του Thomas Karat | 22 Μαΐου 2026
Ένα βράδυ στα τέλη Δεκεμβρίου 2025, μια γυναίκα στην Ελβετία άνοιξε στο κινητό της μια εφαρμογή παράδοσης τροφίμων. Γέμισε το καλάθι της και πληκτρολόγησε μια διεύθυνση παράδοσης στις Βρυξέλλες — ένα διαμέρισμα που είχε επισκεφθεί πολλές φορές, του οποίου ο ιδιοκτήτης δεν μπορούσε πλέον να φύγει από το Βέλγιο και δεν μπορούσε πλέον να πληρώσει τίποτα από μέσα σε αυτό. Στο ταμείο καταχώρισε την ελβετική της κάρτα. Η πληρωμή απορρίφθηκε. Προσπάθησε ξανά. Απορρίφθηκε ξανά.
Ο άνδρας που περίμενε τα τρόφιμα ήταν ο Jacques Baud, εβδομήντα ετών, απόστρατος συνταγματάρχης του ελβετικού στρατού και πρώην αξιωματικός της Ομοσπονδιακής Υπηρεσίας Πληροφοριών, ο οποίος είχε εργαστεί στις Βρυξέλλες για το ΝΑΤΟ. Στις 15 Δεκεμβρίου 2025, δεκαπέντε ημέρες πριν από την μπλοκαρισμένη παράδοση, το Συμβούλιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης τον είχε εντάξει σε έναν κατάλογο. Ήταν πλέον, στη γλώσσα της Επίσημης Εφημερίδας, πρόσωπο «υπεύθυνο για, εφαρμογή ή υποστήριξη ενεργειών ή πολιτικών αποδιδόμενων στην Κυβέρνηση της Ρωσικής Ομοσπονδίας». Οι λογαριασμοί του πάγωσαν σε όλα τα είκοσι επτά κράτη-μέλη. Η μετακίνησή του εντός Σένγκεν απαγορεύτηκε. Κάθε κάτοικος της ΕΕ που του έστελνε χρήματα — για ενοίκιο, για φάρμακα, για ένα σάντουιτς — διέπραττε ποινικό αδίκημα. Το ευρωπαϊκό δίκτυο πληρωμών, ελέγχοντας αυτόματα τη διεύθυνση παράδοσης σε σχέση με τον κατάλογο, απέρριψε την πληρωμή. Φίλοι στις Βρυξέλλες άρχισαν να του πηγαίνουν τρόφιμα στην πόρτα.
Ο Baud δεν είχε κατηγορηθεί για κάποιο έγκλημα. Δεν είχε παρουσιαστεί ποτέ ενώπιον δικαστή. Αυτό που είχε κάνει ήταν να γράφει και να μιλά — σε βιβλία που εκδόθηκαν στο Παρίσι, σε podcast που ηχογραφήθηκαν με Αμερικανούς δημοσιογράφους — για τον πόλεμο στην Ουκρανία με όρους που απέκλιναν από την προτιμώμενη αφήγηση του Συμβουλίου. Είχε υποστηρίξει, μεταξύ άλλων, ότι η επιδίωξη της ουκρανικής κυβέρνησης να ενταχθεί στο ΝΑΤΟ συνέβαλε στην πρόκληση της εισβολής του 2022, ένα επιχείρημα που είχε αντλήσει, με αναφορά στην πηγή, από συνέντευξη του 2019 του Oleksiy Arestovych, τότε ενός από τους ανώτερους συμβούλους του Ουκρανού προέδρου Volodymyr Zelensky. Γι’ αυτό είχε γίνει, με την έννοια που είχε κάποτε η λέξη στη μεσαιωνική Ευρώπη, ένας εκτός νόμου: ένας άνθρωπος τοποθετημένος έξω από την προστασία του νόμου, αφημένος στην καλοσύνη των γειτόνων που μπορούσαν ακόμη να του μεταφέρουν σωματικά τρόφιμα στην πόρτα.
