της Μαρίας Παπαδοπούλου*

Με αφορμή τα όσα είπε για τις εξελίξεις στο Καζαχστάν ο Θρασύβουλος Ευτυχίδης, Διεθνολόγος- Οικονομολόγος στην εκπομπή “Τομές στην Επικαιρότητα” της διαδικτυακής τηλεόρασης “Ανιχνεύσεις web tv” η Μαρία Παπαδοπούλου, Δικηγόρος και Αναλύτρια Διεθνών Σχέσων επισημαίνει τα ακόλουθα αξιοπρόσεκτα:

1.- Το λεγόμενο ως “ Συμβούλιο των Τουρκικών κρατών”.

Αυτός  είναι όρος που ουδέποτε χρησιμοποιήθηκε ως τέτοιος από τους ίδιους τους συμμετέχοντες στο Συμβούλιο αυτό κατ’επεκταση καταχρηστικά χρησιμοποιούμενος από εμάς.

Συγκεκριμένα η κίνηση ξεκίνησε την ιστορική της διαδρομή το 2009 ως “Συμβούλιο Τουρκόφωνων  Κρατών” και πρόσφατα στην 8η Σύνοδο του 2021 μετονομάστηκε σε “Οργανισμό Τουρκογενών Λαών”.

Και στις δύο εκδοχές ο όρος “Τουρκόφωνος” και ο όρος “Τουρκογενής”  που χρησιμοποιήθηκε , επιβλήθηκε από τα κράτη της Κεντρικής Ασίας ώστε να διαχωρίζεται σαφώς η εθνοτική τους ταυτότητα από αυτήν των Τούρκων και να μην εξομοιώνεται με την εθνοτική καταγωγή των κατοίκων της σύγχρονης Τουρκίας.

Στην πραγματικότητα , όσο ένας Γερμανός ή ένας Ινδός που ανήκουν αμφότεροι στην Ινδοευρωπαϊκή φυλή και στην Ινδοευρωπαϊκή γλωσσική οικογένεια έχουν συνάφεια μεταξύ τους , άλλη τόση συνάφεια  έχει κι ένας Τούρκος με έναν Τουρκμένο με βάση το γεγονός ότι τυγχάνουν Τουρκόφωνοι και Τουρκογενείς.

Το να τα ισοπεδώνουμε όλα και να τους μετατρέπουμε όλους ή να τους εξομοιώνουμε με Τούρκους,δεν ξέρω ποιον και σε τι ωφελεί.

Γενετικοί έλεγχοι των σύγχρονων Τούρκων απέδειξαν ότι μόνον ένα ποσοστό της τάξης του 8-12% έλκει την καταγωγή του από την Κεντρική Ασία.

Αυτό το ξέρουν και οι Τούρκοι και οι Τουρκμένοι της Κεντρικής Ασίας. Οι τελευταίοι γνωρίζουν καλύτερα από τον καθένα ότι  όταν μιλάμε για σύγχρονο Τούρκο ,  αναφερόμαστε ως επί τω πλείστον σε απόγονο πρώην σκλαβωμένων  κι εξισλαμισθεντων λαών  (Ελλήνων, Αλβανών, Αράβων , Σύριων,Ιρανών κλπ) της πρώην Οθωμανικής Αυτοκρατορίας.

Η δε επίσημη γλώσσα  της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας αλλά και των Τούρκων μέχρι το 1932 ήταν η αραβοπερσική στην οποία έγραφαν και μιλούσαν οι Οσμανλήδες η οποία, ουδεμία συγγένεια είχε με την ουραλοαλταϊκή γλώσσα που μιλούν στην Κεντρική Ασία οι Τουρκμενικοί λαοί. Στα 1929 ο Κεμάλ με την γλωσσική μεταρρύθμιση που επέβαλε , άλλαξε στους πληθυσμούς εντός επικράτειας Τουρκίας  την γλώσσα  προκειμένου να τους προσδώσει εθνικά χαρακτηριστικά. Τα νεοτουρκικά , που επιχείρησαν να καθιερωθούν έκτοτε, αποτελούν μια τεχνητή γλώσσα -εσπεράντο αποτελούμενη από λέξεις της παλαιάς αραβοπερσικής, ουραλοαλταϊκά, ελληνικά, αγγλικά, γαλλικά και γερμανικά και μαζί τους υιοθετήθηκε το λατινικό αλφάβητο ως σύστημα γραφής. Όταν ανέβηκε το 1932 στην Τουρκική Εθνοσυνέλευση ο Κεμάλ κι άρχισε να ομιλεί για πρώτη φορά την νεοτουρκική, κανείς από τους τότε Τούρκους δεν καταλάβαινε τι έλεγε! Σήμερα, παρόλη την υποχρεωτικότητα της νεοτουρκικής που επέβαλε ο Κεμάλ ,μέσα στην Τουρκία ομιλούνται περί τις 34 διαφορετικές εθνικές  γλώσσες από τις συνολικά 53 διαφορετικές εθνότητες που κατοικούν εντός αυτής.

2- Εάν οι σχέσεις Ρωσίας-Κίνας ήταν πράγματι τόσο αγαστές όπως τις υπονόησε ο συνεντευξιαζόμενος , τότε η 20ετους διάρκειας  Συνθήκη Ειρήνης και Φιλίας που υπέγραψαν οι δύο χώρες το 2001 , θα ανανεώνονται για τα επόμενα 20 χρόνια κι όχι για μια “μίζερη” περίοδο  5ετιας, όπως έπραξαν και συμφώνησαν την παράταση της  εν λόγω Συνθήκης  στα τέλη Ιουνίου 2021 η Κίνα και η Ρωσία.

Οι σχέσεις τους είναι εξ’ αντικειμένου προβληματικές , διαποτισμένες με μόνιμη καχυποψία , στηρίζονται στην αναγκαιότητα της στιγμής και πάνω από όλα τυγχάνουν  ληξιπρόθεσμες , έχοντας στην καλύτερη περίπτωση χρόνο διάρκειας  τους όσο διαρκούν οι καλές σχετικά και  “φιλικές” διαπροσωπικές  σχέσεις μεταξύ Σι Τζινπινγκ και Πούτιν, που  επιτρέπουν στα συγκεκριμένα πρόσωπα  ένα αξιοπρεπές επίπεδο συνεννόησης  και διευθέτησης θεμάτων.

3- Οι κυβερνήσεις όλων των κρατών της Κεντρικής Ασίας, μηδέ εξαιρουμένου και του Καζακστάν , είναι ως γνωστόν αυταρχικές και διεφθαρμένες κι έχουν παραδώσει προ πολλού  τα ηνία των οικονομιών τους και των πολύτιμων σε περίπτωση πολέμου, τηλεπικοινωνιακών τους δικτύων απαξάπασες  στην Κίνα από την οποία και βρίσκονται τα κράτη της Κεντρικής Ασίας  εξαρτημένα στους τομείς αυτούς σχεδόν σε απόλυτο βαθμό. Συγχρόνως η Κίνα (έχοντας διαρρήξει ποικιλοτρόπως την κατανομή αρμοδιοτήτων που είχε συμφωνηθεί με την Ρωσία ) έχει αρχίσει πλέον να τους πουλά και στρατιωτικό εξοπλισμό  , προϊόν των υποκλοπών ρωσικής τεχνολογίας στις οποίες κατά κόρον επιδόθηκε στο παρελθόν.

Ο πολιτικό-στρατιωτικός έλεγχος της Ρωσίας στα κράτη της Κεντρικής Ασίας την τελευταία  τουλάχιστον 5ετια είχε αρχίσει να υποχωρεί σταθερά και να περιορίζεται :

α) σε κάποιες ρωσόφωνες εκπομπές που μετέδιδαν τα Κεντρασιατικά ΜΜΕ , τις οποίες ωστόσο άρχισαν να υποσκελίζουν οι τουρκόφωνες εκπομπές και τα τουρκοσήριαλ που εκπέμπονται από τον Turksat-4A και τον Gokturk-2 σε μια εμβέλεια που έφτανε, με την άδεια της Κίνας φυσικά, και καταλάμβανε όχι μόνον την Σιτζιανγκ αλλά μέχρι και  το Λάος,

β) Σε κάποιες μουσιακές ρωσικές βάσεις και κάποιες επετειακές στρατιωτικές ασκήσεις , χωρίς έως πρότινως ουσιαστικό περιεχόμενο. Αντιθέτως η Κίνα ,σε αγαστή συνεργασία με τις κυβερνήσεις τους, έχει καταφέρει να “περάσει”  ακόμα κι ένοπλες δυνάμεις στα εδάφη των Κεντροασιατικων κρατών, εγγυούμενη πλέον στην ουσία αυτή για την   ασφάλεια τους με το πρόσχημα αφενός ότι κινδυνεύουν από τους καταπιεσμένους ντόπιους διαδηλωτές τα έργα BRI της κι εισάγωντας  στα εδάφη, ειδικά των Καζακστάν, Κιργισταν και Τατζικιστάν που συνορεύουν μαζί της, στρατό που τεχνηέντως  βάπτισε ως δήθεν ιδιωτικό (ώστε να ξεπεράσει τα εμπόδια της νομοθεσίας των   πρώην σοβιετιών που προέκυπταν από το Σύμφωνο της Τασκένδης-CSTO κι απαγόρευαν είσοδο ξένου στρατού στα εδάφη τους) , αφετέρου κι ύστερα από τα γεγονότα στο Αφγανιστάν ένοπλες αστυνομικές της δυνάμεις τις οποίες παρέταξε, δημιουργώντας φυλάκια ,εντός της επικράτειας των προαναφερθέντων Κεντροασιατικων κρατών και κατά μήκος των συνόρων τους με το Αφγανιστάν και την Σιτζιανγκ ,με μοναδική εξαίρεση το Τουρκμενιστάν.

