Από την τραγωδία του Νόβι Σαντ στις κάλπες – Το φοιτητικό κίνημα απέναντι σε ένα σύστημα εξουσίας δεκατεσσάρων ετών, οι αντικρουόμενες δημοσκοπήσεις και ο φόβος μιας αμφισβητούμενης εκλογικής αναμέτρησης
Φωτογραφία: Η μεγάλη συγκέντρωση των φοιτητών στο Βελιγράδι. Πλατεία Σλάβια, 22 Οκτωβρίου 2026. Οι υποστηρικτές της Φοιτητικής Λίστας συγκεντρώνονται πριν από την αναμέτρηση της Κυριακής. Πηγή: AFP/Getty Images. Εναλλακτικά, υπάρχει φωτογραφία της ίδιας εκδήλωσης από Reuters / Uroš Arsić.
Βελιγράδι (Ιδιαίτερη Ανταπόκριση) 24 Οκτωβρίου 2026
Η Σερβία προσέρχεται την Κυριακή 25 Οκτωβρίου στις κάλπες για μια εκλογική αναμέτρηση που υπερβαίνει τα συνηθισμένα όρια του κομματικού ανταγωνισμού. Δεν πρόκειται απλώς για την ανάδειξη μιας νέας κυβέρνησης. Πρόκειται για μια δοκιμασία του πολιτικού συστήματος που οικοδόμησε ο Αλεξάνταρ Βούτσιτς και για την πρώτη μεγάλη προσπάθεια ενός κοινωνικού κινήματος να μετατρέψει τη δύναμη των διαδηλώσεων σε κοινοβουλευτική εξουσία.
Από τη μια πλευρά βρίσκεται ο Βούτσιτς, ο πολιτικός που κυριαρχεί στη σερβική σκηνή από το 2012, αρχικά μέσω του Σερβικού Προοδευτικού Κόμματος (SNS), στη συνέχεια ως πρωθυπουργός και έπειτα ως πρόεδρος της Δημοκρατίας.
Από την άλλη, ένα φοιτητικό κίνημα που γεννήθηκε μέσα από την οργή για μια πολύνεκρη τραγωδία, απλώθηκε σε ολόκληρη τη χώρα και κατάφερε να κινητοποιήσει πολίτες που είχαν πάψει να εμπιστεύονται τόσο την κυβέρνηση όσο και την παραδοσιακή αντιπολίτευση.
Το αποτέλεσμα παραμένει αβέβαιο. Οι τελευταίες δημοσκοπήσεις διαφωνούν ακόμη και ως προς το ποιος προηγείται, ενώ οι διεθνείς παρατηρητές προειδοποιούν ότι οι συνθήκες διεξαγωγής των εκλογών παρουσιάζουν σοβαρά προβλήματα.
Την Κυριακή δεν θα κριθεί μόνο ποιος θα εξασφαλίσει την κοινοβουλευτική πλειοψηφία. Θα κριθεί επίσης αν το αποτέλεσμα θα γίνει αποδεκτό ως αξιόπιστο από μια βαθιά διχασμένη κοινωνία.
Από τις δεκαέξι ζωές του Νόβι Σαντ στη μεγάλη πολιτική αμφισβήτηση
Η αφετηρία της σημερινής αναμέτρησης βρίσκεται στην 1η Νοεμβρίου 2024.
Εκείνη την ημέρα κατέρρευσε το στέγαστρο του σιδηροδρομικού σταθμού στο Νόβι Σαντ, προκαλώντας τον θάνατο δεκαέξι ανθρώπων.
Η τραγωδία μετατράπηκε γρήγορα σε πολιτική κρίση. Οι επικριτές της κυβέρνησης συνέδεσαν την κατάρρευση με καταγγελίες για διαφθορά, αδιαφανείς δημόσιες συμβάσεις και ανεπαρκείς ελέγχους σε έργα υποδομής. Οι αρχές αρνήθηκαν τις κατηγορίες, αλλά η κοινωνική δυσπιστία δεν υποχώρησε.
