Συνέντευξη στον Κώστα Γκιάστα

«Τα προσωπικά δεδομένα στη σημερινή εποχή των μαζικών δεδομένων αποτελούν το σημείο κλειδί των τεχνολογικών εξελίξεων, αφού αποτελούν το σύγχρονο χρυσάφι για το οποίο υπάρχουν πολλοί ενδιαφερόμενοι, με κύριους εκφραστές τους εκπροσώπους των τεχνολογικών κολοσσών ή της σύγχρονης τεχνολογικής, αλλά και οικονομικής ελίτ», εξηγεί στην «Ε» ο αντιστράτηγος ε.α. της Ελληνικής Αστυνομίας, δικαστικός γραφολόγος – πτυχιούχος Νομικής ΑΠΘ και πρώην διευθυντής της Διεύθυνσης Δίωξης Ηλεκτρονικού Εγκλήματος κ. Γεώργιος Παπαπροδρόμου.

Σε μια περίοδο όπου οι διαδικτυακές απάτες, η κλοπή προσωπικών δεδομένων, η παραπληροφόρηση και νέες μορφές εγκληματικότητας που αξιοποιούν ακόμη και την Τεχνητή Νοημοσύνη συνθέτουν ένα σύνθετο και διαρκώς μεταβαλλόμενο πεδίο απειλών, αναλύει τη νέα πραγματικότητα.

Έχοντας πολυετή εμπειρία στην αντιμετώπιση του κυβερνοεγκλήματος και βαθιά γνώση του ψηφιακού περιβάλλοντος, ο κ. Παπαπροδρόμου αναλύει τους κινδύνους που κρύβονται πίσω από μια απλή διαδικτυακή κίνηση και δίνει πολύτιμες συμβουλές για την προστασία των προσωπικών δεδομένων και την καλλιέργεια ψηφιακής ασφάλειας.

Σε μια συζήτηση με επίκεντρο τον άνθρωπο και την κριτική σκέψη επισημαίνει ότι η τεχνολογία μπορεί να αποτελέσει εργαλείο προόδου, αρκεί, όμως, να χρησιμοποιείται με γνώση, υπευθυνότητα και συνειδητοποίηση των κινδύνων που τη συνοδεύουν.

* Κύριε Παπαπροδρόμου, οι διαδικτυακές απάτες αυξάνονται συνεχώς τα τελευταία χρόνια.

Ποιες είναι σήμερα οι πιο συνηθισμένες μορφές εξαπάτησης στο διαδίκτυο και ποια είναι τα βασικά σημάδια που πρέπει να προσέχει ένας πολίτης για να καταλάβει ότι πρόκειται για απάτη;

– Οι διαδικτυακές απάτες αποτελούν το πιο συνηθισμένο και πιο διαδεδομένο έγκλημα στον κυβερνοχώρο, στη διασυνδεδεμένη πραγματικότητα των δισεκατομμυρίων συσκευών και χρηστών των νέων τεχνολογιών.

Είναι η κατηγορία εκείνη των κυβερνοεγκλημάτων με την πιο διευρυμένη τυπολογία, αφού οι μορφές με τις οποίες εμφανίζεται είναι ποικίλες και διαφοροποιούμενες με μια ξεχωριστή δυναμική.

Ξεχωρίζουν οι λεγόμενες επενδυτικές απάτες (investment fraud or scams), οι οποίες έχουν και τον πιο αισθητό οικονομικό αντίκτυπο, κυρίως σε «επενδυτικά» προϊόντα με μορφές κρυπτοχρήματος, ακολουθούν οι απάτες τεχνικής υποστήριξης (tech support scams), όπου οι κυβερνοεπιτήδειοι προφασιζόμενοι την τεχνική υποστήριξη γνωστών εταιρειών αποκτούν πρόσβαση στα υπολογιστικά συστήματα των θυμάτων τους και μεταφέρουν σημαντικά χρηματικά ποσά από τους λογαριασμούς των θυμάτων τους στους δικούς τους.

