Η Αίγυπτος και η Τουρκία συγκλίνουν σε αρκετές περιοχές έντασης, ενώ τα κράτη του Κόλπου αναζητούν νέους εταίρους στον τομέα της ασφάλειας. Παράλληλα, τα συμφέροντα του Ισραήλ εξυπηρετούνται από την υποστήριξη της ανόδου του Σαντάμ Χάφταρ στην εξουσία.
Του Sean Mathews, από την Αθήνα
Middle East Eye | 20 Οκτωβρίου 2026, 22:41 (ώρα Βρετανίας)
Ο ισχυρός άνδρας της Λιβύης Χαλίφα Χάφταρ (αριστερά) συνομιλεί με τον Έλληνα πρωθυπουργό Κυριάκο Μητσοτάκη κατά τη διάρκεια συναντήσεων στην Αθήνα, στις 17 Ιανουαρίου 2020. Φωτογραφία: Aris Messinis/AFP.Τις ημέρες που προηγήθηκαν της έγκρισης από το κοινοβούλιο της Ανατολικής Λιβύης της αμφιλεγόμενης συμφωνίας θαλάσσιας οριοθέτησης με την Τουρκία, η Ελλάδα προσπαθούσε να κινητοποιήσει τους συμμάχους της —την Αίγυπτο, το Ισραήλ και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα— προκειμένου να αποτρέψει τη συμφωνία, σύμφωνα με όσα δήλωσαν στο Middle East Eye πολλοί αξιωματούχοι της περιοχής.
Ωστόσο, την Τρίτη, η λιβυκή Βουλή των Αντιπροσώπων, με έδρα τη Βεγγάζη, επικύρωσε τη συμφωνία, αποδεικνύοντας ότι μια κατακερματισμένη Λιβύη μπορεί, τουλάχιστον, να καταλήξει σε συναίνεση ως προς την αναγνώριση των εκτεταμένων τουρκικών θαλάσσιων διεκδικήσεων στην Ανατολική Μεσόγειο.
«Η Τουρκία έχει εδραιωθεί στη Λιβύη. Είναι πλέον σχεδόν αδύνατο για έναν μελλοντικό Λίβυο ηγέτη να υπογράψει συμφωνία με την Ελλάδα, επειδή υπάρχει λιβυκή συναίνεση», δήλωσε στο Middle East Eye ο Κωνσταντίνος Φίλης, διευθυντής του Ινστιτούτου Διεθνών Υποθέσεων στην Αθήνα.
Ωστόσο, η συμφωνία αυτή είναι κάτι περισσότερο από μια αποτυχία για την Ελλάδα ή μία ακόμη διπλωματική επιτυχία για την Τουρκία στη Μεσόγειο.
Αναδεικνύει τον τρόπο με τον οποίο η Μέση Ανατολή αναδιατάσσεται μετά τον πόλεμο των Ηνωμένων Πολιτειών και του Ισραήλ εναντίον του Ιράν, καθώς και υπό την επίδραση των συγκρούσεων που εξακολουθούν να υποβόσκουν στην ευρύτερη περιοχή.
Με λίγα λόγια, οι συνεργασίες στις οποίες βασίστηκε η Ελλάδα για να αντιμετωπίσει την Τουρκία στη Μεσόγειο δεν απέδωσαν, επειδή η Μέση Ανατολή βρίσκεται σε μια διαδικασία γεωπολιτικής αναδιάταξης των προτεραιοτήτων της.
Η Αίγυπτος και η Τουρκία έχουν αποκαταστήσει τις σχέσεις τους έπειτα από μια περίοδο βαθιάς ρήξης.
Την ίδια στιγμή, χώρες του Κόλπου, όπως τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, αναζητούν νέους εταίρους στον τομέα της ασφάλειας, καθώς ο πόλεμος με το Ιράν βρίσκεται στα πρόθυρα νέας ανάφλεξης.
Η ειρωνεία για την Ελλάδα είναι ότι οι ενέργειες του στενότερου εταίρου της, του Ισραήλ, έχουν συμβάλει σε αυτές τις μεταβολές.
Το κενό των Ηνωμένων Πολιτειών
Ο ανταγωνισμός μεταξύ Ελλάδας και Τουρκίας για τις θαλάσσιες ζώνες της Ανατολικής Μεσογείου προϋπήρχε κατά πολύ της διάσπασης της Λιβύης σε αντίπαλες κυβερνήσεις, μετά την ανατροπή του Μουαμάρ Καντάφι το 2011.
Οι δύο γειτονικές χώρες είχαν φτάσει κοντά στον πόλεμο το 1996, εξαιτίας μιας ακατοίκητης νησίδας.
