22 Οκτωβρίου 2026 | Policy Brief
Του Sinan Ciddi Διευθυντή του Προγράμματος Τουρκίας και ανώτερου ερευνητή στο Foundation for Defense of Democracies (FDD)
Στις αρχές του έτους, ο πρόεδρος του κοινοβουλίου της Ανατολικής Λιβύης είχε χαρακτηρίσει την προτεινόμενη συμφωνία οριοθέτησης θαλάσσιων συνόρων με την Τουρκία ως μια συμφωνία που «βασίζεται στην παρανομία».
Ωστόσο, στις 20 Οκτωβρίου, το ίδιο κοινοβούλιο ενέκρινε ομόφωνα τη συμφωνία.
Η συμφωνία παραβιάζει τα διεθνώς αναγνωρισμένα θαλάσσια δικαιώματα της Ελλάδας, ανοίγει τον δρόμο για τουρκικές γεωτρήσεις σε αμφισβητούμενα ύδατα και αυξάνει το ενδεχόμενο ένοπλης σύγκρουσης μεταξύ Τουρκίας και Ελλάδας.
Η έγκριση σημαίνει ότι η συμφωνία διαθέτει πλέον την υποστήριξη και των δύο αντίπαλων κυβερνήσεων της Λιβύης.
Η διεθνώς αναγνωρισμένη Κυβέρνηση Εθνικής Συμφωνίας (GNA), με έδρα την Τρίπολη, στη Δυτική Λιβύη, είχε αποδεχθεί τη συμφωνία το 2019, γεγονός που αντανακλούσε την εξάρτησή της από την Άγκυρα, λόγω της τουρκικής στρατιωτικής επέμβασης υπέρ της κατά τον εμφύλιο πόλεμο της Λιβύης.
Η Τουρκία χρειάστηκε επτά χρόνια συστηματικής προσέγγισης της Κυβέρνησης Εθνικής Σταθερότητας (GNS), με έδρα τη Βεγγάζη, προκειμένου να επιτύχει το ίδιο αποτέλεσμα και στην Ανατολική Λιβύη.
Εκεί, ο στρατηγός Χαλίφα Χάφταρ ηγείται της παράταξης της οποίας οι δυνάμεις είχαν στο παρελθόν πολεμήσει εναντίον αντιπάλων που υποστηρίζονταν από την Τουρκία.
Η Ευρωπαϊκή Ένωση καταδίκασε αμέσως τη συμφωνία που εγκρίθηκε από την κυβέρνηση της Ανατολικής Λιβύης, επειδή «παραβιάζει τα κυριαρχικά δικαιώματα τρίτων κρατών και δεν συμμορφώνεται με το Δίκαιο της Θάλασσας».
Παρ’ όλα αυτά, η υποστήριξη του κοινοβουλίου της Ανατολικής Λιβύης ενισχύει τη θέση της Τουρκίας στις αμφισβητούμενες θαλάσσιες ζώνες τις οποίες διεκδικούν η Ελλάδα και η Κύπρος, προωθώντας την εφαρμογή του επεκτατικού ναυτικού δόγματος της Τουρκίας, της «Γαλάζιας Πατρίδας».
Στρατηγική νίκη για την Άγκυρα
Η θέση της Τουρκίας στη Λιβύη έχει πλέον ενισχυθεί σε τρεις διακριτούς αλλά αλληλένδετους τομείς.
Στο νομικό επίπεδο, η έγκριση της συμφωνίας θεραπεύει τη βασική αδυναμία της συμφωνίας του 2019: το γεγονός ότι είχε εγκριθεί μόνο από τη μία από τις δύο αντίπαλες διοικήσεις της Λιβύης.
Στο στρατιωτικό επίπεδο, η παρουσία τουρκικών στρατευμάτων στη Λιβύη έχει πλέον εξουσιοδοτηθεί να συνεχιστεί έως τον Ιανουάριο του 2028.
Στην Ανατολική Λιβύη, η παράταξη του Χάφταρ φέρεται επίσης να έχει καταλήξει σε συμφωνίες με την Άγκυρα σχετικά με στρατιωτικές βάσεις, υποδομές επιτήρησης και εκπαίδευση αξιωματικών.
Στο οικονομικό επίπεδο, η κοινοβουλευτική έγκριση διασφαλίζει τα τουρκικά εμπορικά συμφέροντα, καθώς τουρκικές κατασκευαστικές εταιρείες συμμετέχουν σε 633 έργα στη Λιβύη, συνολικής αξίας 31 δισεκατομμυρίων δολαρίων.
Σοβαρές ανησυχίες για τους περιφερειακούς συμμάχους των ΗΠΑ
Για την Ελλάδα, η κοινοβουλευτική έγκριση συνιστά οπισθοχώρηση των διπλωματικών προσπαθειών της να αποτρέψει την επικύρωση της συμφωνίας.
Η Αθήνα έχει υποστηρίξει σταθερά ότι η συμφωνία αγνοεί την ύπαρξη και τη θαλάσσια επήρεια της Κρήτης, η οποία βρίσκεται μεταξύ των τουρκικών και των λιβυκών ακτών.
Το ελληνικό Υπουργείο Εξωτερικών χαρακτήρισε αμέσως τη νέα θαλάσσια συμφωνία «άκυρη και ανυπόστατη».
Η Άγκυρα αντιμετωπίζει ήδη τη συγκεκριμένη θαλάσσια οριοθέτηση ως επιχειρησιακά ισχύουσα.
