας Απελευθέρωσης», που προκάλεσαν τη σοβαρότερη αναταραχή στις αγορές μετοχών κατά τη δεύτερη θητεία του, καθυστέρησε σκόπιμα μέχρι το τέλος της συνεδρίασης, όπως έχει επιβεβαιώσει το ρεπορτάζ του Atlantic. Ο πρόεδρος φαίνεται επίσης να απολαμβάνει γενικότερα την επιρροή του πάνω στις αγορές. Ο συνάδελφός μου Jonathan Lemire μού είπε ότι, σύμφωνα με το ρεπορτάζ του, ο Τραμπ στο παρελθόν είχε προειδοποιήσει συνεργάτες του όταν πίστευε ότι κάποια επερχόμενη ανάρτησή του στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης θα προκαλούσε αντίδραση στη Wall Street — και στη συνέχεια παρακολουθούσε σε πραγματικό χρόνο τον δείκτη να κινείται. («Η κυβέρνηση είναι φυσικά ευαίσθητη στον τρόπο με τον οποίο σημαντικές πολιτικές αποφάσεις επηρεάζουν τις χρηματοπιστωτικές αγορές και την οικονομία, αλλά κάθε υπαινιγμός ότι η λήψη αποφάσεων του Προέδρου — και ο χρόνος τους — επηρεάζεται από οτιδήποτε άλλο πέρα από το βέλτιστο συμφέρον του αμερικανικού λαού είναι αβάσιμος και ψευδής», ανέφερε εκπρόσωπος του Λευκού Οίκου σε δήλωσή του προς το The Atlantic.)
Είναι εύκολο να οδηγηθεί κανείς σε συνωμοσιολογικές ερμηνείες για το πώς ακριβώς ο Τραμπ χρονίζει αυτές τις κινήσεις. Άλλωστε, δεν μπορεί κάθε απόφαση εξωτερικής πολιτικής να αποδίδεται αποκλειστικά στις αγορές. Τα αρχικά χτυπήματα των Ηνωμένων Πολιτειών και του Ισραήλ κατά του Ιράν είχαν σχεδιαστεί να συμπέσουν με μια σύσκεψη κορυφαίων Ιρανών ηγετών. Αυτή η σύσκεψη έτυχε να γίνει Σάββατο. Ο χρόνος της επιδρομής στο συγκρότημα του Νικολάς Μαδούρο, σύμφωνα με πληροφορίες, συνδεόταν με τις καιρικές συνθήκες στο Καράκας τον Ιανουάριο· η δυσμενής νέφωση καθυστέρησε τη σύλληψη του Βενεζουελάνου προέδρου επί ημέρες. Τυχερό, λοιπόν, που τα σύννεφα διαλύθηκαν Σάββατο — οι ενεργειακές αγορές είχαν έτσι την ευκαιρία να υπολογίσουν ποιες θα μπορούσαν να είναι οι συνέπειες της επέμβασης προτού αντιδράσουν.
Ο Τόμας Ράιτ, συνεργαζόμενος αρθρογράφος του Atlantic και ανώτερος ερευνητής στο Brookings Institution, μου είπε ότι, μολονότι ο Τραμπ ενδιαφερόταν εδώ και καιρό για τις μεταβολές στις αποδόσεις των αμερικανικών κρατικών ομολόγων (η Barron’s έφτασε στο σημείο να τις χαρακτηρίσει «κρυπτονίτη» του), οι πρόσφατες ενέργειές του ανέδειξαν και τη σημασία των ενεργειακών αγορών στη λήψη των αποφάσεών του. «Ανακαλύψαμε στον πόλεμο με το Ιράν ότι είναι επίσης πολύ ευαίσθητος στην τιμή του πετρελαίου — κάτι που θα μπορούσαμε να είχαμε συμπεράνει από όσα έλεγε επί πολλά χρόνια — αλλά νομίζω πως τώρα έχουμε και κάποια αποδεικτικά στοιχεία γι’ αυτό», είπε. Χθες, ο Τραμπ φάνηκε να αναγνωρίζει ο ίδιος τη σύνδεση ανάμεσα στις τιμές του πετρελαίου και τον χρονισμό των πολιτικών του: αφού ανακοίνωσε την αναβολή του τελεσιγράφου του προς το Ιράν, η τιμή του πετρελαίου υποχώρησε και το χρηματιστήριο ανέκαμψε. «Η τιμή του πετρελαίου θα πέσει σαν πέτρα μόλις επιτευχθεί συμφωνία», είπε ο Τραμπ σε δημοσιογράφους. «Μάλλον ήδη πέφτει σήμερα.»
Το Ιράν, πιθανότατα, παρακολουθεί και αυτό πόσο ευαίσθητος είναι ο Τραμπ στις αγορές. Όταν η τιμή του πετρελαίου εκτοξεύθηκε μετά την έναρξη του πολέμου, οι συνέπειες έγιναν αισθητές πολύ γρήγορα για τους Αμερικανούς: η βενζίνη ακριβαίνει· οι τιμές των αεροπορικών καυσίμων επίσης αυξάνονται, επιδεινώνοντας το ήδη υπάρχον χάος στα αμερικανικά αεροδρόμια· και τα τρόφιμα καθώς και άλλα είδη καθημερινής ανάγκης ετοιμάζονται να γίνουν ακριβότερα. Το Ιράν γνωρίζει ότι διαθέτει τουλάχιστον κάποιο μοχλό πίεσης εδώ. Η εμφανής προθυμία του Τραμπ να λαμβάνει αποφάσεις με βάση τις αγορές αποτελεί αδυναμία — όσο περισσότερο αντιδρά, τόσο ευκολότερα μπορεί να γίνει αντικείμενο εκμετάλλευσης.
Στο ρεπορτάζ συνέβαλαν και οι Jonathan Lemire και Vivian Salama.
Ποια ήταν η μεγάλη μακροϊστορική εικόνα και οι βαθύτερες διαμορφωτικές δυνάμεις των μετά-Βυζαντινών και μετά-Μεσαιωνικών χρόνων και τι σήμαινε η Εθνεγερσία των Ελλήνων η οποία εκδηλώθηκε σε μια κρίσιμη κομβική ιστορική στιγμή; Ερωτάται: Ήταν η Εθνεγερσία των Ελλήνων ένα μεγάλο ιστορικό γεγονός; Μήπως, επειδή εκδηλώθηκε στην βάση συγκεκριμένων προταγμάτων σε μια κρίσιμη μεταβατική ιστορική φάση του 18ου αιώνα, δεν ήταν μόνο ένα μεγάλο γεγονός που αφορούσε μόνο το Ελληνικό έθνος αλλά το σημαντικότερο γεγονός της ιστορίας;
Οι απαντήσεις σε αυτά τα ερωτήματα, για αντικειμενικούς ιστορικούς λόγους, δεν απαιτούν ριψοκίνδυνες υποθέσεις. Μπορούν να απαντηθούν επειδή έχουμε επαρκή ιστορική θέαση α) για το πώς διαμορφωνόταν τα κράτη και το διεθνές σύστημα πριν και μετά τους Ναπολεόντειους πολέμους, β) για τον τρόπο που κινήθηκαν τα κράτη και το κρατοκεντρικό διεθνές σύστημα κατά την διάρκεια των δύο τελευταίων αιώνων και γ) για το γεγονός ότι ενώ ο κόσμος κινείται βαθύτερα στον 21ο αιώνα ο προσανατολισμός αυτός είναι καταμαρτυρούμενα επικίνδυνος και αδιέξοδος. Οι μεγάλες, οξύτατες και εκτεταμένες πολεμικές συγκρούσεις στις περιφέρειες και ιδιαίτερα στην Κεντρική Ευρώπη και στην Μέση Ανατολή καταμαρτυρούν τις κληρονομημένες παθογένειες της Μεταψυχροπολεμικής εποχής.
Πως κινούμαστε τον 21 αιώνα; Ολοφάνερα έχουμε: 1ον) επιτάχυνση της τροχιάς του πολυπολικού πλέον διεθνούς συστήματος πολλών ηγεμονικών δυνάμεων προς την κατεύθυνση ενός φαύλου κύκλου αδιέξοδων εξισορροπήσεων, 2ον) παραλληλη ύπαρξη πολλών κρατών μεσαίας και ανερχόμενης ισχύος (με αυτή την έννοια το διεθνές σύστημα είναι ήδη πολυκεντρικό), 3ον) αύξηση και όξυνση των διενέξεων και αστάθεια στις περιφέρειες και 4ον) εάν συγκρουστούν ευθέως μεγάλες δυνάμεις οι οποίες κατέχουν πυρηνικά όπλα ο κίνδυνος πυρηνικού ολοκαυτώματος είναι πολύ μεγάλος.
Επιπλέον, για να συνεκτιμηθούν βάσιμα η σημασία της Εθνεγερσίας και οι λόγοι για τους οποίους έτσι κινείται το σύγχρονο διεθνές σύστημα, διαθέτουμε επαρκή γνώση α) για το πως εξελισσόταν το σύστημα ισορροπίας δυνάμεων της Ευρώπης και ο κόσμος πριν και μετά τους Ναπολεόντειους πολέμους, β) για το ποια ήταν τα πολιτικά και κοσμοθεωρητικά προτάγματα της Εθνεγερσίας η οποία εκδηλώθηκε σε αυτή ακριβώς την κομβική ιστορική ιστορική φάση, και γ) για το πως επηρεάστηκε η διαμόρφωση των κρατών και του διεθνούς συστήματος επειδή αυτά τα προτάγματα δεν αποτέλεσαν τον άξονα αναβίωσης και ανασύστασης των εμπειριών της προκλασικής-κλασικής εποχής και της χιλιετούς Βυζαντινής φάσης. Αναμφίβολα και αναπόφευκτα οι προεκτάσεις των προταγμάτων της Εθνεγερσίας αφορούσαν ευθέως το αντιφατικά αμφιταλαντευόμενο σύστημα ισορροπίας δυνάμεων των ηγεμονικών και ταυτόχρονα αποικιοκρατικών δυνάμεων της Ευρώπης. Κατ’ ελάχιστο, η διάδοση και επικράτηση των προταγμάτων της Εθνεγερσίας τον 17ο και 18ο αιωνα θα επιτάχυνε τους πολλούς εθνικοαπελευθερωτικούς και αντί-αποικιακούς αγώνες που εκδηλώθηκαν τον 19ο και 20ο αιώνα απαιτώντας εθνική ανεξαρτησία.
Η Ελληνική Επανάσταση, υπογραμμίζεται, εκδηλώθηκε δύο αιώνες μετά το σύστημα ισορροπίας δυνάμεων των μετά-Μεσαιωνικών ηγεμονιών, αφετηρία του οποίου ήταν η Συνθήκη της Βεστφαλίας του 1648 μ.Χ. Επίσης, μόλις έξη χρόνια μετά το Κογκρέσο της Βιέννης του 1815 μ.Χ. το οποίο ακολούθησε την ήττα του Ναπολέοντα. Οι ηγεμονίες που είχαν ήδη εξελιχθεί σε αποικιοκρατίες επιχείρησαν να εγκαθιδρύσουν ένα παντελώς ουτοπικό συνεταιρικό παγκόσμιο ηγεμονικό σύστημα. Οι ηγεμονικές δυνάμεις (υπογραμμίζεται ξανά, 6 χρόνια πριν το 1821) δήλωσαν από κοινού: «όχι επαναστάσεις όχι δημοκρατία».