Ο νόμος που παρήγαγε αυτή την κατάσταση αποτελεί τον εκτελεστικό βραχίονα ενός στρατιωτικού προγράμματος για το οποίο οι περισσότεροι Ευρωπαίοι και Αμερικανοί δεν έχουν ακούσει ποτέ. Ο Οργανισμός Βορειοατλαντικού Συμφώνου τρέχει το πρόγραμμα από το 2020, μέσω μιας μονάδας στο Νόρφολκ της Βιρτζίνια, που ονομάζεται Innovation Hub. Το όνομα του προγράμματος είναι Cognitive Warfare — Γνωστικός Πόλεμος. Το ιδρυτικό του κείμενο, που συντάχθηκε από τον απόστρατο Γάλλο αντισυνταγματάρχη François du Cluzel και δημοσιεύθηκε τον Ιανουάριο του 2021, περιγράφει το πεδίο-στόχο του με μια φράση δανεισμένη από το λεξιλόγιο της αντι-υπονόμευσης:
«…μια ενσωματωμένη πέμπτη φάλαγγα, όπου ο καθένας, χωρίς να το γνωρίζει, συμπεριφέρεται σύμφωνα με τα σχέδια ενός από τους ανταγωνιστές μας».
Το κείμενο όριζε τον ανθρώπινο νου ως το έκτο πεδίο στρατιωτικών επιχειρήσεων, μετά τη γη, τη θάλασσα, τον αέρα, τον κυβερνοχώρο και το διάστημα. «Η ανάπτυξη δυνατοτήτων πρόκλησης βλάβης στις γνωστικές ικανότητες των αντιπάλων θα αποτελέσει αναγκαιότητα», ανέφερε. «Το πεδίο δράσης του είναι παγκόσμιο και αποσκοπεί στην κατάληψη του ελέγχου του ανθρώπινου όντος, τόσο του πολίτη όσο και του στρατιωτικού».
Τον Οκτώβριο του 2021, ο du Cluzel ρωτήθηκε ευθέως, σε πάνελ που διοργάνωσε η NATO Association of Canada, αν το γνωστικό πεδίο επεκτείνεται και στους ίδιους τους πληθυσμούς του ΝΑΤΟ. Η απάντησή του, καταγεγραμμένη στα ίδια τα πρακτικά του Innovation Hub, άρχισε με τη λέξη «πληθυσμός». Το γνωστικό πεδίο εκτεινόταν «πολύ πέρα από τα μέλη των ενόπλων μας δυνάμεων», είπε, και το ΝΑΤΟ θα «χρειαστεί να προστατεύσει τον πληθυσμό μας». Μια επιστημονικά αξιολογημένη ανάλυση των εγγράφων πλαισίωσης του ΝΑΤΟ για το 2023 παραθέτει τη Συμμαχία να προσδιορίζει «μια έκρηξη αντισυστημικού λαϊκισμού» ως πιθανό δείκτη επιτυχημένων γνωστικών επιχειρήσεων του αντιπάλου. Η εσωτερική πολιτική διαφωνία, μέσα σε αυτό το πλαίσιο, εμφανίζεται στη στήλη των ενδείξεων για ξένη χειραγώγηση.
Τον Δεκέμβριο του 2025, ο επικεφαλής επιστήμονας του ΝΑΤΟ, δρ Bryan Wells, δημοσίευσε την πιο έγκυρη δημόσια δογματική διατύπωση που έχει παραγάγει μέχρι σήμερα το πρόγραμμα. Ο γνωστικός πόλεμος, έγραψε, λειτουργεί «κάτω από το κατώφλι της ένοπλης σύγκρουσης», στοχεύοντας «την εκπαίδευση, τα μέσα ενημέρωσης, τις τεχνολογικές πλατφόρμες και την εμπιστοσύνη του κοινού στους θεσμούς». Το έγγραφο περιγράφει τις γνωστικές επιθέσεις ως σχεδιασμένες ώστε να «ενεργοποιούν τις υποσυνείδητες διεργασίες στον εγκέφαλό μας, καθιστώντας δύσκολο για τον συνειδητό μας νου να αντιληφθεί την παρουσία μιας γνωστικής απειλής».