Οι φοιτητές άρχισαν καταλήψεις πανεπιστημιακών σχολών, κινητοποιήσεις και πορείες. Πολύ σύντομα στο πλευρό τους βρέθηκαν καθηγητές, εργαζόμενοι, αγρότες και πολίτες διαφορετικών πολιτικών αντιλήψεων.
Τον Ιανουάριο του 2025 παραιτήθηκε ο τότε πρωθυπουργός Μίλος Βούτσεβιτς. Τον Μάρτιο της ίδιας χρονιάς, το Βελιγράδι γνώρισε μία από τις μεγαλύτερες αντικυβερνητικές συγκεντρώσεις της πρόσφατης ιστορίας του.
Το σύμβολο του κινήματος έγινε μια κόκκινη παλάμη, υπενθύμιση του αίματος των θυμάτων και της ευθύνης που οι διαδηλωτές καταλογίζουν στο σύστημα εξουσίας.
Το ενδιαφέρον είναι ότι οι κινητοποιήσεις δεν εξαφανίστηκαν όταν πέρασε η πρώτη περίοδος οργής. Αντιθέτως, εξελίχθηκαν σε οργανωμένο δίκτυο κοινωνικής δράσης, με συνελεύσεις, τοπικές επιτροπές, εθελοντές και συστηματική παρουσία σε μικρότερες πόλεις και χωριά.
Όπως καταγράφει το Reuters, η δύναμη του κινήματος δεν βασίστηκε μόνο στις εντυπωσιακές συγκεντρώσεις. Στηρίχθηκε σε μια μεθοδική προσπάθεια προσωπικής επικοινωνίας με τους πολίτες, πόρτα πόρτα, και στη διατήρηση μιας συλλογικής ηγεσίας, χωρίς ένα μοναδικό πρόσωπο που θα μπορούσε εύκολα να στοχοποιηθεί.
Αυτό υπήρξε ίσως το σημαντικότερο πολιτικό του επίτευγμα: έδωσε οργανωμένη έκφραση σε μια δυσαρέσκεια που υπήρχε, αλλά δεν έβρισκε πειστική εκπροσώπηση.
Η κίνηση Βούτσιτς: Από την προεδρία ξανά στην πρωθυπουργία
Οι εκλογές της 25ης Οκτωβρίου είναι πρόωρες. Οι επόμενες τακτικές βουλευτικές εκλογές αναμένονταν στα τέλη του 2027.
Ο Βούτσιτς επέλεξε να επισπεύσει την αναμέτρηση και τον Σεπτέμβριο παραιτήθηκε από την προεδρία, πριν από τη λήξη της δεύτερης και τελευταίας συνταγματικά επιτρεπόμενης θητείας του.
Τώρα εμφανίζεται ως επικεφαλής του κυβερνητικού ψηφοδελτίου «Αλεξάνταρ Βούτσιτς – Ενωμένη Σερβία», επιδιώκοντας την επιστροφή στην πρωθυπουργία, την οποία είχε κατέχει από το 2014 έως το 2017.
Η κίνηση αυτή έχει προφανή πολιτική σημασία. Ο Βούτσιτς δεν διεκδικεί απλώς τη συνέχιση της διακυβέρνησης από το κόμμα του. Μετατρέπει την αναμέτρηση σε προσωπική δοκιμασία της πολιτικής του ισχύος.
Το κυβερνών στρατόπεδο προβάλλει τη σταθερότητα, την οικονομική ανάπτυξη, τις επενδύσεις, τα έργα υποδομής και την ικανότητα της Σερβίας να διατηρεί σχέσεις με ανταγωνιστικά διεθνή κέντρα ισχύος.
Κατά τη διάρκεια της διακυβέρνησης Βούτσιτς σημειώθηκαν περίοδοι ισχυρής οικονομικής ανάπτυξης και μείωσης της ανεργίας, στοιχεία που δεν μπορούν να αγνοηθούν στην αποτίμηση της εκλογικής του ανθεκτικότητας.
