Ρεπορτάζ του Yashraj Sharma
Ο πρόεδρος των Ηνωμένων Πολιτειών, Ντόναλντ Τραμπ, κάλεσε να συγκροτηθεί ένας ναυτικός συνασπισμός που θα αναπτύξει πολεμικά πλοία για να διασφαλίσει το Στενό του Ορμούζ, από όπου διέρχεται το ένα πέμπτο των παγκόσμιων αποστολών πετρελαίου, καθώς οι αγορές πετρελαίου κλονίζονται από τις διαταραχές στην προσφορά που προκλήθηκαν από τον πόλεμο ΗΠΑ–Ισραήλ με το Ιράν.
Αυτό που ουσιαστικά συνιστά το κλείσιμο του Στενού του Ορμούζ από το Ιράν ως απάντηση στις επιθέσεις των ΗΠΑ και του Ισραήλ, έχει προκαλέσει εκτίναξη των τιμών του πετρελαίου σε πάνω από 100 δολάρια το βαρέλι.
Ο νέος ανώτατος ηγέτης του Ιράν, Μοτζτάμπα Χαμενεΐ, υποσχέθηκε να διατηρήσει αυτή τη θαλάσσια αρτηρία κλειστή, ενώ ένας ακόμη υψηλόβαθμος αξιωματούχος στην Τεχεράνη προειδοποίησε ότι οι τιμές του πετρελαίου θα μπορούσαν να εκτιναχθούν πέρα από τα 200 δολάρια το βαρέλι.
Ο Τραμπ δήλωσε ότι ελπίζει πως ένας ναυτικός συνασπισμός θα μπορούσε να διασφαλίσει αυτή τη ζωτικής σημασίας θαλάσσια οδό, η οποία συνδέει τον Περσικό Κόλπο με τον Κόλπο του Ομάν και την Αραβική Θάλασσα. Το Ιράν έχει πλήξει περισσότερα από δώδεκα πλοία που επιχείρησαν να περάσουν από αυτή τη στενή θαλάσσια δίοδο από τότε που ξεκίνησαν οι εχθροπραξίες πριν από δύο εβδομάδες.
Όμως, θα λειτουργήσει η λύση που προτείνει ο Τραμπ;
Τι έχει πει ο Τραμπ;
Ο πρόεδρος των ΗΠΑ δέχεται εσωτερική πίεση επειδή ξεκίνησε τον πόλεμο μαζί με το Ισραήλ χωρίς να διαφαίνεται κάποια στρατηγική εξόδου ή διπλωματική διέξοδος.
«Για το Στενό του Ορμούζ, δεν είχαν ΚΑΝΕΝΑ σχέδιο», έγραψε σε ανάρτησή του στην πλατφόρμα X ο Δημοκρατικός γερουσιαστής των ΗΠΑ Κρις Μέρφι. «Δεν μπορώ να μπω σε περισσότερες λεπτομέρειες για το πώς το Ιράν μπλοκάρει το Στενό, αλλά αρκεί να πω ότι αυτή τη στιγμή δεν ξέρουν πώς να το ανοίξουν ξανά με ασφάλεια».
Αφού απείλησε να βομβαρδίσει ακόμη περισσότερο το Ιράν, ο Τραμπ κάλεσε την Κίνα, τη Γαλλία, την Ιαπωνία, τη Νότια Κορέα και το Ηνωμένο Βασίλειο να στείλουν πολεμικά πλοία για να διασφαλίσουν το στενό.
Ο Τραμπ ισχυρίστηκε ότι είχε ήδη καταστραφεί το «100% της στρατιωτικής ικανότητας του Ιράν», αλλά πρόσθεσε ότι η Τεχεράνη θα μπορούσε ακόμη «να στείλει ένα-δύο drones, να ρίξει μία νάρκη ή να εκτοξεύσει έναν πύραυλο μικρού βεληνεκούς κάπου κατά μήκος ή μέσα σε αυτή τη θαλάσσια οδό».
«Ελπίζω ότι η Κίνα, η Γαλλία, η Ιαπωνία, η Νότια Κορέα, το Ηνωμένο Βασίλειο και άλλοι, που επηρεάζονται από αυτόν τον τεχνητό περιορισμό, θα στείλουν πλοία στην περιοχή ώστε το Στενό του Ορμούζ να πάψει να αποτελεί απειλή από ένα έθνος που έχει αποκεφαλιστεί ολοκληρωτικά», έγραψε ο Τραμπ σε ανάρτησή του στην πλατφόρμα Truth Social.
«Στο μεταξύ, οι Ηνωμένες Πολιτείες θα βομβαρδίζουν αλύπητα την ακτογραμμή και θα συνεχίσουν να βυθίζουν ιρανικά πλοιάρια και πλοία. Με τον έναν ή τον άλλον τρόπο, σύντομα θα καταστήσουμε το Στενό του Ορμούζ ΑΝΟΙΧΤΟ, ΑΣΦΑΛΕΣ και ΕΛΕΥΘΕΡΟ!»
