Του Χάρη Τσιοκα
Αναζητώντας νέο σημείο εκκίνησης
Η κινητικότητα στον χώρο της προοδευτικής αντιπολίτευσης παραμένει αντιφατική. Τα κόμματα αναλώνονται στην περιχαράκωση παρά στην κοινωνικοπολιτική αλληλοτροφοδότηση
Οι συζητήσεις για σύγκλιση δεν ξεκίνησαν τώρα. Χάνονται όμως ..Και αυτό έχει συγκεκριμένη αιτία: την αδυναμία των κομματικών ηγεσιών να υπερβούν τον εαυτό τους.
Η συζήτηση για συνεργασίες δεν συνοδεύεται από κοινωνικοπολιτικές διεργασίες διαμόρφωσης προοδευτικής πλειοψηφίας ούτε από συμβολή σε προγραμματικές συγκλήσεις
Έτσι, καταλήγει να μοιάζει περισσότερο με αγωνίες περιφερόμενων ρόλων παρά με στρατηγική επιλογή πολιτικής αλλαγής για την κοινωνία με την κοινωνία
Τι δεν είναι ενότητα
Η ενότητα δεν είναι συγκόλληση σχημάτων υπό εκλογική πίεση. Δεν είναι μεταγραφολογία περιφερόμενων . Δεν είναι άνευ όρων εξουσιοδοτισμος
Η ενότητα οφείλει να έχει σημείο αναφοράς το εναλλακτικό πρόγραμμα και στη βάση αυτή να διασφαλίζεται η συνάντηση του δυναμικού που θα το υλοποιεί με όρους κοινωνικής αλληλοτροφοδότησης και ελέγχου .
Πού βρίσκεται το πραγματικό κενό
Η αποχή και η αποστασιοποίηση δείχνουν ότι ένα μεγάλο κομμάτι της κοινωνίας δεν εκπροσωπείται. Γιατί οι σύγχρονες ανάγκες απαιτούν από τα κόμματα κοινωνική διασύνδεση .
Η κρίση ταυτότητας που τα διαχέει δεν αφορά απλά διασπάσεις του χθες , αλλά κυρίως την αδυναμία τους να διδαχθούν απ αυτές και να εμπνεύσουν διεργασίες λύσεων για το αύριο .
Χρειάζονται σύγχρονες δομές κομμάτων που δεν υφαρπάζουν εξουσιοδοτισμο αλλά διασυνδέονται με την πλειοψηφία της αλλαγής
Η διέξοδος θα προκύψει από ανθρώπους που θέλουν να συμμετέχουν ουσιαστικά. Η συνάντηση των προοδευτικών ρευμάτων του σοσιαλισμού ,της αριστεράς και της οικολογίας οφείλει και πρέπει να γίνει με στόχο την αλλαγή των άδικων κυβερνητικών πολιτικών.
Επιβεβλημένη προϋπόθεση η καθαρή απεύθυνση σε μια κοινωνική συμμαχία που έχει λόγους να στηρίζει ένα παραγωγικό και κοινωνικό μοντέλο ισόρροπης ανάπτυξης με πρόσβαση στα εργαλεία ανάπτυξης και συνοχής
Η νέα πολιτική πρόταση πρέπει να χτιστεί μέσα στην κοινωνία ,σ όλους τους γεωγραφικούς χώρους —στη νεολαία, στους χώρους εργασίας, στα συλλογικά πεδία δράσης.
Όχι ως αναπαραγωγή κομματικών μοντέλων εξουσιοδοτισμου , αλλά ως νέα αρχή με σύγχρονες αντιστοιχήσεις και δομές κοινωνικής αλληλοτροφοδότησης και ελέγχου
Άλλο η ανασύνθεση άλλο η επανασυγκόλληση
Ανασύνθεση σημαίνει κάτι πιο απαιτητικό: να διασυνδεθείς , χωρίς μικροκομματικες περιχαρακώσεις με μονομετωπο αγώνα για την αλλαγή
Ο ρόλος των προσώπων
Τα πρόσωπα μετρούν, αλλά όχι με περιφερόμενους όρους. Μετρούν με βάση την συμβολή ,τη διαδρομή, τη συνέπεια και την ικανότητα να εμπνέουν εμπιστοσύνη. Η πολιτική αξιοπιστία δεν χτίζεται επικοινωνιακά. Δεν είναι το χάσμα γενεών το επίμαχο αλλά των ιδεών έλεγε ο Ανδρέας Παπανδρέου
Το ζητούμενο είναι να πειστούν ξανά οι άνθρωποι .
