του Κ. ΚΥΡΙΑΚΟΠΟΥΛΟΥ

Η Ρωσοτουρκική συνεργασία, ως μια συνύπαρξη διαδραστική και επί πολλών πεδίων εκπεφρασμένη, είναι μια σχέση με δυναμικό στρατηγικό αποτύπωμα. Ωστόσο, η πορεία της δεν είναι διόλου ευθύγραμμη, αφού στην εξέλιξή της, τροφοδοτεί ισχυρούς ανταγωνισμούς και αντιπαλότητες μεταξύ των μερών, που επίσης έχουν στρατηγικό χαρακτήρα…

Η ίδια η συγκρότηση αυτής της συνεργασίας, είναι προϊόν των ιστορικών ευκαιριών που δημιουργεί ο φιλόδοξος σχεδιασμός μιας χειραφετημένης Τουρκίας, η οποία επιδιώκει να οικοδομήσει γύρω της ένα παράλληλο σύστημα πολλαπλών συμμαχιών, που να υπηρετεί αποτελεσματικά τις ηγεμονικές και περιφερειακές της φιλοδοξίες.

Το αυξημένο ειδικό βάρος μιας τέτοιας εξέλιξης, είναι προφανές και δεν αιτιολογείται μονάχα από το μεγάλο γεωπολιτικό μέγεθος της Τουρκίας. Έχει να κάνει κυρίως με την δεδομένη αποφασιστικότητά της να διαχειρίζεται αυτό το μέγεθος με τρόπο δυναμικό ως περιφερειακός δρων που δεν παρακολουθεί απλά, αλλά επιδιώκει να επιβάλει εξελίξεις. Και φυσικά σχετίζεται με την σύνθετη φυσιογνωμία που αφορά στην υπόσταση του ίδιου του νεο-οθωμανικού ηγεμονικού της προφίλ, η οποία ενσωματώνει μια ρεβανσιστική πολιτισμική επιθετικότητα που επιδιώκει να αποσυνθέσει την παραδοσιακή συνοχή του Αραβικού κόσμου και η οποία συνιστά στρατηγική απειλή για τις Δυτικές κοινωνίες στο σύνολό τους. Η Τουρκία τέλος, αποδεικνύει πως είναι μια δύναμη που δεν διστάζει να ενδυναμώνει την γεωπολιτική της χειραφέτηση, καταφεύγοντας σε πρακτικές που αποσταθεροποιούν την συνοχή των παραδοσιακών δυτικών συμμαχικών δομών, επενδύοντας στοχευμένα μεταξύ άλλων ΚΑΙ στις διαχρονικές αντιθέσεις τους. Φυσικά, κορυφαία παράμετρος είναι η γεωγραφική της θέση στο Ευρασιατικό σύστημα, στο οποίο αυτήν την στιγμή συντελείται μια νέα γεωπολιτική κοσμογονία.

Η Ρωσία λοιπόν δεν θα μπορούσε να προσπεράσει αυτήν την ιστορική ευκαιρία χωρίς να σηκώσει το γάντι. Αντιθέτως αυτό που όφειλε να κάνει, ήταν να προσπαθήσει να αξιοποιήσει επιλεκτικά ορισμένες κρίσιμες παραμέτρους της, άλλοτε ως όχημα για την διάχυση και ενδυνάμωση της γεωπολιτικής της παρουσίας σε περιφέρειες που παραδοσιακά απουσίαζε ή ασκούσε περιορισμένη επιρροή, και άλλοτε ως εργαλείο που θα μπορούσε υπό προϋποθέσεις να αποδομήσει την παραδοσιακή συνοχή της Δυτικής Αρχιτεκτονικής και να προτρέψει μικρές περιφερειακές δυνάμεις να επαναπροσδιορίσουν τον τρόπο που αντιλαμβάνονται την παρουσία, τον ρόλο και το πλαίσιο των διακρατικών τους συμμαχιών, στο περιφερειακό γίγνεσθαι.

Έτσι… Το πρώτο στοιχείο που έχουμε να παρατηρήσουμε στο περιβάλλον αυτής της στρατηγικής συνεύρεσης μεταξύ Ρωσίας και Τουρκίας, είναι οι θεαματικές διαφορές στην εργαλειοθήκη αλλά και στην μεθοδολογία με την οποία διαχειρίζεται για λογαριασμό του το κάθε ξεχωριστό μέρος, τις ιδιαίτερες προκλήσεις που το αφορούν.

Η Ρωσία προσανατολίζεται κυρίως στην διαχείριση λεπτών, ασταθών και ευμετάβλητων ισορροπιών στο μέτωπο  της επιθετικής Διπλωματίας (συνεπικουρούμενη βεβαίως και από περιορισμένη αλλά απολύτως στοχευμένη επιχειρησιακή δράση ήπιας σχετικά ισχύος) προσβλέποντας έτσι σε ένα σταδιακό «κλείδωμα» κεκτημένων, το οποίο διευρύνει δειλά και με ρυθμούς βασανιστικούς το γεωπολιτικό της αποτύπωμα (βλ. Συρία, Λιβύη) ενώ ο βασικός της προσανατολισμός παραμένει κατά βάσην επικεντρωμένος στην δημιουργία ενός ισχυρού προστατευτικού αναχώματος που προορίζεται να αντιμετωπίσει πιθανές προκλήσεις οι οποίες θα μπορούσαν να απειλήσουν την Μητροπολιτική της ασφάλεια.

Πρόκειται για μια επιλογή κατά βάσην σωστή, αφού δεν εκθέτει τον Μητροπολιτικό της κορμό σε συγκρούσεις που ενδέχεται να αποβούν και αδιέξοδες, ενώ ταυτόχρονα δεν θέτει σε αμφισβήτηση τον συμπρωταγωνιστικό της ρόλο, στο πλαίσιο της κορυφαίας στρατηγικής σύγκρουσης, και εν όψει των ευρύτερων ανακατατάξεων που συντελούνται αναφορικά με την νέα ισορροπία ισχύος που τελεί υπό διαμόρφωση. Πρόκειται για μια επιλογή που της επιτρέπει να προβάλει ισχύ χωρίς όμως να την θέτει στην δοκιμασία της αμφισβήτησης, να παρατηρεί τις ανταγωνιστικές συμπεριφορές των φύσει και θέσει στρατηγικών της αντιπάλων, και να διαχειρίζεται με νηφαλιότητα την θέση και τους βηματισμούς της, στην κινούμενη άμμο των γεωστρατηγικών προσεταιρισμών, εάν θέλει να μεγιστοποιήσει το αποτέλεσμα στο περιβάλλον ενός ικανοποιητικού για την ίδια βάθους χρόνου και εύρους αντικειμένων.