Στην Ευρώπη αλλά και ευρύτερα δημοκρατία κλασικά νοούμενη δεν είχαμε και συνεχίζουμε (κλασικά νοούμενη) να μην έχουμε. Χαρακτηριστικά, όταν στην Μεγάλη Βρετανία ψήφιζαν μόλις 7%, ο Ρήγας, πολλοί άλλοι και ασφαλώς στα ψηφίσματα των Εθνοσυνελεύσεων της Ελληνικής Επανάστασης, αντλώντας από μακραίωνες πολιτικές παραδόσεις και την μακραίωνη πολιτική πείρα των προγόνων τους αποσκοπούσαν στην δημιουργία συμπολιτείας και δημοκρατική συγκρότηση σε όλα τα επίπεδα (δημοκρατία τοπικά στο επίπεδο των κοινοτήτων και δημοκρατία στο συμπολιτειακό επίπεδο). Στην Ευρώπη, κατά την διάρκεια της ίδιας ιστορικής φάσης εν μέσω αβάστακτων εθνοκαθάρσεων και γενοκτονιών επιδιωκόταν η επίτευξη κρατικής συνοχής με σκοπό να δημιουργηθούν κρατικές διοικήσεις που θα διαδέχονταν τις μετά-Μεσαιωνικές ηγεμονικές διοικήσεις (τα κατά τον Μακιαβέλλι “status”).
Οι Έλληνες Επαναστάτες πριν και μετά το 1821 ήγειραν κοσμοθεωρητικές σημαίες ατόφιου δημοκρατικού προσανατολισμού και εθνικής ανεξαρτησίας που ενσάρκωναν τα κύρια χαρακτηριστικά της διαδρομής του οικουμενικών προδιαγραφών διαχρονικού πολιτικού πολιτισμού της Ελληνικότητας. Κανείς απαιτείται να συνεκτιμήσει πως δεν ήταν αυτονόητο ότι οι διάσπαρτοι Έλληνες της μετά-Βυζαντινής ιστορικής φάσης εύκολα θα ήγειραν όλοι τις ίδιες κοσμοθεωρητικές σημαίες. Αυτό γιατί επί χιλιετίες το Ελληνικό έθνος ήταν κατακερματισμένο σε Πόλεις και Κοινά. Επιτεύχθηκε η συσπείρωσή τους κάτω από την ίδια στέγη μόνο κατά την διάρκεια της -χιλιετούς διάρκειας, οφείλουμε να τονίσουμε- Βυζαντινής ιστορικής φάσης. Σε αντίθεση με όσούς ωραιοποιούν ιδεολογικά αυτή την ιστορική φάση, υπογραμμίζεται κατά την διάρκεια αυτής της ιστορικής φάσης δεν έλειπαν τα προβλήματα, οι εμφύλιες διενέξεις, οι δεσποτικές αξιώσεις της κεντρικής εξουσίας, οι αντιστροφές και οι οπισθοδρομήσεις, Εν τούτοίς, εν πολλοίς, οι Πόλεις αυτοθεσπίζονταν δημοκρατικά και αυτεξούσια (ή αξίωναν να αυτοθεσπίζονταν όταν ετίθεντο εμπόδια) και οι αντιπρόσωποί τους στην Σύγκλητο των Πόλεων ήταν οι εντολείς του κατά βάση και ουσιαστικά εντολοδόχου και ανακλητού Βασιλέα των Πόλεων. Η κατάληψη της Βασιλεύουσας Πόλης το 1204 μ.Χ. από τους Σταυροφόρους της Ρωμαιοκαθολικής Θεοκρατίας και η οριστική Οθωμανική κατάκτηση το 1453 μ.Χ., δεν τερμάτισε ολοκληρωτικά τον δημοκρατικό βίο. Εντός της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας οι περισσότερες κοινότητες πάλευαν για τοπικό αυτεξούσιο δημοκρατικό βίο πληρώνοντας κεφαλικό φόρο στον Σουλτάνο. Επιπλέον, οι Έλληνες οι οποίοι μετανάστευσαν διακρίθηκαν στον στοχαστικό στίβο και στον επιχειρηματικό τομέα.
Το γιατί και πως ενώθηκαν τα νήματα των Ελληνικών κοινοτήτων και των Ελλήνων της διασποράς με αποτέλεσμα να αξιώσουν Ελευθερία δεν μπορούμε να το ξέρουμε επακριβώς και ούτε χρειάζεται. Γνωρίζουμε τα κύρια, τα σημαντικά και τα καταμαρτυρημένα. Η ύπαρξη ενός έθνους διαπιστώνεται από την εκδήλωση κοινών έσχατων κοσμοθεωρητικών παραδοχών των μελών του, με τις οποίες αξιώνουν να είναι διακριτή εθνικά ανεξάρτητη κοινωνικοπολιτική οντότητα. Μια ακόμη επιβεβαίωση αυτών των παραδοχών έχουμε όταν επιδεικνύεται αυτοθυσία για την κατάκτηση της ελευθερίας ή εάν υπάρχει κράτος την υπεράσπιση της εθνικής ανεξαρτησίας. Ούτε και ενδιαφέρουν επί μέρους άνευ σημασίας ατομικά χαρακτηριστικά, όπως ερωτικές προτιμήσεις, πιθανά ατομικά ελαττώματα, συνήθη ανθρώπινα λάθη, συνήθεις εγωισμοί και άνευ σημασίας λοξοδρομήσεις. Μέσα στην απέραντη πολυμορφία του κόσμου και των ανθρώπων και των αναρίθμητων ρευστών κριτηρίων και παραγόντων που συμπλέκονται και μορφοποιούν τις προϋποθέσεις συγκρότησης και συγκράτησης μιας συλλογικής οντότητας, αυτό που έχει σημασία είναι το κατά πόσο καταμαρτυρούνται συγκλίσεις για τα σπουδαία και τα σημαντικά που εκκολάπτουν τα μεγάλα γεγονότα όπως για παράδειγμα θεωρείται ότι είναι ένας εθνικοαπελευθερωτικός αγώνας.
Εν μέσω καθολικής πλανητικής κυριαρχίας δεσποτικών και αποικιοκρατικών καθεστώτων και όταν στην Ευρώπη επιδιωκόταν η κρατική συνοχή με τρόπο που προκλήθηκαν αβάστακτες ανθρώπινες κακουχίες, οι διάσπαρτοι Έλληνες όχι μόνο επαναστάτησαν, αλλά και με το να εγείρουν από κοινού κοσμοθεωρητικές σημαίες ελευθερίας και δημοκρατίας, καταμαρτύρησαν τα εξής: 1ον) ότι ήταν φορείς του διαχρονικού πολιτικού πολιτισμού της Ελληνικότητας, 2ον), ότι ακόμη και όταν ήταν «αναλφάβητοι» όπως τον Μακρυγιάννη ήταν φορείς του διαχρονικού εθνικού πολιτικού πολιτισμού της Ελληνικότητας και 3ον) ότι διέθεταν πολιτική παιδεία υψηλοτάτων βαθμίδων. Ως προς αυτό είναι ένα πράγμα η μόρφωση η οποία ενδέχεται να αφορά ανυπόστατες ουτοπίες και εσχατολογικά ιδεολογήματα που προκαλούν ακόμη και «νοηματική “παραμόρφωση”», και άλλο η πολιτική παιδεία που αποτελεί ότι πολυτιμότερο διαθέτει ένα κοινωνικοπολιτικό γεγονός και προϋπόθεση εδραίας πολιτειακής συγκρότησης.
Η μεγάλη σημασία των πιο πάνω και πολλών άλλων έγκειται στο γεγονός ότι η Ελληνική Εθνεγερσία εκδηλώθηκε σε μια ιστορική φάση όταν οι δεσποτικές και αποικιοκρατικές ηγεμονίες αποδείχθηκε ότι δεν επηρεάστηκαν από την πολιτική σκέψη και τις πολιτικές παραδοχές που προγενέστερα καλλιεργούσαν οι Αναγεννησιακοί στοχαστές. Η Αναγέννηση αφορούσε κυρίως μερικές σημαντικές πτυχές της κλασικής εποχής ενώ το Βυζαντινό παράδειγμα εν πολλοίς παρακάμφθηκε ή παρερμηνεύτηκε. Τα αίτια είναι πολλά και εξετάζονται σε εκτενέστερα κείμενα*. Εδώ, συντομογραφικά, υπογραμμίζονται μόνο μερικές πτυχές που αφορούν την μεγάλη μακροϊστορική εικόνα του ανθρωποκεντρικού πολιτικού πολιτισμού και των διαδρομών του. Μεταξύ πολλών άλλων τα εξής:
Κατά πρώτον, ο πολιτικός πολιτισμός των ανθρώπων κατά την διάρκεια πέντε περίπου χιλιετιών γνωστής ιστορίας εξελίχθηκε ανοδικά. Αρχικά κατά την διάρκεια της προ-προ-κλασικής εποχής και στην συνέχεια της κλασικής εποχής. Μετά την Ρωμαϊκή κατάκτηση είχαμε την προαναφερθείσα χιλιετή Βυζαντινή ιστορική φάση.
Παρενθετικά υπογραμμίζεται ότι, αναμφίβολα, κατά την διάρκεια του ταξιδιού της Οδύσσειας των ανθρώπων, των κρατών και του κόσμου, και παρά την ανοδική τροχιά του ανθρωποκεντρικού πολιτικού πολιτισμού, ποτέ δεν λείπουν οπισθοδρομήσεις, εκτροπές και αντιστροφές. Πάντα Οδύσσεια θα είναι το ταξίδι των ανθρώπων, των κρατών και του κόσμου και οτιδήποτε αντίθετο, όπως υποστηρίζουμε και σε άλλα εκτενέστερα κείμενα, είναι εσχατολογικό και ανυπόστατο. Ιστορικά καταμαρτυρείται ότι επίγειοι ιδεατοί παραδεισένιοι κόσμοι δεν υπάρχουν. Αυτό που έχει μεγάλη σημασία είναι ο προσανατολισμός του ανθρωποκεντρικά θεμελιωμένου πολιτικού πολιτισμού προς την Ιθάκη της δημοκρατίας και η αποφυγή λοξοδρομήσεων, αυτοκαταστροφικών αποφάσεων και εμφύλιων διαιρέσεων. Εντός αυτού του προσανατολισμού σημαντικό είναι επίσης η δημιουργία προϋποθέσεων που εκπληρώνουν τους σκοπούς που κάθε κοινωνία θέτει, εκ των οποίων η ελευθερία της κοινωνίας (δηλαδή η εθνική ανεξαρτησία), η ευημερία και η ασφάλεια της οικείας πατρίδας είναι έσχατες λογικές για όλα τα έθνη.
Μετά-Μεσαιωνικά παρά τα όποια Αναγεννησιακά σκιρτήματα ο προσανατολισμός της πράξης και του στοχασμού εν μέσω αποικιοκρατίας και δεσποτικών ηγεμονιών διολίσθησε σε πολλές και αντιθετικές εσχατολογικές παραδοχές. Παρά το γεγονός ότι κατά την διάρκεια αυτής της ιστορικής φάσης δημιουργήθηκαν κράτη, παράδοξα και αντιφατικά, εκκολάφθηκαν ταυτόχρονα «μετακρατικές» οικουμενιστικές εσχατολογικές παραδοχές που αντιβαίνουν στο ανεξάρτητο και αυτεξούσιο πολιτειακό κοινωνικοπολιτικό γίγνεσθαι των διακριτών κοινωνικών οντοτήτων. Εκκολάφθηκαν μετακρατικές και όχι, τονίζεται, συμπολιτειακές / μετακρατοκεντρικές λογικές οι οποίες θα μπορούσαν εάν καλλιεργούνταν να αντλήσουν από τις πάμπλουτες εμπειρίες της ιστορικής φάσης που διαδέχθηκε την κλασική εποχή. Καταμαρτυρήθηκαν και κυριάρχησαν υλιστικές, αντί-μεταφυσικές, αντί-πνευματικές, οικουμενιστικές και μηδενιστικές παραδοχές.