Παράλληλα, η κυβερνητική ρητορική παρουσιάζει τις αντικυβερνητικές κινητοποιήσεις ως παράγοντα αποσταθεροποίησης. Ο ίδιος ο Βούτσιτς έχει κατηγορήσει αντιπάλους του για εξάρτηση από ξένα συμφέροντα, χωρίς να προσκομίσει επαρκή δημόσια τεκμηρίωση για αυτές τις κατηγορίες.
Οι επικριτές του, αντιθέτως, καταγγέλλουν υπερσυγκέντρωση εξουσίας, πολιτικό έλεγχο κρατικών μηχανισμών, πίεση στα ανεξάρτητα μέσα ενημέρωσης και άνιση πρόσβαση των κομμάτων στους δημόσιους πόρους.
Σε τηλεοπτική του εμφάνιση στις 22 Οκτωβρίου, ο Βούτσιτς δήλωσε ότι, αν χάσει, θα αναγνωρίσει την ήττα. Ταυτόχρονα υποστήριξε ότι, αν κερδίσει, καμία ξένη πρεσβεία δεν θα μπορέσει να του αφαιρέσει τη νίκη.
Οι δηλώσεις αυτές αποτυπώνουν την ιδιαίτερα φορτισμένη ατμόσφαιρα της αναμέτρησης.
Οι φοιτητές μπροστά στο δίλημμα της εξουσίας
Ο βασικός αντίπαλος του κυβερνητικού συνασπισμού είναι η «Φοιτητική Λίστα – Οι Φοιτητές Νικούν» (Studentska lista – Studenti pobeđuju).
Πρόκειται για έναν εκλογικό σχηματισμό με 250 υποψηφίους, ανάμεσά τους πανεπιστημιακούς, γιατρούς, καλλιτέχνες και επαγγελματίες χωρίς προηγούμενη κομματική σταδιοδρομία.
Επικεφαλής του ψηφοδελτίου είναι ο γιατρός Ίλια Σρντάνοβιτς από το Νόβι Σαντ. Αυτό, πάντως, δεν σημαίνει αυτομάτως ότι θα αναλάβει την πρωθυπουργία σε περίπτωση κυβερνητικής αλλαγής.
Οι βασικοί άξονες του κινήματος είναι η καταπολέμηση της διαφθοράς, η αποκατάσταση του κράτους δικαίου, η ανεξαρτησία της Δικαιοσύνης και η ανασυγκρότηση των δημόσιων θεσμών.
Αξιοσημείωτο είναι ότι οι φοιτητές έχουν αποφύγει, σε μεγάλο βαθμό, να μετατρέψουν την εκστρατεία τους σε σύγκρουση πάνω στα πιο διχαστικά ζητήματα της σερβικής εξωτερικής πολιτικής.
Το Κόσοβο, η σχέση με τη Ρωσία και η ένταξη στην Ευρωπαϊκή Ένωση δεν έχουν αποτελέσει τον κεντρικό άξονα της εκλογικής τους επικοινωνίας.
Η επιλογή αυτή επιτρέπει στο κίνημα να συγκεντρώνει υποστηρικτές από διαφορετικούς ιδεολογικούς χώρους. Την ίδια στιγμή δημιουργεί ερωτήματα για το πώς θα μπορούσε να κυβερνήσει μια τόσο ετερογενής συμμαχία.
Οι διαφορές ανάμεσα σε φιλοευρωπαϊκούς μεταρρυθμιστές, συντηρητικούς πατριώτες και πολίτες που ενδιαφέρονται πρωτίστως για τη θεσμική κάθαρση μπορεί να μην εμποδίζουν τη συνύπαρξή τους στην αντιπολίτευση. Στην κυβέρνηση, όμως, θα απαιτούσαν συγκεκριμένες και ενδεχομένως δύσκολες αποφάσεις.