Μια άλλη κατηγορία αποτελούν οι λεγόμενες ρομαντικές απάτες (romances scams) με θύματα άνδρες και γυναίκες που χειραγωγούνται κλιμακωτά και στοχευμένα (στους οποίους υπόσχονται συναισθηματικό αντάλλαγμα), όπως επίσης και οι λεγόμενες απάτες του Ενδιάμεσου (MITM-Man In The Middle) με θύματα εταιρείες και επιχειρήσεις στην αλληλογραφία των οποίων παρεμβάλλονται οι κυβερνοεγκληματίες, εκτρέποντας χρηματικές ροές και συναλλαγές.

Επίσης, έχουμε διάφορες μορφές απάτης γύρω από τις διαδικτυακές αγορές σχετικά με προϊόντα αμφίβολων ποιοτικών χαρακτηριστικών, προϊόντων που δε φτάνουν ποτέ στον προορισμό τους, ενώ έχει καταβληθεί το τίμημα από τους αγοραστές-θύματα.

Μια άλλη παραλλαγή των απατών αυτών αποτελούν τα ψευδεπίγραφα φάρμακα και ουσίες που παραγγέλνουν τα θύματα από διάφορους διαδικτυακούς τόπους του εμφανούς και μη διαδικτύου, με τεράστια επίπτωση τόσο στην τσέπη όσο και πιο σημαντικά στη δημόσια και στην ατομική υγεία των θυμάτων τους.

Σε όλα αυτά θα μπορούμε να προσθέσουμε και τον παράνομο διαδικτυακό τζόγο, ο οικονομικός αντίκτυπος του οποίου είναι αισθητός και διαλύει οικογένειες και νοικοκυριά.

Τέλος, θα λέγαμε ότι ο οικονομικός αντίκτυπος του κυβερνοεγκλήματος σε όλες του τις μορφές υπερβαίνει τα έντεκα τρισεκατομμύρια δολάρια (για τη φετινή χρονιά), συγκροτώντας την τρίτη σε μέγεθος παγκόσμια οικονομία (μετά από αυτές των ΗΠΑ και της Κίνας).

* Με την ταχεία ανάπτυξη της Τεχνητής Νοημοσύνης και των ψηφιακών εργαλείων, πόσο πιο εύκολο έχει γίνει για τους επιτήδειους να εξαπατούν χρήστες στο διαδίκτυο και ποιες νέες μορφές κυβερνοεγκλήματος βλέπετε να εμφανίζονται;

– Η Τ.Ν. αποτελεί κομβικό βραχίονα των νέων τεχνολογιών ή των τεχνολογιών αιχμής (edge technologies) όπως αποκαλούνται και αποτελούν σημείο αφετηρίας ταυτόχρονα και για καλό και για κακό σκοπό.

Στη δεύτερη αυτή εκδοχή οι εγκληματίες του κυβερνοχώρου αξιοποιούν τις νέες δυνατότητες με την κλωνοποίηση της φωνής, την κλωνοποίηση και επεξεργασία της εικόνας, τη δημιουργία των deep fakes (παρέμβαση σε πολυμεσικά αρχεία) με κακόβουλη πρόθεση και χρήση.

Χαρακτηριστική είναι η περίπτωση οικονομικής απάτης εκατομμυρίων δολαρίων σε βάρος μεγάλης εταιρείας με τη χρήση deep fakes, γεγονός που σήμανε συναγερμό κι αποτυπώθηκε σε εκθέσεις διεθνών αρχών αντιμετώπισης του κυβερνοεγκλήματος.

Ταυτόχρονα, η κακόβουλη χρήση της Τ.Ν. περνά και στο πεδίο της παραπληροφόρησης και των fake news στην κατεύθυνση της αποσταθεροποίησης των κοινωνιών μας και της χειραγώγησης της κοινής γνώμης, με τη διασπορά των ψευδών ειδήσεων.