Σταδιακά εκκολάφθηκαν, επίσης, τα εσχατολογικά ιδεολογικά δόγματα του 19ου και 20ου αιώνα που υποστήριζαν τον ένα ή άλλο εξωπραγματικό και ανέφικτο ανθρωπολογικά εξομοιωμένο και πολιτικά εξισωμένο πλανήτη. Πέραν του πολιτικά ανυπόστατου χαρακτήρα τους και της πολιτικής σύγχυσης και των εμφυλίων που προκάλεσαν, όλοι πλέον έχουν συμφέρον να γνωρίζουν ότι αυτές οι γραμμικές-απλουστευτικές οικουμενιστικές παραδοχές μόνη χρησιμότητα είχαν να μεταμφιέζουν τις εκατέρωθεν ηγεμονικές αξιώσεις ισχύος. Υπογραμμίζεται ότι, πέραν του γεγονότος πως κατά την διάρκεια αυτής της φάσης στην Ευρώπη εκκολάφθηκαν κράτη, με τους εθνικοαπελευθερωτικούς αγώνες κατά της αποικιοκρατίας τον 19ο και 20ο αιώνα δημιουργήθηκαν συνολικά δύο εκατοντάδες ανεξάρτητα κράτη. Εξίσου σημαντικό είναι ότι κατά την διάρκεια του Μεσοπολέμου ιδρύθηκε η Κοινωνία των Εθνών και το 1945 ο ΟΗΕ. Αυτό σημαίνει ότι νομικά, θεσμικά και πολιτικά η κρατική κυριαρχία ορίστηκε ως το διεθνές καθεστώς και η εθνική ανεξαρτησία (εσωτερική-εξωτερική κυριαρχία, Κεφάλαιο Ι του Χάρτη) ως το κοινό κοσμοθεωρητικό θέσφατο και ο άξονας των υψηλών αρχών του διεθνούς δικαίου και των διεθνών θεσμών.
Εν τούτοις, όπως αναφέρθηκε μόλις, αντιθετικά και αντιφατικά διαδόθηκαν ευρέως και τον 19ο και 20ο αιώνα κυριάρχησαν οικουμενικιστικές δογματικές παραδοχές περί ενός ανθρωπολογικά εξομοιωμένου και πολιτικά εξισωμένου πλανήτη. Εξίσου σημαντικό είναι το γεγονός ότι από τον 17ο αιώνα μέχρι και τις μέρες μας διαδόθηκαν μηδενιστικές παραδοχές που αμφισβητούν τους εθνικούς πολιτισμούς και τον ρόλο του πνεύματος και των εθνικών παραδόσεων στο κοινωνικοπολιτικό γίγνεσθαι κάθε κράτους. Πρόκειται για μια ακόμη μεγάλη αντίφαση γιατί παντού και πάντοτε το πολιτειακό-κοινωνικοπολιτικό γεγονός σημαίνει διαμόρφωση της πολιτειακής σφαίρας με σύμμειξη και μέθεξη του πνεύματος με τα αισθητά. Προσθέτουμε: Συρρίκνωση ή μηδενισμός της πολιτικής και πνευματικής υπόστασης δεν σημαίνει απουσία πνεύματος και ψυχορμήτων αλλά χρησιμοθηρικά κινούμενο «άγριο πνεύμα» που είναι δύσκολο ή ανέφικτο να θεσπιστεί πολιτειακά.
Αυτές οι συντομογραφικά διατυπωμένες επισημάνσεις μας επαναφέρουν στην ιστορική σημασία της Εθνεγερσίας των Ελλήνων. Υποστηρίζεται ότι, εξ αντικειμένου, εάν είχε επιτύχει η δημιουργία μιας εδραίας και ισχυρής συμπολιτείας στα πεδία όπου επί χιλιετίες άνθισε ο ανθρωποκεντρικός πολιτικός πολιτισμός, λογικά και αναμενόμενα, θα είχε επηρεάσει την πορεία του σύγχρονου κόσμου όχι προς ανθρωπολογικά εξομοιωτικούς και πολιτικά εξισωτικούς προσανατολισμούς αλλά προς κατευθύνσεις για τις οποίες διαθέτουμε πάμπλουτη ιστορική εμπειρία.
Εξάλλου, το γεγονός ότι τον 17ο και 18ο αιώνα το κυρίαρχο σύστημα των Ευρωπαϊκών ηγεμονιών προσανατολιζόταν διαφορετικά επιβεβαιώνεται και από την σφοδρή εάν όχι υπαρξιακού χαρακτήρα αντίθεση των ηγεμονικών κρατών στην Εθνεγερσία των Ελλήνων. Την υπονόμευση επίσης των επιδέξιων χειρισμών το Ιωάννη Καποδίστρια όταν έγινε κυβερνήτης, ο οποίος, όχι μόνο είχε πλήρη γνώση και επίγνωση των ηγεμονικών στρατηγικών, αλλά και ήταν φορέας των διαχρονικών δημοκρατικών παραδόσεων του πολιτικού πολιτισμού της Ελληνικότητας. Υπενθυμίζουμε ότι το σύγχρονο Ελληνικό κράτος δημιουργήθηκε μόνο όταν ο Καποδίστριας με επιδέξιους διπλωματικούς χειρισμούς κατόρθωσε να ακυρώσει τις θέσεις της Βρετανίας που ευνοούσε μόνο μια αυτόνομη επαρχία στην Πελοπόννησο, η οποία, επιπλέον, θα ήταν φόρου υποτελής στο Σουλτάνο. Το τι ακολούθησε μετά το διαίρει και βασίλευε των ηγεμονικών κρατών και την δολοφονία του Καποδίστρια το γνωρίζουμε και δεν είναι του παρόντος για να επεκταθούμε. Πασίγνωστα γεγονότα, όμως, επαληθεύουν τους λόγους για τους οποίους οι εξουσίες των ηγεμονικών και ταυτόχρονα αποικιοκρατικών νεότευκτων κρατών αυτής της ιστορικής φάσης δεν ευνοούσαν την αναβίωση και συμπολιτειακή ενσάρκωση κοσμοθεωρητικών παραδοχών περί δημοκρατίας, ελευθερίας και εθνικής ανεξαρτησίας που αποτελούσαν τα προτάγματα της Ελληνικής Εθνεγερσίας.
Καταληκτικά συνοψίζουμε: Η εξ αντικειμένου πολύ μεγάλη σημασία της Ελληνικής Εθνεγερσίας έγκειται στο γεγονός ότι εκδηλώθηκε στο μεταίχμιο μιας ιστορικής φάσης όταν ο ηγεμονικά και αποικιοκρατικά συγκροτημένος μετά-Μεσαιωνικός κόσμος αμφιταλαντευόταν στοχαστικά και πολιτικά λόγω Γαλλικής Επανάστασης. Ταυτόχρονα και έξη μόλις χρόνια πριν την εκδήλωση της Επανάστασης τα ίδια ηγεμονικά κράτη στο Κογκρέσο της Βιέννης το 1815 μ.Χ. συνέκλιναν στην δημιουργία ενός ανέφικτου «συνεταιρικού» παγκόσμιου ηγεμονικού συστήματος το οποίο επειδή ακριβώς ήταν ανέφικτο αναπόδραστα οδήγησε στους δύο παγκοσμίους πολέμους (και μετά τον Ψυχρό Πόλεμο στα ολοένα και περισσότερο καταμαρτυρούμενα ακραία επικίνδυνα αδιέξοδα του 21ου αιώνα). Παράδοξα και αντιφατικά, επίσης, ενώ έχουμε δύο εκατοντάδες κράτη διαδόθηκαν και συνεχίζουν να διαδίδονταιεσχατολογίες και μηδενισμοί που αφενός αντιβαίνουν στην λογική του εθνικά ανεξάρτητου αυτεξούσιου βίου κάθε διακριτής κοινωνικής οντότητας και αφετέρου ροκανίζουν πολιτικά και στοχαστικά ορθολογιστικές αποφάσεις διεθνούς διακυβέρνησης για μια διαφορετική διαχείριση κοινών κινδύνων, κοινών προβλημάτων και κοινών συμφερόντων όλων των κρατών. [βλ. μεταξύ άλλων, Παθογένειες και αδιέξοδα του σύγχρονου εθνοκρατοκεντρικού συστήματος, διεθνής διακυβέρνηση και κίνδυνος, μεταξύ άλλων, πυρηνικού ολοκαυτώματοςhttps://wp.me/p3OqMa-2YF] Τέλος αλλά όχι το τελευταίο: Εντός του πλανητικού πλέον συγκαιρινού κρατοκεντρισμού συστήματος το οποίο εξ αντικειμένου και καθημερινά καταμαρτυρούμενα είναι αδιέξοδο και του οποίου τα θεμέλια είναι πλημμυρισμένα με αναχρονιστικές παθογένειες, τυχόν πολιτικά και στρατηγικά ορθολογιστικοί προσανατολισμοί απαιτείται να αναζητηθούν τόσο στις κοσμοϊστορικές εμπειρίες της Κλασικής και μετά-Κλασικής εποχής όσο και στα παμμέγιστης «θεραπευτικής αξίας» προτάγματα της Εθνεγερσίας των Ελλήνων του 18ου αιώνα. Εάν αυτή η εκτίμηση είναι βάσιμη, αποτελεί μια ακόμη επιβεβαίωση ότι η Εθνεγερσία σε μια κομβική ιστορική στιγμή ενδέχεται να αποτέλεσε το σημαντικότερο γεγονός της ιστορίας. Ότι επίσης τα κοσμοθεωρητικά προτάγματα της Εθνεγερσίας θα μπορούσαν να οδηγήσουν σε ένα διαφορετικό προσανατολισμό των σύγχρονων κρατών και του κόσμου.
Ευθείες βολές κατά της ελληνικής κυβέρνησης, της Εθνικής Υπηρεσίας Πληροφοριών ΕΥΠ και της ελληνικής δικαιοσύνης εξαπολύει ο Ταλ Ντίλιαν, ιδρυτής της Intellexa του κατασκοπευτικού λογισμικού Predator με νέα δήλωσή του αποκλειστικά στο inside story και στο MEGA stories, με αφορμή την καθαρογραφή της καταδικαστικής δικαστικής απόφασης του Μονομελούς Πλημμελειοδικείου Αθηνών.
Ο Ταλ Ντίλιαν:
Βάζει στο κάδρο την κυβέρνηση και την ΕΥΠ (χωρίς να κατονομάζει πρόσωπα) και επαναλαμβάνει κάτι που τονίζει τουλάχιστον από το 2019, ότι δηλαδή ο όμιλος του ανέπτυξε λογισμικό προληπτικής άμυνας «και το παρέχει νόμιμα αποκλειστικά σε εξουσιοδοτημένες κυβερνητικές αρχές και αρχές επιβολής του νόμου».
Αναφέρεται εμμέσως στον Γρηγόρη Δημητριάδη, ανιψιό και πρώην γενικό γραμματέα του πρωθυπουργού Κυριάκου Μητσοτάκη, ο τηλεφωνικός αριθμός του οποίου χρησιμοποιήθηκε με τη μέθοδο spoofing ώστε να τον εμφανίσει ως φερόμενο αποστολέα μολυσμένων με Predator μηνυμάτων όταν ξεκίνησε να λειτουργεί το σύστημα στην Ελλάδα. Όπως σημειώνει: «Η ίδια η απόφαση αναφέρεται στη χρήση ταυτοτήτων που συνδέονται με ανώτερα κυβερνητικά στελέχη, ωστόσο δεν έγινε καμία προσπάθεια πλήρους διερεύνησης αυτών των κατευθύνσεων».
Υποστηρίζει ότι τα στοιχεία που παρουσιάστηκαν στη δίκη αντέκρουσαν την ανάλυση –όπως την χαρακτηρίζει– της (τότε) Εισαγγελέως του Αρείου Πάγου Γεωργίας Αδειλίνη περί απουσίας ενδείξεων για ανάμειξη της κυβέρνησης ή/και της ΕΥΠ στην υπόθεση των παράνομων παρακολουθήσεων. Όπως αναφέρει,«πολλοί μάρτυρες ανέφεραν την πιθανή εμπλοκή της ΕΥΠ».
