Ηρακλής Γωνιάδης: Εγχειρίδιο χρήσης Τεχνητής Νοημοσύνης

του Δρ. Ηρακλή Γωνιάδη

Ο άνθρωπος ποτέ δεν δημιούργησε ένα εγχειρίδιο χρήσης της «μηχανής του νου» του αφήνοντας την μάθηση για τούτο σε κάποια συστήματα βιωματικής παίδευσης μεταξύ προκαταλήψεων, θρησκοληψιών, στερεοτύπων και χειραγώγησης, συνήθως, περιορίζοντας τον «κυβισμό» και τις «στροφές» της σε χαμηλές ταχύτητες. Η Τεχνητή Νοημοσύνη, ένα από τα επιτεύγματά του, παρότι δεν συνοδεύεται από κάτι αντίστοιχο παρέχει τη δυνατότητα δημιουργίας του από την ίδια με αίτημα διατυπωμένο στη μητρική γλώσσα-ελληνικά, εν προκειμένω- κάθε επίδοξου χρήστη. Ένα εγχειρίδιο χρήσης της ΤΝ που, επιπλέον, υποδεικνύει τον τρόπο υποβολής ερωτήσεων των οποίων η σαφήνεια προϊδεάζει για την ακρίβεια των απαντήσεων συστήνοντας την αμφισβήτηση και όχι την άκριτη υιοθέτησή τους, παραθέτοντας, συγχρόνως, τις πηγές της.

Το ερμηνευτικό λεξικό[1] που κυκλοφόρησε πρόσφατα δεν αποτελεί οδηγό χρήσης της ΤΝ (ΑΙ –έι άι- διεθνώς αναφερόμενη) όπως είναι πιθανό να θεωρηθεί, αλλά μέσο κατανόησης του υποβάθρου της προκειμένου ο αναγνώστης να υποψιαστεί τις δυνατότητές της ώστε να προστατευθεί, μα και να την προστατέψει, από την κακή της χρήση (ιστορικά σύνηθες και για κάθε άλλη ανατρεπτική τεχνολογία). Μαθαίνοντας τα επί μέρους εξαρτήματα του μηχανισμού της μπορεί να αντιληφθεί το μέγεθος της συνδρομής της στην ιδιωτική και επαγγελματική του ζωή από τη στιγμή που θα την εντάξει στην εργαλειοθήκη του. Καθότι «πολλών ανθρώπων ίδεν άστεα και νόον έγνω», βοηθά σημαντικά στην εξέλιξη της γνώσης η οποία κρύβεται στις λεπτομέρειες ενός τεράστιου όγκου κάθε είδους πληροφοριών αδύνατον να επεξεργαστεί ό ίδιος σε πραγματικό και ασύλληπτα σύντομο χρόνο (dt)!

Εκδηλώνοντας, λοιπόν, την επιθυμία του γράφοντας «θέλω να μου συνθέσεις ένα εγχειρίδιο χρήσης της Τεχνητής Νοημοσύνης» στο «παράθυρο λήψης εντολών κάποιου (μεμονωμένου ή και διαδοχικά) από τις δωρεάν εφαρμογές της όπως, πχ., το GeminiAI της Google, το Grok του Μασκ ή το Clatgpt της OpenAI και πολλά άλλα, είναι βέβαιο πως θα λάβει μια χρηστικότατη απάντηση. Στο πλαίσιο των αναγκών του παρόντος άρθρου αποταθήκαμε στο GeminiAI το οποίο για τη λήψη των οδηγιών παρέθεσε τα ακόλουθα, επισημαίνοντας κατ’ αρχήν ότι η αποτελεσματική χρήση της ΤΝ μοιάζει περισσότερο με τέχνη επικοινωνίας παρά με προγραμματισμό:

1. Η Φιλοσοφία: Η AI ως «Έξυπνος Βοηθός»

Μην βλέπεις την AI ως μια μηχανή αναζήτησης (όπως η Google), αλλά ως έναν ικανό ασκούμενο. Ξέρει πολλά, αλλά χρειάζεται σαφείς οδηγίες για να μην κάνει λάθη ή να μην «φανταστεί» πράγματα (hallucinations, βλ. το αναφερόμενο σε υποσημείωση λεξικό).