Η Τουρκία από την άλλη μεριά, δεν μπορεί να συμβιβαστεί με την ιδέα της διαχείρισης ισορροπιών. Επιδιώκει να τις αλλάξει. Επιδιώκει να επαναπροσδιορίσει την θέση της στο περιφερειακό και στο διεθνές σύστημα και επιθυμεί να το επιτύχει, τροποποιώντας εκ θεμελίων ΚΑΙ τους όρους της σύγκρουσης αλλά ΚΑΙ τους κανόνες του παιχνιδιού.

Από αυτήν την άποψη, η Τουρκία ΔΕΝ είναι μια διαχειρίσιμη παρουσία στο περιβάλλον αυτής της στρατηγικής συμμαχίας. Είναι εξόχως απρόβλεπτη. Είναι απροκάλυπτα ενεργητική. Δεν επενδύει σε μια καθαρή και με συγκεκριμένη ταυτότητα διμερή ή πολυμερή σχέση. Δεν υποστέλλει την εθνική της ατζέντα στο όνομα της όποιας συμβατικής ή άλλης υπαναχώρησης. Και το σημαντικότερο όλων, είναι πως φροντίζει να θυμίζει καθημερινά και στους πάντες, το αδιαπραγμάτευτο των νεο-οθωμανικών της σχεδιασμών και επιδιώξεων.

Η Τουρκία επομένως, χωρίς να έχει διαρρήξει πλήρως τους στρατηγικούς της δεσμούς με τις δομές του Δυτικού κόσμου, επιδιώκει να έχει έναν ρόλο πρωταγωνιστικό σε μια νεότευκτη στρατηγική συμμαχία με τους Ρώσους (ενδεχομένως αύριο ΚΑΙ με τους Κινέζους), η οποία ξεδιπλώνεται στα όρια ενός γεωπολιτικού περιβάλλοντος που της διασφαλίζει πολλά συγκριτικά πλεονεκτήματα. Ουσιαστικά όμως αυτό που συμβαίνει στην πράξη, είναι να επιβάλλει την παρουσία της ΚΑΙ στους δυό, κάνοντας μασάζ στις αδιέξοδες αυταπάτες τους και θερίζοντας πολλαπλά ωφελήματα από τις φρούδες προσδοκίες που επιμένουν ΚΑΙ οι δύο να συντηρούν.

Πρακτικά, η Τουρκία χρησιμοποιεί ως ξενιστή τις στρατηγικές ΚΑΙ των δυο, για να προωθήσει την δική της ανεξάρτητη και πολυμορφική γεωστρατηγική ατζέντα.

Και αυτή είναι μια πλευρά ιδιαιτέρως σημαντική, αφού όσο καθυστερημένα συνειδητοποιείται η κρισιμότητά της, τόσο πιο δυσκολοξεπέραστες θα είναι οι ανατροπές που αφήνει στο διάβα της.

Ήδη ο κατ’ αρχήν απολογισμός δεν είναι διόλου ευχάριστος…

Η τουρκική παρουσία έχει επιβληθεί στην Συρία και η ντε φάκτο επιβολή της, την έχει καταστήσει εκ των πραγμάτων κυρίαρχο του παιχνιδιού (αυτήν και όχι την Ρωσία) και καλό θα είναι να μην παραμυθιαζόμαστε με ευχολόγια και λοιπές αυταπάτες. Η ποιοτική αναβάθμιση και η περαιτέρω εργαλειοποίηση του μεταναστευτικού, αναγορεύει την Τουρκία σε κρατικό εκβιαστή ολόκληρης της Ευρώπης, η οποία υποκύπτει αβασάνιστα σε αυτούς τους εκβιασμούς. Η κατάρρευση των Κουρδικών προσδοκιών, υπήρξε στρατηγικό πλήγμα για τις ΗΠΑ και όλα δείχνουν πως η επαπειλούμενη γενίκευση αυτής της κατάρρευσης σε όλο το εύρος της Κουρδικής ζώνης, σηματοδοτεί μη αναστρέψιμη ανατροπή που θα ανατροφοδοτήσει νέο κύκλο περιφερειακής αποσταθεροποίησης. Η παρουσία των Ρώσων στην περιοχή και η σχεδόν ολοκληρωτική εξάρτηση των Ρωσικών επιδιώξεων από την ανύπαρκτη καλή διάθεση της Τουρκίας, υποβαθμίζει μια μέχρι πρότινος κορυφαία στρατηγική πρόκληση, σε μια επί της ουσίας μάλλον συμβατική παρουσία.

Η απροκάλυπτη στρατιωτική παρουσία της Τουρκίας στην Λιβύη, όπως και στο Ναγκόρνο Καραμπάχ στο οποίο επέβαλε και ντε φάκτο τροποποίηση των συνόρων… Ο επιθετικός εισοδισμός στην Ουκρανία… Το επιθετικό διπλωματικό παιχνίδι με το Κυπριακό και ο τρόπος με τον οποίο επανεισβάλει αυτοτελώς στην επιθετική Γεωπολιτική η Βρετανία… Είναι μερικά μόνο κρίσιμα περιστατικά τα οποία αν μη τι άλλο θα πρέπει να προβληματίσουν πολύ σοβαρά για τα μελλούμενα.

Η Τουρκία δεν αρκείται απλά στην προβολή ισχύος. Καταφεύγει και σε χρήση ισχύος και το κάνει χωρίς να υποχρεωθεί να λάβει τις πρέπουσες απαντήσεις… Προωθεί την δική της διμερή ατζέντα ακόμη και με τρόπο ανταγωνιστικό απέναντι σε παραδοσιακούς και νέους συμμάχους της και αυτό που εισπράττει είναι ανοχή και ενδεχομένως κάποιες δηλώσεις που ωστόσο δεν κρύβουν την ανησυχία αυτών που τις απευθύνουν. Χαρακτηριστική προς τούτο είναι και η δήλωση της εκπροσώπου του Ρωσικού ΥΠΕΞ η οποία αναφερόμενη στην συμφωνία Ουκρανίας και Τουρκίας για την παραγωγή κορβετών και μη επανδρωμένων μαχητικών αεροσκαφών για τον ουκρανικό στρατό, τόνισε πως: «Η Μόσχα ευελπιστεί ότι η στρατιωτικό-τεχνική συνεργασία μεταξύ Κιέβου και Άγκυρας δεν θα επηρεάσει αρνητικά την κατάσταση στο Ντονμπάς (Ανατολική Ουκρανία)».