Η παραδοσιακή αντιπολίτευση χάνει την πρωτοκαθεδρία
Μια άλλη σημαντική πλευρά της σερβικής αναμέτρησης είναι η υποχώρηση των παραδοσιακών αντιπολιτευόμενων κομμάτων.
Αρκετά επέλεξαν να μην κατέλθουν αυτόνομα στις εκλογές και να υποστηρίξουν τη φοιτητική λίστα. Άλλα συμμετέχουν, αλλά κινδυνεύουν να μείνουν κάτω από το όριο εισόδου στο Κοινοβούλιο.
Σύμφωνα με την εκλογική επιτροπή, συνολικά δεκαοκτώ ψηφοδέλτια διεκδικούν έδρες. Εννέα από αυτά εκπροσωπούν εθνικές μειονότητες.
Ανάμεσα στους υπόλοιπους σχηματισμούς ξεχωρίζει το Σοσιαλιστικό Κόμμα του Ίβιτσα Ντάτσιτς, το οποίο έχει διαδραματίσει επί χρόνια ρόλο κυβερνητικού εταίρου.
Η σχετική αποδυνάμωση των παλιών κομμάτων δείχνει ότι η αμφισβήτηση του Βούτσιτς δεν συνοδεύεται απαραιτήτως από αποκατάσταση της εμπιστοσύνης προς την καθιερωμένη αντιπολίτευση.
Το φοιτητικό κίνημα φαίνεται να αντλεί πολιτική δύναμη ακριβώς από τη δυνατότητά του να εμφανίζεται ως κάτι διαφορετικό από ολόκληρο το προηγούμενο κομματικό σύστημα.
Οι δημοσκοπήσεις: Δύο διαφορετικές εικόνες της ίδιας χώρας
Η δημοσκοπική εικόνα είναι ένα από τα πιο ενδιαφέροντα και προβληματικά στοιχεία της αναμέτρησης.
Η έρευνα της New Serbian Political Thought (NSPM), που δημοσιεύθηκε στις 20 Οκτωβρίου, κατέγραψε μεταξύ των εκλογικών προτιμήσεων που παρουσιάστηκαν:
- Φοιτητική Λίστα: 44,5%
- Συνασπισμός Βούτσιτς: 42,7%
- Σοσιαλιστικό Κόμμα: 2,9%
Η έρευνα πραγματοποιήθηκε τηλεφωνικά σε δείγμα 1.050 ατόμων, από τις 25 Σεπτεμβρίου έως τις 5 Οκτωβρίου. Το 18,3% δεν δήλωσε εκλογική προτίμηση.
Αντίθετα, δημοσκόπηση της Ipsos, που δημοσιεύθηκε το βράδυ της 22ας Οκτωβρίου, έδωσε:
- Συνασπισμός Βούτσιτς: 47,4%
- Φοιτητική Λίστα: 40%
- Σοσιαλιστικό Κόμμα: 3,2%
Η συγκεκριμένη έρευνα έγινε από τις 20 έως τις 22 Οκτωβρίου, σε δείγμα 3.624 ερωτηθέντων, και εκτίμησε συμμετοχή περίπου 64,7%.
Υπάρχει, όμως, μια ουσιαστική πληροφορία που πρέπει να συνοδεύει υποχρεωτικά την παρουσίασή της: η έρευνα της Ipsos παραγγέλθηκε από τον κυβερνητικό εκλογικό συνασπισμό «Ενωμένη Σερβία».
Αυτό δεν ακυρώνει αυτομάτως τα ευρήματά της, αλλά αποτελεί στοιχείο απαραίτητο για την αξιολόγησή τους. Επιπλέον, η Ipsos δεν συμπεριέλαβε στο δείγμα της δικαιούχους ψήφου που ζουν στο Κόσοβο και στο εξωτερικό.
Το Γραφείο Κοινωνικών Ερευνών BIRODI ζήτησε τη δημοσιοποίηση περισσότερων μεθοδολογικών στοιχείων για την τελευταία έρευνα.