2. Η Τέχνη της Προτροπής (Prompting, πώς να δίνεις εντολές)

Η ποιότητα της απάντησης εξαρτάται άμεσα από την ποιότητα της ερώτησης. Μια σωστή εντολή (prompt) περιλαμβάνει συνήθως τα εξής στοιχεία:

• Ρόλος: Δώσε στην AI μια ιδιότητα. Παράδειγμα, «λειτούργησε ως έμπειρος καθηγητής Φυσικής».
• Πλαίσιο (Context): Εξήγησε το «γιατί» και το «σε ποιον». Παράδειγμα, “θέλω να εξηγήσω την κβαντομηχανική σε ένα παιδί 10 ετών».
• Στόχος: Τι ακριβώς θέλεις να κάνει; Παράδειγμα, «γράψε μια αναλογία με παιχνίδια»
• Περιορισμοί/Μορφή: Πώς θέλεις το αποτέλεσμα; Παράδειγμα, «κάνε το κείμενο κάτω από 200 λέξεις και χρησιμοποίησε λίστες»

3. Τι Μπορείς να Κάνεις (Δυνατότητες)

4. Χρυσοί Κανόνες & Ασφάλεια

Προσοχή: Ποτέ μην μοιράζεσαι ευαίσθητα προσωπικά δεδομένα, κωδικούς ή απόρρητα έγγραφα της εργασίας σου με την AI.

1. Επαλήθευσε πάντα: Η AI μπορεί να κάνει λάθη σε ιστορικά γεγονότα ή μαθηματικές πράξεις. Έλεγχε τα κρίσιμα δεδομένα.
2. Κάνε Επανάληψη(Iteration): Αν η πρώτη απάντηση δεν είναι καλή, μην τα παρατάς. Πες, «αυτό ήταν καλό, αλλά κάνε το πιο επίσημο» ή «δώσε έμφαση στο δεύτερο σημείο».

• Διάλογος, όχι Μονόλογος: Μπορείς να ρωτήσεις την AI «τι πληροφορίες χρειάζεσαι από εμένα για να μου δώσεις το καλύτερο δυνατό αποτέλεσμα;».

5. Προηγμένες Λειτουργίες (Multimodality/πολύτροπη λειτουργία): Μην περιορίζεσαι μόνο στο κείμενο. Μπορείς πλέον να:

• Ανεβάζεις εικόνες: «τι φταίει σε αυτό το φυτό στη φωτογραφία;»
• Ανεβάζεις αρχεία (PDF/Excel): «Κάνε μου μια γραφική παράσταση των πωλήσεων από αυτό το αρχείο».
• Μιλάς ζωντανά: Χρησιμοποίησε το Live Mode για να συζητάς προφορικά σαν να μιλάς στο τηλέφωνο.

Από το ChatgptAI λάβαμε την ακόλουθη απάντηση στο αίτημα για εγχειρίδιο ΤΝ:

1.    Τι είναι η Τεχνητή Νοημοσύνη;

Η Τεχνητή Νοημοσύνη (AI) είναι η ικανότητα των υπολογιστών να εκτελούν εργασίες που συνήθως απαιτούν ανθρώπινη νοημοσύνη, όπως:

• Κατανόηση γλώσσας
• Αναγνώριση εικόνων
• Λήψη αποφάσεων
• Μάθηση από δεδομένα

2.    Βασικές Κατηγορίες Εργαλείων AI

3.    Πώς να χρησιμοποιείς σωστά την AI

3.1 Δώσε σαφείς οδηγίες (prompts):

✔ Καλό, «Γράψε ένα επαγγελματικό email για αίτηση εργασίας ως προγραμματιστής»

❌ Κακό: «γράψε κάτι για δουλειά»

👉 Όσο πιο συγκεκριμένος είσαι, τόσο καλύτερο αποτέλεσμα παίρνεις.