Είναι λοιπόν φανερό ότι ο Ερντογάν ελίσσεται θαυμάσια και με επιθετικό πρόσημο σε όλο το εύρος των στρατηγικών του συμμαχιών επιβεβαιώνοντας ότι το νεο-οθωμανικό του όραμα ανταγωνίζεται τους πάντες, αλλά την ίδια στιγμή όλα δείχνουν πως έχει απόλυτη ανάγκη από την ιδιαίτερη στήριξη και φυσικά την ανοχή τους, που του εξασφαλίζουν πολύτιμο χρόνο αλλά και μια πλειάδα τετελεσμένων στο περιβάλλον του ευρύτερου ζωτικού του ενδιαφέροντος.

Ο Ερντογάν χρησιμοποιεί τους πάντες, και αυτή η διαπίστωση δεν αλλάζει από τις επιμέρους διαφοροποιήσεις που μπορεί να παρατηρήσει κανείς ορισμένες φορές στο πλαίσιο αυτού του ιδιότυπου και διαρκούς μπρα ντε φερ, πότε επί του πεδίου με τους Ρώσους και πότε στο επίπεδο των λεονταρισμών και των βαρύγδουπων διπλωματικών δηλώσεων με τους Αμερικανούς.

Οι αυταπάτες πως οι σύμμαχοί του «τον κρατούν» με στοιχεία που παραπέμπουν σε τραπεζικές ατασθαλίες (βλέπε Halkbank) και σε προσωπικά οικονομικά σκάνδαλα, καλό θα είναι να σταματήσουν να φουσκώνουν τα μυαλά των αναλυτών. Η ομηρία Ερντογάν είναι δεδομένη ως προς αυτά, τόσο από τους Ρώσους όσο και από τους Αμερικανούς, αλλά το ειδικό της βάρος στην τουρκική κοινωνία, είναι απειροελάχιστο και ο ίδιος δεν το υπολογίζει. Για την Τουρκική κοινωνία άλλα πράγματα μετρούν και διαφορετικά δέλεαρ είναι αυτά που μπορούν να την αφιονίζουν.

Όποιος από τους δύο λοιπόν και να παίξει το παιχνίδι της εργαλειοποίησης των αποκαλύψεων για το βρώμικο παρασκήνιο Ερντογάν, είναι βέβαιο πως δεν θα το «κάψει» για να εξυπηρετηθούν κοντόφθαλμες επιδιώξεις. Θα το κάνει μονάχα για να διασφαλίσει την τελική του υποστηρικτική στάση, όταν στην ζυγαριά της Γεωπολιτικής θα πρέπει να αποτυπωθούν συγκεκριμένες ισορροπίες.

Ο Ερντογάν το γνωρίζει αυτό και φαίνεται ότι θα επιδιώξει να «πουλήσει» το χρηστικό του αντίβαρο, πολύ ακριβά, με τους δικούς του όρους και μόνο στο πεδίο της γεωπολιτικής για να μπορέσει να προσπορίσει έτσι και τα δικά του ιδιαίτερα οφέλη.

Σε κάθε περίπτωση τα πάντα συνηγορούν ότι, περισσότερο τον χρειάζονται και οι δυο και λιγότερο έχουν την δυνατότητα να τον εκβιάσουν. Προτιμούν να τον διαχειρίζονται ελεγχόμενα (αυτό πιστεύουν) μέχρι την κρίσιμη στιγμή που θα αποφασίσουν να αναλάβουν ευρύτερες πρωτοβουλίες για να τον βάλουν στο χέρι μαζί με την προίκα του. Η εξίσωση αυτή είναι δύσκολη. Και η διαχείρισή της σε καμία περίπτωση δεν προσεγγίζεται με αυτά που αφήνουν να έρθουν στο φως της δημοσιότητας, τόσο οι Ρώσοι όσο και οι Αμερικανοί.

Το κρίσιμο ζήτημα, είναι η πρωτοβουλία των κινήσεων… 

Και αυτή σε κάθε περίπτωση φαίνεται ότι ανήκει στον Ερντογάν. Τροφοδοτεί το θράσος του… Τους τυχοδιωκτισμούς του… Την επιθετικά διεισδυτική εξωτερική πολιτική στην οποία καταφεύγει για να τροποποιήσει τους όρους και τους κανόνες του παιχνιδιού, ακόμη και με πισώπλατα μαχαιρώματα σε παλιούς και νέους συμμάχους.

Δεν τίθεται λοιπόν ζήτημα για το ενδεχόμενο «μοιραίο λάθος» του Ερντογάν που θα μπορούσε να ενεργοποιήσει την εκδικητική οργή αυτών που τον αβαντάρισαν και έγιναν ηθελημένα ή αθέλητα παράμετροι επιτυχούς έκβασης των τυχοδιωκτισμών του. Ο ίδιος ο τρόπος με τον οποίο τον αντιμετωπίζουν και ενσωματώνουν στην δική τους στρατηγική τα τυχοδιωκτικά δεκανίκια που τους προσφέρει, είναι αυτός που μετατρέπει σε πλεονεκτήματα ακόμη και τις πιο ακραίες και τυχοδιωκτικές του συμπεριφορές.

Αυτό είναι που πρέπει ν αλλάξει. Η συζήτηση για το πιθανό «μοιραίο λάθος» του Ερντογάν, αποκοιμίζει. Αυτή η συζήτηση θα πρέπει να μετατοπιστεί στην ανάγκη να συνειδητοποιήσουν οι πάντες ότι ο νεο-οθωμανισμός που μεταλαμπάδευσε η περίοδος Ερντογάν στην Τουρκία του 21^ου Αιώνα, είναι η πραγματική απειλή και αφορά τους πάντες. Μια τέτοια Τουρκία δεν εμπίπτει σε καθεστώς στρατηγικής εργαλειοποίησης, γιατί απλούστατα μια τέτοια Τουρκία δεν εργαλειοποιείται. Στοχοποιείται…

Αυτή η Τουρκία απαιτεί ολοκληρωμένο σχεδιασμό στρατηγικής αντιμετώπισης, που θα την αποκόψει πλήρως από τους φυσικούς και εν δυνάμει συμμάχους της και θα ακυρώσει στο σύνολό τους τις ηγεμονικές της φιλοδοξίες.

Απέναντι σε μια τέτοια Τουρκία, η επιδίωξη πρώτης και ύψιστης προτεραιότητας, είναι η αυστηρή περιχαράκωσή της στα όρια της Λωζάνης και οι ευθύνες που επωμίζεται η πατρίδα μας αναφορικά με την προώθηση αυτού του στόχου, είναι πραγματικά ιστορικές, αλλά και βαριές για να τις σηκώσουν στους ώμους τους, αυτοί που μετά το φτύσιμο των προηγούμενων ημερών, έσπευσαν χθες στην παρωδία του 61ου γύρου και αύριο στην φαρσοκωμωδία της πενταμερούς.