Επιπρόσθετα, στα θέματα του εκφοβισμού στον κυβερνοχώρο παρατηρείται αύξηση των περιστατικών χρήσης των deep fakes, με θύματα ανήλικα παιδιά, αλλά και γυναίκες, δίνοντας μια άλλη διάσταση στο πρόβλημα.

Καλούνται πολλές φορές τα θύματα των επιθέσεων αυτών να αποδείξουν «ότι δεν είναι ελέφαντες» κι ώσπου να δικαιωθούν, περνά χρόνος μαρτυρικός για το κάθε θύμα, μέσα από τα όποια γραφειοκρατικά γρανάζια απονομής της δικαιοσύνης.

* Οι νέοι περνούν πλέον μεγάλο μέρος της καθημερινότητάς τους στο διαδίκτυο και στα κοινωνικά δίκτυα. Πότε η χρήση μετατρέπεται σε εθισμό και ποιος είναι ο ρόλος των γονέων και της εκπαίδευσης στην πρόληψη αυτού του φαινομένου;

– Η σημερινή γενιά (τόσο η γενιά Aplha όσο και η γενιά Z) χαρακτηρίζεται από το γεγονός ότι γεννήθηκε μέσα στην ανάπτυξη του τρέχοντος ψηφιακού οικοσυστήματος, με αποτέλεσμα να τη χαρακτηρίζει μια διαφορετική ποιοτική σχέση με την τεχνολογία.

Το πρόβλημα του εθισμού ταυτίζεται με τη διαχείριση και την οριοθέτηση του χρόνου ενασχόλησης με την τεχνολογία -η οποία είναι πανταχού παρούσα-, αλλά και με τη στάση και συμπεριφορά που πολλές φορές καθοδηγείται εξωγενώς με την αλγοριθμική κυριαρχία που «εκμεταλλεύεται» τις γενιές της ντοπαμίνης (του συστήματος ανταμοιβής που καλλιεργείται μέσα από τη συνεχή χρήση της τεχνολογίας και της συμμετοχής στα Μέσα Κοινωνικής Δικτύωσης και στον κόσμο των διαδικτυακών παιχνιδιών).

Είναι σύνθετο το πρόβλημα και δεν είναι τυχαίο ότι εντάχθηκε στο σύστημα του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας τα τελευταία χρόνια ως μια διαταραχή.

* Τα προσωπικά δεδομένα αποτελούν σήμερα ένα από τα πιο πολύτιμα «αγαθά» στον ψηφιακό κόσμο.

Ποια είναι τα πιο συνηθισμένα λάθη που κάνουν οι χρήστες και εκθέτουν τις προσωπικές τους πληροφορίες;

– Τα προσωπικά δεδομένα στη σημερινή εποχή των Μαζικών Δεδομένων (Big Data) αποτελούν το σημείο κλειδί των τεχνολογικών εξελίξεων, αφού αποτελούν το σύγχρονο χρυσάφι για το οποίο υπάρχουν πολλοί ενδιαφερόμενοι, με κύριους εκφραστές τους εκπροσώπους των τεχνολογικών κολοσσών ή της σύγχρονης τεχνολογικής, αλλά και οικονομικής ελίτ.

Ενδιαφέρονται για τα δεδομένα μας, διότι σε αυτά βασίζεται η Τεχνητή Νοημοσύνη για παράδειγμα, με αυτά χτίζονται οι αλγόριθμοι του πλούτου, με αυτά προχωρά η ανάπτυξη των παγκοσμιοποιημένων αγορών (προώθηση προϊόντων και υπηρεσιών μέσω της μικροστόχευσης), με αυτά καθορίζονται ακόμη και εκλογικά αποτελέσματα (μείζον θέμα δημοκρατίας και προστασίας των ανθρωπίνων δικαιωμάτων).