Γιατί τελικά, η πολιτική αλλάζει όταν ενεργοποιείται η κοινωνία—όχι με περιχαρακώσεις εξουσιοδοτισμου .
Το συμπέρασμα
Έχουμε εισέλθει σε μια νέα εποχή και το ζητούμενο της κοινωνίας σχετίζεται με το αν η πολιτική θα περιοριστεί σε σκιαμαχίες εναλλαγής προσώπων για τη καλλίτερη δήθεν διαχείριση των πολιτικών που τροφοδοτούν την κρίση ή θα αντιστοιχηθεί με τις ανάγκες της
Τα σύνθετα προβλήματα της εποχής αναζητούν πλειοψηφίες ισχυρές για να εφαρμόσουν ένα άλλο μοντέλο διακυβέρνησης .
Γίνεται φανερό πλέον ότι και στην Ελλάδα όπως και στην Ευρώπη κανένα κόμμα δεν μπορεί μόνο του .
Χρειάζεται μέσα σε ένα περιβάλλον κοινωνικοπολιτικής ανασύνθεσης να γίνει αξιόπιστος ο δρόμος για εναλλακτική πρόταση διακυβέρνησης.
Και αυτό με τη σειρά του γεννά μια ΑΠΑΙΤΗΣΗ :
Να ενισχυθούν , με την εκλογική εντολή , δυνάμεις που δεσμεύονται ότι θα αξιοποιήσουν την εκλογική δύναμη προκειμένου να γίνουν καταλύτες την επόμενη μέρα στην διαμόρφωση προοδευτικής πλειοψηφίας .
Είναι το μόνο κίνητρο που θα ενεργοποιήσει την κοινωνία να συμμετέχει στις εκλογές που έρχονται .
Και αυτό γίνεται κριτήριο και επιλογής ψήφου των πολιτών
Από την Αριστεία στην Αυταρέσκεια: Το ανολοκλήρωτο σχέδιο του Κυριάκου Μητσοτάκη
Ο Κυριάκος Μητσοτάκης οικοδόμησε μεγάλο μέρος της πολιτικής του νομιμοποίησης πάνω σε μια λέξη: αριστεία. Ήδη από την περίοδο της αντιπολίτευσης, παρουσίαζε την πρότασή του γύρω από τα «πέντε Α»: ανάπτυξη, αξιοκρατία, αλληλεγγύη, αριστεία και αξιοπιστία, ενώ ειδικά η αριστεία στην παιδεία προβαλλόταν ως κεντρικό στοιχείο της πολιτικής πρότασης της Νέας Δημοκρατίας.[1].
Το πρόβλημα είναι ότι, έπειτα από χρόνια διακυβέρνησης, η αριστεία εμφανίζεται περισσότερο ως επικοινωνιακό σήμα παρά ως πραγματική θεσμική πρακτική. Αριστεία δεν σημαίνει απλώς να επιβραβεύεις τους ήδη προνομιούχους. Σημαίνει να δημιουργείς θεσμούς που εντοπίζουν, στηρίζουν και αναδεικνύουν ταλαντούχους ανθρώπους από κάθε κοινωνική τάξη, κάθε περιφέρεια, κάθε δημόσιο σχολείο, κάθε πανεπιστήμιο [2].
Αντί γι’ αυτό, η χώρα εξακολουθεί να λειτουργεί με βαθιές ανισότητες πρόσβασης στην παιδεία [3], στην έρευνα [4] (προϊούσα απομείωση προϋπολογισμού του ΕΛΙΔΕΚ), στην υγεία [5], [6], στη δημόσια διοίκηση και στην παραγωγή [7]. Η «κυβέρνηση των αρίστων» θα έπρεπε να έχει κάνει σημαία της την ανεξάρτητη αξιολόγηση, την αξιοκρατική στελέχωση, την ενίσχυση των δημόσιων πανεπιστημίων, την παραγωγή γνώσης, την αποσύνδεση του κράτους από κομματικές εξαρτήσεις και τη δημιουργία ευκαιριών για τους νέους επιστήμονες. Αντ’ αυτού, η αριστεία συχνά ταυτίστηκε με μια στενή τεχνοκρατική αυτοεικόνα εξουσίας [2].