Με αυτό τον τρόπο , τόσο το Συλλογικό Σύμφωνο Ασφαλείας – CSTO είχε αρχίσει πλέον  να φυλλοροεί και να χάνει σημασία και αξία, όσο και το EUEA (η Ευρασιατική Οικονομική Ένωση δηλαδή) να μένει κενό γράμμα νόμου χωρίς αντίκρισμα , αφού  στην ουσία ( εάν εξαιρέσεις κάποιους μικρομεσαίους Ρώσους  που επιχείρησαν να δραστηριοποιηθούν στις περιοχές) η Ρωσία δεν ανέπτυξε κάποια σοβαρή επενδυτική δράση μέσω της EUEA στις πρώην Σοβιετίες  και ποτέ η Ένωση  δεν διασυνδέθηκε με το BRI.

Ο δε εκτοπισμός της Ρωσίας από την Κεντρική Ασία με ήπια Κινεζικά μέσα και με την σταδιακή αδρανοποίηση του ρόλου της, κατά την προσωπική μου άποψη,   θα συνεχιζόταν σταθερά εάν η Ρωσία δεν έπαιρνε ένα ανέλπιστο  φιλί ζωής , δύο μόλις μήνες μετά την συνάντηση Μπάιντεν-Πούτιν στις 16.6.2021 στην Γενεύη, οπότε περί την 8.8.2021 είδαμε να εξελίσσεται η φερόμενη ως άτακτη απομάκρυνση των ΗΠΑ από το Αφγανιστάν.

Αυτή , μεταξύ άλλων, οδήγησε τα διάφορα τζιχαντιστικά στοιχεία και Ταλιμπάν να περνούν σωρηδόν τα σύνορα,να  εισέρχονται  και να διασκορπίζονται στα κεντρασιατικά κράτη του Βορρά (Ουζμπεκιστάν,Τατζικιστάν, Κιργισταν και Καζακστάν)  γεγονός που ήταν κι η βασική αιτία   που αναβάθμισε εκ νέου τον ρόλο της Ρωσίας κι αναζωογόνησε το CSTO , το οποίο αίφνις όλοι οι Κεντρασιάτες ηγεμονίσκοι, καθώς και η Κίνα άρχισαν να ξαναθυμούνται κι αυτό από μισοτελειωμένο  να αποκτά και πάλι ενεργό ρόλο και δράση στην περιοχή.

Χαρακτηριστικό είναι ότι μεταξύ 2 έως και 10 Αυγούστου 2021 ακόμα και το Ουζμπεκιστάν στην περιοχή Σουρκαντάρια διεξήγαγε κοινές στρατιωτικές ασκήσεις με την Ρωσία ώστε να αντιμετωπιστούν οι κίνδυνοι που ξεπηδούσαν από το Αφγανιστάν . Όλα δε τα Κεντρασιατικά κράτη έκτοτε θυμήθηκαν να προχωρήσουν και σε αγορές ρωσικού στρατιωτικού εξοπλισμού ως προς τις οποίες εμφάνιζαν χαρακτηριστική ραθυμία όλο το προηγούμενο διάστημα..

Έτσι, θα έλεγε κανείς πως αιφνίδια , εξαιτίας της εμφανιζόμενης ως ασύντακτης εκκένωσης του Αφγανιστάν από τις Αμερικανικές δυνάμεις και των κινδύνων που προκάλεσαν στις Κεντροασιατικές δημοκρατίες , ταράζοντας τα ήρεμα νερά  των πολιτικών τους ελίτ , τονώθηκαν εξαιτίας των όψιμων παραγγελιών αυτών στις οποίες προχώρησαν τα χτυπημένα από τις δυτικές κυρώσεις Ρωσικά ταμεία, ενώ η Κίνα είδε το χαλί που έστρωνε επιμελώς ως τότε στην περιοχή να τσαλακώνεται …

4- Οι δικές μου πάλι πληροφορίες σχετικά με τα τεκταινόμενα στο Καζακστάν, λένε πως οι δυσαρεστημένοι από τις κινεζόφιλες κυβερνήσεις τους ντόπιοι πληθυσμοί , οι οποίοι βίωσαν την δεσποτεία και τον πλήρη έλεγχο, την καταπίεση  και την ακόμα μεγαλύτερη φτωχοποίηση τους, αλλά και την ρύπανση του περιβάλλοντος τους, από την επικυριαρχία της Κίνας, επαναστάτησαν με την κρυφή προσδοκία ότι θα τους προσαρτήσει (αλά Κριμαία) η μητέρα Ρωσία, ενόψει και του ελλείμματος εναλλακτικής επιλογής  πολιτικού προσωπικού στην χώρα τους,που δεν τους έδιδε την δυνατότητα να ευελπιστούν σε κάτι άλλο ,πέραν του να αναπολούν τις πάλαι ποτέ καλές μέρες που βρίσκονταν τακτοποιημένοι κάτω από τις φτερούγες της μαμάς, τέως σοβιετικής, Ρωσίας. Μάλιστα ανάμεσα τους έχουν παρεισφρήσει πλήθος αλλοδαπών τζιχαντιστικών στοιχείων , που αυτή την φορά  συντηρούν την ένταση των διαμαρτυριών και των επεισοδίων, γεγονός που εξαναγκαστικά πλέον ώθησε τους Ναζαρμπαγιεφ κι  Τοκάγιεφ να στρέψουν τους οφθαλμούς τους από την Κίνα που έως πρότινως τα είχαν προσηλώσει και να αποταθούν στο  CSTO, ενισχύοντας κι αναβαθμίζοντας , με την κίνηση τους αυτή εκ νέου τον ρόλο και την σημασία της Ρωσίας στην περιοχή της Κεντρικής Ασίας..

Μιας Ρωσίας που σήκωσε το γάντι δεχόμενη ωστόσο να στείλει δυνάμεις της με τον όρο ότι αυτές δεν θα εμπλακούν στρατιωτικά, αλλά ο ρόλος τους θα είναι επικουρικός ώστε να δράσουν οι ντόπιες δυνάμεις ασφαλείας κι ουδείς άλλος ..

Για να μην τα πολυλογούμε για εμένα η συγκεκριμένη στάση υποδηλώνει πως η Ρωσία στέλνει το μήνυμα πως είναι παρούσα στο παιχνίδι από το οποίο ως τώρα συστηματικά κι απροκάλυπτα την εκτόπιζαν , έχει υπόψη της τις κρυφές προσδοκίες των Καζακων για επανένωση-ομοσπονδοποίηση  , επωφελείται του πλεονεκτήματος που της δόθηκε βάζοντας  στρατιωτικές της δυνάμεις μέσα  στην επικράτεια του Καζακστάν κι εδραιώνοντας την μέχρι πρόσφατα δοκιμαζόμενη  πολιτικοστρατιωτική της επιρροή, δίχως όμως συγχρόνως  να δεσμεύεται απέναντι στην σημερινή κυβέρνηση της χώρας  κι αφήνοντας συγχρόνως  την πόρτα της ανοιχτή σχετικά με το τι στο τέλος κι ύστερα από τα κρυφά παζάρια , που λαμβάνουν χώρα αυτή την στιγμή, θα επιλέξει να πράξει.

Αξίζει να σημειωθεί ότι τα ρωσικά μέσα δημοσίευαν αυτές τις μέρες ότι ο 80χρονος Ναζαρμπαγιεφ σκέφτεται σοβαρά να εγκαταλείψει την χώρα με την πρόφαση λόγων υγείας και πολλούς υποστηρικτές του κι άτομα του περιβάλλοντός του  ήδη να την έχουν εγκαταλείψει. Ενώ αξίζει να σημειωθεί ότι και πολλά σοβαρά think tanks  από την άλλη πλευρά του Ατλαντικού ,συνεπικουρούν , κάνοντας σαφή λόγο πως το έως σήμερα σύστημα εξουσίας του Καζακστάν  πρέπει να λάβει οριστικά τέλος και το πιθανότερο είναι ότι οδηγείται προς αυτό.

Έτσι το lose-lose, που επικαλέστηκε ο συνομιλητής, εγώ στην προκειμένη περίπτωση, μάλλον θα το απέδιδα κάπου ανάμεσα στους Κινεζόφιλους διεφθαρμένους Καζάκους κυβερνητικούς  και στα  εξελισσόμενα ως τώρα  σχέδια της Κίνας ,που μοχλοποιώντας το διεφθαρμένο σύστημα της χώρας επιχειρούσαν  να εμφανίσουν την ίδια πλέον ως τον εγγυητή ασφάλεια της περιοχής της Κεντρικής Ασίας οδηγώντας σταθερά και με το μαλακό  σε υπερφαλάγγιση  της Ρωσίας.

Έτσι όταν ο Τοκάγιεφ αναφερόταν σε ξένες δυνάμεις που συνωμοτούσαν εναντίον της χώρας του, μην εκλαμβάνουμε ως δεδομένο ότι αυτές ενεργούσαν εις βάρος των συμφερόντων της Ρωσίας στην περιοχή της Κεντρικής Ασίας. Η απουσία κινήσεων τους , μπορεί να δίνει χώρο στην Ρωσία να ελιχθεί βγάζοντας την από την δυσχερή θέση στην οποία βρισκόταν ως τώρα… Διότι τα συμφέροντα των Καζάκων πολιτικών βρίσκονταν ευθέως διασυνδεδεμένα με αυτά της Κίνας ,που είχε ήδη προ πολλού διεισδύσει για τα καλά , με όχημα το  BRI , μέσα στα κράτη της Κεντρικής Ασίας   και βρισκόταν σε άριστη συνεργασία με τις διεφθαρμένες ελίτ τους αλλάζοντας, μέσω αυτών  τις υφιστάμενες μετασοβιετικές ισορροπίες , μετατοπίζοντας σταθερά  το ισοζύγιο της άσκησης γεωπολιτικής επιρροής στην περιοχή  υπέρ της.