της Δρ Άννας Κωνσταντινίδου[1]

Το Κράτος του Ισραήλ αποτελεί, ίσως, τη μοναδική χώρα που μπορεί να «παίξει» ταυτόχρονα και το ρόλο του βασικού παίχτη και το ρόλο του πιονιού με την ίδια ακρίβεια και επιτυχία στη διεθνή διπλωματική σκηνή. Και αυτό μπορεί να συμβεί, γιατί είναι ένα κράτος που η πολιτειακή οργάνωσή του στηρίχθηκε ακραιφνώς στην πολιτισμική ταυτότητα και κληρονομιά του. Και τι εννοώ με αυτό; Ότι είναι, ίσως, ο μοναδικός λαός που η θρησκευτική ταυτότητά του συμπίπτει με την εθνοτική ή για να είμαι πιο ακριβής και σωστή, η θρησκεία αποτέλεσε το έρεισμα για τη συσπείρωσή του σε πολιτειακό μόρφωμα, αρχής γενομένης της Συμφωνίας Σάικς- Πικό το 1916 και Διακήρυξης Μπάλφουρ το 1917.

Για να κατανοηθεί πώς το Ισραήλ λειτουργεί με τις συμμαχίες του, είναι απαραίτητο να γίνει αντιληπτό ότι αυτό που το ενδιαφέρει είναι, να μην απωλέσει την πολιτισμική του ετερογένεια. Και με γνώμονα τη θέση αυτή είναι διατεθειμένο να διαμορφώσει τη σχέση του με οποιοδήποτε ισχυρό κράτος που θα είναι αρωγός του (ακόμα και αν το ίδιο έχει δευτερεύοντα ρόλο στη σχέση αυτή).

Αφορμή για τη συγγραφή του συγκεκριμένου άρθρου είναι, ότι εδώ και λίγα 24ωρα, η Κεντρική Στρατιωτική Διοίκηση των ΗΠΑ δεν διαλαμβάνει  πλέον το Κράτος του Ισραήλ στον ευρωπαϊκό τομέα διαχείρισης, προσδίδοντάς του, ως φαίνεται, νέο ρόλο και μάλιστα καθοριστικό στην περιοχή του. Την «αλλαγή» αυτή θα πρέπει να τη δούμε σε κοινή συνάρτηση της τηλεφωνικής επικοινωνίας που είχαν προχθές, Μπάιντεν- Πούτιν, αναδεικνύοντας εν πολλοίς ότι το Ισραήλ είναι τελικά το κράτος «χαμαιλέων» του γεωγραφικού περιβάλλοντός του. Και τι εννοώ με αυτό;

Έχοντας συνάψει τις Συμφωνίες του Αβραάμ με την πλειονότητα των αραβικών χωρών και παράλληλα διαδραματίζοντας καθοριστικό ρόλο στη Συμφωνία Αρμενία- Αζερμπαϊτζάν (αν και με σκιώδη τρόπο) για το Ναγκόρνο Καραμπάχ, το Ισραήλ απόδειξε ότι έχει το προσόν να «παίζει» το ρόλο που πρέπει ανάμεσα σε ΗΠΑ και Ρωσία, χωρίς να πελαγοδρομεί σε μονοπάτια που δείχνουν αναξιόπιστο κράτος. Αυτήν την στιγμή, ο τρόπος κάτω από τον οποίο κινείται η Κίνα στην ανατολική περιφέρεια, προσπαθώντας να βάλει «πόδι» στη δυτική (αν και έχει μπει για τα καλά στα Βαλκάνια) θορυβεί ιδιαίτερα τις ΗΠΑ, αλλά και τη Ρωσία που θεωρείται ιστορικός σύμμαχός της. Αν και παρενθετικά, οφείλουμε να έχουμε στο μυαλό μας σχετικά με τις συμμαχίες των ισχυρών τη φράση του Ντε Γκωλ που με τη σειρά του παράφρασε το λόρδο Πάλμερστον, ότι «τα κράτη δεν έχουν φίλους, έχουν συμφέροντα».

Άραγε, δεν προκαλεί εντύπωση ότι η «αλλαγή του στρατιωτικού τομέα[2] που υπαγόταν» το Ισραήλ για την Κεντρική Στρατιωτική Διοίκηση των ΗΠΑ βγήκε στο προσκήνιο[3] λίγες ώρες μετά την τηλεφωνική επικοινωνία ανάμεσα σε Μπάιντεν και Πούτιν; Όπως επίσης, κάτω από ποιο πρίσμα άραγε, το Ισραήλ αποκτά ακόμα πιο αναβαθμισμένο ρόλο, ως διαφαίνεται,  στην περιοχή του (γιατί όχι κοινή συναινέσει απόφαση ανάμεσα σε ΗΠΑ και Ρωσία), ενώ θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί μία Τουρκία που φαίνεται, ότι είναι διατεθειμένη να εξυπηρετήσει τόσο τα συμφέροντα των ΗΠΑ όσο και τη Ρωσίας, καθώς ως γνωστόν, η πολιτική της έχει διαμορφωθεί σε στοιχεία διπολισμού;

Α. Γιατί πολύ απλά η Ιστορία και η Διπλωματία διδάσκουν: το Ισραήλ είναι ανάδελφο κράτος στην περιοχή του, χωρίς επίσης να υπάρχουν έστω στοιχεία κοινής θρησκευτικής ταυτότητας με κάποια χώρα του γεωγραφικού περιβάλλοντός του, ώστε να αναπτύξει τη Θρησκευτική Διπλωματία, μία τεχνική που ιστορικά έχει αποδείξει ότι αποδίδει στη διαμόρφωση και τη σύσφιγξη των σχέσεων ανάμεσα στα κράτη. Επομένως, η επιβίωσή του, εκτός από τον τρόπο που έχει διαμορφώσει την εθνική του ασφάλεια με συνέπεια να αποτελεί ένα ισχυρό στρατιωτικό μόρφωμα, εξαρτάται συγχρόνως και από το πλαίσιο στη βάση του οποίου θα χειριστεί και θα διαχειριστεί το ρόλο του με τους ισχυρούς.