Παραδοσιακά, η Ελλάδα και η Τουρκία μπορούσαν να κλιμακώνουν τις μεταξύ τους εντάσεις, γνωρίζοντας ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες θα παρενέβαιναν για να εμποδίσουν τους δύο συμμάχους τους στο ΝΑΤΟ να ξεπεράσουν το όριο και να εμπλακούν σε άμεση σύγκρουση.
Ωστόσο, αυτή η δυναμική έχει αλλάξει.
Οι Ηνωμένες Πολιτείες έχουν περιορίσει την εμπλοκή τους στη Μέση Ανατολή και βρίσκονται σε αντιπαράθεση με το ΝΑΤΟ σε διάφορα μέτωπα, όπως ο πόλεμος στην Ουκρανία.
Η Ελλάδα πραγματοποιεί υψηλές αμυντικές δαπάνες στο πλαίσιο του ΝΑΤΟ, αλλά η Τουρκία έχει αναπτύξει τη δική της εγχώρια αμυντική βιομηχανία.
Η περιφερειακή ισχύς της Τουρκίας αυξάνεται, καθώς στη Συρία κυβερνά πλέον ένας σύμμαχός της και τα κράτη του Κόλπου τη βλέπουν ως πιθανό εταίρο στον τομέα της ασφάλειας, την ώρα που οι Ηνωμένες Πολιτείες αποσύρονται σταδιακά από τον προηγούμενο ρόλο τους.
Ο Τομ Μπάρακ, πρεσβευτής των Ηνωμένων Πολιτειών στην Τουρκία και ειδικός απεσταλμένος για τη Συρία και το Ιράκ, δήλωσε την Τρίτη ότι η «μεγάλη συμφωνία» μεταξύ των ΗΠΑ και των κρατών του Κόλπου, η οποία βασιζόταν στην ανταλλαγή πετρελαίου έναντι ασφάλειας, «βρίσκεται σε μεταβατική φάση».
Λιβυκή πηγή με γνώση της υπόθεσης δήλωσε στο Middle East Eye ότι η επικύρωση της θαλάσσιας συμφωνίας από την Ανατολική Λιβύη αποτελεί ένα βήμα στο πλαίσιο ενός ευρύτερου σχεδίου για την ενοποίηση της Λιβύης υπό μία κυβέρνηση, στο οποίο η κυβέρνηση Τραμπ έχει συμφωνήσει με την Τουρκία.
Σύμφωνα με την ίδια πηγή, οι Ηνωμένες Πολιτείες επιθυμούν η Τουρκία να διαμεσολαβήσει για την επίτευξη συμφωνίας μεταξύ των αντίπαλων κυβερνήσεων της Βεγγάζης και της Τρίπολης.
Ο επικεφαλής των τουρκικών υπηρεσιών πληροφοριών, Ιμπραήμ Καλίν, επισκέφθηκε την Τρίπολη την Τρίτη.
Η Ελλάδα έχει αναζητήσει νέους συμμάχους στη Μέση Ανατολή, καθώς οι Ηνωμένες Πολιτείες περιορίζουν τον ρόλο τους ως εγγυητή της ασφάλειας και η Τουρκία επιδεικνύει ολοένα μεγαλύτερη ισχύ στην περιοχή.
Η συμφωνία θαλάσσιας οριοθέτησης που έχει συνάψει η Άγκυρα με τη Λιβύη παραγνωρίζει τις ελληνικές διεκδικήσεις σε θαλάσσιες ζώνες όχι μόνο γύρω από ακατοίκητα νησιά, αλλά και γύρω από μεγάλα νησιά όπως η Κρήτη, όπου κατοικούν περίπου 600.000 Έλληνες.
Η αναζήτηση συμμάχων από την Ελλάδα για την κάλυψη του αμερικανικού κενού
Η Αθήνα έχει επενδύσει ακόμη περισσότερο στις παραδοσιακά σχετικά θερμές σχέσεις της με την Αίγυπτο.
Όταν η Τουρκία υπέγραψε για πρώτη φορά τη συμφωνία θαλάσσιας οριοθέτησης με την κυβέρνηση της Τρίπολης, η Αθήνα απάντησε υπογράφοντας δική της συμφωνία με την Αίγυπτο, προκειμένου να αντισταθμίσει την τουρκολιβυκή συμφωνία.
Η Ελλάδα έχει επίσης αναπτύξει στενότερες σχέσεις με τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα.