Aπό την άλλη, αυτό που βλέπω εγώ είναι ότι ο κύριος  Πούτιν πάει στην  Σύνοδο Κορυφής της Γενεύης με την γραπτή δήλωση Μπάιντεν ήδη στο χέρι  ότι οι ΗΠΑ στο ζήτημα Ουκρανία  δεν πρόκειται να επιτεθούν ένοπλα στην Ρωσία και συγχρόνως  με το προνόμιο από τις 16.6.2021 κι εφεξής να είναι ο μοναδικός ηγέτης που έχει έρθει (με διάφορα προσχήματα) πολλαπλώς κι επανειλημμένως σε διά ζώσης συνομιλίες  κι επικοινωνίες με τον Πρόεδρο Μπάιντεν .

Κι όποιος πει ότι πέραν των όσων διοχετεύονται στον τύπο γνωρίζει πράγματι  το αντικείμενο των μεταξύ τους συνεννοήσεων και συνομιλιών κα μπορεί να εγγυηθεί ως προς αυτό , μάλλον αιθεροβατεί.

Σε σημερινή του ανακοίνωση πάντως το Στέιτ Ντιπάρτμεντ επικαλούμενο και τις δηλώσεις Μπλίνκεν δήλωσε αυτολεξεί :

“Ο Πρόεδρος Μπάιντεν ξεκαθάρισε απολύτως στον Πρόεδρο Πούτιν: Σε ό,τι αφορά τα θέματα ευρωπαϊκής ασφάλειας, δεν πρόκειται να υπάρξει τίποτα για την Ευρώπη χωρίς την Ευρώπη, όχι μόνο πλήρης συντονισμός, πλήρης διαβούλευση, αλλά και συμμετοχή.”

(*Ο λαός το λέει αυτό “τα λέω στην νύφη για να τα ακούει η πεθερά “. Κι η πεθερά, δηλαδή η  Γερμανίδα ΥπΕΞ, σήμερα, 7.1.2022 που γράφεται αυτό το άρθρο,  επισκέπτεται τις ΗΠΑ…)

Συνοψίζοντας και κατά την ταπεινή μου άποψη για να μην αυταπατούμαστε, ο κύριος Πούτιν  έχει καταφέρει αυτό που κάνεις άλλος αρχηγός κράτους δεν κατάφερε  με τέτοιο ρυθμό  κι αντίστοιχη   ένταση ως τώρα (ασχέτως των εμφανιζόμενων δυσκολιών της Ρωσίας) ! Δηλαδή να είναι ο άμεσος και  προνομιακός συνομιλητής του ίδιου του Προέδρου των ΗΠΑ και να αναβαθμίζεται συνεχώς αλλά  και να εδραιώνεται συστηματικά το τελευταίο 6μηνο  ο ασταθής έως πρόσφατα, ρόλος της χώρας του στην περιοχή της Κεντρικής Ασίας . Γιατί εάν ακούσατε ποτέ προηγούμενα τέτοια ενεργοποίηση του Συμφώνου της Τασκένδης στην Κεντρική Ασία  και τόσες αλλεπάλληλες  κλήσεις  του CSTO  και για την συνδρομή της Ρωσίας στην περιοχή όσες αυτές που μεσολάβησαν στο σύντομο χρονικό διάστημα, από την Σύνοδο Κορυφής της Γενεύης την 16.6.2021 μέχρι τώρα, παρακαλώ πείτε το μου κι εμένα !

5- Τέλος ένα φλέγον θέμα που νομίζω μας αφορά κι οφείλει να αναλυθεί διεξοδικότερα  είναι το ζήτημα του κατά πόσον η γενικότερη αναταραχή κι ενδεχόμενη ανατροπή της κυβέρνησης του Καζακστάν είναι ικανή να αναστείλει ή ακόμα και να ανατρέψει εκ θεμελίων , τα σχέδια Ερντογάν αφενός για οικειοποίηση της “γαλάζιας πατρίδας” ως συλλήβδην πατρίδας των Κεντροασιατικών λαών και σφετερισμό της από όλους ανεξαιρέτως , αφετέρου της προώθησης της ιδέας επίσημης αναγνώρισης από τους λαούς αυτούς του τουρκοκυπριακού ψευδοκράτους  ως δήθεν ανεξάρτητης κρατικής οντότητας.

Νομίζω ότι το θέμα αυτό κι οι συγκεκριμένες αντανακλάσεις του στην περιοχή μας, θα έπρεπε να αποτελεί το κύριο μέλημα μας, περισσότερο κι από τα γεωπολιτικά.παιχνιδια ανακατανομής γεωστρατηγικών σφαιρών ισχύος στην Κεντρική Ασία κι Ανατολική Ευρώπη που διαπραγματεύονται αυτή την εποχή οι μεγάλες δυνάμεις, ώστε να αναχαιτίσουν την επιδρομή της Κίνας κι όσων την συνεπικουρούν (και δεν είναι λίγοι κι είναι κι ετερόκλητοι)  προς τα δυτικά , δηλαδή προς την Ανατολική Μεσόγειο και την Ευρώπη.

Σε αυτό το πεδίο όταν θα κατακάτσει ο κουρνιαχτός, τότε θα δούμε σε ποιον θα αποδώσουμε τον ρόλο του loser  και σε ποιον όχι. Είναι νωρίς για τέτοιους χαρακτηρισμούς. Γιατί μην ξεχνούμε πως οι μεγάλες δυνάμεις δεν παίζουν πρέφα, αλλά σκάκι, ασχέτως εάν εμείς εξαιτίας της πολυπλοκότητας του παιχνιδιού είμαστε πράγματι ικανοί να ερμηνεύσουμε ορθά  τις κινήσεις τους πάνω στην σκακιέρα ή όχι.

Σχετικά sites:

https://thediplomat.com/tag/china-kazakhstan-relations/

https://astanatimes.com/2019/09/kazakhstan-and-china-strengthening-friendship-and-partnership-in-a-new-era/

https://thepeoplesmap.net/country/kazakhstan/

https://m.posts.careerengine.us/p/5e8dcdaba808db5c25883c21

https://www.orfonline.org/expert-speak/china-central-asia-relations-an-uneasy-co-existence/

https://link.springer.com/chapter/10.1057/9781137299338_8

http://www.xinhuanet.com/english/2020-09/13/c_139363906.htm

https://thediplomat.com/2017/01/in-turkey-us-loss-is-chinas-gain/

https://epc.ae/en/details/featured/chinas-economic-influence-in-turkey-manifestations-and-calculations

https://thediplomat.com/2012/04/erdogan-visits-xinjiang/

https://thediplomat.com/2016/11/will-turkey-join-the-shanghai-cooperation-organization-instead-of-the-eu/

https://www.aa.com.tr/en/turkey/gokturk-2-was-launched-from-china/297225

*Η Μαρία Παπαδοπούλου είναι Δικηγόρος και Αναλύτρια Διεθνών Σχέσεων.

Του Πέτρου Παπακωνσταντίνου

Αν πιστέψουμε τα ισχυρότερα αγγλόφωνα μέσα, αυτό που διαδραματίζεται στο Καζακστάν είναι μια ακόμη “έγχρωμη επανάσταση” αθώων διαδηλωτών σε πρώην σοσιαλιστική χώρα, την οποία απειλεί να συντρίψει η πάντα επίφοβη ρωσική αρκούδα. Το μενού των δυτικών πρακτορείων καταπίνουν αμάσητα, με ελάχιστες εξαιρέσεις, και τα ελληνικά μέσα ενημέρωσης, για να επιβεβαιώσουν άλλη μία φορά πόσο φτηνή και αναξιόπιστη έχει καταντήσει η εγχώρια δημοσιογραφία την τελευταία δεκαετία. Οι εξελίξεις στο Καζακστάν είναι όντως δραματικές και εγκυμονούν σοβαρές διεθνείς επιπτώσεις, αλλά δεν μπορούν να ερμηνευτούν με παρωχημένα, ψυχροπολεμικά στερεότυπα.

Κατ’ αρχάς, δυο λόγια για τη σημασία της υπό συζήτηση χώρας. Με έκταση λίγο μεγαλύτερη από το σύνολο της Δυτικής Ευρώπης, το Καζακστάν δεσπόζει στην Κεντρική Ασία, βασικό θέατρο που “Μεγάλου Παιχνιδιού” ανάμεσα στη Ρωσική και τη Βρετανική Αυτοκρατορία, στον 19ο αιώνα. Στη σύγχρονη εποχή, μήλο της έριδος για τις μεγάλες δυνάμεις και τις πολυεθνικές εταιρείες αποτελούν ο τεράστιος πλούτος της χώρας σε πετρέλαιο και φυσικό αέριο, αλλά και σε πλήθος μεταλλευμάτων, συμπεριλαμβανομένου του ουρανίου της, το οποίο τροφοδοτεί τους πυρηνικούς αντιδραστήρες της Ιαπωνίας, της Γαλλίας, του Καναδά, της Ινδίας και άλλων χωρών.

Παραδοσιακά χώρα νομάδων, που απέκτησε εθνική υπόσταση μόνο μετά την Οκτωβριανή Επανάσταση, ως ομόσπονδη Δημοκρατία της ΕΣΣΔ (ίσως πρέπει να ξαναδούμε την κριτική της Ρόζα Λούξεμπουργκ στους μπολσεβίκους, ότι με την πολιτική τους για την αυτοδιάθεση των εθνών θα δημιουργούσαν εθνικισμούς και εκεί όπου δεν υπήρξαν, αλλά αυτό είναι μια μεγάλη συζήτηση), το Καζακστάν είχε πάντα στενή σχέση με τη Ρωσία. Στο δεύτερο μισό του εικοστού αιώνα, περίπου το 36% του πληθυσμού του ήταν Ρώσοι. Σήμερα το ποσοστό αυτό έχει μειωθεί περίπου στο 25%, αλλά τα ρωσικά είναι η δεύτερη επίσημη γλώσσα του κράτους. Ο επί μακρόν ηγέτης της Σοβιετικής Ένωσης Λεονίντ Μπρέζνιεφ διετέλεσε, μεταπολεμικά, επικεφαλής του ΚΚ στο Καζακστάν, το οποίο δεν είχε εκδηλώσει ποτέ διαθέσεις ανεξαρτησίας και ήταν η τελευταία σοβιετική Δημοκρατία που ανακηρύχτηκε ανεξάρτητη. Στο Καζακστάν βρίσκεται το ρωσικό διαστημικό κέντρο του Μπαϊκονούρ και φιλοξενούνται ρωσικές βάσεις, ενώ η χώρα ανήκει στο μετασοβιετικό, στρατιωτικό Σύμφωνο Συλλογικής Ασφάλειας, μαζί με Ρωσία, Λευκορωσία, Αρμενία, Κιργιστάν και Τατζικιστάν.