Διακηρύσσει την αθωότητά του ιδίου και της συζύγου υποστηρίζοντας μεταξύ άλλων ότι «εκ σχεδιασμού, το λογισμικό μας δεν επιτρέπει σε κανέναν εκτός από την υπηρεσία να γνωρίζει τους στόχους και να είναι ενήμερος για τις επιχειρήσεις που διεξάγονται από τις εθνικές υπηρεσίες».
Υποστηρίζει ότι στήθηκε μια συνωμοσία «για να στείλει αθώους ανθρώπους στη φυλακή προκειμένου να καλυφθούν πολιτικές αρχές. Ο Νίξον έχασε την προεδρία του στην υπόθεση Watergate επειδή προσπάθησε να συγκαλύψει μια επιχείρηση υποκλοπών».
Υπενθυμίζεται ότι, όπως έχει πιστοποιήσει η Αρχή Προστασίας Προσωπικών Δεδομένων, με το Predator στοχεύθηκαν δημοσιογράφοι, υπουργοί, στελέχη της αντιπολίτευσης, δικαστικοί και εισαγγελικοί λειτουργοί, ανώτατα στελέχη των ενόπλων δυνάμεων, επιχειρηματίες, υψηλόβαθμα στελέχη της αστυνομίας.
Ένας στους τρεις στόχους του Predator είχε τεθεί σε κοντινό χρονικό διάστημα και υπό νόμιμη παρακολούθηση μέσω άρσης του απορρήτου των επικοινωνιών για λόγους εθνικής ασφάλειας. Κατά τον Άρειο Πάγο, το γεγονός αυτό αποτελεί καθαρή σύμπτωση και όχι απόδειξη σύμπραξης των δύο μεθόδων παρακολούθησης, δηλαδή της νομότυπης και της παράνομης. Πλην λιγοστών εξαιρέσεων, όπως του δημοσιογράφου Θανάση Κουκάκη, του νυν προέδρου του ΠΑΣΟΚ Νίκου Ανδρουλάκη και ακόμη οκτώ προσώπων, η πλειονότητα των τουλάχιστον 87 στόχων του Predator δεν κινήθηκε ποτέ νομικά για την απόπειρα παγίδευσης του κινητού τους ούτε φυσικά κλήθηκαν ως μάρτυρες από τον Αντιεισαγγελέα του Αρείου Πάγου Αχιλλέα Ζήση που διενήργησε την έρευνα. Όπως χαρακτηριστικά έχει αναφέρει ο Ζαχαρίας Κεσσές, δικηγόρος αρκετών εκ των θυμάτων που προχώρησαν σε νομικές κινήσεις, «είδαμε τα θύματα να υποθάλπουν τους θύτες».
Ο ιδρυτής της Intellexa Ταλ Ντίλιαν, μαζί με τη σύζυγό του, Σάρα Αλεξάνδρα Χάμου, η οποία είχε διατελέσει διαχειρίστρια σε εταιρείες του ομίλου, και τους Έλληνες επιχειρηματίες Φέλιξ Μπίτζιο και Γιάννη Λαβράνο, καταδικάστηκαν σε 126 χρόνια και 8 μήνες φυλάκιση κατά συγχώνευση 8 έτη – λόγω του πλημμεληματικού χαρακτήρα των αδικημάτων για τα οποία καταδικάστηκαν σε πρώτο βαθμό. Η ποινή έχει ανασταλτικό χαρακτήρα έως την έφεση, ενώ η απόφαση και τα πρακτικά της δίκης που καθαρογράφτηκαν χθες, Δευτέρα, αναμένεται να διαβιβαστούν στην Εισαγγελεία Πρωτοδικών για τη διερεύνηση τέλεσης περαιτέρω αδικημάτων –όπως αυτό της κατασκοπείας– όχι μόνο από τους τέσσερις καταδικασθέντες σε πρώτο βαθμό αλλά και τρίτα πρόσωπα.
Ο Ντίλιαν στη σημερινή αποκλειστική του δήλωση, μία ημέρα μετά τη καθαρογραφή της απόφασης, τονίζει: «Παρέμεινα σιωπηλός κατά τη διάρκεια της δίκης, αλλά δεν θα γίνω αποδιοπομπαίος τράγος. Θα παρουσιάσω την υπόθεσή μου ενώπιον εθνικών, περιφερειακών και διεθνών θεσμών, συμπεριλαμβανομένης της αίτησης για παρέμβαση του Ειδικού Εισηγητή του ΟΗΕ για την ανεξαρτησία της Δικαιοσύνης».
ΑναλυτικάηδήλωσητουΤαλΝτίλιανσεελληνικήμετάφραση:
Το 2022 υπήρξαν ισχυρισμοί ότι η κυβέρνηση παρενέβαινε παράνομα στα τηλέφωνα πολιτικών αντιπάλων και δημοσιογράφων. Η Εισαγγελέας του Αρείου Πάγου, Γεωργία
Αδειλίνη, είπε ότι δεν υπήρχαν στοιχεία εναντίον μελών της κυβέρνησης ή/και της ΕΥΠ, αλλά βρήκε «ενδείξεις» [inferences] εναντίον εμού και της συζύγου μου, και παρέπεμψε την υπόθεσή μου σε δίκη.
Τα στοιχεία που παρουσιάστηκαν κατά τη διάρκεια της δίκης αντέκρουαν την ανάλυση της Εισαγγελέως του Αρείου Πάγου. Η απόφαση δεν παρέθεσε ούτε ένα στοιχείο που να αποδεικνύει την προσωπική μου εμπλοκή στις συγκεκριμένες παρεμβάσεις. Οι
«ενδείξεις» εναντίον μας εξαφανίστηκαν. Η απόφαση δεν προσδιόρισε πότε, πού και πώς υποτίθεται ότι στείλαμε τους συνδέσμους για την πρόκληση των παρεμβάσεων, δεν επικαλέστηκε κανένα τεχνικό πόρισμα που να αποδεικνύει ότι εγώ ή κάποιος που ενεργούσε κατ’ εντολή μου πραγματοποίησε τις παρεμβάσεις.
Αντιθέτως, πολλοί μάρτυρες ανέφεραν την πιθανή εμπλοκή της ΕΥΠ.
Η ίδια η απόφαση αναφέρεται στη χρήση ταυτοτήτων που συνδέονται με ανώτερα κυβερνητικά στελέχη, ωστόσο δεν έγινε καμία προσπάθεια πλήρους διερεύνησης αυτών των κατευθύνσεων.
Ο όμιλος μας ανέπτυξε λογισμικό προληπτικής άμυνας και το παρέχει νόμιμα αποκλειστικά σε εξουσιοδοτημένες κυβερνητικές αρχές και αρχές επιβολής του νόμου. Αυτές οι τεχνολογίες έχουν σχεδιαστεί για να υποστηρίζουν τις προσπάθειες εθνικής ασφάλειας και δημόσιας τάξης κυρίαρχων κρατών, όλα στο πλαίσιο του κανονιστικού πλαισίου της ΕΕ και των νομικών προτύπων. Δεν λειτουργούμε συστήματα· δεν ασκούμε δραστηριότητες παρακολούθησης.
Εκ σχεδιασμού, το λογισμικό μας δεν επιτρέπει σε κανέναν εκτός από την υπηρεσία να γνωρίζει τους στόχους και να είναι ενήμερος για τις επιχειρήσεις που διεξάγονται από τις εθνικές υπηρεσίες. Οι εθνικές υπηρεσίες καθορίζουν τους στόχους και εκτελούν την επιχείρηση χωρίς τη γνώση μας. Δεν γνωρίζουμε ποιος πραγματοποίησε τις παρεμβάσεις.
Πιστεύω ότι αποτελεί έγκλημα για ιδιώτες να παρεμβαίνουν σε επικοινωνίες. Αλλά είναι ακόμα πιο σοβαρό έγκλημα να οργανώνεται μια συνωμοτική εγκληματική πράξη για να στείλει αθώους ανθρώπους στη φυλακή προκειμένου να καλυφθούν πολιτικές αρχές. Ο Νίξον έχασε την προεδρία του στην υπόθεση Watergate επειδή προσπάθησε να συγκαλύψει μια επιχείρηση υποκλοπών.
Παρέμεινα σιωπηλός κατά τη διάρκεια της δίκης, αλλά δεν θα γίνω αποδιοπομπαίος τράγος. Θα παρουσιάσω την υπόθεσή μου ενώπιον εθνικών, περιφερειακών και διεθνών θεσμών, συμπεριλαμβανομένης της αίτησης για παρέμβαση του Ειδικού Εισηγητή του ΟΗΕ για την ανεξαρτησία της Δικαιοσύνης.
ΑκολουθείηπρωτότυπηδήλωσητουΤαλΝτίλιανστααγγλικά:
In 2022 there were allegations that the government was illegally interfering political opponents and journalists’ phones. A Supreme Court Prosecutor, Georgia Adeilini said that there was no evidence against members of the government and/or the EYP, but she found “inferences” against me and my wife, and she send my case to a trial.
The evidence presented during the trial contradicted the Supreme Court Prosecutor analysis. The judgement did not quote a single piece of evidence exposing my personal intervention with the specific interferences. The “inferences” against us disappear. The judgement did not identify when, where and how we supposedly sent the links to produce the interferences, did not invoke a technical report showing that I or someone working at my instructions produced the interferences. On the contrary many witnesses mentioned the possible intervention of the EYP.
The judgement itself refers to the use of identities linked to senior government figures, yet no effort was made to fully investigate those directions.
Our group developed a Pro-active defence software and legally provide it exclusively to authorized government and law-enforcement entities. These technologies are designed to support national security and public safety efforts of sovereign states, all under EU regulatory framework and legal standards. We do not operate systems; we do not conduct surveillance activities.
By design, our software does not allow anyone besides the agency to know the targets and to be aware to the operations done by the national agencies. National agencies define the targets and execute the operation without our knowledge. We don’t know who made the interferences.
I believe it is a crime for private individuals to interfere communications. But it is even more serious crime to organize a conspiracy crime to send innocent people to jail to cover up political authorities. Nixon lost his presidency in the Watergate case for try to cover up a tapping operation.
I remained silent during the trial, but I will not be a scapegoat. I will present my case before national, regional, and international institutions, including requesting the intervention of the UN Special Rapporteur on judicial independence.
ΕλίζαΤριανταφύλλου
Σπούδασε κατά λάθος Οικονομική Επιστήμη στην ΑΣΟΕΕ και το 2004 ξεκίνησε να εργάζεται ως οικονομικός συντάκτης στην Κυριακάτικη Ελευθεροτυπία. Το 2010 δημιούργησε την πρώτη αντιγραφή του σατιρικού Τhe Onion, στην Ελλάδα. Παραμένει στον χώρο των ηλεκτρονικών ΜΜΕ. Είναι ανορθόγραφη.
#«Και λευτερωθήκαμεν από τους Τούρκους και σκλαβωθήκαμεν εις ανθρώπους κακορίζικους, όπου ήταν η ακαθαρσία της Ευρώπης.» (Μακρυγιάννης).
Γράφει ο Ευθύμιος.
#Ιran: 77 Κύμα της Επιχείρησης «#Αληθινή_Υπόσχεση_4»
Πιθανον να γινει απόβαση κοντά στο Τσαμπαχάρ…
Εκπρόσωπος της Επιτροπής Εθνικής Ασφάλειας του Ιρανικού Κοινοβουλίου, Ιμπραήμ Ρεζάι: Ο Τραμπ είτε ψεύδεται είτε λέει ανοησίες. Οι καταστροφικές επιθέσεις των ενόπλων δυνάμεων και η άνοδος των τιμών του πετρελαίου έχουν αποδυναμώσει τον διάβολο. Υπό αυτές τις συνθήκες, δεν έχει νόημα να διαπραγματευόμαστε. Ο εχθρός καταλαβαίνει μόνο τη γλώσσα της βίας και των πυραύλων.
Οι Ιρανοί Φρουροί της Επανάστασης εξαπολύουν πυραυλικές επιθέσεις σε αμερικανικές βάσεις στη Σαουδική Αραβία και το Κουβέιτ.