Είμαστε προβλέψιμοι όσο ποτέ μέσα από τα δεδομένα μας και αυτό επιβάλλει την απόκτηση πρώτα και πάνω απ’ όλα κουλτούρας διαχείρισης και σεβασμού των προσωπικών δεδομένων, και ιδιαίτερα των ευαίσθητων προσωπικών δεδομένων.

Αναφορικά με τη στάση των υποκειμένων των δεδομένων -δηλαδή όλων μας- τα σημαντικότερα λάθη εντοπίζονται στην υπερέκθεση των δεδομένων, την άγνοια των πολιτικών προστασίας των δεδομένων, της υπερέκθεσης των δεδομένων των παιδιών μας, την άγνοια της διάκρισης των ευαίσθητων δεδομένων, τη μη ακολούθηση καλών πρακτικών προστασίας (ισχυροί κωδικοί πρόσβασης, κρυπτογράφηση των ευαίσθητων δεδομένων, τη μη ενημέρωση του λογισμικού των συσκευών μας κ.ά.).

Τρεις συμβουλές για την ψηφιακή ασφάλεια

Ο κ. Παπαπροδρόμου, μάλιστα, με αφορμή τη συζήτηση έδωσε και τρεις συμβουλές ψηφιακής ασφάλειας στους πολίτες.

«Η πρώτη «συμβουλή» θα ξεκινούσε από την ανάγκη προτεραιοποίησης του θέματος που λέγεται κυβερνοασφάλεια, ως ένα βασικό κομμάτι της καθημερινότητάς μας, προσαρμοσμένο στις δικές μας ανάγκες και απαιτήσεις.

Να ενδιαφερόμαστε περισσότερο για την απόκτηση δεξιοτήτων και ικανοτήτων σε σχέση με το ψηφιακό γίγνεσθαι, αξιοποιώντας πόρους που έχουμε στο εγγύς περιβάλλον μας.

Η δεύτερη συμβουλή σχετίζεται με τον πυρήνα του ψηφιακού γίγνεσθαι, που είναι τα προσωπικά μας δεδομένα, για τα οποία δεν είναι δεδομένο ότι τα προστατεύουμε πάντα. Ιδιαίτερο βάρος στη διαχείριση περιστατικών απόπειρας αλίευσης των δεδομένων που γίνεται με πολλές μορφές (γραπτά μηνύματα, ηλεκτρονικό ταχυδρομείο, τηλεφωνικές κλήσεις), έχοντας στον νου μας πάντα ότι κανένας οργανισμός ή υπηρεσία δε μας ζητά τα δεδομένα με αυτόν τον τρόπο.

Να σκεφτόμαστε διπλά πριν κλικάρουμε, πριν δώσουμε πολύτιμα στοιχεία. Καμία απάτη δεν μπορεί να γίνει αν δεν αλιευθούν τα δεδομένα μας και είναι τραγικό να τα δίνουμε εμείς δίχως να σκεφτόμαστε υπεύθυνα.

Η πιο σημαντική, όμως, δεξιότητα και ικανότητα είναι η κριτική σκέψη, η ανάπτυξη της φυσικής νοημοσύνης, σε μια εποχή «θεοποίησης» της Τεχνητής Νοημοσύνης.

Αυτό θα αποτελέσει το ανάχωμα μιας αδιέξοδης δυναμικής, η οποία μαζί με την κουλτούρα της συνεργατικότητας θα οδηγήσει στην ανθρωποκεντρική προσέγγιση των τεχνολογιών που χρησιμοποιούμε για την ευημερία και τη βιωσιμότητά μας. Κι αυτή είναι η πιο κρίσιμη και πιο επίκαιρη επιλογή… την οποία κανένας αλγόριθμος δεν μπορεί να μας υποδείξει», καταλήγει ο κ. Παπαπροδρόμου.

Πηγή Εφημερίδα Ελευθερία