Μετά την ανακήρυξη ανεξαρτησίας, ο ηγέτης του Καζακστάν Νουρσουλτάν Ναζαρμπάγεφ (ένα από τα μέλη της ηγεσίας του ΚΚΣΕ που πήραν από μία σοβιετική Δημοκρατία ο καθένας και τη λεηλάτησαν μαζί μ’ αυτούς που έγιναν ολιγάρχες σε μια νύχτα. στο αμόκ των ιδιωτικοποιήσεων για ένα κομμάτι ψωμί) ακολούθησε μια πολιτική δύο ταχυτήτων. Στο στρατιωτικό πεδίο, εμφανιζόταν πιστός σύμμαχος της Ρωσίας για να μη διακινδυνεύσει επεισόδια με την ισχυρή ρωσική μειονότητα, όπως συνέβη σε Γεωργία, Ουκρανία και Μολδαβία, με την εμφάνιση ντε φάκτο ανεξάρτητων ρωσόφωνων περιοχών. Στο εσωτερικό, όμως, προωθούσε τον καζάκικο εθνικισμό σε βάρος των Ρώσων, ενώ στις διεθνείς σχέσεις προσπαθούσε να εξισορροπήσει τη ρωσική επιρροή με ανοίγματα προς άλλα κέντρα ισχύος, αρχικά κυρίως το Πεκίνο. Διψώντας για ενέργεια και ορυκτά, η ανερχόμενη Κίνα επένδυσε ισχυρά στο Καζακστάν, το οποίο λόγω γεωγραφικής θέσης αποτελεί σημαντικό κρίκο στο μεγαλεπήβολο σχέδιο του Σι Τζινπίνγκ για τον καινούργιο Δρόμο του Μεταξιού.

Τα τελευταία χρόνια, το Καζακστάν ενίσχυσε ιδιαίτερα τις σχέσεις του και με την Τουρκία, ερεθίζοντας τη Ρωσία. Το ιστορικό υπόβαθρο ήταν γόνιμο. Το πρώτο τουρκικό χανάτο ιδρύθηκε, τον έκτο αιώνα μ.Χ., στα εδάφη που βρίσκονται σήμερα στο νότιο Καζακστάν, το Κιργιζιστάν, το Ουζμπεκιστάν και τη δυτική Μογγολία. Στην τουρκική μυθολογία του Εργκένεγκον, η λύκαινα Ασένα, από τις στέπες της Κεντρικής Ασίας, είναι εκείνη που διασώζει και μεγαλώνει τους πρώτους Τούρκους- από εδώ και το έμβλημα των Γκρίζων Λύκων. Το επικρατούν θρήσκευμα του σύγχρονου Καζακστάν είναι το σουνιτικό Ισλάμ, αν και οι θρησκευόμενοι είναι μειοψηφία και οι μαντήλες στους δρόμους όχι μόνο σπανίζουν, αλλά δεν αντιμετωπίζονται και ευνοϊκά από τις αρχές. Τελευταία το Καζακστάν προμηθεύτηκε drones και τεθωρακισμένα οχήματα από την ΝΑΤΟϊκή Τουρκία, πράγμα που θορύβησε ακόμη περισσότερο το Κρεμλίνο. Εδώ και χρόνια, το Καζακστάν συμμετέχει στο Συμβούλιο Τουρκικών Κρατών, που εκφράζει το παλιό όραμα του Τουργκούτ Οζάλ για αναβίωση του παντουρκισμού, “από την Αδριατική μέχρι το Σινικό Τείχος”.

Αλλά η “πολυεπίπεδη” εξωτερική πολιτική του Ναζαρμπάγεφ δεν άφηνε έξω από τον ορίζοντά του ούτε τις μεγάλες ιμπεριαλιστικές δυνάμεις της Δύσης. Ο μέχρι το 2019 πρόεδρος του Καζακστάν καλλιεργούσε καλές σχέσεις με τις ΗΠΑ, ανέθεσε στη Chevron την εκμετάλλευση του μεγαλύτερου πετρελαϊκού κοιτάσματος της χώρας του και συμφώνησε δημοσίως με τους πολέμους των ΗΠΑ στο Ιράκ και το Αφγανιστάν. Ο ίδιος και οι ολιγάρχες που τον στήριζαν έβγαλαν τις περιουσίες τους στο Σίτι του Λονδίνου και επένδυσαν μαζικά στη βρετανική αγορά ακινήτων. Η εταιρεία πολιτικών συμβούλων του Τόνι Μπλερ εγκαταστάθηκε, με το αζημίωτο, στην πρωτεύουσα του Καζακστάν, που τότε λεγόταν Αστάνα, το 2011 και στήριζαν τις επικοινωνιακές κινήσεις του στο εσωτερικό και το εξωτερικό. Μετά την άγρια καταστολή διαδηλωτών, τον Δεκέμβρη του ίδιου χρόνου, όπου κάμποσοι διαδηλωτές έχασαν τη ζωή τους, ο ίδιος ο Μπλερ του έστειλε επιστολή (την έβγαλε στο φως της δημοσιότητας τρία χρόνια αργότερα ο Guardian), όπου μεταξύ άλλων του έγραφε: “Όσο τραγικό κι αν είναι αυτό το γεγονός, δεν θα πρέπει να συσκοτίσει την τεράστια πρόοδο που έχει συντελεστεί στο Καζακστάν τα τελευταία χρόνια”. Ακολουθούσαν οδηγίες για τη διαχείριση της επικονωνιακής ζημιάς.

Δεν είναι περίεργο που οι δυτικές κυβερνήσεις δεν εξέφρασαν καμία δυσφορία όταν ο Ναζαρμπάγεφ εκλεγόταν πρόεδρος με ποσοστά από 97% και πάνω, όταν καθιστούσε εθνική γιορτή της χώρας τη μέρα της πρώτης εκλογής του, όταν μετονόμαζε την πρωτεύουσα σε Νουρσουλτάν (το μικρό του όνομα, σαν να κάναμε την Αθήνα- Κυριάκος), ή όταν αναγορευόταν σε ισόβιο Ηγέτη του Έθνους μετά την θεωρητική αποχώρησή του από την εξουσία, το 2019. Λέμε θεωρητική, γιατί μπορεί μεν να παρέδωσε την προεδρία σ’ έναν δικό του άνθρωπο, τον σημερινό πρόεδρο Κάσιμ- Γιομάρτ Τοκάγεφ, αλλά εννοούσε να οδηγεί από το πίσω κάθισμα: συνέχισε να είναι ο ίδιος πρόεδρος του ισχυρότατου Συμβουλίου Εθνικής Ασφαλείας, άφησε την κόρη του πρόεδρο της Γερουσίας (και πιθανή διάδοχο του Τοκάγεφ), ενώ στενοί σύμμαχοί του συνέχισαν να ελέγχουν τους κρίσιμους τομείς των μυστικών υπηρεσιών, του τραπεζικού συστήματος και των υδρογονανθράκων.

Μ’ αυτά και μ’ αυτά, το Καζακστάν εξελίχθηκε, παρά τον αυταρχισμό και τη διαφθορά, στην πιο σταθερή από τις χώρες της Κεντρικής Ασίας, με ένα κατά κεφαλήν εισόδημα στα επίπεδα χωρών όπως το Μεξικό και η Μαλαισία, δηλαδή των σχετικά σταθερότερων χωρών της περιφέρειας. Ωστόσο η υπερεξάρτηση από τους υδρογονάθρακες και τα ορυκτά είχε το τίμημά της, με την κατάρρευση των τιμών, από το 2014 και μετά. Η κατάσταση έβραζε υπογείως από καιρό και το φιτίλι που άναψε τη μεγάλη πυρκαγιά της τελευταίας εβδομάδας ήταν η απόφαση της κυβέρνησης να απελευθερώσει τις τιμές των καυσίμων. Αυτό είχε ως συνέπεια να διπλασιαστεί μέσα σε ένα βράδυ η τιμή του υγροποιημένου αερίου που χρησιμοποιούν τα ΙΧ, γεγονός που εξόργισε τον κόσμο και έβγαλε στους δρόμους, πρώτα στο δυτικό τμήμα της χώρας, μετά και στη μεγαλύτερη πόλη, το Αλμάτι, πλήθη διαδηλωτών.

Προσπαθώντας να εκτονώσει το αντιπολιτευτικό κίνημα, ο Τοκάγεφ άλλαξε πρωθυπουργό και κυβέρνηση, ακύρωσε την απόφαση για απελευθέρωση των καυσίμων και εξήγγειλε φιλολαϊκά μέτρα. Ήταν όμως αργά. Το κίνημα είχε ριζοσπαστικοποιηθεί, αποκτώντας καθαρά πολιτικό , αντικαθεστωτικό χαρακτήρα. Διαδηλωτές φώναζαν “να φύγει ο γέρος”, εννοώντας τον 81χρονο Ναζαρμπάγεφ, γκρέμιζαν αγάλματά του και καταλάμβαναν δημόσια κτίρια. Γρήγορα άρχισαν οι βανδαλισμοί τραπεζών και επιχειρήσεων, οι εμπρησμοί κρατικών κτιρίων και εμφανίστηκαν ένοπλες ομάδες που πυροβολούσαν αστυνομικούς. Σύμφωνα με τις αρχές, τουλάχιστον 16 αστυνομικοί σκοτώθηκαν από σφαίρες, ενώ ένας από αυτούς αποκεφαλίστηκε.

Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι ο βασικός παράγοντας που τροφοδότησε τις ταραχές ήταν η οργή και απόγνωση μεγάλων τμημάτων του πληθυσμού για την οικονομική του κατάσταση, τη διαφθορά και την καταπίεση. Ωστόσο είναι δύσκολο να φανταστεί κανείς ότι μια πολιτικά ακέφαλη κοινωνική διαμαρτυρία, σε μια σχετικά ήρεμη, τις προηγούμενες δεκαετίες χώρα φτάνει μέσα σε μια νύχτα σε τέτοια επίπεδα οργάνωσης που να καταλαμβάνει σειρά δημοσίων κτιρίων και να επιδίδεται σε αντάρτικο των πόλεων. Οι υπόνοιες για ανάμιξη ξένων κέντρων είναι εύλογες.

Με την πλάτη στον τοίχο, ο Τοκάγεφ αναγκάστηκε να καλέσει το Σύμφωνο Συλλογικής Ασφάλειας, δηλαδή τη Ρωσία, να στείλει στρατεύματα για να βοηθήσει στην αντιμετώπιση της ένοπλης εξέγερσης. Η παρουσία 2.500 Ρώσων αλεξιπτωτιστών και άλλων δυνάμεων από πρώην σοβιετικές δημοκρατίες είναι βέβαιο ότι θα επιταχύνει την εκτόνωση της παρούσας κρίσης. Οι πολιτικές επιπτώσεις της, όμως, θα ξετυλιχτούν σε βάθος χρόνου.

Η πιο άμεση επίπτωση θα είναι το τέλος της εποχής Ναζαρμπάγεφ. Ήδη, ο Τοκάγεφ τον παραμέρισε και ανέλαβε ο ίδιος το Συμβούλιο Εθνικής Ασφαλείας, ενώ ο Ηγέτης του Έθνους είναι άφαντος και πολλοί λένε ότι έφυγε κρυφά, με την οικογένειά του, στο εξωτερικό. Όσο για τον διάδοχό του, μάλλον θα έχει την τύχη του Λουκασένκο. Ο πρόεδρος της Λευκορωσίας προσπαθούσε για χρόνια να ισορροπήσει ανάμεσα στη Ρωσία και τη Δύση, εξασφαλίζοντας οφέλη και από τους δύο (δεν είναι τυχαίο ότι Γάλλοι και Γερμανοί έκλεισαν με τους Ρώσους τη συμφωνία για την ειρήνευση στην Ουκρανία όχι στο Παρίσι ή το Βερολίνο, αλλά στο Μινσκ της Λευκορωσίας), αλλά έγινε πολιτικός όμηρος του Πούτιν από τη στιγμή που στηρίχτηκε στα στρατεύματα και τις μυστικές υπηρεσίες του για την αντιμετώπιση του μεγάλου αντιπολιτευτικού κινήματος που τον αμφισβητούσε. Το ίδιο θα συμβεί με τον Τοκάγεφ, ο οποίος, αν και κινεζόφιλος (ήταν πρεσβευτής στο Πεκίνο και μιλάει κινέζικα), κάλεσε το υπό ρωσική ηγεμονία Σύμφωνο Συλλογικής Άμυνας και όχι το Σύμφωνο της Σαγκάης, στο οποίο επίσης μετέχει το Καζακστάν, για να τον διασώσει.

Η συγκυρία της παρούσας κρίσης επίσης προβληματίζει, καθώς την ερχόμενη Δευτέρα αρχίζουν στη Γενεύη οι κρίσιμες διαπραγματεύσεις ΗΠΑ- Ρωσίας για το Ουκρανικό, και όχι μόνο: ο Βλαντιμίρ Πούτιν έχει ήδη προτείνει, από τις 17 Δεκεμβρίου, κάτι σαν μια “νέα Γιάλτα”, αξιώνοντας από τον Τζο Μπάιντεν να δεσμευτεί ότι δεν θα υπάρξει περαιτέρω επέκταση του ΝΑΤΟ προς ανατολάς, κι ότι η Ουκρανία θα μείνει στρατιωτικά ουδέτερη. Από την πλευρά του, ο Μπάιντεν έχει δώσει κάποιες ενδείξεις ότι θα μπορούσε να συμβιβαστεί με μια πιο διαλλακτική γραμμή έναντι της Ρωσίας για να αποτρέψει τον στρατηγικό εναγκαλισμό της με τον πιο επικίνδυνο αντίπαλο της Αμερικής στον 21οι αιώνα, την Κίνα. Τη στιγμή λοιπόν που η Ρωσία ετοιμάζεται να διαπραγματευτεί για το μεγάλο πρόβλημα στο δυτικό της μέτωπο, έρχεται η κρίση στο Καζακστάν να της ανοίξει ένα καινούργιο μέτωπο, στο μαλακό της υπογάστριο, στο Νότο. Χώρια που, ύστερα από τις περιπέτειες της Λευκορωσίας, η κρίση στο Καζακστάν θα έχει ήδη αναζωπυρώσει τους φόβους του Πούτιν ότι η αμφισβήτηση των σαθρών, μετασοβιετικών καθεστώτων μπορεί κάποια μέρα να φτάσει και μέχρι τα τείχη του Κρεμλίνου.

https://ppapacon.blogspot.com/2022/01/blog-post.html

“Αν η Ρωσία αποτύχει – θα μας αλέσουν”

Ο Αλεξάντερ Λουκασένκο πιστεύει ότι η κατάσταση στο Καζακστάν είναι μια προσπάθεια επίθεσης στις μετασοβιετικές χώρες οι οποίες συνορεύουν με τη Ρωσία, προκειμένου να «πνίξουν τη Ρωσία στο αίμα», γράφει η σερβική b92.

«Θέλουν να πνίξουν τη Ρωσία στο αίμα. Επαναλαμβάνω για άλλη μια φορά: Εάν η Ρωσία αποτύχει, δεν θα ξέρουμε καν πού θα καταλήξουμε. Απλώς θα μας σκάσουν. Όπως λέω – θα μας αλέσουν στις μυλόπετρες και θα μας φτύσουν», είπε ο Λουκασένκο, σύμφωνα με το RIA Novosti που επικαλείται στο Sputnik Belarus.

Θεωρεί ότι η αποστολή μονάδων στρατου του CSTO προκάλεσε, όπως είπε, «ανησυχία» στους διοργανωτές και τους συμμετέχοντες στις διαδηλώσεις στο Καζακστάν.

Στο Καζακστάν, από τις 2 Ιανουαρίου, μετά την αύξηση των τιμών των καυσίμων, σημειώνονται διαδηλώσεις που έχουν κλιμακωθεί σε συγκρούσεις με αστυνομικές δυνάμεις και στις οποίες περίπου χίλιοι άνθρωποι τραυματίστηκαν και αρκετές δεκάδες σκοτώθηκαν.

Η Λευκορωσία έστειλε δυνάμεις στο Καζακστάν ως μέρος της αποστολής του CSTO (Οργανισμός της Συνθήκης Συλλογικής Ασφαλείας).

https://www.echedoros-a.gr

του Ξαβιέ Μαρτέν, καθηγητή Πανεπιστημίου

Ο «πατέρας της σύγχρονης φυσιολογίας», Ελβετός, Αλμπρεχτ φον Χάλερ (1708-1777): «Αν ζούσαν επί Διοκλητιανού θα είχαν γίνει οι μεγαλύτεροι διώκτες των χριστιανών».

Ο Βολταίρος, όσο ανώτερος και αν φαίνεται από όλες τις απόψεις, δεν μονοπωλούσε το φανατισμό μεταξύ των συναδέλφων του. Ο Ρουσώ εξηγούσε στον [συγγραφέα] Μπερναντέν ντε Σαιν – Πιέρ, ο οποίος τον επιδοκίμαζε: «Οι φιλόσοφοι φωνάζουν πολύ για την θεολογική αδιαλλαξία, αλλά […] είναι τουλάχιστο ίδιοι με τους εχθρούς τους». Τουλάχιστο ίδιοι: άρα πιθανώς περισσότερο. Οι δύο φίλοι δεν είναι οι μόνοι που συμμερίζονται την ίδια άποψη.

Χειρότεροι από τους Ιησουίτες…

Ας πάρουμε την περίπτωση Λενγκέ.[i] Είναι αναντίρρητο ότι αυτός προέρχεται από το φιλοσοφικό κίνημα. Αλλά αυτό το δυνατό μυαλό κρατάει αποστάσεις από τους άλλους φιλοσόφους, των οποίων απεχθάνεται έντονα τον αλαζονικό και βάναυσο σεκταρισμό. Διαγνώνοντας τον Φανατισμό των Φιλοσόφων το 1764 έφτασε να το κάνει με πραγματικούς όρους τίτλο ενός κατηγορητηρίου. Πρέπει να το δεχτούμε; Αυτά τα μεγάλα μυαλά δίνουν «την αίσθηση ενός συνδέσμου τυραννικών λογίων και φιλοσόφων – διωκτών». Εχουν υποδουλώσει τη λογοτεχνία «με την τρομοκρατία που εμπνέουν και το κακό που της κάνουν». «Καταστρέφουν ανεπανόρθωτα όποιον έχει τη δυστυχία να εντάσσεται στην πολιτοφυλακή τους. Ποτέ οι Ιησουίτες […] δεν είχαν τέτοια υπερφίαλη φιλοδοξία, ούτε τόσο βάναυσο φανατισμό, ούτε τόσο ευρεία απήχηση». Ποτέ οι Ιησουίτες: δεν είναι και λίγο να το λες.