Αντίθετα, η Τουρκία είναι μία μουσουλμανική χώρα και παρά τα ζητήματα που φέρει με την πλειονότητα των αραβικών κρατών, δεν παύει να τη συνδέει με αυτά η θρησκεία, ένα δομικό στοιχείο της ταυτότητας όλων ανεξαίρετα των ανατολικών λαών και όχι μόνο των μουσουλμάνων. Συγχρόνως δε, η Ιστορία έχει καταδείξει, ότι οι σχέσεις ανάμεσα στα μουσουλμανικά κράτη είναι επιβεβλημένο να αντιμετωπίζονται και να ερμηνεύονται με ιδιαίτερο σκεπτικισμό από τις υπόλοιπες χώρες, καθώς ως παράδειγμα πρέπει να έχουμε τόσο τη δεκαετία του 1950 με τις Συμφωνίες, της Βαγδάτης και CENTO όσο και τη δεκαετία του 1990 με τον Οργανισμό Ισλαμικής Διασκέψεως (το λεγόμενο ΟΙΔ) που υφίσταται μία «συσπείρωση» των μουσουλμανικών κρατών.

Β. Το Ισραήλ, εκτός των παραπάνω, είναι ένα πολιτειακό μόρφωμα που επειδή δεν αντιμετωπίζει (στο ποσοστό των άλλων χωρών) οικονομικά προβλήματα, ως εκ τούτου δεν μπορεί να είναι επιρρεπές σε πολιτικές που μπορούν να θέσουν σε κίνδυνο τα αμεικανο-ρωσικά συμφέροντα. Αν και οι σχέσεις ανάμεσα σε ισραηλινό κράτος και κινεζικό, σε γενικές γραμμές πρέπει να οριοθετηθούν στα πλαίσια της ουδετερότητας, είναι δόκιμο επίσης να μην λησμονείται το γεγονός, ότι και τα δύο κράτη δημιουργούν τις πολιτικές τους στη βάση και μόνο της διασφάλισης της ταυτότητάς τους. Κάτω από το πρίσμα αυτό, είναι δύσκολο τα συμφέροντα των δύο χωρών να εισχωρήσουν στα εκατέρωθεν περιβάλλοντα στο ποσοστό και με τις συνθήκες που μπορεί να γίνει αφενός σε χώρες με ασθενή εθνική και εθνολογική ταυτότητα αφετέρου σε πολιτειακά μορφώματα που αντιμετωπίζουν οικονομικά προβλήματα.

Τη δεδομένη χρονική περίοδο, οι ΗΠΑ και η Ρωσία στην ανατολική περιφέρεια έχουν ανάγκη να συνεργαστούν με έναν αξιόπιστο εταίρο, προκειμένου η καθεμιά από την πλευρά της να περιθωριοποιήσει στο μέγιστο δυνατό βαθμό την Κίνα από τις περιοχές ενδιαφέροντός τους. Το Ισραήλ είναι μία χώρα που μπορούν να βασιστούν σε αντίθεση με την Τουρκία, η οποία λόγω των πολυπαραγοντικών εσωτερικών προβλημάτων της πελαγοδρομεί σε πολιτικές και συμμαχίες.

Γ. Το Ισραηλινό κράτος δεν το ενδιαφέρει η εδαφική επέκταση, γιατί δεν έχει αλυτρωτικές βλέψεις (είτε εθνοτικές είτε θρησκευτικές) στα γύρω κράτη του. Αντίθετα, το ενδιαφέρει να επιβιώσει ανάμεσα σε τόσες ανάδελφες χώρες. Και στη βάση και μόνο αυτής της θέσης, με τον τρόπο που κινείται το τουρκικό κράτος την τελευταία δεκαετία θα ήταν αδύνατο να συνεργαστεί μαζί του, καθώς θα διακυβεύσει πολλά από τα ζωτικά συμφέροντά του και κυρίως τον κυρίαρχο ρόλο του στην περιοχή, μετά μάλιστα τις Συμφωνίες με τα αραβικά πολιτειακά μορφώματα. Η Τουρκία πλέον έχει καταστεί μία χώρα επιθετική στην περιφέρειά της, καθώς επιδιώκει εδαφική επέκταση.

Και τίθεται ένα ερώτημα: Αλήθεια, τις ΗΠΑ ή τη Ρωσία θα βοηθήσει μία γεωγραφική επέκταση του τουρκικού κράτους και μάλιστα σε γεωγραφικές ζώνες των ζωτικών συμφερόντων τους; Η Διπλωματική Ιστορία έχει καταδείξει, ότι ένα αχανές τουρκικό κράτος δεν συνέφερε τις ισχυρές χώρες. Καθώς δεν πρέπει να λησμονούμε τον διαμελισμό του οθωμανικού κράτους το 1918 από τις Μεγάλες Δυνάμεις, που ενώ αυτό είχε απωλέσει τις κτήσεις του στα Βαλκάνια και περιορίστηκε ουσιαστικά στην Ανατολία, ωστόσο δεν έπαυε να αποτελεί ένα πολύ μεγάλο σε έκταση κράτος. Και ενώ ο τελευταίος Σουλτάνος του, Μωάμεθ ΣΤ’, ήταν ιδιαίτερα συνεργάσιμος με τους ισχυρούς δυτικούς, παρόλα αυτά η εμφάνιση τής πολιτικής των Νεοτούρκων με το Συνέδριο στη Σεβάστεια το 1915, προδιάγραφε τις πολιτικές τους σε περίπτωση που το οθωμανικό κράτος συνέχιζε στην ανατολική πλευρά του να είναι τόσο αχανές. Και κάνοντας μία αναγωγή στο σήμερα και την πολιτική που εφαρμόζει η γειτονική χώρα, είναι δόκιμο να αναλογιστούμε την περίπτωση κατά την οποία σημαντικές γεωστρατηγικές περιοχές, όπως πχ. η Μοσούλη, συνέχιζαν να υπάγονται γεωγραφικά και πολιτειακά στο σημερινό κράτος. Ουσιαστικά, το διεθνές περιβάλλον αυτό που επιδιώκει με την Τουρκία είναι να την κρατά σε κατευνασμό. Όμως, σίγουρα μπορεί να πει κάποιος, ότι και τότε με τον Κεμάλ επιδίωκε η Διεθνής Διπλωματία τον κατευνασμό του και το κράτος που ζημιώθηκε από την πολιτική αυτή, ήταν το ελληνικό.