Οι δύο μετρήσεις, επομένως, δεν προσφέρουν μια κοινή πρόβλεψη που θα μπορούσε να παρουσιαστεί με βεβαιότητα.
Αποκαλύπτουν κυρίως πόσο δύσκολο είναι να εκτιμηθεί η πραγματική εκλογική δυναμική σε μια κοινωνία έντονης πόλωσης, με αμφισβητούμενες συνθήκες ενημέρωσης και μεγάλη κινητοποίηση πολιτών που στο παρελθόν απείχαν.
Η συμμετοχή και η κινητοποίηση των νέων
Στο ζήτημα της συμμετοχής επικεντρώνονται πολλές από τις αναλύσεις των σερβικών μέσων.
Το φοιτητικό κίνημα επιδιώκει να φέρει στις κάλπες ανθρώπους που είχαν απομακρυνθεί από την πολιτική διαδικασία, ιδίως νέους και πολίτες που δεν πίστευαν ότι η ψήφος τους μπορούσε να αλλάξει κάτι.
Το SNS, από την πλευρά του, διαθέτει οργανωμένο κομματικό δίκτυο, εμπειρία εκλογικής κινητοποίησης και σταθερή εκλογική βάση.
Η εντυπωσιακή παρουσία στους δρόμους δεν μεταφράζεται υποχρεωτικά σε αντίστοιχο ποσοστό στις κάλπες. Ωστόσο, η έκταση της κινητοποίησης είναι δύσκολο να παραβλεφθεί.
Στις 22 Οκτωβρίου, η φοιτητική λίστα πραγματοποίησε την τελική μεγάλη συγκέντρωσή της στην πλατεία Σλάβια του Βελιγραδίου.
Το ανεξάρτητο Αρχείο Δημόσιων Συγκεντρώσεων (Arhiv javnih skupova) εκτίμησε την παρουσία περίπου 150.000 ανθρώπων, βασιζόμενο στην επιφάνεια που κατελάμβανε το πλήθος και στην εκτιμώμενη πυκνότητά του.
Πρόκειται για εκτίμηση του συγκεκριμένου φορέα, όχι για επίσημη καταμέτρηση.
Τις προηγούμενες ημέρες, φοιτητές είχαν φτάσει στο Βελιγράδι πεζοί από διαφορετικές περιοχές της χώρας, αναπαράγοντας την εικόνα ενός κινήματος που επιχειρεί να ενώσει την πρωτεύουσα με την επαρχία.
Το ερώτημα της Κυριακής είναι πόσοι από τους πολίτες που συμμετείχαν στις κινητοποιήσεις —και πόσοι ακόμη που δεν εμφανίστηκαν ποτέ σε αυτές— θα προσέλθουν τελικά στα εκλογικά τμήματα.
Το πρόβλημα της αξιοπιστίας των εκλογών
Πέρα από τους πολιτικούς συσχετισμούς, το μεγαλύτερο θεσμικό ζήτημα αφορά την αξιοπιστία της εκλογικής διαδικασίας.
Ο ΟΑΣΕ, η Ευρωπαϊκή Ένωση και αντιπροσωπεία της Κοινοβουλευτικής Συνέλευσης του Συμβουλίου της Ευρώπης έχουν εκφράσει ανησυχίες για την πόλωση, τις καταγγελίες εκφοβισμού, την ασφάλεια δημοσιογράφων και παρατηρητών και την άνιση εκλογική μεταχείριση.
Το Radio Free Europe/Radio Liberty, σε έρευνα που δημοσίευσε στις 23 Οκτωβρίου, εντόπισε περισσότερους από 500.000 εγγεγραμμένους εκλογείς χωρίς πλήρη διεύθυνση κατοικίας στους σχετικούς καταλόγους.
Κατέγραψε επίσης εγγραφές σε δημόσιες δομές και περιπτώσεις διευθύνσεων όπου εμφανίζονται να κατοικούν ασυνήθιστα πολλοί ψηφοφόροι.