Βάναυσος φανατισμός, φιλοσοφία διώκτρια. Ας μη πιστέψουμε ότι υπερβάλλει. Ας θυμηθούμε τη μνησικακία του Βολταίρου κατά των υπερβολικά ασεβών νέων συναδέλφων, το ζήλο του να τους συντρίψει, να τους φυλακίσει με βασιλικό διάταγμα [εννοείται, όχι καταφεύγοντας στα δικαστήρια], τη σαφή του επιθυμία να καταστείλει τη λογοτεχνία, την υπότροπη διάθεσή του για βρώμικα καθήκοντα καταδότη της αστυνομίας: να καταγγείλει, να υπενθυμίσει το παρελθόν του α ή του β, να υποδείξει ευθέως ή έμμεσα  την κατοικία του, να δραστηριοποιήσει τις υψηλές του σχέσεις… Η εν λόγω σέκτα, ακριβώς, κάλυψε με το όνομα του Βολταίρου τη «λογοτεχνική αδιαλλαξία», ξεπέρασε στους ίδιους καιρούς τον Λουί-Σεμπαστιάν Μερσιέ[ii], ο οποίος δεν χρησιμοποιεί αρκετά σκληρές εκφράσεις για να αμαυρώσει τον «μοναδικό και γελοίο δεσποτισμό» αυτών των «αθλίων τυράννων». Ας έχουμε το θάρρος να το θυμίσουμε: ο ιστορικός Πωλ Βερνιέ τολμούσε να μιλάει επίκαιρα στα Ανάμεικτα Ρενέ Πομώ, για διανοητική τρομοκρατία – έκφραση στην κυριολεξία υπογραμμισμένη – ενορχηστρωμένη από το Φερνέ από τον Βολταίρο και επεκτεινόμενη ακόμα και στο Παρίσι από τον ντ’ Αλαμπέρ….

Συνωμοτικό πνεύμα

…«Οι φιλόσοφοι, μας λέει ο Γκαξότ[iii], κραύγαζαν κατά της τυραννίας. Η πραγματική τυραννία ήταν αυτή που εξασκούσαν αυτοί στη λογοτεχνία». Η αδιαλλαξία, ο φανατισμός των Γάλλων φιλοσόφων του 18^ου αιώνα, κατά τις πηγές, είχαν εντυπωσιάσει τους επισκέπτες τους που ήλθαν από μακριά, ως ένθερμοι θαυμαστές κατά την άφιξή τους παρά κατά την αναχώρησή τους.

Ο Αγγλος ιστορικός Γίβων ο οποίος συναναστρεφόταν για τρεις και πλέον μήνες με την Κα Ζοφραίν, τον Ελβέτιο και τον Χόλμπαχ, σημειώνει στα Απομνημονεύματά του: «Δεν μπορώ να επιδοκιμάσω τον αδιάλλακτο ζήλο των φιλοσόφων και εγκυκλοπαιδιστών φίλων του Χόλμπαχ και του Ελβέτιους. …Κήρυτταν τις αρχές του αθεϊσμού με την απολυτότητα των δογματικών, και έβλεπαν τους πιστούς ως γελοίους και περιφρονητέους»….

Ο Γάλλος συγγραφέας, πολιτικός και φιλέλληνας Σατωμπριάν (1768-1848): «Το πραγματικό πνεύμα των Εγκυκλοπαιδιστών απέβλεπε στην καταστρατήγηση ακόμα και της ελευθερίας της σκέψης».

 Ο Ελβετός Σμιντ, ο οποίος βρίσκεται στο Παρίσι περίπου πέντε χρόνια αργότερα, προσφέρει αρκετά λυπηρές λεπτομέρειες για τις υποψίες, τις δυσφημήσεις και τις δυσμένειες, και ζηλοφθονίες, που διανθίζουν τη ζωή των φιλοσοφικών κύκλων. Τα πολιτισμικά βράδια στου βαρώνου Χόλμπαχ; «Ξεφουρνίζουν παραμύθια, […] λένε κάτι διασκεδαστικό και σπάνια κάτι αληθινό για τρίτους, ο καθένας πληρώνει το λογαριασμό του».

Ο Μιλανέζος Αλεσάντρο Βέρι – αδελφός του Πιέτρο Βέρι, και όπως αυτός φίλος του Μπεκαρία – στις δύο παραμονές του στο Παρίσι (Οκτώβριο-Νοέμβριο 1766 και Φεβρουάριο-Μάρτιο 1767) εξαίρει τη θερμή φιλοξενία που του επιφύλαξαν (Χόλμπαχ, ντ’ Αλαμπέρ, Ντιντερώ, Μορελέ…). Αλλά αποδοκιμάζει, επίμονα, ότι δεν ανέχονται την αντίρρηση.  Η διάγνωσή του είναι ανησυχητική: «Περιφρονούν τη λογική, ενώ καμώνονται ότι την εφαρμόζουν». Η προκατάληψή τους εναντίον του Ρουσώ είναι επίμονη. Και μετά, «ο αθεϊσμός είναι τόσο του συρμού που οι Γάλλοι θεωρούν ηλίθιους όσους δεν έχουν μια τόσο ξεκάθαρη άποψη σαν αυτούς. […] Αυτό κρύβει ένα συνωμοτικό πνεύμα. Αυτό δεν μ’ αρέσει καθόλου». «Ένα δεν μπορώ να συγχωρήσω σ’ αυτούς τους μεγάλους άνδρες: το ότι είναι τόσο φανατικοί κατά των ορθοδόξων [εννοεί καθολικούς]· εάν μπορούσαν θα έστηναν Ιερά Εξέταση εναντίον όσων δεν  συμμερίζονται τις απόψεις τους». Ναι, υπάρχει «φιλοσοφική δίωξη» εναντίον του Ρουσώ: «είναι ασυγχώρητο έγκλημα να πιστεύει σε μια θρησκεία». Ως προς τον Μορελέ, ο οποίος δεν τον ευχαρίστησε για την αποστολή στοιχείων για το ατέλειωτο Λεξικό της Συναναστροφής (ποτέ δεν εκδόθηκε), ο Πιέτρο Βέρι δύσκολα κρύβει την ενόχλησή του: «Επειδή στο Παρίσι όλα λειτουργούν με φανατισμό και πείσμα, εγώ δεν επιθυμώ να θαυμάζω αυτές τις θεότητες»· το ξαναλέει ανάγλυφα, με μια διατύπωση κομψά μεταφορική: «Επαναλαμβάνω, επιστρέφω στην πατρίδα μου, επειδή δεν θέλω οι κόρες μου να μείνουν σε αυτό το πορνείο»….

«Η πλέον επικίνδυνη πανούκλα»

…Μετά τον Αγγλο, τον Ελβετό, τον Ιταλό, η μαρτυρία ενός Σουηδού. Ενας φωτισμένος πρίγκιπας, του περιβάλλοντος του Σουηδού βασιλιά με το όνομα Γουσταύος ο 3^ος, γράφει στη μητέρα του τις εντυπώσεις από το Παρίσι: «Γνώρισα ήδη σχεδόν όλους τους φιλοσόφους: Μαρμοντέλ, Γκριμ, Τομά, τον αβά Μορελέ, τον Ελβέτιο· καλύτερα να τους διαβάζεις παρά να τους συναντάς». Αυτό θυμίζει τις εκφράσεις της Κας Σουαζέ η οποία φοβούμενη «την αποδοκιμασία των λογίων» ως την «πλέον επικίνδυνη πανούκλα» σημείωνε: «Προτιμώ να έχω σχέσεις με τα βιβλία τους παρά με τους ίδιους και μ’ αρέσει να τους βλέπω μόνο στις προσωπογραφίες».

Ο πρίγκιπας συνεχίζει: «Είναι παράξενο ότι ο Μαρμοντέλ, ο οποίος είναι πολύ διασκεδαστικός στα παραμύθια του και τόσο ελαφρός, τόσο λίγος στη συζήτηση· είναι ένας κατευθυνόμενος ο οποίος μιλάει με έναν ακραίο ενθουσιασμό [εννοεί υπερδιέγερση] » και επιπλέον αποδεικνύεται «ο μεγαλύτερος δημοκράτης» (Μέχρι την αλλαγή των πραγμάτων, και θα είναι πολύ λιγότερο κατά την Επανάσταση)…

Και είναι αλήθεια ότι το έλλειμά τους σε μετριοφροσύνη εγγίζει την αλαζονεία. Η Κα Γκραφινύ ονομάζει τον Ελβέτιο «η Σοφία» για τη διανοητική του αυταρέσκεια και υποχρεώνεται να σημειώσει: «Ο Λοκ δεν είναι ξεσκονιστής του. Ο μεγάλος Λοκ […] θα είναι πάντα μεγάλος, γιατί επισήμανε αυτό που η Σοφία έπρεπε να πει». H οποία δεν σκεφτόταν την προσωπογραφία του Ferme Générale[iv] (επάγγελμα του Ελβέτιους)  παρά να σκιαγραφήσει τον μυθιστοριογράφο Φουζερέ ντε Μονμπρόν:

«Η γη δεν ήταν άξια να τον βαστάζει. Είχε μια υπέρτατη περιφρόνηση για όλους, με εξαίρεση τον εαυτό του. Πίστευε ότι ήταν ο εξυπνότερος άνθρωπος του κόσμου: μιλούσε για τα πάντα με τόνο απόλυτο […], και αλίμονο σε όποιον θα του έφερνε αντίρρηση».

Ο Γάλλος φιλόσοφος και ιδρυτής της κοινωνιολογίας Ωγκύστ Κοντ (1798-1857): Οι μεγάλοι φιλόσοφοι του Διαφωτισμού επιθυμούσαν «να συγκεντρώσουν όλες τις εξουσίες στα χέρια τους»

«Τσιμουδιά» μπροστά στον Νταλαμπέρ

Ο δούκας του Σουαζέλ με ενόχληση εμπιστεύεται στον Βολταίρο ότι «Ετσι και μιλήσει ο Νταλαμπέρ πρέπει να υποταχτούμε»· και προσθέτει εντυπωσιακή ειλικρίνεια ενός μεγάλου λειτουργού: «Η  ματαιοδοξία του μεγάλου Ντ’Αλαμπέρ απωθεί». Από την πλευρά του, αν και σταθερός φίλος του Ντ’ Αλαμπέρ, ο Βολταίρος θέλει πολύ, με μισόλογα, να δεχτεί ότι είναι ένα από «αυτά τα άξια λόγου πρόσωπα που ίσως έχουν υπερβολική αδιαλλαξία […]τα οποία αγαπούν μάλλον να διδάσκουν παρά να αρέσουν, θέλουν να εισακούονται και δεν καταδέχονται να ακούν». Ο Ρουσώ στο Κοινωνικό Συμβόλαιο καταγγέλλει την «υπερήφανη φιλοσοφία». Συνοψίζει, στα Ονειρα, την εμπειρία που είχε από τους «νεωτερικούς φιλοσόφους», οι οποίοι «ένθερμοι ιεραπόστολοι του αθεΐσμού και πολύ ανυποχώρητα δογματικοί, […] δεν μπορούν να κάνουν καθόλου χωρίς οργή σε οποιονδήποτε σημείο θα τολμούσαμε να διαφοροποιηθούμε».