Ωστόσο, πάνω σε αυτό υπάρχει και η εξής απάντηση. Αν και τότε, η Τουρκία του Κεμάλ έπαιζε πότε με τη Δύση υπογράφοντας ενεργειακές συμφωνίες και πότε με τους Μπολσεβίκους, ωστόσο η διαφορά τού τότε με το τώρα είναι ότι επειδή κατ’ ουσίαν δεν υφίστανται ισχυρά δίπολα που να διαμορφώνουν τις παγκόσμιες πολιτικές τάσεις, οι ισχυρές χώρες επιδιώκουν τους συνασπισμούς με τα κράτη της ίδιας δυναμικής με αυτές και απλά χρησιμοποιούν τους «μικρούς» για την ευόδωση της πολιτικής τους. Και εκτός των άλλων, ο άμεσος προστατευτισμός της ανίσχυρης περιφέρειας από τις Μεγάλες Δυνάμεις (στις αρχές του 20^ου αι.), όπως αποδείχτηκε, ήταν ένα παρακινδυνευμένο δόγμα για τη διατήρηση της πολιτικής τους, καθώς παραμόνευε ο κίνδυνος των επαναστάσεων. Ο Κεμάλ ήταν οιωνεί «επαναστάτης» και επιπλέον ήταν ηγέτης ενός μουσουλμανικού κράτους, όπως μουσουλμανικές ήσαν οι αποικίες και τα προτεκτοράτα των ισχυρών (ας μην λησμονούμε τις καλές σχέσεις τουρκικού κράτους με πρώην χαλιφάτα του, όπως πχ. η Αίγυπτος μέχρι τη Συνθήκη της Λωζάννης, που τελικά ο Νεότουρκος Πρόεδρος τα άφησε εκτεθειμένα στους Δυτικούς). Ο διπολισμός των επόμενων χρόνων ανάμεσα σε Δύση και Μπολσεβίκους αρχικά, για να μεταβληθεί σε δίπολο ΗΠΑ και Σοβιετική Ένωση μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο δεν ήταν τίποτα άλλο, παρά η προσπάθεια των δυνατών χωρών να κρατήσουν την ανίσχυρη περιφέρεια διασπασμένη (με «παραφρασμένο» τρόπο της πολιτικής του άμεσου προστατευτισμού), ώστε να την  χρησιμοποιούν ως μοχλό επίτευξης των πολιτικών και στρατιωτικών στόχων τους. Ωστόσο όμως, μετά την Πτώση του Υπαρκτού Σοσιαλισμού, αν και η φεντεραλιστική πολιτική που επιτυγχανόταν μέσω των Διεθνών Οργανισμών εξίσωσε (φαινομενικά) όλες τις κρατικές οντότητες που εντάχθηκαν ως μέλη τους, παρόλα αυτά επειδή η Δύση λόγω του καπιταλιστικού μοντέλου διακυβέρνησης ήταν το ίδιο ισχυρή με το παρελθόν, φανερώνοντας τη διάσταση που συνέχιζε να υφίσταται με την ανατολική περιφέρεια και κυρίως με τα κράτη που μέχρι τότε υπάγονταν στο πρώην ανατολικό μπλοκ.

Όσον αφορά τις ελληνοτουρκικές σχέσεις, η Τουρκία, καθώς ήταν (και είναι) ένα κράτος πολυεθνοτικό αφενός, αλλά και ένα κράτος που διαμορφώθηκε γεωγραφικά με επεκτατικό τρόπο (καθώς δεν φέρει εθνοτική βάση) αφετέρου, είναι φυσικό να συντηρεί ένα μαξιμαλιστικό δόγμα, προκειμένου να επιβιώσει. Δυστυχώς, η χώρα μας δεν αντιλήφθηκε ή μάλλον δε μελέτησε, στο βαθμό που έπρεπε, τη συνθήκη κάτω από την οποία διαμορφώθηκε πολιτειακά η γειτονική χώρα, με συνέπεια, ιδίως τις τελευταίες δεκαετίες, να επιδεικνύει κατευναστική διπλωματική συμπεριφορά. Είναι δόκιμο να κατανοηθεί αυτό, ότι η Τουρκία για να επιβιώνει ως κράτος, που σημαίνει, ότι για να συνέχει τον πολυπολιτισμικό πληθυσμό της θα πρέπει να συντηρεί την επεκτατική πολιτική της, για να δείχνει φαινομενικά στο εσωτερικό της, ότι είναι ισχυρή. Σε διαφορετική συνθήκη και λόγω των κοινωνικών αδιεξόδων που αντιμετωπίζει, τα οποία έχουν ως έρεισμα και την πολυεθνοτική βάση της, είναι πάντοτε υπαρκτός ο κίνδυνος των εσωτερικών επαναστάσεων και ως εκ τούτου, του διαμελισμού της. Επίσης οφείλουμε να σημειώσουμε, ότι η πολιτική αυτή που ακολουθεί η γειτονική χώρα εσωτερικά και εξωτερικά, την έχει υιοθετήσει από το Βυζάντιο. Και όπως είναι φυσικό, ο μοχλός επίτευξης του επεκτατισμού της ήταν η επένδυση σε στρατιωτικούς εξοπλισμούς, μία πτυχή που το ελληνικό κράτος είτε άφησε στις καλένδες με τη δικαιολογία (ιδίως την τελευταία δεκαετία) της οικονομικής κρίσης είτε μετά τη δεκαετία του 1980 διαμορφώνοντας μία κρατικοδίαιτη αντίληψη, η ιδιωτική πρωτοβουλία που θα μπορούσε να επενδύσει και στους στρατιωτικούς εξοπλισμούς, παράγοντας εθνικό έργο, μπήκε στο περιθώριο.

Από εκεί και πέρα, τι πρέπει ως κράτος να κάνουμε σήμερα στη βάση των εξελίξεων, έτσι όπως διαμορφώνονται στην περιοχή μας, ιδίως μετά την εκλογή του νέου Προέδρου των ΗΠΑ; Η Τουρκία, έχοντας ήδη διαμορφώσει μία εσωτερική βιομηχανία εξοπλισμών, φυσικά, παράλληλα διατηρώντας τη Διπλωματία των εξοπλισμών με ισχυρά κράτη, είναι μία χρήσιμη χώρα για αυτά, ωστόσο όμως με τον τρόπο που κινείται ιδιαίτερα την τελευταία δεκαετία, θεωρείται μία προβληματική χώρα που δεν συμφέρει κανέναν Δυνατό. Και πρέπει να καταθέσουμε αυτό,  όσο και παράταιρο να φαίνεται, αλλά με γνώμονα την Ιστορία και τη Διπλωματία που είναι δόκιμο να στηριζόμαστε, ώστε να ερμηνεύουμε πολλά από τα σημερινά γεγονότα (καθώς οι διπλωμάτες δεν τετραγωνίζουν τον κύκλο και επιπλέον τα ιστορικά γεγονότα επαναλαμβάνονται) είναι, ότι οι βασικοί παίχτες της Διεθνούς Κοινότητας είναι πολύ συγκεκριμένοι και είναι αυτά τα Κράτη που διαμόρφωσαν διαχρονικά και ιστορικά με τις πολιτικές και τις πράξεις τους το Σύγχρονο Κόσμο. Ως εκ τούτου, δεν έχουν τη διάθεση -και αυτό αποδείχτηκε κατά τη διάρκεια των δεκαετιών- να δώσουν μέρος της ισχύος τους σε χώρες που τις χρησιμοποιούν ανέκαθεν ως πιόνια. Και αυτό φάνηκε και φαίνεται, όταν κάποια από τα πιόνια που πάνε «να σηκώσουν κεφάλι» τα ψαλιδίζουν. Άραγε, γιατί κράτη με γεωφυσικό πλούτο, οικονομικά ισχυρά (όπως τα πετρελαιοπαραγωγά) δεν μπόρεσαν να ξεφύγουν από τη μοίρα του πιονιού;;;