Ο Έλληνας πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης ήταν ένας από τους πρώτους ξένους ηγέτες που επισκέφθηκαν το κράτος του Κόλπου στην κορύφωση του πολέμου των Ηνωμένων Πολιτειών και του Ισραήλ εναντίον του Ιράν.
Το 2020, όταν οι εντάσεις μεταξύ Ελλάδας και Τουρκίας είχαν κορυφωθεί, τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα έστειλαν πολεμικά αεροσκάφη στην Κρήτη.
Ωστόσο, η πιο αμφιλεγόμενη επιλογή της Ελλάδας ήταν η δημιουργία μιας στενής συμμαχίας με το Ισραήλ, το οποίο ανταγωνίζεται την Τουρκία για την άσκηση επιρροής σε περιοχές έντασης, όπως η Συρία, αλλά ακόμη και το Κέρας της Αφρικής.
Τον Αύγουστο, η Ελλάδα συμφώνησε μάλιστα να αγοράσει από το Ισραήλ ένα σύστημα αεράμυνας αξίας 3,5 δισεκατομμυρίων δολαρίων, στη μεγαλύτερη συμφωνία πώλησης οπλικών συστημάτων στην ιστορία του Ισραήλ.
Η επικύρωση της τουρκικής θαλάσσιας συμφωνίας από την Ανατολική Λιβύη αποτελεί ιδιαίτερα οδυνηρό πλήγμα για την Ελλάδα, επειδή το Ισραήλ, η Αίγυπτος και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα είναι οι κύριοι υποστηρικτές του Χαλίφα Χάφταρ.
Ο Χάφταρ είναι ο στρατιωτικός διοικητής που ελέγχει την Ανατολική Λιβύη και παραδοσιακά υπήρξε αντίπαλος της κυβέρνησης με έδρα την Τρίπολη.
Η Ελλάδα έχει βασιστεί σε αυτές τις σχέσεις προκειμένου να αντιμετωπίσει την τουρκική επιρροή στη Λιβύη.
Πέρυσι, η Αθήνα επιδίωξε την υποστήριξη της Αιγύπτου για να αποτρέψει την επικύρωση της θαλάσσιας συμφωνίας από τη Βεγγάζη.
Αιγυπτιακή αντιπροσωπεία επισκέφθηκε την Αθήνα μόλις πριν από πέντε ημέρες, προκειμένου να πραγματοποιήσει διαβουλεύσεις με την ελληνική πλευρά για τη Λιβύη.
Ο Σαντάμ Χάφταρ, γιος του Χαλίφα Χάφταρ, θεωρείται ολοένα περισσότερο ο πιθανότερος επόμενος ηγέτης της Ανατολικής Λιβύης.
Παρότι η Τουρκία είχε επέμβει στον εμφύλιο πόλεμο της Λιβύης για να αποτρέψει τον πατέρα του από την κατάληψη της Τρίπολης, ο Σαντάμ έχει προσεγγίσει την Άγκυρα.
Το φετινό καλοκαίρι, με κάποια παρακίνηση από τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, ο Σαντάμ πείστηκε να επισκεφθεί την Αθήνα, παρά την προσέγγισή του με την Τουρκία, σύμφωνα με πληροφορίες του Middle East Eye.
Ο Κωνσταντίνος Φίλης δήλωσε στο Middle East Eye:
«Δεν είναι δουλειά της Αιγύπτου ή των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων να μας υποστηρίζουν στη Λιβύη. Έχουν άλλα συμφέροντα.
Ήταν άστοχο εκ μέρους της Ελλάδας να περιμένει ότι θα υποστήριζαν την Ελλάδα εις βάρος των δικών τους συμφερόντων».
Η προσέγγιση Τουρκίας και Αιγύπτου
Μέχρι πριν από λίγα χρόνια, τόσο η Αίγυπτος όσο και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα βρίσκονταν σε έντονη αντιπαράθεση με την Τουρκία.
Το Κάιρο και το Άμπου Ντάμπι υποστήριζαν την οικογένεια Χάφταρ κατά τη διάρκεια του εμφυλίου πολέμου στη Λιβύη, ενώ η Τουρκία υποστήριζε την κυβέρνηση της Τρίπολης.
Έκτοτε, όμως, οι χώρες αυτές έχουν πραγματοποιήσει βήματα για την αποκατάσταση των μεταξύ τους σχέσεων.
Αιγύπτιοι αξιωματούχοι έχουν τονίσει επανειλημμένα στο Middle East Eye ότι η προσέγγιση του Καΐρου με την Άγκυρα δεν στρέφεται κατά της Ελλάδας.