Ιρανός Υπουργός Ενέργειας: «Παράγουμε ηλεκτρική ενέργεια με αποκεντρωμένο τρόπο. Στις χώρες του Περσικού Κόλπου και στο Ισραήλ, η παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας είναι κεντρική και ως εκ τούτου αρκετά εύθραυστη».
Ιρανικοί πύραυλοι σαρώνουν τον ισραηλινό ουρανό εν μέσω συνεχιζόμενων επιθέσεων.
Ιρανικοί βαλλιστικοί πύραυλοι που μεταφέρουν πυρομαχικά διασποράς στοχεύουν τη Χάιφα ,Νεγκεβ..
Ένας πύραυλος που εκτοξεύτηκε από το Ιράν προς το Ισραήλ προσγειώθηκε στο Τελ Αβίβ. Καπνός ανεβαίνει από την περιοχή.
Ιsrael/US Επιδρομες στην Τεχερανη ,και Kiσχ ,Kερμαν.
Το Ισραήλ έπληξε την #Ταμπρίζ του Ιράν.
4 αεροπορικές επιδρομές ΗΠΑ/Ισραήλ στόχευσαν το Σιράζ, στο βορειοδυτικό Ιράν.
– Το IRGC ανακοινώνει την κατάρριψη ενός ισραηλινού drone #Hermes πάνω από την Τεχεράνη.
Εκρήξεις ακούστηκαν στο λιμάνι Quriyat στο Ομάν#.
– #IRGC: «Το σιωνιστικό καθεστώς, εκμεταλλευόμενο την εστίαση των μέσων ενημέρωσης στον πόλεμο κατά του Ιράν, έχει ξεπεράσει όλες τις κόκκινες γραμμές στον Λίβανο και την Παλαιστίνη.
-#Israel: Οι Ιρανοί Φρουροί της Επανάστασης επισύναψαν την επιγραφή «Είμαστε έτοιμοι, Ορότ Ράμπιν» σε έναν πύραυλο. Ορότ Ράμπιν: Ο μεγαλύτερος σταθμός παραγωγής ενέργειας του Ισραήλ.
Ο πρώην πρωθυπουργός του Ισραήλ Εχούντ Μπαράκ: «Μπορεί να ανοίξει το Στενό του Ορμούζ; Πρέπει να αναπτύξετε εκεί δύο αμερικανικές μεραρχίες και να είστε προετοιμασμένοι να μείνετε για μήνες. (4 χρονια..) Έτσι ξεκίνησε ο πόλεμος του Βιετνάμ, έτσι ξεκίνησε ο πόλεμος του Ιράκ και έτσι ξεκίνησε ο πόλεμος του Αφγανιστάν»
-#Rojava:Η Αραβίκης #YPJ μαχήτρια Narin Akhin από το Manbij κατατάχθηκε για να ξεφύγει από τους κοινωνικούς περιορισμούς και να υπερασπιστεί την πατρίδα της. Συνελήφθη κατά τη διάρκεια συγκρούσεων στο Deir ez-Zor, αυτή και η συναγωνίστριά της Amara κακοποιήθηκαν και χαρακτηρίστηκαν από Άραβες ως «δώρα» σε ένα viral βίντεο. Επιτέλους είναι ελεύθερη και ασφαλής.
-#Iraq: Οι Ηνωμένες Πολιτείες έχουν αποσυρθεί από τις τελευταίες θέσεις τους σε εδάφη που ελέγχονται από την ιρακινή ομοσπονδιακή κυβέρνηση. Αμπού Μαχντί Αλ-Τζααφάρι Στρατιωτικός Εκπρόσωπος της Ισλαμικής Αντίστασης.
Οι αμερικανικές αεροπορικές επιδρομές στόχευαν το αρχηγείο των Δυνάμεων Λαϊκής Κινητοποίησης (#PMF) στη συνοικία αλ-Μαλαγίν της Μοσούλης, στο βόρειο Ιράκ.
Οι ΗΠΑ εξαπέλυσαν επίθεση στη Βασόρα του Ιράκ.
Χιλιάδες άνθρωποι στο Ιράκ βγήκαν στους δρόμους για να εκφράσουν την υποστήριξή τους στο Ιράν και να καταδικάσουν την επιθετικότητα των ΗΠΑ και του Ισραήλ εναντίον του Ιράν.
-#US: Οι Ιρανοί Φρουροί της Επανάστασης χλεύασαν τον Τραμπ τοποθετώντας μια φωτογραφία του σε έναν από τους πυραύλους. «Βοηθήστε… να ανοίξει το Στενό του Ορμούζ».
Η βουλευτής των #ΗΠΑ Μάρτζορι Τέιλορ Γκριν προς τον Ντόναλντ Τραμπ: «Με αποκάλεσε προδότη ένας άνθρωπος με τον οποίο πολεμούσα για έξι χρόνια». «Με αποκάλεσε προδότη επειδή στάθηκα στο πλευρό των θυμάτων του Τζέφρι Έπσταϊν». «Επιτρέψτε μου να σας πω τι είναι προδότης. Προδότης είναι ένας Αμερικανός που υπηρετεί ξένες χώρες και τον εαυτό του».
#George Galloway: Πιστεύετε ότι το Ισραήλ θα μπορούσε να χρησιμοποιήσει πυρηνικά όπλα; Αμερικανός Συνταγματάρχης Ντάγκλας: «Ο Πούτιν μπορεί να έδωσε στον Νετανιάχου ένα τρομερό τελεσίγραφο: Εάν το Ισραήλ τολμήσει να χρησιμοποιήσει πυρηνικά όπλα στη Μέση Ανατολή, η Ρωσία θα ρίξει πυρηνικά όπλα στο Ισραήλ. Οι ΗΠΑ δεν συνειδητοποιούν σε τι εμπλέκονται».
Ο Vance θεωρείται πιο κοντά στην παράταξη που αντιτίθεται στη βαθύτερη εμπλοκή των ΗΠΑ, δεν εμπιστεύεται τις ξένες εμπλοκές και έχει εκφράσει ανοιχτά επιφυλάξεις για αυτόν τον πόλεμο
.
Πρώην Αμερικανός αξιωματικός Σκοτ #Ρίτερ: «Αν ήμουν Ιρανός, θα κατέστρεφα τα εργοστάσια επεξεργασίας αφαλατωσης νερου του Ισραήλ αμέσως. Θα αποτελείωνα το Ισραήλ αμέσως. Το #Ισραήλ πρέπει να εξαλειφθεί. Είναι κυριολεκτικά ο καρκίνος του πλανήτη».
Για δεύτερη φορά μέσα σε μια εβδομάδα, το μεγαλύτερο διυλιστήριο πετρελαίου στις ΗΠΑ, το Valero, εξερράγη στο Πορτ Άρθουρ του #Τέξας. Η εγκατάσταση, με χωρητικότητα άνω των 335.000 βαρελιών την ημέρα, έχει τυλιχθεί στις φλόγες. Προηγουμένως, είχε εκραγεί το διυλιστήριο Bayport Choate στο Τέξας.
Πρώην διευθυντής της #CIA, Τζον Μπρέναν: «Τείνω να πιστεύω περισσότερο το Ιράν παρά τον Τραμπ. Ο Τραμπ έχει επανειλημμένα έρθει αντιμέτωπος με τα γεγονότα, όμως δεν μπόρεσε να τα αποδεχτεί. Είναι πολύ σαφές ότι τώρα παραπατάει. Προσπαθεί να βρει πώς να ξεφύγει από αυτό το φιάσκο που δημιούργησε».
-#Turkey: Ο ηγέτης του MHP, Ντεβλέτ Μπαχτσέλι, απαγγέλλει ποίημα του Ζίγια Γκιοκάλπ για τον μυθικο γεναρχη Τουράν, τονίζοντας το ιδανικό της παντουρανισμου πατρίδας σε συνεδρίαση της κοινοβουλευτικής ομάδας του MHP στις 24 Μαρτίου 2026.Ο αρχηγός του MHP Devlet Bahçeli: «Η πατρίδα για τους Τούρκους δεν είναι ούτε η Τουρκία ούτε το Τουρκεστάν.» «Η πατρίδα είναι μια μεγάλη και αιώνια χώρα: Τουράν!» Θα τριζουν τα κοκκαλα των Προσηλυτων της Θεσσαλολικης..
Ο λοχίας πεζικού Yusuf Açay πέθανε σε ατύχημα με στρατιωτικό όχημα στο Doğubeyazıt του Ağrı.
-#Lebanon:Το Ισραήλ έπληξε έναν ραδιοφωνικό σταθμό στη Βηρυτο που ελεγχόταν από τη Χεζμπολάχ.
Εκτόξευση πυραύλου από τον Λίβανο προς το Κιριάτ Σμόνα.
Η Χεζμπολάχ βομβαρδίζει με ρουκέτες το #Σλόμι, στο βόρειο Ισραήλ.
Το Ισραήλ βομβαρδίζει σφοδρά την πόλη Τύρο# του Λιβάνου.
Η #Χεζμπολάχ κατέρριψε ένα Hermes πάνω από την Μπιντ Τζμπέιλ στης 22 Μαρτιου.
-#Syria:Χθες το βράδυ, η #PMU επιτέθηκε στην πρώην αμερικανική βάση δίπλα στο Ρουμεϊλάν, η οποία εγκαταλείφθηκε και παραδόθηκε στη Συριακή Μεταβατική Κυβέρνηση στις 14 Μαρτίου.Η επίθεση εξαπολύθηκε από την περιοχή Tall al-Hawa, όπου οι PMU διατηρούν σημαντική παρουσία από το 2017. Αυτό συμβαίνει σε μια περίοδο αποχώρησης των ΗΠΑ από τη Βαγδάτη και μετά το πενθήμερο τελεσίγραφο για πλήρη εκκένωση του ιρακινού εδάφους, γεγονός που υποδηλώνει ότι η ιρακινή αντίσταση θα πιέσει για την επιτάχυνση της αποχώρησης των ΗΠΑ από τη Συρία, όπου οι αμερικανικές δυνάμεις παραμένουν μόνο στη βάση Qasrak, η οποία βρίσκεται σε διαδικασία εκκένωσης εδώ και εβδομάδες. Πρέπει να σημειωθεί ότι παρόλο που δεν υπάρχουν πλέον αμερικανικά στρατεύματα στο Kharab al-Jir, υπάρχει πολύτιμος εξοπλισμός εκεί που θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί για επιθέσεις κατά του Ιράν ή της αντίστασης. Κατά συνέπεια, η επίθεση θεωρείται νόμιμη από την αντίσταση, όπως και η ενέργεια που πραγματοποίησε το IRSF εναντίον της βάσης Shadadi στις αρχές Μαρτίου. Αυτό υπογραμμίζει επίσης τη στενή συνεργασία που αναπτύσσεται μεταξύ συριακών και ιρακινών ομάδων αντίστασης, οι οποίες θεωρούν τον Jolani υπηρετη των #US.
Οι ισραηλινές δυνάμεις προελαυνουν στη Συρια,έχουν εγκαταστήσει ένα σημείο ελέγχου κοντά στην Τζουμπάτα αλ-Κασάμπ, βόρεια της Κουνέιτρα.
-#Kurdistan-Iraq: 6 Πεσμεργκά της KRG σκοτώθηκαν και 20 άλλοι τραυματίστηκαν γύρω στις 3 π.μ. το πρωί. Η επίθεση πραγματοποιήθηκε σε 2 ξεχωριστά κύματα από τις δυνάμεις του PMF του Ιράκ – το πρώτο κύμα επιθέσεων πραγματοποιήθηκε με πυραύλους με Κεφαλή διασποράς γύρω στις 01:50 π.μ. και η δεύτερη επίθεση πραγματοποιήθηκε γύρω στις 02:50 π.μ. χρησιμοποιώντας τουλάχιστον 1 πύραυλο. Η βάση των Πεσμεργκά που χτυπήθηκε είναι το αρχηγείο της 7ης μεραρχίας, που βρίσκεται στη βόρεια ύπαιθρο του Χαουλέρ (Ερμπίλ), βόρεια της Σακλάουα.