Τον Απρίλιο, ένα τουρκικό μη επανδρωμένο αεροσκάφος διέσχισε την περιοχή κατά τη διάρκεια στρατιωτικής άσκησης στη Λιβύη υπό την ηγεσία των Ηνωμένων Πολιτειών.
Για την Κύπρο, η βασική ανησυχία αφορά την πιθανή αποδυνάμωση της περιφερειακής της επιρροής.
Η Άγκυρα έχει αξιοποιήσει τη συμφωνία του 2019 προκειμένου να διεκδικήσει ρόλο στην ανάπτυξη του Great Sea Interconnector (GSI), του σχεδιαζόμενου υποθαλάσσιου ηλεκτρικού καλωδίου που θα συνδέει την Ελλάδα, την Κύπρο και, τελικά, το Ισραήλ.
Η ανάπτυξη τουρκικών μαχητικών F-16 στην κατεχόμενη Βόρεια Κύπρο, τον Μάρτιο, ενδέχεται επίσης να αυξήσει την εγγύτητα μεταξύ ισραηλινών ναυτικών μέσων και τουρκικών στρατιωτικών δυνατοτήτων.
Χωρίς ισχυρή αντίδραση από την Ευρωπαϊκή Ένωση, της οποίας τα θαλάσσια σύνορα αμφισβητούνται από την Τουρκία και τη Λιβύη, η συμφωνία αυτή θα μπορούσε να προκαλέσει ένοπλη σύγκρουση μεταξύ δύο κρατών-μελών του ΝΑΤΟ, της Τουρκίας και της Ελλάδας.
Η Τουρκία διατηρεί πλέον στρατιωτικές δυνάμεις στη Λιβύη, στη Συρία, στην κατεχόμενη Κύπρο και στη Σομαλία, λειτουργώντας στρατιωτικές βάσεις σε τρεις ηπείρους και ενισχύοντας την ικανότητά της να προωθεί τις θαλάσσιες διεκδικήσεις της με στρατιωτικά μέσα.
Οι ΗΠΑ πρέπει να στηρίξουν τους Ευρωπαίους συμμάχους τους στον περιορισμό της τουρκικής προβολής ισχύος
Η Ουάσιγκτον θα πρέπει να υποστηρίξει τη συνεργασία που εδράζεται στο διεθνές δίκαιο.
Η αμερικανική κυβέρνηση θα πρέπει να επαναβεβαιώσει δημοσίως ότι το μνημόνιο δεν δημιουργεί υποχρεώσεις για τρίτα κράτη, ευθυγραμμιζόμενη με τη θέση της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Επιπλέον, θα πρέπει να ασκήσει πίεση στον Χάφταρ, ο οποίος είναι Αμερικανός πολίτης, και να θέσει ως προϋπόθεση για την υποστήριξη οποιασδήποτε πρωτοβουλίας ενοποίησης της Λιβύης τη συμμετοχή της Τρίπολης και της Βεγγάζης σε διαπραγματεύσεις οριοθέτησης θαλάσσιων συνόρων με την Ελλάδα και την Αίγυπτο, σύμφωνα με το Δίκαιο της Θάλασσας.
Το Πεντάγωνο θα πρέπει να διασφαλίσει ότι οι στρατιωτικές ασκήσεις της AFRICOM, της Αμερικανικής Διοίκησης Αφρικής, δεν ενισχύουν την τουρκική θαλάσσια οριοθέτηση.
Παράλληλα, το Στέιτ Ντιπάρτμεντ θα πρέπει να υποστηρίξει τις ερευνητικές και αποτυπωτικές δραστηριότητες που σχετίζονται με το Great Sea Interconnector.
Το Κογκρέσο θα πρέπει να εξετάσει εάν η ανάπτυξη αμερικανικής κατασκευής μαχητικών F-16 από την Τουρκία στην κατεχόμενη Κύπρο παραβιάζει τους κανονισμούς που διέπουν την τελική χρήση των αμερικανικών οπλικών συστημάτων.
Θα πρέπει επίσης να θέσει όρους για τις μελλοντικές μεταβιβάσεις οπλισμού προς την Άγκυρα, συμπεριλαμβανομένης οποιασδήποτε πιθανής επανένταξης της Τουρκίας στο πρόγραμμα των F-35.
Οι όροι αυτοί θα πρέπει να περιλαμβάνουν την απαίτηση να εγκαταλείψει η Τουρκία τη χρήση βίας για την προώθηση των θαλάσσιων διεκδικήσεών της που στηρίζονται στη συμφωνία με τη Λιβύη.
Επιπλέον, το Κογκρέσο θα πρέπει να συνεχίσει να ενισχύει τη συνεργασία στον τομέα της ασφάλειας με την Ελλάδα, την Κύπρο και το Ισραήλ, ώστε να διασφαλιστεί ότι η στρατηγική της Άγκυρας θα έχει μεγαλύτερο κόστος από τα οφέλη που μπορεί να αποκομίσει.
Ο συγγραφέας
Ο Sinan Ciddi είναι ανώτερος ερευνητής και διευθυντής του Προγράμματος Τουρκίας στο Foundation for Defense of Democracies (FDD).
Το FDD είναι ερευνητικό ινστιτούτο με έδρα την Ουάσιγκτον, το οποίο αυτοπροσδιορίζεται ως μη κομματικό και επικεντρώνεται σε ζητήματα εθνικής ασφάλειας και εξωτερικής πολιτικής.
Πηγή: Foundation for Defense of Democracies (FDD), Policy Brief, 22 Οκτωβρίου 2026.