«Θα συνέτριβαν τον καθένα…»

Η Κα Ντεφάν, η οποία γνωρίζει το χώρο, ισχυρίζεται ότι «τα έργα […] των καλύτερων μυαλών μας» δεν είναι παρά «εγκώμιο της φιλοσοφίας, ή μάλλον εγκώμιο των φιλοσόφων». Τους βλέπει σαν «μια συνάθροιση φιλοσόφων» η οποία, με βάση μόνο την αξία ότι είναι άθρησκοι, όπως και η ίδια, «είναι πεπεισμένοι ότι είναι πολύ φωτισμένοι […], αλλά των οποίων η ματαιοδοξία, η περηφάνεια και η έπαρση απαξιώνουν την ηθική (σικ) τους». Σόφισμα, περηφάνεια και αυθάδεια: αυτά είναι τα τρία θέματα που αναδύονται αναφέροντας τους φιλοσόφους. Και δίψα για κυριαρχία. «Ως προς τους νεωτερικούς φιλοσόφους σας», γράφει στο Βολταίρο που προσποιείται ότι αποτελεί εξαίρεση, «ποτέ δεν υπήρξαν λιγότερο φιλόσοφοι και λιγότερο ανεκτικοί, θα συνέτριβαν τον καθένα που δεν θα γονάτιζε μπροστά τους». Χωρίς διφορούμενα. Επιστρέφει λοιπόν μετά από τρία χρόνια. Η μομφή είναι βαρειά. Είναι σαφής. «Οι φιλόσοφοί σας ή μάλλον οι λεγόμενοι φιλόσοφοι είναι ψυχρές προσωπικότητες· φανταχτεροί χωρίς να είναι πλούσιοι, τολμηροί χωρίς να είναι γενναίοι, κήρυκες της ισότητας υπό το πνεύμα της κυριαρχίας, […] υπερήφανοι, γεμάτοι μίσος, εκδικητικοί· κάνουν μισητή τη φιλοσοφία». Με δυο λόγια, είναι ολοφάνερο ότι τους εκτιμά ελάχιστα.

Εχοντας εκλεγεί γραμματέας της γαλλικής Ακαδημίας, ο Ντ’ Αλαμπέρ με αποδοχές από τις οποίες πρέπει να φροντίσει τη θέρμανση του χώρου, η Κα Ντεφάν επικαλείται ένα εντυπωσιακό και αστραφτερό χαρακτηριστικό: «Θα λυπόμουν τα ξύλα και στη θέση τους θα έριχνα όλα τα καλά τους έργα».

«Οι βάρβαροι του 18^ου αιώνα»

Υπερήφανη αδιαλλαξία των φιλοσόφων; Δίκαια ή άδικα κάποιοι θα τη θυμηθούν κατά την Τρομοκρατία. Ο Ρισέρ ντε Σεριζύ, κατά τη διάρκεια της Συμβατικής του Θερμιδόρ, πρωτόβγαλτος από τις απαίσιες δεξαμενές του Φουρκιέ – Τενβίλ, θυμάται τους δογματικούς της εποχής του Διαφωτισμού ως «υπεφουσκωμένους από σοφίσματα και υπερηφάνεια» όπως και ως «πεισματάρηδες και φανατικοί στις διενέξεις», και μιλάει για τον «δογματικό παραλογισμό τους».

Στην καρδιά του Διευθυντηρίου, ο συγγραφέας Λα Αρπ, φιλόσοφος και «προστατευόμενος» του Βολταίρου, τον οποίο αναγόρευσε «στύλο της εκκλησίας μας» και αποκαλούσε στην αλληλογραφία του «αγαπητέ μου μπαμπά» ή «μεγάλε Μπαμπά», ο Λα Αρπ  θα καταγγείλει χωρίς αβρότητα, μεταγενεστέρως, την «υπερηφάνεια της φιλοσοφίας», όχι χωρίς να καθορίσει: «Ενας φιλόσοφος του 18^ου αιώνα ποτέ δεν λέει και δεν θα πει έσφαλα· αυτό είναι ηθικά αδύνατο». Στο μεταξύ ο λιβανιστής του «μεγάλε Μπαμπά», αποσύρθηκε και μεταστράφηκε στα μπουντρούμια της Τρομοκρατίας. Με αυτό το φωτισμό και αφού ξανασκέφτηκε τα πάντα, «δεν βλέπει τίποτε το φωτεινό» στα φιλοσοφικά συστήματα του 18^ου αιώνα, «παρά τη καταστροφική βούληση, και τη φιλοδοξία κυριαρχίας στην κοινή γνώμη». Λόγια ενός άνδρα, το ξαναλέμε, ο οποίος ήταν μαζί τους και τους θυμάται – λέει οι δικοί μας – και επιπλέον είχε ένα προνομιούχο δεσμό με τον χαρισματούχο αρχηγό αυτού του κινήματος εγκληματιών συκοφαντών (πρέπει να σεβαστούμε το λεξιλόγιο που επηρεάζεται από το πάθος). Τους αποκαλεί επίσης χωρίς κάποια υπερβολή, στο ίδιο βιβλίο, «οι βάρβαροι του 18^ου αιώνα».

Λίγο αργότερα, ο Ωγκύστ Κοντ θα εκτιμήσει από την πλευρά του, ότι οι μεγάλοι άνδρες του Διαφωτισμού «δεν επιθυμούσαν παρά τη μεταφυσική δοκησισοφία […] για να συγκεντρώσουν στα χέρια τους όλες τις εξουσίες». Παρόμοια ήταν άλλωστε, στο ίδιο τον αιώνα τους, η άποψη του Ρουσώ, αυτή του Μαρά, του Ελβετού γιατρού, ο οποίος έφτασε μέχρι να προαισθανθεί, το 1783, ότι ήλθε η στιγμή που θα αδυνατούσαν «να εμποδίσουν την αναταραχή των κυβερνήσεων, την ανατροπή των Κρατών». Μαρά είναι αυτός που εκθειάστηκε  ως ο φρικτός αιμοδιψής της Επανάστασης.

Aς συγκεντρώσουμε εδώ τις απόψεις και άλλων σύγχρονων, ξένων ή Γάλλων.

Ο Ελβετός φιλόσοφος και επιστήμονας [Aλμπρεχτ φον] Χάλερ συμφωνεί απόλυτα με τον Μπονέ, τον συμπατριώτη και συνάδελφό του, ότι «ο κ. Βολταίρος, όπως ο Ντιντερό, όπως ο Λα Μετρί, ακόμα και ο κ. Μ[ωπερτου]ί θα είχαν γίνει μεγάλοι διώκτες, αν ήταν στη θέση των δικαστών επί Δομιτιανού, ή επί Διοκλητιανού».

Αλεσσάντρο Βέρι (1741-1816): Οι Εγκυκλοπαιδιστές «αν μπορούσαν θα έστηναν ξανά την Ιερά Εξέταση για τους αντιφρονούντες»

«Μυαλό θρησκόληπτης γριάς»

Ο Αγγλος Ουίλλιαμ Κονστέιμπλ, ο οποίος με δυσκολία μπόρεσε να προσεγγίσει τον φιλοξενούμενο του Φερνέ, «δεν είναι καθόλου χαρούμενος» από τον Βολταίρο… «Τον θεωρεί ως ένα φανατικό γεμάτο κακία»· αυτό τα λέει όλα. Με δυο λόγια, αυτός ο παρατηρητής δεν εντυπωσιάστηκε από καμία ανεκτικότητα. Ο συμπατριώτης του Οράς Γουλπόλ συνήθως είναι κι αυτός συχνά αυστηρός.

Η αυστηρότητά του αφορά κυρίως στον κύκλο του Χόλμπαχ, όπου κυριαρχεί η ματαιοδοξία, και του οποίου οι μαθητές του μοιάζουν οπλισμένοι με τόση ανοιχτωσύνη πνεύματος όση μια θρησκόληπτη γριά – αυτό είναι προσβλητικό για τη γριά. Προσθέτει άλλωστε: «Και όμως θα προτιμούσα καλύτερα να είμαι η θρησκόληπτη· υπάρχει λιγότερη προσποίηση σ’ αυτήν». Σχετικά με τις θλιβερές «υποκλίσεις» των υπερήφανων συγγραφέων σε κάποιους απωθητικούς ευρωπαίους ηγεμόνες, ο Γουωλπόλ δεν τρώγεται από καμμιά «επιθυμία να διαβάσει τα κοπλιμέντα των δήθεν φιλοσόφων· να αρκούνται στην πληρωμή τους. Υπάρχει μόνο ένας Βολταίρος που διαβάζεται ακόμα, παρά τα όσα αναξιοπρεπή έπραξε. […] Φθάσατε στο τέλος, στην πατρίδα σας, να κάνετε τη λογική τόσο παράλογη όσο τα παλιά αλαμπουρνέζικα των σχολών […]. Ο ίδιος ο Βολταίρος κηρύττει σαν αιρεσιάρχης, κατά του καλού γούστου, τόσο ο ενθουσιασμός του [παραλίγο να διαβάσουμε: ο οίστρος του] τον καθιστά χολερικό […]».