Οι διαπιστώσεις αυτές δημιουργούν σοβαρά ερωτήματα για την ποιότητα των εκλογικών καταλόγων. Δεν αποδεικνύουν, από μόνες τους, ότι οι συγκεκριμένες εγγραφές είναι παράνομες ή ότι θα χρησιμοποιηθούν για νοθεία.
Ένα δεύτερο ζήτημα αφορά την ψήφο των Σέρβων του εξωτερικού.
Έρευνα των δημοσιογραφικών οργανισμών KRIK και OCCRP αποκάλυψε ότι σε χώρο συλλόγου Σέρβων στη Βιέννη συγκεντρώνονταν έγγραφα εκλογέων μέσω ανεπίσημου μηχανισμού που, σύμφωνα με το ρεπορτάζ, εξυπηρετούσε υποστηρικτές του κυβερνώντος κόμματος.
Οι δημοσιογράφοι παρουσίασαν ηχογραφήσεις και ηλεκτρονικά μηνύματα, επισημαίνοντας ότι ο συγκεκριμένος σύλλογος δεν είχε νόμιμη αρμοδιότητα να διεκπεραιώνει αιτήσεις εκλογικής εγγραφής για λογαριασμό των σερβικών αρχών.
Οι ανησυχίες δεν ξεκινούν από το μηδέν. Μετά τις εκλογές του 2023, διεθνείς παρατηρητές είχαν επισημάνει προβλήματα σχετικά με την πίεση στους ψηφοφόρους, την πρόσβαση στα μέσα ενημέρωσης και τη χρήση δημόσιων πόρων στην προεκλογική εκστρατεία.
Η σερβική κυβέρνηση υποστηρίζει ότι έχει εφαρμόσει τις συστάσεις των παρατηρητών. Ωστόσο, η ενδιάμεση αξιολόγηση του ΟΑΣΕ καταγράφει ότι σημαντικές συστάσεις δεν έχουν υλοποιηθεί πλήρως.
Δεν είναι τυχαίο ότι ομάδα Αμερικανών γερουσιαστών και από τα δύο κόμματα κάλεσε αυτή την εβδομάδα τις σερβικές αρχές να διασφαλίσουν ελεύθερη και ειρηνική ψηφοφορία, προστατεύοντας ψηφοφόρους, δημοσιογράφους και παρατηρητές.
Η διασφάλιση αξιόπιστης καταμέτρησης θα αποτελέσει κρίσιμη δοκιμασία, ιδίως εάν η διαφορά των δύο μεγαλύτερων συνασπισμών αποδειχθεί περιορισμένη.
Βρυξέλλες, Μόσχα και Πεκίνο παρακολουθούν
Οι εκλογές δεν ενδιαφέρουν μόνο τους Σέρβους.
Η Σερβία αποτελεί κομβική χώρα των Δυτικών Βαλκανίων και βρίσκεται εδώ και χρόνια ανάμεσα σε διαφορετικούς γεωπολιτικούς προσανατολισμούς.
Είναι υποψήφια για ένταξη στην Ευρωπαϊκή Ένωση, αλλά διατηρεί στενές σχέσεις με τη Ρωσία και σημαντική οικονομική συνεργασία με την Κίνα.
Ο Βούτσιτς έχει επενδύσει πολιτικά στη δυνατότητά του να συνομιλεί με όλες αυτές τις πλευρές. Οι επικριτές του θεωρούν ότι αυτή η στρατηγική χρησιμοποιήθηκε και για την αναβολή δύσκολων επιλογών που σχετίζονται με τις ευρωπαϊκές μεταρρυθμίσεις και την εξωτερική πολιτική.
Από την άλλη πλευρά, δεν υπάρχει βεβαιότητα ότι μια νίκη της φοιτητικής λίστας θα οδηγούσε αυτομάτως σε φιλοευρωπαϊκή στροφή.
Ορισμένοι υποψήφιοί της έχουν εκφράσει επιφυλάξεις για συμφωνίες που αφορούν το Κόσοβο και έχουν τεθεί ακόμη και ζητήματα επανεξέτασης της ευρωπαϊκής πορείας μέσω δημοψηφίσματος.