Το ίδιο χάσμα φαίνεται και στο «Ελλάδα 2.0». Το Εθνικό Σχέδιο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας περιλαμβάνει 106 επενδύσεις και 68 μεταρρυθμίσεις, κατανεμημένες σε τέσσερις πυλώνες: πράσινη μετάβαση, ψηφιακή μετάβαση, απασχόληση–δεξιότητες–κοινωνική συνοχή και ιδιωτικές επενδύσεις–μετασχηματισμός της οικονομίας [8]. Στα χαρτιά, πρόκειται για ένα σχέδιο ιστορικού μετασχηματισμού. Στην πράξη, όμως, το κρίσιμο ερώτημα δεν είναι πόσα κονδύλια εκταμιεύονται ή πόσα ορόσημα δηλώνονται ως ολοκληρωμένα, αλλά αν αλλάζει πραγματικά το παραγωγικό μοντέλο της χώρας.
Η κυβέρνηση μπορεί να επικαλείται πληρωμές, εγκρίσεις και τεχνικά milestones· πράγματι, έχουν αναφερθεί σημαντικές εκταμιεύσεις και ολοκληρωμένα ορόσημα στο πλαίσιο του Ταμείου Ανάκαμψης. Όμως η κοινωνία κρίνει το αποτέλεσμα διαφορετικά: βλέπει αν δημιουργούνται καλά αμειβόμενες θέσεις εργασίας, αν η περιφέρεια αποκτά παραγωγική βάση, αν η πράσινη μετάβαση μειώνει το κόστος ζωής, αν ο ψηφιακός μετασχηματισμός βελτιώνει τις υπηρεσίες και αν οι δεξιότητες οδηγούν σε αξιοπρεπή εργασία.[9]
Εκεί βρίσκεται η αποτυχία. Το «Ελλάδα 2.0» κινδυνεύει να γίνει Ελλάδα των λογιστικών απορροφήσεων, όχι Ελλάδα της παραγωγικής αναγέννησης. Η αριστεία χωρίς κοινωνική κινητικότητα είναι προνόμιο. Ο ψηφιακός μετασχηματισμός χωρίς ισχυρούς θεσμούς είναι βιτρίνα. Η πράσινη μετάβαση χωρίς δικαιοσύνη είναι νέα ανισότητα. Και οι ιδιωτικές επενδύσεις χωρίς εγχώρια προστιθέμενη αξία είναι απλώς ανακύκλωση εξάρτησης.
Η κριτική στον Μητσοτάκη, λοιπόν, δεν είναι ότι δεν είχε συνθήματα. Είναι ότι τα σημαντικότερα συνθήματά του —αριστεία, αξιοκρατία, μεταρρυθμίσεις, Ελλάδα 2.0— δεν μετατράπηκαν σε βαθύ κοινωνικό και παραγωγικό μετασχηματισμό. Μια χώρα δεν αλλάζει με PowerPoint, ούτε με επιτελική αυτάρκεια. Αλλάζει όταν η αριστεία γίνεται δημόσιο αγαθό και όταν οι πόροι του μέλλοντος χτίζουν πραγματικά το μέλλον. Κυρίως όταν λείπουν που διαχρονικά επικαλείται η κεντροδεξιά: αξιοκρατία, θεσμική σοβαρότητα, λογοδοσία και ευθύνη.
Αναφορές
1.Τα Νέα 26/04/2026 : Η Αριστεία και άλλα τέσσερα «Α»
2.Markovits, D. (2019). The Meritocracy Trap. New York: Penguin Press.
3.Χρύσα Σοφιανοπούλου «Διανεοσις» Φεβρουάριος 2024 Βασικά Συμπεράσματα Από Το PISA 2022
4.6η Προκήρυξη Δράσης ΕΛΙΔΕΚ «Επιστήμη και Κοινωνία» – Σύγχρονη Διατροφική Συνείδηση
5.State of Health in the EU Ελλάδα Προφίλ Υγείας 2023
6.Κοινοβουλευτική ερώτηση E-003615/2025 Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο
7.Greece Report SGI 2024 Sotiropoulos, D., Zahariadis, N., & Colino, C. (2024). Greece Report: Sustainable Governance Indicators 2024. Gütersloh: Bertelsmann Stiftung.
8.Ελλάδα 2.0. «Το πλήρες Σχέδιο». Ελλάδα 2.0 – Εθνικό Σχέδιο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας, 22 Ιουλίου 2021. Διαθέσιμο στο: https://greece20.gov.gr/to-plires-sxedio/. Πρόσβαση: 11 Ιουνίου 2026.
9.Εφημερίδα «Ναυτεμπορική». «Ελλάδα 2.0»: Λιμνάζοντες πόροι και πραγματικές πληρωμές το α’ τρίμηνο Τετάρτη, 5 Ιουνίου 2024