-#Hellas: Στις 19 Μαρτίου 2026, η Naval Group και η MetlenSA υπέγραψαν μνημόνιο κατανόησης (MoU) με στόχο τη διερεύνηση μελλοντικής συνεργασίας στον τομέα των υποβρυχίων και των πλοίων επιφανείας, παρουσία του Γάλλου Πρέσβη στην Ελλάδα.
Τί έλεγε ο Άγιος Παΐσιος ο Αγιορείτης για τον αγνότατο πατριώτη και ευλαβέστατο ήρωα στρατηγό Ι. Μακρυγιάννη
Έτσι από μερικά παλληκάρια κρατήθηκε το Έθνος!
Όσοι πεθαίνουν παλληκαρίσια, δεν πεθαίνουν. Αν δεν υπάρχει ηρωισμός, δεν γίνεται τίποτα. Και να ξέρετε ο πιστός είναι και γενναίος. Ο Μακρυγιάννης ο καημένος τι τράβηξε! Και σε τι χρόνια!
– «Κάπνισαν τα μάτια μου», λέει κάπου Γέροντα.
– Ναί κάπνισαν τα μάτια του. Από την ένταση και την αγωνία που είχε, ήταν σαν να έβγαζαν υδρατμούς τα μάτια του. Βρέθηκε σ’ εκείνη την κατάσταση και από πόνο και αγάπη θυσιαζόταν συνέχεια. Δεν σκέφθηκε, δεν υπολόγισε ποτέ τον εαυτό του. Δεν φοβήθηκε μην τον σκοτώσουν, όταν αγωνιζόταν για την Πατρίδα. Ο Μακρυγιάννης ζούσε πνευματικές καταστάσεις.Αν γινόταν καλόγερος, πιστεύω ότι από τον Άγιο Αντώνιο δεν θα είχε μεγάλη διαφορά. Τρεις χιλιάδες μετάνοιες έκανε και είχε και τραύματα και πληγές. Άνοιγαν οι πληγές του, έβγαιναν τα έντερά του, όταν έκανε μετάνοιες, και τα έβαζε μέσα. Τρεις δικές μου μετάνοιες κάνουν μία δική του. Έβρεχε το πάτωμα με τα δάκρυά του. Εμείς, αν ήμασταν στη θέση του, θα πηγαίναμε στο νοσοκομείο να μας υπηρετούν…(Απόσπασμα από το βιβλίο: Γέροντος Παϊσίου Λόγοι Β, «Πνευματική Αφύπνιση» σ. 205-206, εκδ. Ι. Η. Ιω. Θεολόγου, Σουρωτή Θεσσαλονίκης)
Ερχεται η ωρα που παρατεταμενος πολιτικος χειμωνας θα φυγει και θα ελευθερωθει η Πατριδα μας…πιστη στο θεο..!!!! .Διπλη γιορτη αυριο !! Ο Ευγγελισμος της Θεοτοκου και η εναρξη του εθνικοαπελευθερωτικου αγωνα του 1821 για την αποτιναξη του οθωμανικου ζυγου,!!!
Και η επιτυχια της επαναστασεως παρα τους 2 εμφυλιους και την επεμβαση στα εσωτερικα μας των βρετανων,Γαλλων,η επανασταση θα παραμεινει ορθια στο τελος χαρις στον Κολοκωτρονη, στον,Μακρυγιαννη στους Μανιατες οπου καταφερουν να νικησουν τον Ιμπραημ ( Ο Ιμπραημ στην αρχη ειχε νικες μεγαλες,μετα μονο ηττες) και στον Καραισκακη που απελευθερωσε σχεδον ολη την περιοχη της Ρουμελης μεχρι την καθαιρεση του απο Αρχιστρατηγος και την δολοφονια του απο ελληνες προδοτες πισωπλατα στο φαληρο κατα διαταγη των Βρετανων και την σφαγη μερος του ελληνικου στρατου στο φαληρο που τους εστειλε ο Κοχραν και ο Τζωρτζ.Ο ερχομος του Καποδιστρια θα αλαξει το ρου της ιστοριας και θα σωσει την επανασταση!! Μετα τα γεγονοτα Ναυαρινου και Ακερμαν .. Οι Ρωσοι θα επιτεθουν το 1828 στην Οθωμανικη Αυτοκρατορια ( Το ξανθο γεννος του Πατροκωσμα..η προφητεια θα εκπληρωθει) Οι Οθωμανοι θα γονατισουν οταν οι Ρωσοι στρατηγοι ΤΟ 1829 Diebitch ,Paskevich συνετριψαν τον οθωμανικο στρατο στα βαλκανια και στον Ρουμ Ποντο και θα υπογραφει η συνθηκη της Αδριανουπολεως.. Ο ελλληνας ιστορικος Κορδατος θα πει “χωρις την Ρωσικη νικη η Ελλαδα δεν θα γινοταν ανεξαρτητη..”
Χρονια πολλα..!!
Όσοι θέλετε να κοινοποιείτε την σελίδα διότι η κρατική ΕΡΤ και τα λεγόμενα μεγάλα κανάλια δεν τα δείχνουν αυτά προς το παρόν. “Ουδέν νεότερον από το Ανατολικό Μέτωπο”
Ο ρωσικός στρατός κατελαβε το Πεσχάνογιε στην περιοχή του #Χάρκοβο. Επιθετικά αεροσκάφη της 69ης Μηχανοκίνητης Μεραρχίας Τυφεκιοφόρων της ομάδας «Βόρεια» εκκαθάρισαν δασικές εκτάσεις κοντά στο χωριό Πεσχάνογιε στην περιοχή του Χάρκοβο.
Πολλαπλά ουκρανικά UAV έπληξαν το λιμάνι #Πριμόρσκ στην περιφέρεια Λένινγκραντ, με αποτέλεσμα να ξεσπάσουν δύο μεγάλες πυρκαγιές που καταγράφηκαν σε δεδομένα της NASA FIRMS. Το λιμάνι Πριμόρσκ είναι το μεγαλύτερο λιμάνι φόρτωσης πετρελαίου της Ρωσίας στη Βαλτική Θάλασσα και αποτελεί το τελικό σημείο του Συστήματος Αγωγών της Βαλτικής. Έχει χωρητικότητα περίπου 75 εκατομμυρίων τόνων πετρελαίου ετησίως.
Ως αποτέλεσμα των Oυκρανικών αντεπιθέσεων, η πρώτη γραμμή έχει πλέον ωθηθεί σε απόσταση μεγαλύτερη των 16 χιλιομέτρων από το #Ποκρόβσκοε.
Μέτωπο #Ζαπορόζιε: Οι Ρωσικές Ένοπλες Δυνάμεις καταλαμβάνουν νέες θέσεις στην περιοχή Στεπνογκόρσκ. Στην περιοχή Ρέτσνια, τα ρωσικά στρατεύματα αποκρούουν τις αντεπιθέσεις των Ουκρανικών Ενόπλων Δυνάμεων.
Στην κατεύθυνση #Γκουλιάιπολε, τα ρωσικά στρατεύματα προχωρούν δυτικά και βορειοδυτικά του Γκουλιάιπολε. Αναφέρεται ότι μια Oυκρανικη επίθεση αποκρούστηκε στην περιοχή Γκερασίμοβκα – Πεασάν – Ζαρέτσνοε.
Στην κατεύθυνση #Όρεχοφ, οι Ρωσικές Ένοπλες Δυνάμεις προχωρούν βόρεια της Μάλα Τοκμάτσκα.
Μέτωπο Ντόνετσκ: Στην κατεύθυνση #Κρασνοαρμέισκι, οι Ρωσικές Ένοπλες Δυνάμεις επεκτείνουν τη ζώνη ελέγχου στο βόρειο τμήμα του #Γκρισίνο, προχωρώντας νότια του χωριού προς Σεργκέιεβκα.
Στην κατεύθυνση #Ντομπρόπιλ, υπάρχει ρωσικη πρόοδος στην περιοχή Ροντίνσκοε προς Σεβτσένκο και στην περιοχή Βόλνοε και Νόβι Ντονμπάς.
Στην κατεύθυνση #Κονσταντίνοφσκα, διεξάγονται μάχες στην περιοχή Τσάσοφ Γιαρ. Οι Ουκρανικές Ένοπλες Δυνάμεις αντεπιτίθενται στην περιοχή της Μινκόβκα και διεξάγονται σφοδρές μάχες νότια του χωριού.
Στην κατεύθυνση #Λιμάν οι ρωσοι προελαυνουν στην Ντιμπροβα.
Στην κατεύθυνση #Σεβέρσκ, οι Ρωσικές Ένοπλες Δυνάμεις προελαύνουν μεταξύ Ρεζνίκοβα και Καλενίκι. Συνεχίζονται οι μάχες για τη Δεύτερη Φεντόροβκα και τη Λίποβκα.
Μέτωπο #Χάρκοβ: Στην κατεύθυνση #Κουπιάνσκ, υπάρχουν αναφορές για ρωσικη πρόοδο στην Κουριλόβκα και στην περιοχή Κουπιάνσκ-Ουζλόβοε. Υπάρχουν σφοδρές μάχες στο Κουπιάνσκ.
Στην κατεύθυνση #Βολτσάνσκ, οι Ρωσικές Ένοπλες Δυνάμεις προελαύνουν στο Βολτσάνσκι Χουτόρι.
Μέτωπο #Σούμι: Το Ρωσικό Υπουργείο Άμυνας ανέφερε την απελευθέρωση του οικισμού #Ποταπόβκα, που βρίσκεται νοτιοανατολικά του χωριού Σόπιτς.
Η #Ρωσία εξαπέλυσε μια μεγάλη επίθεση με σμήνος μη επανδρωμένων αεροσκαφών (drones) εναντίον της Ουκρανίας, με πολλά από τα drones να επιτίθενται στο #Κίεβο.
-#Αrmenia: Ο Βλαντιμίρ Πούτιν είχε τηλεφωνική συνομιλία με τον Πρωθυπουργό της Αρμενίας Πασινιάν. Συζήτησαν την ανάπτυξη των σχέσεων μεταξύ Ρωσίας και Αρμενίας, συμπεριλαμβανομένης της συνεργασίας στον εμπορικό-οικονομικό, ενεργειακό και μεταφορικό τομέα.
Όσοι θέλετε να κοινοποιείτε την σελίδα διότι η κρατική ΕΡΤ και τα λεγόμενα μεγάλα κανάλια δεν τα δείχνουν αυτά προς το παρόν. “Ουδέν νεότερον από το ( #Ukraine_War ) Ανατολικό Μέτωπο”.
Ο άνθρωπος ποτέ δεν δημιούργησε ένα εγχειρίδιο χρήσης της «μηχανής του νου» του αφήνοντας την μάθηση για τούτο σε κάποια συστήματα βιωματικής παίδευσης μεταξύ προκαταλήψεων, θρησκοληψιών, στερεοτύπων και χειραγώγησης, συνήθως, περιορίζοντας τον «κυβισμό» και τις «στροφές» της σε χαμηλές ταχύτητες. Η Τεχνητή Νοημοσύνη, ένα από τα επιτεύγματά του, παρότι δεν συνοδεύεται από κάτι αντίστοιχο παρέχει τη δυνατότητα δημιουργίας του από την ίδια με αίτημα διατυπωμένο στη μητρική γλώσσα-ελληνικά, εν προκειμένω- κάθε επίδοξου χρήστη. Ένα εγχειρίδιο χρήσης της ΤΝ που, επιπλέον, υποδεικνύει τον τρόπο υποβολής ερωτήσεων των οποίων η σαφήνεια προϊδεάζει για την ακρίβεια των απαντήσεων συστήνοντας την αμφισβήτηση και όχι την άκριτη υιοθέτησή τους, παραθέτοντας, συγχρόνως, τις πηγές της.