Το δόγμα έχει περάσει πλέον στην επιχειρησιακή πράξη. Οι τεχνικές εφαρμόζονται, οι χρηματοδότες κατονομάζονται, και τουλάχιστον ένας στρατός κράτους-μέλους του ΝΑΤΟ έχει επιβεβαιωθεί, μέσα στο ίδιο του το κοινοβούλιο, ότι διεξήγαγε επιχειρήσεις εναντίον του ίδιου του άμαχου πληθυσμού του.
Τον Μάιο του 2024, ενόψει των ευρωεκλογών, η Google Jigsaw διεξήγαγε μια καμπάνια σύντομων διαφημιστικών κινουμένων σχεδίων στο YouTube και στο TikTok στο Βέλγιο, τη Γαλλία, τη Γερμανία, την Ιταλία και την Πολωνία. Η τεχνική ονομάζεται pre-bunking, δηλαδή προληπτική αποδόμηση. Αναπτύχθηκε στο Cambridge Social Decision-Making Lab από τον καθηγητή Sander van der Linden και τον συνάδελφό του Jon Roozenbeek, στο πλαίσιο ενός ερευνητικού προγράμματος που χρηματοδοτήθηκε από την Google, τη DARPA, το Ίδρυμα Gates, το Cabinet Office του Ηνωμένου Βασιλείου, το Υπουργείο Εσωτερικής Ασφάλειας των ΗΠΑ και το WhatsApp. Η τεχνική δημοσιεύθηκε από το Κέντρο Αριστείας Στρατηγικών Επικοινωνιών του ΝΑΤΟ στη Ρίγα. Ο δημιουργός της την περιγράφει ανοιχτά ως «ψυχολογικό εμβόλιο» — η επαναλαμβανόμενη έκθεση εκπαιδεύει τον θεατή να αισθάνεται αντανακλαστική καχυποψία απέναντι σε ορισμένα ρητορικά μοτίβα, όπως «ελίτ», «εταιρικά μέσα ενημέρωσης», «κατεστημένο», πριν ακόμη υπάρξει συνειδητή αξιολόγηση του ίδιου του επιχειρήματος. Η τεχνική στοχεύει το ύφος της διαφωνίας, έτσι ώστε αληθείς ισχυρισμοί, όταν διατυπώνονται με το επισημασμένο ύφος, να ενεργοποιούν το ίδιο αντανακλαστικό απόρριψης με τους ψευδείς.
Η Behavioural Insights Team του Cabinet Office του Ηνωμένου Βασιλείου — γνωστή με το παρατσούκλι Nudge Unit, δηλαδή Μονάδα Ώθησης — λειτουργεί με βάση ένα πλαίσιο που ονομάζεται MINDSPACE: εννέα μοχλούς επιρροής, μεταξύ των οποίων το συναίσθημα, η προδιάθεση, οι προεπιλογές και οι κοινωνικοί κανόνες. Κατά τη διάρκεια της COVID, όπως επιβεβαιώνει πλέον επιστημονικά αξιολογημένη έρευνα, αυτά τα εργαλεία εφαρμόστηκαν σε αυτό που οι ίδιοι οι ερευνητές ονόμασαν «ωθήσεις φόβου»: διατυπώσεις σεναρίων χειρότερης περίπτωσης και ηθικολογικά μηνύματα, βαθμονομημένα ώστε να παρακάμπτουν τη σκέψη και τη διαβούλευση. Η ίδια μονάδα, το ίδιο πλαίσιο, παραμένει στη διάθεση της βρετανικής κυβέρνησης για την επόμενη κρίση.