3.2 Χρησιμοποίησε παραδείγματα: «γράψε ένα κείμενο σαν αυτό: [παράδειγμα]»

👉 Η AI μαθαίνει από το ύφος που της δίνεις.

3.3 Ζήτα βελτιώσεις: Μπορείς να πεις

• «Κάν’ το πιο σύντομο»
• «Κάν’ το πιο επίσημο»
• «Πρόσθεσε παραδείγματα»

3.4 Χρησιμοποίησε την ως συνεργάτη: Η AI δεν αντικαθιστά πλήρως τον άνθρωπο-είναι εργαλείο υποστήριξης.

4.    Περιορισμοί & Κίνδυνοι

• Μπορεί να δώσει λάθος πληροφορίες
• Δεν έχει πάντα ενημερωμένα δεδομένα
• Δεν αντικαθιστά ειδικούς (πχ., γιατρούς, δικηγόρους)

👉 Πάντα να ελέγχεις σημαντικές πληροφορίες.

5.    Ηθική και Ασφάλεια

• Μην εισάγεις προσωπικά δεδομένα
• Σεβάσου πνευματικά δικαιώματα
• Μην χρησιμοποιείς AI για παραπληροφόρηση

6.    Πρακτικές Εφαρμογές

7. Προχωρημένες Τεχνικές

• Άμεση αλυσιδωτή σύνδεση (Prompt chaining): Συνδυασμός πολλών εντολών [τεχνική διάσπασης σύνθετων εργασιών σε μικρότερες, διαδοχικές υπο-εργασίες, όπου η έξοδος μιας προτροπής γίνεται η είσοδος για την επόμενη].
• Role prompting: «συμπεριφέρσου σαν δικηγόρος…»
• Step-by-step ανάλυση: «εξήγησέ το βήμα-βήμα»

8. Συμβουλές για καλύτερα αποτελέσματα

• Να είσαι συγκεκριμένος,
• Δώσε συμφραζόμενα (context)
• Ζήτα παραδείγματα
• Πειραματίσου
• Κάνε ερωτήσεις παρακολούθησης (follow-up)

9. Το Μέλλον της AI

Η ΤΝ εξελίσσεται γρήγορα και επηρεάζει:

• Την εργασία
• Την εκπαίδευση
• Την καθημερινή ζωή

👉 Η σωστή χρήση της θα είναι βασική δεξιότητα στο μέλλον.

10. Συμπέρασμα

Η Τεχνητή Νοημοσύνη είναι ένα ισχυρό εργαλείο που:

• Αυξάνει την παραγωγικότητα
• Βοηθά στη μάθηση
• Ανοίγει νέες δυνατότητες

👉 Το κλειδί είναι να μάθεις να τη χρησιμοποιείς σωστά.

Αμφότερα τα προτεινόμενα εγχειρίδια (με τις λέξεις και τη σύνταξη που δόθηκαν) ή και όσα άλλα θα επιδίωκε κανείς για λόγους εμπειρίας ή εμπλουτισμού τους με περισσότερες-ίσως- λεπτομέρειες, είναι αρκετά για να ξεκινήσει την περιπέτειά του εξασκούμενος, τόσο στη χρήση της ΤΝ όσο και της μηχανής του νου του, βελτιώνοντας γνώσεις και επίπεδο διαβίωσης στο ιδιωτικό και επαγγελματικό του περιβάλλον!

[1] Ερμηνευτικό Λεξικό Τεχνητής Νοημοσύνης Αγγλοελληνικής Ορολογίας, Εκδόσεις  Μπαρμπουνάκη, Θεσσαλονίκη, 2026 https://www.barbounakis.com/product/ermineftiko-leksiko-technitis-noimosynis-angloellinikis-orologias/