Το ερμηνευτικό λεξικό[1] που κυκλοφόρησε πρόσφατα δεν αποτελεί οδηγό χρήσης της ΤΝ (ΑΙ –έι άι- διεθνώς αναφερόμενη) όπως είναι πιθανό να θεωρηθεί, αλλά μέσο κατανόησης του υποβάθρου της προκειμένου ο αναγνώστης να υποψιαστεί τις δυνατότητές της ώστε να προστατευθεί, μα και να την προστατέψει, από την κακή της χρήση (ιστορικά σύνηθες και για κάθε άλλη ανατρεπτική τεχνολογία). Μαθαίνοντας τα επί μέρους εξαρτήματα του μηχανισμού της μπορεί να αντιληφθεί το μέγεθος της συνδρομής της στην ιδιωτική και επαγγελματική του ζωή από τη στιγμή που θα την εντάξει στην εργαλειοθήκη του. Καθότι «πολλών ανθρώπων ίδεν άστεα και νόον έγνω», βοηθά σημαντικά στην εξέλιξη της γνώσης η οποία κρύβεται στις λεπτομέρειες ενός τεράστιου όγκου κάθε είδους πληροφοριών αδύνατον να επεξεργαστεί ό ίδιος σε πραγματικό και ασύλληπτα σύντομο χρόνο (dt)!
Εκδηλώνοντας, λοιπόν, την επιθυμία του γράφοντας «θέλω να μου συνθέσεις ένα εγχειρίδιο χρήσης της Τεχνητής Νοημοσύνης» στο «παράθυρο λήψης εντολών κάποιου (μεμονωμένου ή και διαδοχικά) από τις δωρεάν εφαρμογές της όπως, πχ., το GeminiAI της Google, το Grok του Μασκ ή το Clatgpt της OpenAI και πολλά άλλα, είναι βέβαιο πως θα λάβει μια χρηστικότατη απάντηση. Στο πλαίσιο των αναγκών του παρόντος άρθρου αποταθήκαμε στο GeminiAI το οποίο για τη λήψη των οδηγιών παρέθεσε τα ακόλουθα, επισημαίνοντας κατ’ αρχήν ότι η αποτελεσματική χρήση της ΤΝ μοιάζει περισσότερο με τέχνη επικοινωνίας παρά με προγραμματισμό:
Η Φιλοσοφία: Η AI ως «Έξυπνος Βοηθός»
Μην βλέπεις την AI ως μια μηχανή αναζήτησης (όπως η Google), αλλά ως έναν ικανό ασκούμενο. Ξέρει πολλά, αλλά χρειάζεται σαφείς οδηγίες για να μην κάνει λάθη ή να μην «φανταστεί» πράγματα (hallucinations, βλ. το αναφερόμενο σε υποσημείωση λεξικό).
Η Τέχνη της Προτροπής (Prompting, πώς να δίνεις εντολές)
Η ποιότητα της απάντησης εξαρτάται άμεσα από την ποιότητα της ερώτησης. Μια σωστή εντολή (prompt) περιλαμβάνει συνήθως τα εξής στοιχεία:
Ρόλος: Δώσε στην AI μια ιδιότητα. Παράδειγμα, «λειτούργησε ως έμπειρος καθηγητής Φυσικής».
Πλαίσιο (Context): Εξήγησε το «γιατί» και το «σε ποιον». Παράδειγμα, “θέλω να εξηγήσω την κβαντομηχανική σε ένα παιδί 10 ετών».
Στόχος: Τι ακριβώς θέλεις να κάνει; Παράδειγμα, «γράψε μια αναλογία με παιχνίδια»
Περιορισμοί/Μορφή: Πώς θέλεις το αποτέλεσμα; Παράδειγμα, «κάνε το κείμενο κάτω από 200 λέξεις και χρησιμοποίησε λίστες»
«Κάνε σύνοψη αυτού του μεγάλου κειμένου σε 5 βασικά σημεία»
Ιδεοκαταιγίδα/Brainstorming
«Δώσε μου 10 ιδέες για το όνομα μιας νέας καφετέριας»
Εκπαίδευση
«Εξήγησέ μου πώς λειτουργεί ο νόμος της προσφοράς και της ζήτησης»
Δημιουργικότητα
Παραγωγή εικόνων, μουσικής ή βίντεο μέσω περιγραφής.
Χρυσοί Κανόνες & Ασφάλεια
Προσοχή: Ποτέ μην μοιράζεσαι ευαίσθητα προσωπικά δεδομένα, κωδικούς ή απόρρητα έγγραφα της εργασίας σου με την AI.
Επαλήθευσε πάντα: Η AI μπορεί να κάνει λάθη σε ιστορικά γεγονότα ή μαθηματικές πράξεις. Έλεγχε τα κρίσιμα δεδομένα.
Κάνε Επανάληψη(Iteration): Αν η πρώτη απάντηση δεν είναι καλή, μην τα παρατάς. Πες, «αυτό ήταν καλό, αλλά κάνε το πιο επίσημο» ή «δώσε έμφαση στο δεύτερο σημείο».
Διάλογος, όχι Μονόλογος: Μπορείς να ρωτήσεις την AI «τι πληροφορίες χρειάζεσαι από εμένα για να μου δώσεις το καλύτερο δυνατό αποτέλεσμα;».
Προηγμένες Λειτουργίες (Multimodality/πολύτροπη λειτουργία): Μην περιορίζεσαι μόνο στο κείμενο. Μπορείς πλέον να:
Ανεβάζεις εικόνες: «τι φταίει σε αυτό το φυτό στη φωτογραφία;»
Ανεβάζεις αρχεία (PDF/Excel): «Κάνε μου μια γραφική παράσταση των πωλήσεων από αυτό το αρχείο».
Μιλάς ζωντανά: Χρησιμοποίησε το Live Mode για να συζητάς προφορικά σαν να μιλάς στο τηλέφωνο.
Από το ChatgptAI λάβαμε την ακόλουθη απάντηση στο αίτημα για εγχειρίδιο ΤΝ:
1. Τι είναι η Τεχνητή Νοημοσύνη;
Η Τεχνητή Νοημοσύνη (AI) είναι η ικανότητα των υπολογιστών να εκτελούν εργασίες που συνήθως απαιτούν ανθρώπινη νοημοσύνη, όπως:
Κατανόηση γλώσσας
Αναγνώριση εικόνων
Λήψη αποφάσεων
Μάθηση από δεδομένα
2. Βασικές Κατηγορίες Εργαλείων AI
Α. Παραγωγή Κειμένου
· Συγγραφή άρθρων, email, εργασιών
· Μετάφραση και διόρθωση κειμένων
Β. Δημιουργία Εικόνων
· Παραγωγή εικόνων από περιγραφή
· Σχεδιασμός γραφικών
Γ. Ανάλυση Δεδομένων
· Εξαγωγή συμπερασμάτων
· Προβλέψεις και τάσεις
Δ. Αυτοματισμοί
· Chatbots
· Βοηθοί εξυπηρέτησης πελατών
3. Πώς να χρησιμοποιείς σωστά την AI
3.1 Δώσε σαφείς οδηγίες (prompts):
✔ Καλό, «Γράψε ένα επαγγελματικό email για αίτηση εργασίας ως προγραμματιστής»
❌ Κακό: «γράψε κάτι για δουλειά»
👉 Όσο πιο συγκεκριμένος είσαι, τόσο καλύτερο αποτέλεσμα παίρνεις.
3.2 Χρησιμοποίησε παραδείγματα: «γράψε ένα κείμενο σαν αυτό: [παράδειγμα]»
👉 Η AI μαθαίνει από το ύφος που της δίνεις.
3.3 Ζήτα βελτιώσεις: Μπορείς να πεις
«Κάν’ το πιο σύντομο»
«Κάν’ το πιο επίσημο»
«Πρόσθεσε παραδείγματα»
3.4 Χρησιμοποίησε την ως συνεργάτη: Η AI δεν αντικαθιστά πλήρως τον άνθρωπο-είναι εργαλείο υποστήριξης.
4. Περιορισμοί & Κίνδυνοι
Μπορεί να δώσει λάθος πληροφορίες
Δεν έχει πάντα ενημερωμένα δεδομένα
Δεν αντικαθιστά ειδικούς (πχ., γιατρούς, δικηγόρους)
👉 Πάντα να ελέγχεις σημαντικές πληροφορίες.
5. Ηθική και Ασφάλεια
Μην εισάγεις προσωπικά δεδομένα
Σεβάσου πνευματικά δικαιώματα
Μην χρησιμοποιείς AI για παραπληροφόρηση
6. Πρακτικές Εφαρμογές
Για μαθητές
· Περίληψη μαθημάτων
· Επεξήγηση δύσκολων εννοιών
Για επαγγελματίες
· Emails και αναφορές
· Brainstorming ιδεών
Για επιχειρήσεις
· Marketing content
· Ανάλυση πελατών
7. Προχωρημένες Τεχνικές
Άμεση αλυσιδωτή σύνδεση (Prompt chaining): Συνδυασμός πολλών εντολών [τεχνική διάσπασης σύνθετων εργασιών σε μικρότερες, διαδοχικές υπο-εργασίες, όπου η έξοδος μιας προτροπής γίνεται η είσοδος για την επόμενη].
Role prompting: «συμπεριφέρσου σαν δικηγόρος…»
Step-by-step ανάλυση: «εξήγησέ το βήμα-βήμα»
8. Συμβουλές για καλύτερα αποτελέσματα
Να είσαι συγκεκριμένος,
Δώσε συμφραζόμενα (context)
Ζήτα παραδείγματα
Πειραματίσου
Κάνε ερωτήσεις παρακολούθησης (follow-up)
9. Το Μέλλον της AI
Η ΤΝ εξελίσσεται γρήγορα και επηρεάζει:
Την εργασία
Την εκπαίδευση
Την καθημερινή ζωή
👉 Η σωστή χρήση της θα είναι βασική δεξιότητα στο μέλλον.
10. Συμπέρασμα
Η Τεχνητή Νοημοσύνη είναι ένα ισχυρό εργαλείο που:
Αυξάνει την παραγωγικότητα
Βοηθά στη μάθηση
Ανοίγει νέες δυνατότητες
👉 Το κλειδί είναι να μάθεις να τη χρησιμοποιείς σωστά.
Αμφότερα τα προτεινόμενα εγχειρίδια (με τις λέξεις και τη σύνταξη που δόθηκαν) ή και όσα άλλα θα επιδίωκε κανείς για λόγους εμπειρίας ή εμπλουτισμού τους με περισσότερες-ίσως- λεπτομέρειες, είναι αρκετά για να ξεκινήσει την περιπέτειά του εξασκούμενος, τόσο στη χρήση της ΤΝ όσο και της μηχανής του νου του, βελτιώνοντας γνώσεις και επίπεδο διαβίωσης στο ιδιωτικό και επαγγελματικό του περιβάλλον!
Σε περιόδους έντονης γεωπολιτικής έντασης, οι Θαλάσσιες μεταφορές έχουν σημασία γιατί αποσαφηνίζουν τον κίνδυνο. Στον πόλεμο με το Ιράν η αναφορά σε παιχνίδι μηδενικού αθροίσματος είναι εύστοχη, αλλά όχι πλήρης. Στην πραγματικότητα, η τρέχουσα αντιπαράθεση μοιάζει λιγότερο με ανοιχτό επιχειρησιακό πεδίο ανάμεσα σε εμπολέμους και περισσότερο με ένα στενό θαλάσσιο πέρασμα ελέγχου, με θαλάσσια συμφόρηση, περιορισμούς και ελάχιστα περιθώρια λάθους. Τα Στενά του Ορμούζ δεν είναι απλώς ένα πέρασμα, αποτελούν την κεντρική αρτηρία της παγκόσμιας ενεργειακής ασφάλειας. Όταν η πίεση αυξάνεται εκεί, οι συνέπειες εξαπλώνονται πολύ πέρα από τον Κόλπο.