Η εξωτερική πολιτική είναι, επομένως, ένας τομέας όπου η ενότητα του κινήματος θα μπορούσε να δοκιμαστεί σοβαρά.
Για την Ευρωπαϊκή Ένωση, πάντως, το άμεσο ερώτημα δεν είναι μόνο ποιος θα κυβερνήσει. Είναι πώς θα αντιμετωπίσει ένα εκλογικό αποτέλεσμα εφόσον αμφισβητηθεί με τεκμηριωμένες καταγγελίες.
Το European Council on Foreign Relations έχει παρουσιάσει διαφορετικά μετεκλογικά ενδεχόμενα, από τον σχηματισμό κυβέρνησης από τον συνασπισμό Βούτσιτς μέχρι μια κυβερνητική αλλαγή ή παρατεταμένο κοινοβουλευτικό αδιέξοδο.
Αυτές είναι αναλυτικές δυνατότητες, όχι προβλέψεις για το αποτέλεσμα.
Τι σημαίνουν οι εκλογές για την Ελλάδα
Η αναμέτρηση έχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον και για την Αθήνα.
Η Ελλάδα διατηρεί παραδοσιακά στενές σχέσεις με τη Σερβία, έχει σημαντική οικονομική παρουσία στη χώρα και υποστηρίζει την ευρωπαϊκή της προοπτική.
Παράλληλα, το ζήτημα του Κοσόβου αποτελεί κρίσιμο στοιχείο των διμερών και περιφερειακών ισορροπιών. Η ελληνική πολιτική στηρίζει τον διάλογο Βελιγραδίου–Πρίστινας και επιδιώκει τη σταθερότητα των Δυτικών Βαλκανίων.
Μια κυβερνητική αλλαγή στο Βελιγράδι θα άνοιγε αναπόφευκτα ένα νέο κεφάλαιο στις διμερείς επαφές. Δεν θα συνεπαγόταν, όμως, αυτομάτως αλλαγή της σερβικής στάσης στα εθνικά και περιφερειακά ζητήματα.
Αντίστοιχα, η παραμονή του σημερινού κυβερνητικού συνασπισμού δεν θα σήμαινε ότι η πολιτική κρίση που έχει διαπεράσει τη σερβική κοινωνία θα είχε ξεπεραστεί.
Για την Ελλάδα, συνεπώς, το σημαντικότερο δεν είναι να προεξοφλήσει τον προσανατολισμό της επόμενης κυβέρνησης, αλλά να παρακολουθήσει αν η Σερβία θα αποκτήσει έναν σταθερό και νομιμοποιημένο πολιτικό συσχετισμό, ικανό να διαχειριστεί τις εσωτερικές της αντιθέσεις.
Το πραγματικό διακύβευμα: Η εξουσία και οι θεσμοί
Υπάρχει ένα χαρακτηριστικό αυτών των εκλογών που αξίζει ιδιαίτερη προσοχή.
Η πολιτική κυριαρχία του Βούτσιτς επί δεκατέσσερα χρόνια δεν στηρίχθηκε αποκλειστικά στην εκλογική απήχηση ενός κόμματος. Συνδέθηκε και με την ανάπτυξη ενός ισχυρού μηχανισμού πολιτικής επιρροής, τη διαχείριση της δημόσιας εικόνας του ηγέτη και τη συγκέντρωση κρίσιμων αποφάσεων γύρω από την εκτελεστική εξουσία.
Αυτή είναι η εικόνα που περιγράφουν επί χρόνια οργανώσεις παρακολούθησης της δημοκρατίας και επικριτές της κυβέρνησης, ενώ η ίδια απορρίπτει τις κατηγορίες περί συστηματικών καταχρήσεων.
Η ιδιαιτερότητα της φοιτητικής αμφισβήτησης βρίσκεται στο ότι δεν ξεκίνησε με αίτημα την αντικατάσταση ενός πολιτικού προσώπου από κάποιο άλλο.