Και ένας από τους λόγους, που τόσο η Ρωσία όσο και οι ΗΠΑ βλέπουν με πολύ έντονο προβληματισμό τη σημερινή Κίνα (αλλά και την Ινδία σε δεύτερο βαθμό) είναι, ότι ποτέ το κινεζικό κράτος δεν ήταν βασικός παίχτης στη διεθνή σκακιέρα, αλλά οι χειρισμοί του (και κυρίως τη δεκαετία του 1950) ήταν στη βάση εναρμόνισης των πολιτικών με το σοβιετικό κράτος, οπότε είναι κατ’ ουσίαν άγνωστη η  « αυτόνομη συμπεριφορά» του για τους δυνατούς. Οι ΗΠΑ ξέρουν πώς κινείται η Ρωσία και το αντίστροφο και με τη σειρά τους οι δύο αυτές χώρες γνωρίζουν, πώς κινείται η Γαλλία ή η Μεγάλη Βρετανία ή η Γερμανία. Οπότε, αφενός είναι δύσκολο να «ανεχθούν» την ανάρρηση στο προσκήνιο ως δύναμη εφάμιλλη με αυτές, την Τουρκία, η οποία ιστορικά χρησιμοποιείται ως πιόνι, αφετέρου η Κίνα θεωρούν, ότι επειδή είναι ένα από τα πιο καθαρά εθνοτικά κράτη της σημερινής διεθνούς κοινωνίας, οπότε διαμορφώνει σε πολύ συγκεκριμένα πλαίσια τη διπλωματία της ως παραδοσιακή κοινωνία, είναι βέβαιο ότι για να την αντιμετωπίσουν, θα χρησιμοποιήσουν το Ισραήλ, ένα κράτος παρόμοιας προβληματικής και ισχύος με το κινεζικό, για να περιορίσουν την πορεία του πρώτου. Και πώς θα το πράξουν αυτό οι Δυνατοί; Παρέχοντας στο ισραηλινό κράτος πολλαπλούς ρόλους και ακόμα πιο αυξημένες αρμοδιότητες στην περιοχή του. Φυσικά, είναι ανεδαφικό να υποστηριχθεί ότι οι ΗΠΑ και η Ρωσία θα γίνουν σύμμαχοι, και όπως εύστοχα είπε, ο νέος Υπουργός Εξωτερικών των ΗΠΑ, κ. Μπλίνκεν, οι δύο αυτές χώρες είναι ανταγωνιστικές μεταξύ τους. Το μόνο που επαναπροσδιορίζει τα πράγματα είναι, ότι έτσι όπως διαμορφώνονται οι επίδοξοι νέοι παίχτες της ανατολικής περιφέρειας, οι δύο ισχυρές χώρες (την περίοδο που διατρέχουμε) παρουσιάζουν μία συγκλίνουσα συμπεριφορά στον τρόπο που πρέπει να αντιμετωπίσουν τον κοινό, νέο ανταγωνιστή, που είναι η Κίνα. Και αυτήν την στιγμή, το Ισραήλ λαμβάνει συγκεκριμένο ρόλο.

Το ισραηλινό κράτος, άλλωστε, έχει κατορθώσει από την περίοδο της πολιτειακής οργάνωσής του το 1948, να καταστεί μία χώρα κυρίαρχη, αυτάρκης και αυτόφωτη σε ένα γεωγραφικό περιβάλλον που τα περισσότερα μορφώματα της περιοχής του «βαδίζουν σε κινούμενη άμμο». Η Ελλάδα, είναι ένα κράτος, που το ίδιο το πολιτισμικό υπόβαθρό της έχει διαμορφώσει το ρόλο και τη θέση που πάντοτε θα λαμβάνει στο Διεθνές Σύστημα. Ωστόσο, δυστυχώς, επειδή ως χώρα επαναπαυτήκαμε στην Ιστορία μας και επειδή οι άλλες χώρες της περιοχής μας που δεν έχουν Ιστορία πρέπει να βρουν τρόπο να «επιβιώσουν» και πολλές φορές σε βάρος των εθνικών δικαίων μας, είναι αναγκαίο να συνεχίσουμε με ταχύτατους ρυθμούς την αλλαγή που έχουμε πετύχει εδώ και ενάμιση χρόνο σε διπλωματικό επίπεδο, συγχρόνως δε με την επαναπροώθηση του εξοπλιστικού προγράμματός μας. Παράλληλα δε, η χώρα μας έχοντας διαμορφώσει (αν και ιστορικά είχε) συμπλεκτικές σχέσεις με το Ισραήλ είναι δόκιμο να τις παγιώσει περαιτέρω και σε ένα κοινό αμυντικό δόγμα που θα περιλαμβάνει και την Κύπρο (και γιατί όχι τη Γαλλία, μία χώρα που διατηρεί πολύ στενές σχέσεις και με τα τρία αυτά κράτη).

[1] Η Δρ Άννα Κωνσταντινίδου είναι Ιστορικός- Διεθνολόγος, Διδάκτωρ Δημοσίου Δικαίου & Πολιτικής Επιστήμης της Νομικής Σχολής ΑΠΘ, ερευνήτρια της ίδιας Σχολής, εξωτερική συνεργάτιδα της Ανώτατης Διακλαδικής Σχολής Πολέμου και μέλος και ερευνήτρια του Ελληνικού Ινστιτούτου Στρατηγικών Μελετών (ΕΛ.Ι.Σ.ΜΕ.)