Τον Μάρτιο του 2020, ο βρετανικός στρατός ενεργοποίησε την 77η Ταξιαρχία του — μια μονάδα επιχειρήσεων πληροφόρησης, η οποία είχε αρχικά συγκροτηθεί το 2015 για να στοχεύει τους Ταλιμπάν και την αλ Κάιντα — στη βρετανική επικράτεια, στο πλαίσιο της Επιχείρησης RESCRIPT. Η ταξιαρχία συνέτασσε φακέλους για Βρετανούς πολίτες που αναρτούσαν περιεχόμενο σχετικά με την COVID, μεταξύ των οποίων ο τότε αρχηγός της αντιπολίτευσης Keir Starmer, οι εν ενεργεία βουλευτές των Συντηρητικών David Davis και Chris Green, καθώς και ο δημοσιογράφος Peter Hitchens. Ο ίδιος ο πληροφοριοδότης της ταξιαρχίας είπε στο Κοινοβούλιο:
«Αφορούσε την εσωτερική αντίληψη, όχι την εθνική ασφάλεια. Οι αναρτήσεις που παρακολουθούνταν δεν περιείχαν πληροφορίες που ήταν ψευδείς ή συντονισμένες. Ήταν απλώς φόβος και εσωτερική διαφωνία».
Ο υπουργός Άμυνας Ben Wallace παραδέχθηκε την επιχείρηση στην ολομέλεια της Βουλής των Κοινοτήτων τον Ιανουάριο του 2023. Κανείς δεν διώχθηκε ποινικά. Η ταξιαρχία εξακολουθεί να λειτουργεί.
Το καναδικό προηγούμενο είναι παρόμοιο. Τον Απρίλιο του 2020, η Καναδική Διοίκηση Κοινών Επιχειρήσεων εξαπέλυσε μια επιχείρηση πληροφόρησης με στόχο να «διαμορφώσει» και να «εκμεταλλευθεί» τη ροή πληροφοριών προς το καναδικό κοινό, ώστε να «προλάβει την πολιτική ανυπακοή» κατά τη διάρκεια των lockdown της πανδημίας. Ο αρχηγός επιτελείου της CJOC, υποναύαρχος Brian Santarpia, έγραψε ότι η πανδημία αποτελούσε «μια ευκαιρία μάθησης για όλους μας και μια ευκαιρία να αρχίσουμε να εντάσσουμε τις επιχειρήσεις πληροφόρησης στη ρουτίνα μας» στις Καναδικές Ένοπλες Δυνάμεις και στο Υπουργείο Εθνικής Άμυνας. Το ομοσπονδιακό υπουργικό συμβούλιο δεν είχε εγκρίνει την επιχείρηση. Ορισμένα στοιχεία της συνεχίστηκαν για έξι μήνες αφότου ο αρχηγός του Επιτελείου Άμυνας είχε διατάξει την αναστολή τους. Ένα ξεχωριστό πρόγραμμα συλλογής πληροφοριών συγκέντρωνε δεδομένα από τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης για οργανωτές του Black Lives Matter στο Οντάριο. Κανείς δεν τιμωρήθηκε πειθαρχικά.
Στρατός κράτους-μέλους του ΝΑΤΟ διεξήγαγε γνωστικές επιχειρήσεις εναντίον του ίδιου του άμαχου πληθυσμού του, εναντίον εν ενεργεία μελών του ίδιου του κοινοβουλίου του, εναντίον δημοσιογράφων — και η συνέπεια για τον θεσμό που το έκανε ήταν μηδενική. Αυτό είναι που έχει πλέον κανονικοποιηθεί.