Ο υπουργός Εξωτερικών της Αιγύπτου, Μπαντρ Αμπντελάτι, είχε τηλεφωνική επικοινωνία την Τρίτη με τον Έλληνα ομόλογό του, κατά την οποία επιβεβαιώθηκαν τα κοινά συμφέροντα των δύο χωρών.
Σύμφωνα με Άραβες αξιωματούχους που μίλησαν στο Middle East Eye, η Αίγυπτος δεν επιθυμεί να δει την Ανατολική Μεσόγειο να μετατρέπεται σε «τουρκική λίμνη».
Ωστόσο, η Αίγυπτος και η Τουρκία συγκλίνουν πλέον σε περισσότερα περιφερειακά μέτωπα απ’ όσα τις φέρνουν σε αντιπαράθεση.
Και οι δύο χώρες αντιμετωπίζουν με ανησυχία την ισραηλινή επεκτατική πολιτική μετά τις επιθέσεις της 7ης Οκτωβρίου 2023, υπό την ηγεσία της Χαμάς.
Το Ισραήλ έχει διαπράξει γενοκτονία στη Γάζα και κατέχει εκτεταμένες περιοχές της Συρίας και του Λιβάνου, σύμφωνα με τη διατύπωση του δημοσιεύματος.
Η Αίγυπτος και η Τουρκία έχουν επίσης κοινές θέσεις στην περιοχή της Ερυθράς Θάλασσας.
Και τα δύο κράτη υποστηρίζουν τη Σομαλία και αντιτίθενται στην αναγνώριση από το Ισραήλ της αποσχισθείσας Δημοκρατίας της Σομαλιλάνδης.
Παράλληλα, υποστηρίζουν τις ένοπλες δυνάμεις του Σουδάν απέναντι στην παραστρατιωτική οργάνωση Δυνάμεις Ταχείας Υποστήριξης (RSF).
Η συγκεκριμένη οργάνωση διατηρεί φιλικές σχέσεις με το Ισραήλ, σύμφωνα με παραδοχή του ίδιου του πρωθυπουργού Μπενιαμίν Νετανιάχου, όπως αναφέρει το δημοσίευμα.
Στη Λιβύη υπάρχουν επίσης περιθώρια συνεργασίας.
Η Αίγυπτος επιθυμεί να κατασκευάσει έναν πετρελαιαγωγό αξίας ενός δισεκατομμυρίου δολαρίων, ο οποίος θα συνδέει το Τομπρούκ με το λιμάνι της Αλεξάνδρειας.
Η εξομάλυνση των σχέσεων Τουρκίας και Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων
Παρότι τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα και η Τουρκία βρίσκονται σε αντίπαλα στρατόπεδα σε περιφερειακές εστίες έντασης, όπως το Σουδάν, έχουν πλέον κινηθεί προς τη διαχείριση των διαφορών τους.
Για παράδειγμα, το 2022 τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα αγόρασαν τουρκικής κατασκευής μη επανδρωμένα αεροσκάφη TB2.
Ο ρόλος του Ισραήλ και η άνοδος του Σαντάμ Χάφταρ
Και ύστερα υπάρχει το Ισραήλ.
Αξιοσημείωτο είναι ότι η αναγνώριση των τουρκικών θαλάσσιων διεκδικήσεων από την Ανατολική Λιβύη πραγματοποιήθηκε την ίδια εβδομάδα κατά την οποία ο Μπενιαμίν Νετανιάχου δημοσιοποίησε έναν χάρτη που παρουσίαζε την περιοχή ως «φιλική» προς το Ισραήλ, τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα και την Ελλάδα.
Ο Σαντάμ Χάφταρ συναντήθηκε μάλιστα τον Σεπτέμβριο με τον Νετανιάχου στα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, σύμφωνα με λιβυκή πηγή που μίλησε στο Middle East Eye, επιβεβαιώνοντας προηγούμενα δημοσιεύματα.
Ωστόσο, ένας Ευρωπαίος αξιωματούχος δήλωσε στο Middle East Eye ότι το Ισραήλ ενδέχεται να θεωρεί πως η διεύρυνση των τουρκικών θαλάσσιων διεκδικήσεων στην Ανατολική Μεσόγειο θα ωθήσει την Ελλάδα ακόμη πιο κοντά στη δική του σφαίρα επιρροής.
Το γεγονός ότι οι εταίροι της Ελλάδας δεν κινητοποιήθηκαν για να αποτρέψουν την επικύρωση της θαλάσσιας συμφωνίας από την Ανατολική Λιβύη καταδεικνύει πόσο βαθιά μεταβάλλονται οι γεωπολιτικές ισορροπίες στη Μέση Ανατολή.