Η παρούσα αντιπαράθεση χαρακτηρίζεται από ασυμμετρία στα μέσα, αλλά συμμετρία στους κινδύνους. Το Ιράν διαθέτει γεωγραφική επιρροή πάνω στο Στενό του Ορμούζ, ένα κρίσιμο πέρασμα από το οποίο διέρχεται σημαντικό ποσοστό της παγκόσμιας ενέργειας και των λιπασμάτων. Οι Ηνωμένες Πολιτείες, από την άλλη, κατέχουν συντριπτική συμβατική και κυβερνοπολεμική ισχύ, με τη δυνατότητα να πλήξουν υποδομές βαθιά μέσα στο Ιράν. Καμία πλευρά δεν στερείται επιλογών κλιμάκωσης και οι δύο όμως στερούνται μιας καθαρής εξόδου διαφυγής.
Αυτό που παρακολουθούμε δεν είναι αποκλιμάκωση, αλλά δισταγμός.
Τα σήματα είναι ανάμεικτα αλλά αποκαλυπτικά. Διπλωματικοί απεσταλμένοι, που βρίσκονται πιο κοντά στα κέντρα λήψης αποφάσεων, κινούνται αθόρυβα ή παραμένουν σε αναμονή, υποδηλώνοντας παρασκηνιακές διεργασίες που δεν έχουν ακόμη δημοσιοποιηθεί. Την ίδια στιγμή, στρατιωτικές δυνάμεις συνεχίζουν να τοποθετούνται με αργό και μεθοδικό ρυθμό. Η μετακίνηση εκστρατευτικών μονάδων προς τον Κόλπο μπορεί να λειτουργεί ως μοχλός πίεσης, αλλά η ιστορία μας υπενθυμίζει ότι τέτοιες κινήσεις μπορούν εξίσου εύκολα να μετατραπούν σε πυροκροτητές.
Από μια ναυτική και στρατηγική σκοπιά, τρεις διαστάσεις καθορίζουν τη σημερινή «κατάσταση του παιχνιδιού»: η αποτρεπτική σηματοδότηση, η θαλάσσια ασφάλεια και η οικονομική ανθεκτικότητα.
Πρώτον, η αποτρεπτική σηματοδότηση έχει εισέλθει σε μια φάση προσεκτικής κλιμάκωσης. Η ανάπτυξη εκστρατευτικών δυνάμεων, ιδίως αμφίβιων μονάδων, δεν είναι τυχαία. Αντανακλά μια γνώριμη στρατηγική πίεση χωρίς άμεση κλιμάκωση. Η μετακίνηση των Πεζοναυτών προς τον Κόλπο δεν αφορά μόνο την προετοιμασία για επιχειρήσεις, αλλά και τη διαμόρφωση των όρων της διαπραγμάτευσης. Πρόκειται για εξαναγκαστική διπλωματία εν κινήσει. Ωστόσο, τέτοιου είδους κινήσεις εμπεριέχουν εγγενείς κινδύνους, όπως παρερμηνείες, λανθασμένους υπολογισμούς και τον διαρκή κίνδυνο ενός περιστατικού στη θάλασσα που θα ξεφύγει από τον έλεγχο.
Δεύτερον, και κρισιμότερο από ελληνική σκοπιά, είναι η θαλάσσια ασφάλεια. Η Ελλάδα, ως μία από τις κορυφαίες ναυτιλιακές δυνάμεις παγκοσμίως, γνωρίζει καλύτερα από πολλούς ότι η ελευθερία της ναυσιπλοΐας δεν είναι αφηρημένη έννοια, είναι οικονομική γραμμή ζωής. Η μερική ή επιλεκτική παρεμπόδιση της διέλευσης από τα Στενά του Ορμούζ, ακόμη και αν αφορά συγκεκριμένες σημαίες ή φορτία, υπονομεύει την ίδια την έννοια των ανοικτών θαλασσών. Οι αναφορές ότι ορισμένα δεξαμενόπλοια συνεχίζουν να διέρχονται υπό σιωπηρές συμφωνίες υποδηλώνουν κατακερματισμό των ναυτικών κανόνων. Αυτό είναι ιδιαίτερα ανησυχητικό. Όταν η ελευθερία της ναυσιπλοΐας γίνεται υπό όρους, το προηγούμενο επεκτείνεται πολύ πέρα από τον Κόλπο, στην Ανατολική Μεσόγειο, την Ερυθρά Θάλασσα και ακόμη πιο μακριά.
Τρίτον, οι αγορές εμφανίζονται προς το παρόν πιο ανθεκτικές από ό,τι αναμενόταν. Η απουσία άμεσης εκτίναξης των τιμών του πετρελαίου υποδηλώνει ότι οι επενδυτές έχουν πλέον ενσωματώσει τη γεωπολιτική αστάθεια. Ωστόσο, αυτή η ανθεκτικότητα ενδέχεται να αποδειχθεί απατηλή. Οι ενεργειακές αγορές μπορούν να προσαρμοστούν βραχυπρόθεσμα οι αγροτικοί κύκλοι όμως όχι. Η υποτιμημένη ευπάθεια, η εφοδιαστική αλυσίδα λιπασμάτων, ενδέχεται να αποτελέσει τη σημαντικότερη οικονομική συνέπεια μιας παρατεταμένης διαταραχής. Μια χαμένη καλλιεργητική περίοδος δεν είναι προσωρινό σοκ, είναι δομικό πλήγμα, με αλυσιδωτές επιπτώσεις στην επισιτιστική ασφάλεια και τον πληθωρισμό.
Πού μας οδηγούν όλα αυτά;
Υπάρχει συγκρατημένο περιθώριο αισιοδοξίας. Η παρούσα επιβράδυνση της κλιμάκωσης, υποδηλώνει ότι και οι δύο πλευρές αντιλαμβάνονται το καταστροφικό κόστος μιας πλήρους σύγκρουσης. Διαπραγματεύσεις, είτε ορατές είτε παρασκηνιακές, πιθανότατα βρίσκονται σε εξέλιξη. Το στρατηγικό ερώτημα πλέον είναι αν αυτή η παύση θα εξελιχθεί σε στροφή. Υπάρχει ένα πιθανό μονοπάτι προς διαπραγμάτευση. Περιορισμοί στο πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν με αντάλλαγμα εγγυήσεις για την ελευθερία της ναυσιπλοΐας και οικονομική ανακούφιση. Δεν πρόκειται για νέο πλαίσιο, αλλά παραμένει το πιο βιώσιμο. Η εναλλακτική είναι ένας παρατεταμένος κύκλος επιθέσεων, αντιποίνων και οικονομικής ασφυξίας που προσφέρει ολοένα και μικρότερα οφέλη για τις δύο πλευρές και ολοένα μεγαλύτερα κόστη για όλους τους υπόλοιπους.
Υπάρχει και ένας μακροπρόθεσμος ορίζοντας που δεν πρέπει να αγνοείται. Η ιδέα ότι οι εσωτερικές πιέσεις στο Ιράν θα μπορούσαν τελικά να αναδιαμορφώσουν το πολιτικό του τοπίο δεν είναι αβάσιμη. Δημογραφικές τάσεις, οικονομική πίεση και κοινωνική δυσαρέσκεια αποτελούν ισχυρές δυνάμεις. Αν προκύψει εσωτερική αλλαγή, η επανένταξη της χώρας στις παγκόσμιες αγορές θα μπορούσε να αποτελέσει μία από τις σημαντικότερες επενδυτικές ευκαιρίες του αιώνα. Ενέργεια, υποδομές, τεχνολογία, εκπαίδευση, λίγες αγορές θα προσέφεραν αντίστοιχη κλίμακα και προοπτική.
Ωστόσο, η αισιοδοξία πρέπει να παραμείνει συγκρατημένη.
Η πιθανότητα αποκλιμάκωσης μπορεί να είναι αυξημένη, αλλά το περιθώριο λάθους είναι εξαιρετικά μικρό. Έστω ένα ελάχιστο ποσοστό για αναζωπύρωση των εχθροπραξιών δεν είναι αμελητέο, είναι στρατηγικά κρίσιμο. Σε ένα τέτοιο σενάριο, οι συνέπειες θα είναι άμεσες. Επιθέσεις σε υποδομές, παρατεταμένο κλείσιμο θαλάσσιων οδών και πιθανή ανάπτυξη χερσαίων δυνάμεων.
Από επενδυτική σκοπιά, οι μακροπρόθεσμες προοπτικές της περιοχής παραμένουν, παραδόξως, ισχυρές. Τα διαρθρωτικά πλεονεκτήματα του Κόλπου, όπως ενεργειακοί πόροι, συσσώρευση κεφαλαίων και αυξανόμενη περιφερειακή συνεργασία, εξακολουθούν να προσελκύουν ενδιαφέρον. Ακόμη και το Ιράν, σε ένα μετα-κρίσης ή μετα-καθεστώτος περιβάλλον, αποτελεί μια λανθάνουσα οικονομική δύναμη. Όμως οι επενδυτές, όπως και οι ναυτικοί διοικητές, οφείλουν να σταθμίζουν τον κίνδυνο έναντι της ευκαιρίας. Η αρχή είναι η ίδια. Προχωράς, αλλά με πλήρη επίγνωση της κατάστασης.
Για την Ευρώπη, και ιδιαίτερα για ναυτικά κράτη όπως η Ελλάδα, το δίδαγμα είναι σαφές. Η στρατηγική αυτονομία είναι άρρηκτα συνδεδεμένη με τη θαλάσσια ασφάλεια. Η προστασία των θαλάσσιων γραμμών επικοινωνίας, η διαφοροποίηση των ενεργειακών οδών και η ενίσχυση του διεθνούς ναυτικού δικαίου δεν είναι επιλογές, είναι αναγκαιότητες.
Στο τέλος, τα Στενά του Ορμούζ μας υπενθυμίζουν μια θεμελιώδη αλήθεια. Η παγκοσμιοποίηση στηρίζεται στη γεωγραφία. Και η γεωγραφία, σε αντίθεση με τις αγορές, δεν προσαρμόζεται εύκολα στην αισιοδοξία.
Υπάρχει αναστολή προς το παρόν. Όμως σε στενά ύδατα, ακόμη και ένα μικρό λάθος μπορεί να έχει παγκόσμιες συνέπειες.
Δεν είναι στιγμή για αισιοδοξία, αλλά είναι στιγμή για επαγρύπνηση, προσοχή, και ρεαλισμό. Αν πράγματι και οι δύο πλευρές διαπραγματεύονται, έστω και καχύποπτα, η διεθνής κοινότητα οφείλει να κάνει ό,τι μπορεί για να αποτρέψει το ενδεχόμενο να αποτύχουν οι διαπραγματεύσεις.
Ο Δημήτριος Τσαϊλάς είναι απόστρατος Αξιωματικός του ΠΝ, δίδαξε επί σειρά ετών στις έδρες Επιχειρησιακής Σχεδιάσεως καθώς και της Στρατηγικής και Ασφάλειας, σε ανώτερους Αξιωματικούς στην Ανώτατη Διακλαδική Σχολή Πολέμου. ΣήμεραείναισυνεργάτηςκαιερευνητήςτουInstitute for National and International Security(INIS),τουStrategy International (SI)καιτουResearch Institute for European and American Studies (RIEAS).
Will Gottsegen
Κείμενο: ΕΛΙΖΑ ΤΡΙΑΝΤΑΦΥΛΛΟΥ 
του Δρ. Ηρακλή Γωνιάδη
Ο Δημήτριος Τσαϊλάς είναι απόστρατος Αξιωματικός του ΠΝ, δίδαξε επί σειρά ετών στις έδρες Επιχειρησιακής Σχεδιάσεως καθώς και της Στρατηγικής και Ασφάλειας, σε ανώτερους Αξιωματικούς στην Ανώτατη Διακλαδική Σχολή Πολέμου. Σήμερα είναι συνεργάτης και ερευνητής του Institute for National and International Security(INIS), του Strategy International (SI) και του Research Institute for European and American Studies (RIEAS).