Όταν οι γνωστικές τεχνικές αποτυγχάνουν να παραγάγουν συμμόρφωση — όταν κάποιος συνεχίζει να μιλά, συνεχίζει να δημοσιεύει, συνεχίζει να συγκεντρώνει ακροατήριο — ενεργοποιείται ένα δεύτερο εργαλείο. Στις 8 Οκτωβρίου 2024, το Συμβούλιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης υιοθέτησε την Απόφαση ΚΕΠΠΑ 2024/2643, ένα πλαίσιο κυρώσεων κατά των λεγόμενων υβριδικών απειλών της Ρωσίας. Η γλώσσα του πλαισίου είναι εξαιρετική. Εξουσιοδοτεί το Συμβούλιο να ορίζει, για πάγωμα περιουσιακών στοιχείων και απαγόρευση ταξιδιών, οποιοδήποτε πρόσωπο είναι «υπεύθυνο για, εφαρμόζει ή υποστηρίζει» ενέργειες που αποδίδονται στη ρωσική κυβέρνηση και οι οποίες «υπονομεύουν ή απειλούν τη δημοκρατία, το κράτος δικαίου, τη σταθερότητα ή την ασφάλεια» οπουδήποτε εντός της Ένωσης ή σε τρίτη χώρα. Ένας λόγος καταχώρισης στον κατάλογο είναι η συμμετοχή σε «συντονισμένη χειραγώγηση και παρέμβαση στην πληροφόρηση», φράση την οποία η απόφαση δεν ορίζει επιχειρησιακά. Δεν απαιτείται ποινική καταδίκη. Ούτε απαγγελία κατηγοριών. Ούτε δικαστική διαπίστωση. Μια πρόταση συντάσσεται από την Ευρωπαϊκή Υπηρεσία Εξωτερικής Δράσης, υιοθετείται από το Συμβούλιο σε κλειστή συνεδρίαση και δημοσιεύεται το επόμενο πρωί στην Επίσημη Εφημερίδα. Το πάγωμα τίθεται σε ισχύ με τη δημοσίευση. Η εφαρμογή του αυτοματοποιείται μέσω του ευρωπαϊκού δικτύου πληρωμών και είναι υποχρεωτική για κάθε τράπεζα που λειτουργεί στην Ευρωζώνη.
Τον Μάιο του 2025, το Συμβούλιο πρόσθεσε είκοσι ένα πρόσωπα στον κατάλογο. Ένας από αυτούς ήταν ο δημοσιογράφος Hüseyin Doğru. Ο Doğru, γεννημένος στο Βερολίνο από Τούρκους γονείς, ήταν ο ιδρυτής μιας διαδικτυακής ειδησεογραφικής πλατφόρμας που ονομαζόταν red.media και της μητρικής της εταιρείας, AFA Medya, καταχωρισμένης στην Κωνσταντινούπολη. Το Red είχε ξεκινήσει στις αρχές του 2024 και είχε χτίσει κοινό μέσα από την κάλυψή του για το κίνημα αλληλεγγύης στην Παλαιστίνη στη Γερμανία. Οι κάμερές του είχαν βρεθεί μέσα στον φιλοπαλαιστινιακό καταυλισμό στο Πανεπιστήμιο Humboldt· το υλικό του είχε καταγράψει τη γερμανική αστυνομία να εκκενώνει χώρους διαμαρτυρίας. Η έκθεση απειλών FIMI της Διεύθυνσης Στρατηγικής Επικοινωνίας της ΕΥΕΔ, που δημοσιεύθηκε τον Μάρτιο του 2025, κατονόμασε το red. Δύο μήνες αργότερα, το Συμβούλιο έβαλε τον Doğru στον κατάλογο κυρώσεων.