Ξεκίνησε με αίτημα την απόδοση ευθυνών για τον θάνατο δεκαέξι ανθρώπων.
Στη συνέχεια έθεσε ένα ευρύτερο ερώτημα: Μπορούν οι θεσμοί του κράτους να λειτουργούν ανεξάρτητα από τις ανάγκες της εκάστοτε εξουσίας;
Ακριβώς γι’ αυτό, ακόμη και μια ενδεχόμενη κυβερνητική αλλαγή δεν θα αρκούσε από μόνη της για την εκπλήρωση των στόχων του κινήματος.
Η αποκατάσταση της ανεξαρτησίας της Δικαιοσύνης, η προστασία των δημοσιογράφων, η διαφάνεια στις δημόσιες συμβάσεις και η αξιόπιστη λειτουργία των ελεγκτικών μηχανισμών αποτελούν διαδικασίες πολύ πιο σύνθετες από μια εκλογική νίκη.
Αντίστοιχα, εάν ο κυβερνητικός συνασπισμός διατηρήσει την πλειοψηφία, θα εξακολουθήσει να αντιμετωπίζει ένα κοινωνικό κίνημα που έχει ήδη αποκτήσει οργανωτική συνοχή και σημαντική δημόσια παρουσία.
Η πολιτική κρίση της Σερβίας δεν είναι βέβαιο ότι θα τελειώσει το βράδυ της Κυριακής, όποιο κι αν είναι το αποτέλεσμα.
Η επόμενη ημέρα μπορεί να αποδειχθεί δυσκολότερη από την εκλογική νύχτα
Την Κυριακή έχουν δικαίωμα ψήφου 6.450.523 εγγεγραμμένοι εκλογείς. Οι κάλπες θα ανοίξουν στις 7 το πρωί και θα κλείσουν στις 8 το βράδυ, τοπική ώρα. Η νέα Βουλή θα έχει 250 έδρες και απαιτούνται τουλάχιστον 126 για την απόλυτη πλειοψηφία.
Συνολικά θα λειτουργήσουν 8.392 εκλογικά τμήματα.
Η διαδικασία παρακολουθείται από διεθνείς αποστολές, μεταξύ των οποίων ο ΟΑΣΕ. Οι πρώτες επίσημες διαπιστώσεις των διεθνών παρατηρητών αναμένονται τη Δευτέρα 26 Οκτωβρίου.
Η εκλογική αναμέτρηση έχει τρεις διακριτές δοκιμασίες.
Η πρώτη είναι η πολιτική: ποιος θα συγκεντρώσει τις ψήφους και τις έδρες που απαιτούνται για να κυβερνήσει.
Η δεύτερη είναι η θεσμική: αν η διαδικασία θα θεωρηθεί ελεύθερη, αξιόπιστη και δίκαιη.
Η τρίτη είναι η κοινωνική: αν οι αντίπαλες πλευρές θα αναγνωρίσουν το αποτέλεσμα και θα διαχειριστούν τη μετεκλογική σύγκρουση μέσα από τους θεσμούς.
Σε μια χώρα με βαθιά πολιτική πόλωση και ισχυρό ιστορικό φορτίο, αυτές οι τρεις δοκιμασίες δεν είναι απαραίτητο να έχουν την ίδια κατάληξη.
Το ουσιαστικό ερώτημα της Κυριακής δεν είναι μόνο αν μπορεί να αλλάξει η κυβέρνηση της Σερβίας. Είναι αν η πολιτική αντιπαράθεση μπορεί να μεταφερθεί από τους δρόμους στους θεσμούς χωρίς να χαθεί η εμπιστοσύνη στην ίδια τη δημοκρατική διαδικασία.
Από αυτή την άποψη, οι σερβικές εκλογές αποτελούν μια αναμέτρηση με σημασία πολύ μεγαλύτερη από τα σύνορα της χώρας.