[2] με απλοϊκό τρόπο ερμηνευόμενο, γι’αυτό και σε εισαγωγικά, για να γίνει κατανοητό και σε άτομα που δεν έχουν άμεση σχέση με τα στρατιωτικά πράγματα, καθώς το πολυμορφικό μοντέλο κάτω από το οποίο διαλαμβάνει και τοποθετεί η Αμερική τα διάφορα συνεργαζόμενα με αυτήν κράτη είναι αρκετά πολύπλοκο για να καταγραφεί σε ένα μη στρατιωτικής διάστασης άρθρο που οι αναγνώστες αποτελούν πολυποίκιλο κοινό.

[3] www.jpost.gr, σχετικό άρθρο στις 28.1.2021.

του Φράνσις Φουκουγιάμα*

Ένα κράτος μέλος της ΕΕ που δεν είχε αποδεχτεί πλήρως την ΕΕ ήταν η Βρετανία. Για πολλά χρόνια η Βρετανία ήταν η μόνη χώρα κλειδί της ΕΕ που είχε ένα ισχυρό Ευρωσκεπτικιστικό περιθώριο που εκπροσωπούνταν από σημαντικά τμήματα του Συντηρητικού Κόμματος και από νεώτερες ομάδες όπως το Κόμμα της Ανεξαρτησίας του Ηνωμένου Βασιλείου (UKIP) υπό τον Nigel Farage.

Η απροσδόκητη ψήφος της Βρετανίας τον Ιούνιο του 2016, να αποχωρήσει από την Ευρωπαϊκή Ένωση, προβλεπόταν ότι θα έχει καταστροφικές οικονομικές συνέπειες, αλλά το ζήτημα για πολλούς ψηφοφόρους της αποχώρησης ήταν μάλλον ένα ζήτημα ταυτότητας παρά οικονομικό. Η ψήφος μπορεί ίσως να κατανοηθεί ενόψει της ιστορικής κληρονομιάς της Αγγλικής ταυτότητας.

Ο Αγγλικός Ευρωσκεπτικισμός έχει τις ρίζες του σε μια μακριά πίστη στον Αγγλικό εξαιρετισμό. Η χώρα κατελήφθη το 1066 από μια Γαλλική δυναστεία και για πολλά από τα επόμενα εκατό χρόνια είχε μια ιστορία βαθιά εμπλεκόμενη  με εκείνη της Ηπειρωτικής Ευρώπης. Αλλά όταν ο Ερρίκος ο VIII ήλθε σε ρήξη με τον Πάπα στις αρχές του δέκατου έκτου αιώνα και δημιούργησε μια ξεχωριστή Προτεσταντική εθνική εκκλησία, μια διακριτή αίσθηση Αγγλικής ταυτότητας άρχισε να ριζώνει. Σύμφωνα με τον ιστορικό Alan Smith

Το αίσθημα της εθνικής ταυτότητας και της μοναδικότητας άρχισε  να αυξάνει, φτάνοντας σε ένα απόγειο κατά τη βασιλεία της Ελισάβετ, όταν του δόθηκε κλασική έκφραση σε ένα από τα πιο σημαντικά έργα σε όλη της Αγγλική γραμματεία. Στο έργο του John Foxe, Acts and Monuments… υπήρξε μια ηχηρή διατύπωση  της θεωρίας ότι η Προτεσταντική Αγγλία ήταν το «εκλεκτό έθνος» του Θεού, ανώτερο από τους σκλαβωμένους Παπικούς της Ηπείρου και εντελώς ανεξάρτητο από όλες της εξουσίες εκτός από εκείνη ου Θρόνου…  Αυτή ήταν η θεωρία της Αγγλικής και αργότερα Βρετανικής συγκρότησης εθνότητας, η οποία κυριάρχησε από τότε και στο εξής έως τη δεκαετία του 1970, όταν η ιδιότητα του μέλους της Ευρωπαϊκής Κοινότητας άλλη μια φορά υπήγαγε τη χώρα στις αποφάσεις μια εξωτερικής αρχής.

Αυτή η αίσθηση του χωρισμού ενισχύθηκε από την ήττα της χώρας της ισπανικής αρμάδας και από τους πολιτικούς αγώνες που συνόδευαν τον Εμφύλιο Πόλεμο, τον δέκατο έβδομο αιώνα, ο οποίος καθιέρωσε την κυριαρχία του Κοινοβουλίου. Αυτή η κυριαρχία που κερδήθηκε με δυσκολία ήταν κάτι που δεν μπορούσε εύκολα να εγκαταλειφθεί: Εάν κάποιος ακούσει τη ρητορική των υποστηρικτών του Brexit, η Ευρωπαϊκή Ήπειρος είναι ακόμα υποδουλωμένη, αυτή τη φορά όχι στον Πάπα ή τον αυτοκράτορα, αλλά στην Ευρωπαϊκή Ένωση.

Η εθνική ταυτότητα στην Ευρώπη είναι σήμερα συγκεχυμένη, για να το πούμε πιο κομψά. Οι υποστηρικτές της Ευρωπαϊκής Ένωσης δεν έχουν επιτύχει να δημιουργήσουν μια ισχυρή αίσθηση πανευρωπαϊκής ταυτότητας η οποία να παραγκωνίζει τις ταυτότητες των κρατών μελών της. Αυτές οι εθνικές ταυτότητες είναι ανθεκτικές και ποικίλουν τρομερά μεταξύ τους, κυμαινόμενες από τις σχετικά ανοικτές ταυτότητες οι οποίες μπορεί να περιλάβουν διαφορετικούς πληθυσμούς, όπως εκείνη της Γαλλίας, έως  άλλες που δημιουργούν εσκεμμένα εμπόδια στη αφομοίωση των μεταναστών, όπως η ταυτότητα που υιοθετεί η Ουγγαρία. Η περιοχή δεν απειλείται τόσο από τους μετανάστες όσο από την πολιτική αντίδραση που οι μετανάστες και η πολιτισμική ποικιλία προκαλεί. Οι αντιμεταναστευτικοί και αντι – ΕΕ δαίμονες που έχουν μαζευτεί συχνά είναι βαθιά ανελεύθεροι και μπορούν να υπονομεύσουν την ανοικτή πολιτική τάξη στην οποία έχει βασιστεί  η ευημερία της περιοχής. Η αντιμετώπιση αυτής της αντίδρασης θα εξαρτηθεί όχι από την απόρριψη της ίδιας της ταυτότητας, αλλά από την προσεκτική διαμόρφωση  εθνικών ταυτοτήτων με τρόπους που προάγουν μια αίσθηση δημοκρατικής και ανοικτής κοινότητας.

*Απόσπασμα από το βιβλίο “Ταυτότητα” του Αμερικανού πολιτικού φιλόσοφου Φράνσις Φουκουγιάμα. Το βιβλίο κυκλοφορεί στα ελληνικά από τις εκδόσεις “Ροπή”.