«Σκληρότητα καρδιάς»

Η αλληλογράφος του, Κα ντυ Ντεφάν, είχε από καιρό επισημάνει τη διαφορά ως προς την πνευματική ατμόσφαιρα των δύο χωρών λέγοντας για τους Αγγλους: «Δεν έχουν επιτακτικό, δογματικό τόνο, λένε μεγαλύτερες αλήθειες απ’ ό,τι λέμε εμείς, όχι για να ξεχωρίσουν, να καθοδηγήσουν, να γίνουν διάσημοι· οι δικοί μας συγγραφείς επαναστατούν από φιλοδοξία […]». Σε αυτό το σημείο, η ανάλυση του καλού αβά Μορελέ – φιλόσοφος και αυτός – φαινόταν πολύ απλοϊκή, και επιβεβαιωτική, εκ των πραγμάτων της γαλλικής παρέκκλισης. Εύρισκε υπερβολικά «μετέωρη» τη σκέψη των καλύτερων μυαλών πέραν της Μάγχης, και αντιθέτως συνέπιπτε με τον φίλο του Ουίλιαμ Πίτυ: «Μπορεί εμείς οι άλλοι Γάλλοι φιλόσοφοι να πέφτουμε σε ένα αντίθετο λάθος, να είμαστε υπερβολικά πεπεισμένοι, πολύ σίγουροι για τις απόψεις μας, αλλά τουλάχιστον έχουμε αναπαυμένο το πνεύμα μας , ευτυχία που σπάνια υπάρχει ανάμεσά τους». Ανετα αυτοϊκανοποιημένοι που είναι δογματικοί… Την ανάπαυση του πνεύματος, ο Μορελέ θα τη γευτεί λίγο κατά την Επανάσταση, η οποία τον κακομεταχειρίστηκε πολύ άγρια, στερώντας του τα πάντα (σχηματικά) εκτός από τη ζωή, αφήνοντάς του μόνο τα στοιχειώδη και μάλιστα στα γεράματα. Η παρατήρηση λοιπόν που παραθέτουμε, είναι ότι ο αβά Μορτελέ την είχε αποστάξει ιδιαίτερα έναντι του [Εντμουντ] Μπερκ, ο οποίος έφτασε να πει ότι η προσωνυμία «νεωτερικοί φιλόσοφοι» έχει την αρετή ότι «εκφράζει ότι μπορούμε να καταλάβουμε από ποταπότητα, αγριότητα, σκληρότητα της καρδιάς».

Το 1797, το Δοκίμιο για τις Επαναστάσεις του Σατωμπριάν, που χαρακτηρίζει ακόμα παρά τα φαινόμενα «το πνεύμα του απερχόμενου αιώνα», δεν παραλείπει να υπογραμμίζει ότι « το πραγματικό πνεύμα των Εγκυκλοπαιδιστών ήταν μια διωκτική μανία καθιερωμένων θεσμών, η αδιαλλαξία απόψεων, που απέβλεπε, μεταξύ των άλλων, στην καταστρατήγηση και αυτής της ελευθερίας της σκέψης» (πάντοτε λοιπόν, λίγο πολύ έμμονο, το τυραννικό πρότυπο της μοναδικής σκέψης). Σε μια μεταγενέστερη σημείωση (του 1826), ο ίδιος συγγραφέας επιβεβαιώνει την αίσθησή του ότι «Οι Εγκυκλοπαιδειστές ήταν οι πλέον αδιάλλακτοι άνθρωποι, […] οι οποίοι έπαιρναν τη διάθεση της πληγωμένης ματαιοδοξίας τους ως συναίσθημα  ανεξαρτησίας, τα κακά τους ήθη ως επιστροφή στο φυσικό δίκαιο, και το αντιθρησκευτικό τους πάθος για σοφία».

[i] Simon-Nicolas-Henri Linguet (1736 – 1794). Γάλλος δημοσιογράφος και δικηγόρος. Εξορίστηκε, φυλακίστηκε και τελικά καρατομήθηκε από τους Επαναστάτες.

[ii] Louis–Sébastien Mercier (1740-1814). Γάλλος συγγραφέας και φιλόσοφος. Θεωρούσε τον Ντεκάρτ υπεύθυνο για την Τρομοκρατία και κατηγορούσε τον Βολταίρο ότι κατέστρεψε την ηθική επιτιθέμενος στη θρησκεία.

[iii] Pierre Gaxotte (1895 – 1982). Γάλλος ιστορικός και ακαδημαϊκός, ο οποίος ασχολήθηκε ιδιαίτερα με τη Γαλλική Επανάσταση.

[iv] Το σύστημα Ferme Générale δημιουργήθηκε το 1789. Ήταν μια ομάδα χρηματιστών που εισέπραττε φόρους σύμφωνα με τους όρους μίσθωσης που είχε συναφθεί μεταξύ αυτών και του Βασιλιά.

Μετάφραση: Ευάγγελος Δ. Νιάνιος

Πηγή: Xavier Marten, Voltaire méconnu, Aspects cachées de l’ Humanisme des Lumières, DMM, 2015

του Στράτου Σιμιτζή*

Ένας θεσμός-θρύλος

Αν η μνήμη μου δεν με απατά, παρακολουθώ την Πρωτοχρονιάτικη Συναυλία της Φιλαρμονικής της Βιέννης από την δεκαετία του ’60. Φυσικά πρόκειται για θεσμό πολύ παλαιότερο. Πρόκειται για ένα μουσικό θεσμό-θρύλο, που αν κάποιος αρχίσει να τον παρακολουθεί, αποκλείεται να τον εγκαταλείψει.

Για πολλούς φίλους της κλασσικής μουσικής, η Συναυλία είναι ταυτισμένη με την Πρωτοχρονιά. Είναι κάτι σαν εθισμός, συνήθεια.

Το γεγονός ότι μεταδίδεται από εκατοντάδες τηλεοπτικά και ραδιοφωνικά μέσα παγκοσμίως, και την παρακολουθούν εκατομμύρια φίλοι της μουσικής, ενώ ένας απλός ενδιαφερόμενος πρέπει να περιμένει δύο και τρία χρόνια για να προμηθευτεί εισιτήριο κοινής θέσης, αυτά εκφράζουν την παγκοσμιότητα του θεσμού.

Εδώ στη χώρα μας, είναι η ΕΡΤ, γενικά, η δημόσια τηλεόραση που παρέχει στους φίλους της μουσικής αυτό το προνόμιο.

Στην Πρωτοχρονιάτικη Συναυλία του 2022 της Φιλαρμονικής διηύθυνε ο διάσημος αρχιμουσικός και πιανίστας Ντάρεν Μπαρενμποιμ.

Οι φίλοι της Συναυλίας απόλαυσαν τις αθάνατες μελωδίες της οικογένειας Στράους- Γιόχαν, Γιόζεφ και Έντουαρντ- όπως και άλλων σπουδαίων συνθετών- μουσουργών.

Μάλιστα, μια εκτέλεση απαιτούσε τη συμμετοχή των μουσικών σε ομαδικό τραγούδι και σφύριγμα, δημιουργώντας καινοτομίες στην Συναυλία.

Όμως, η Συναυλία περιλάμβανε και χορευτικές εκτελέσεις από το Εθνικό Μπαλέτο, όπως και επίδειξη από την Ισπανική Σχολή Ιππασίας της Βιέννης με τα υπέροχα άλογα της ράτσας Πιπιζάνερ. Στο διάλειμμα, υπήρχε ξενάγηση στα δώδεκα σημεία της Αυστρίας που η UNESCO έχει εντάξει στα μνημεία πολιτιστικής κληρονομιάς.

Μια μοναδική απόλαυση μελωδίας και χορού, σε ένα περιβάλλον μεγαλοπρέπειας, αισθητικής και αρχοντιάς που ορίζουν την αίγλη της Αυστρο-ουγγρικής αυτοκρατορίας και των Αμβούργων.

Κοντολογίς, πρόκειται για θέαμα και ακρόαμα που δεν χάνονται.

Ευλογημένο αλλά και φάρος λογικής

Οι ευχές για το Νέο Έτος 2022, παίρνουν και δίνουν. Κυρίαρχη ευχή, αυτή για την υγεία μετά από όσα περάσαμε και περνάμε από τον Covid-19.

Όμως, υπάρχουν κι άλλες ευχές που είναι εξίσου απαραίτητες για τον άνθρωπο.

Για παράδειγμα η εξ ουρανού ευλογία, μια και το μέγιστο κομμάτι της ανθρωπότητας πιστεύει σε μια απώτερη είτε λέγεται Θεός, είτε Αλλάχ, είτε Βούδας ή όπως άλλως.

Τώρα, όσοι δεν πιστεύουν ας μην ζητήσουν την ευλογία τους. Είναι προσωπική υπόθεση.

Ακόμη, απαραίτητη είναι η επικράτηση της κοινής λογικής. Με τον άκρατο παραλογισμό που κυριαρχεί στον πλανήτη μας, η κοινή λογική έχει καταντήσει είδος πολυτελείας.

Για δείτε τις αντιδράσεις μας απέναντι σε ένα παγκόσμιο κίνδυνο που απειλεί την υγεία μας και αυτή την ζωή μας.

Πολυφωνία, πολυγνωμία, μαχητικές και βίαιες αντιπαραθέσεις, αντί για μια ενιαία, μαζική και ομόφωνη αντιμετώπιση.

Να, γιατί η ευχή να επικρατήσει στον κόσμο η κοινή λογική είναι ουσιώδης για το 2022.

Καλή χρονιά και ευλογημένο και ας είναι φάρος λογικής.

Γιατί ο άνθρωπος, μόνο με κοινή λογική μπορεί να αντιμετωπίσει τα κρίσιμα προβλήματα.

*Ο Στράτος Σιμιτζής είναι Δημοσιογράφος και Συγγραφέας. Από τα βιβλιοπωλεία διατίθεται η νέα συλλογή διηγημάτων του με τίτλο: “Η αρχόντισσα του κάμπου”. Εκδόσεις “Μέθεξις”.