Το red.media έκλεισε την ημέρα που δημοσιεύθηκαν οι κυρώσεις. Ο τραπεζικός λογαριασμός του Doğru πάγωσε μέσα σε λίγες ώρες. Το ίδιο και της εγκύου συζύγου του, παρότι εκείνη δεν είχε κατονομαστεί σε κανέναν κατάλογο. Του δόθηκαν δεκαπέντε ημέρες για να παραδώσει τη γερμανική του ταυτότητα. Του επιβλήθηκε μηνιαίο επίδομα διαβίωσης 506 ευρώ, λιγότερο από το μισό ενοίκιο ενός διαμερίσματος ενός υπνοδωματίου στο Βερολίνο. Τον Οκτώβριο του 2025, το Ομοσπονδιακό Υπουργείο Οικονομικών Υποθέσεων της Γερμανίας αποφάνθηκε ότι η βερολινέζικη ημερήσια εφημερίδα Junge Welt δεν μπορούσε να τον προσλάβει ως συντάκτη: κάτι τέτοιο θα παραβίαζε την «απαγόρευση διάθεσης κεφαλαίων σε πρόσωπο που υπόκειται σε κυρώσεις» της ΕΕ και θα συνιστούσε ποινικό αδίκημα. Ο Doğru, στην πράξη, αποκλείστηκε από το επάγγελμά του. Οποιοσδήποτε του έστελνε χρήματα ή τον άφηνε να κοιμηθεί στον καναπέ του κινδύνευε με δίωξη. «Δεν μου επιτρέπεται πια να υπάρχω», είπε ο Doğru στον Ali Abunimah της Electronic Intifada. «Δεν μου επιτρέπεται να παρέχω στα παιδιά μου τα βασικά αναγκαία». Στις 3 Ιουλίου 2025, ο Doğru κατέθεσε προσφυγή ακύρωσης στο Γενικό Δικαστήριο της ΕΕ.
Η Nathalie Yamb τέθηκε υπό κυρώσεις στις 26 Ιουνίου 2025. Είναι πενήντα έξι ετών, γεννημένη στο ελβετικό Ιούρα, διπλή υπήκοος Ελβετίας και Καμερούν, και μία από τις πιο αναγνωρίσιμες παναφρικανικές σχολιάστριες στον γαλλόφωνο κόσμο. Η πολιτική της τοποθέτηση ανήκει στη Συμμαχία Κρατών του Σαχέλ, τις διάδοχες κυβερνήσεις στο Μάλι, την Μπουρκίνα Φάσο και τον Νίγηρα, οι οποίες έχουν εκδιώξει τα γαλλικά στρατεύματα, έχουν αποκηρύξει το φράγκο CFA και έχουν αναδιοργανωθεί πάνω σε κυριαρχική βάση. Στον ευρωπαϊκό φάκελο κυρώσεων, αυτές οι θέσεις εμφανίστηκαν ως αποδείξεις ότι είναι «φορέας ρωσικής επιρροής» στην Αφρική. Δεν δημοσιεύθηκε κανένα οικονομικό στοιχείο. Ο χαρακτηρισμός στηρίχθηκε στη σύμπτωση πολιτικών στόχων.
Μέχρι το τέλος του 2025, ένα ψήφισμα που κυκλοφορούσε από την Ελβετία και τη Γερμανία μετρούσε πενήντα εννέα δημοσιογράφους, ακαδημαϊκούς και ακτιβιστές που είχαν ενταχθεί στα καθεστώτα κυρώσεων που σχετίζονται με τη Ρωσία, στις διάφορες εκδοχές τους από το 2014. Ανάμεσα στους υπογράφοντες ήταν και η Ninon Colneric, πρώην δικαστής του Δικαστηρίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης, η οποία έχει συνυπογράψει νομική γνωμοδότηση που υποστηρίζει ότι οι υποκείμενες πράξεις παραβιάζουν το δίκαιο της ΕΕ σε πολλαπλά σημεία. Το Συμβούλιο, ωστόσο, συνέχισε τις καταχωρίσεις.
Η Ρωσία διεξάγει επιχειρήσεις πληροφόρησης στην Ευρώπη. Σε αυτό συμφωνούν όλοι. Στις 15 Δεκεμβρίου 2025, η ίδια απόφαση του Συμβουλίου που κατέταξε τον Baud στον κατάλογο κατέταξε επίσης τρεις αξιωματικούς της GRU που συνδέονταν με εμπρησμούς και δολιοφθορές σε ευρωπαϊκό έδαφος. Το Voice of Europe του Viktor Medvedchuk χρηματοδότησε μέλη του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου. Το RT και το Sputnik, υπό ένα παλαιότερο τομεακό καθεστώς, είδαν τις άδειες μετάδοσής τους να αναστέλλονται επειδή διεξήγαν κρατικά κατευθυνόμενες εκδοτικές επιχειρήσεις. Αυτές οι περιπτώσεις περιλαμβάνουν τεκμηριωμένα εγκλήματα ή σαφώς τεκμηριωμένη κρατική καθοδήγηση. Ανήκουν σε διαφορετική κατηγορία από την καταχώριση της Yamb επειδή μιλούσε για κυριαρχία στο Μπαμακό, του Baud επειδή παρέθεσε τον πρώην σύμβουλο του Zelensky ή του Doğru επειδή έκανε ρεπορτάζ για το Humboldt.
Ο Hervé Letoqueux, διευθύνων σύμβουλος μιας εταιρείας παρακολούθησης παραπληροφόρησης που ονομάζεται Check First, είπε στο Euronews ότι η επίδραση των σχολίων του Baud και άλλων Δυτικών στην ευρωπαϊκή κοινή γνώμη ήταν «σχετικά περιορισμένη» — ότι τα ακροατήρια ήταν «ήδη σε μεγάλο βαθμό κερδισμένα» σε θέσεις ευθυγραμμισμένες με «συνωμοσιολόγους και υπερεθνικιστές». Το Συμβούλιο τούς επέβαλε κυρώσεις ούτως ή άλλως. Η δυνατότητα καταχώρισης χτίζεται επειδή μια δυνατότητα που μπορεί να φτάσει τον Baud και τη Yamb μπορεί αργότερα να φτάσει και άλλους ανθρώπους, οι οποίοι ενδέχεται να είναι πιο επιδραστικοί.
Η Ουάσιγκτον κινήθηκε προς την αντίθετη κατεύθυνση. Το Global Engagement Center του Στέιτ Ντιπάρτμεντ, που δημιουργήθηκε το 2016 για να αντιμετωπίζει την προπαγάνδα ξένων τρομοκρατικών οργανώσεων, είχε μέχρι το 2024 εξελιχθεί σε γραφείο 125 ατόμων, με προϋπολογισμό 61 εκατομμυρίων δολαρίων και συμβάσεις με εταιρείες αξιολόγησης όπως το Global Disinformation Index και το NewsGuard, των οποίων οι επιπτώσεις έφταναν μέχρι τα εγχώρια αμερικανικά μέσα ενημέρωσης. Το Κογκρέσο αρνήθηκε να ανανεώσει την εξουσιοδότησή του τον Δεκέμβριο του 2024. Το διάδοχο γραφείο του, το R/FIMI, διήρκεσε τέσσερις μήνες: στις 16 Απριλίου 2025, ο υπουργός Εξωτερικών Marco Rubio το κατάργησε, λέγοντας ότι το γραφείο είχε «ενεργά φιμώσει και λογοκρίνει τις φωνές Αμερικανών» και χαρακτηρίζοντας τη συνέχισή του «αδιανόητη». Το προσωπικό της Cybersecurity and Infrastructure Security Agency που ασχολούνταν με την ξένη παραπληροφόρηση τέθηκε σε άδεια· η Foreign Influence Task Force του FBI διαλύθηκε.
Η Ευρώπη και η Αμερική βρέθηκαν το 2025 αντιμέτωπες με το ίδιο ερώτημα: πού χαράσσεται η γραμμή ανάμεσα στην αντιμετώπιση της ξένης προπαγάνδας και στη ρύθμιση του εσωτερικού πολιτικού λόγου. Απάντησαν προς αντίθετες κατευθύνσεις. Οι Ηνωμένες Πολιτείες αποδόμησαν τη δημόσια αρχιτεκτονική τους. Η Ευρωπαϊκή Ένωση διατήρησε τη δική της αρχιτεκτονική και πρόσθεσε ένα καταναγκαστικό τελικό στάδιο που παγώνει τραπεζικούς λογαριασμούς.
Η δεκαετία που έρχεται, στα έγγραφα στρατηγικού σχεδιασμού κάθε μεγάλης δυτικής κυβέρνησης, εμφανίζεται με ένα κοινό λεξιλόγιο: παρατεταμένη στρατιωτική στάση απέναντι στη Ρωσία, αυξήσεις αμυντικών δαπανών που αναδιαμορφώνουν τη δημοσιονομική πολιτική σε όλη την Ευρώπη, επώδυνη ενεργειακή αναδιάρθρωση, επίμονος πληθωρισμός, δημογραφική πίεση, εντεινόμενη πολιτική ένταση γύρω από τη μετανάστευση. Η λέξη που εμφανίζεται σταθερά σε αυτά τα έγγραφα είναι «ανθεκτικότητα». Η φράση είναι «κοινωνική συνοχή». Και οι δύο αποτελούν ευφημισμούς για τη διαχείριση της αναμενόμενης εσωτερικής δυσαρέσκειας.
Μέσα σε αυτή την προσδοκία, ο αγωγός που έχει χτίσει οι Βρυξέλλες έχει συγκεκριμένη μορφή. Η ΕΥΕΔ εντοπίζει μέσω των εκθέσεων FIMI. Το Συμβούλιο καταχωρίζει μέσω των αποφάσεων κυρώσεων. Τα δίκτυα πληρωμών εφαρμόζουν αυτόματα. Τα υπουργεία των κρατών-μελών — το γερμανικό Υπουργείο Οικονομικών Υποθέσεων, η ελβετική SECO, το γαλλικό Trésor — ερμηνεύουν τις κατάντη συνέπειες για την απασχόληση, τις τραπεζικές συναλλαγές και τις εκδόσεις. Η ελβετική ομοσπονδία, μόνη ανάμεσα στις ευρωπαϊκές δημοκρατίες, έχει αρνηθεί να υιοθετήσει το πλαίσιο των υβριδικών απειλών. Ο Baud, Ελβετός πολίτης, επομένως δεν υπόκειται σε κυρώσεις στη χώρα της ιθαγένειάς του. Υπόκειται σε κυρώσεις μόνο σε ολόκληρη την Ένωση που έχει κάνει σπίτι του.
Η φράση που επέλεξε ο du Cluzel το 2020 — μια ενσωματωμένη πέμπτη φάλαγγα, όπου ο καθένας, χωρίς να το γνωρίζει, συμπεριφέρεται σύμφωνα με τα σχέδια ενός ανταγωνιστή — ήταν, όταν γράφτηκε, μια πρόταση σε έναν ιστότοπο. Πέντε χρόνια αργότερα, το πρόγραμμα του οποίου το δόγμα κατέγραψε εκείνη η πρόταση είναι επιχειρησιακό, ο νόμος που το επιβάλλει έχει γραφτεί, και οι άνθρωποι που ταιριάζουν στην κατηγορία που περιγράφει το δόγμα εντοπίζονται, καταχωρίζονται και αποκόπτονται από την οικονομική ζωή μέσα στις ίδιες τους τις πόλεις. Η αρχιτεκτονική χτίστηκε αθόρυβα, από αξιωματούχους που εργάστηκαν χωρίς δημοσιογραφικό έλεγχο, μέσα σε θεσμούς που οι περισσότεροι πολίτες της Συμμαχίας θα δυσκολεύονταν ακόμη και να κατονομάσουν. Οι διαφημίσεις προληπτικής αποδόμησης τρέχουν στα ευρωπαϊκά κινητά. Οι εσωτερικές επιχειρήσεις της 77ης Ταξιαρχίας έχουν αναγνωριστεί στο Κοινοβούλιο. Οι φίλοι ενός Ελβετού συνταγματάρχη τού μεταφέρουν τρόφιμα στην πόρτα. Ένας δημοσιογράφος στο Βερολίνο δεν μπορεί νόμιμα να δεχθεί ούτε ένα σάντουιτς. Το ΝΑΤΟ δημοσίευσε το δόγμα. Η Ευρωπαϊκή Ένωση το έγραψε στον νόμο. Κανείς δεν ρωτήθηκε.
του Δημήτρη Τσαϊλά, Υποναυάρχου ε.α.