Λίγο αργότερα, ο Τραμπ επανήλθε με νέα ανάρτηση, επεκτείνοντας την πρόσκληση σε όλες «τις χώρες του κόσμου που λαμβάνουν πετρέλαιο μέσω του Στενού του Ορμούζ» να στείλουν πολεμικά πλοία, προσθέτοντας ότι οι ΗΠΑ θα προσφέρουν «πολύ» υποστήριξη σε όσες συμμετάσχουν.
Τι έχει πει το Ιράν;
Ο Αλιρεζά Ταγκσιρί, διοικητής του Ναυτικού των Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης, δήλωσε σε ανακοίνωσή του ότι οι αμερικανικοί ισχυρισμοί περί καταστροφής του ιρανικού ναυτικού ή παροχής ασφαλούς συνοδείας σε πετρελαιοφόρα είναι ψευδείς.
«Το Στενό του Ορμούζ δεν έχει αποκλειστεί στρατιωτικά και απλώς βρίσκεται υπό έλεγχο», ανέφερε σε δήλωσή του.
Ο Ιρανός υπουργός Εξωτερικών Αμπάς Αραγτσί επανέλαβε αργότερα αυτή τη θέση, λέγοντας ότι το στενό παραμένει ανοιχτό για τη διεθνή ναυσιπλοΐα, με εξαίρεση τα πλοία που ανήκουν στις ΗΠΑ και τους συμμάχους τους.
«Το Στενό του Ορμούζ είναι ανοιχτό. Είναι κλειστό μόνο για τα δεξαμενόπλοια και τα πλοία που ανήκουν στους εχθρούς μας, σε αυτούς που μας επιτίθενται και στους συμμάχους τους. Οι υπόλοιποι είναι ελεύθεροι να περάσουν», δήλωσε ο Αραγτσί.
Ο Χαμενεΐ — γιος του αείμνηστου Ανώτατου Ηγέτη Αλί Χαμενεΐ, ο οποίος σκοτώθηκε την πρώτη ημέρα των αμερικανοϊσραηλινών πληγμάτων — άφησε να εννοηθεί στην πρώτη του δήλωση μετά την ανάληψη της εξουσίας ότι το Στενό του Ορμούζ θα παραμείνει κλειστό ώστε να προσφέρει διαπραγματευτικό πλεονέκτημα στο Ιράν κατά τη διάρκεια της σύγκρουσης.
Ποιες είναι οι προκλήσεις στο Στενό του Ορμούζ;
Το στενό, το οποίο έχει πλάτος μόλις 21 ναυτικά μίλια (39 χλμ.) στο στενότερο σημείο του, αποτελεί τη μοναδική θαλάσσια δίοδο προς τον Αραβικό Κόλπο (γνωστό στο Ιράν ως Περσικός Κόλπος). Οι θαλάσσιοι διάδρομοι ναυσιπλοΐας μέσα σε αυτή τη δίοδο είναι ακόμη στενότεροι και πιο ευάλωτοι σε επιθέσεις.
Από τη μία πλευρά το στενό χωρίζει το Ιράν και από την άλλη το Ομάν και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα.
Με λίγα λόγια, δεν υπάρχει τρόπος εισόδου ή εξόδου διά θαλάσσης όταν το Στενό του Ορμούζ είναι κλειστό.
Ο Alexandru Hudisteanu, ειδικός σε θέματα θαλάσσιας ασφάλειας που υπηρέτησε επί 13 χρόνια στο ρουμανικό ναυτικό, δήλωσε στο Al Jazeera ότι, στο είδος του συνασπισμού που υπαινίσσεται ο Τραμπ, «η διαλειτουργικότητα είναι το μεγαλύτερο εμπόδιο».
«Αυτό αφορά την ικανότητα των πλοίων να επιχειρούν μαζί ή με διαφορετικές μονάδες και διαφορετικά δόγματα, όταν ακόμη και η βασική επικοινωνία θα αποτελούσε πρόβλημα», είπε.
Έπειτα, υπάρχει και η γεωγραφία του Στενού του Ορμούζ: «ένα εξαιρετικά αφιλόξενο περιβάλλον για πλεύση υπό αυτού του είδους τις πολεμικές απειλές», δήλωσε ο Hudisteanu. «Ιδιαίτερα δύσκολο υπό την απειλή πυραύλων και αυτών των ασύμμετρων πιθανών ναρκών ή μη επανδρωμένων συστημάτων που θα μπορούσαν να προκαλέσουν ζημιές ή να καταστρέψουν πλοία».
Η παροχή συνοδείας σε πλοία θα ήταν μια δαπανηρή επιλογή, ενώ θα δημιουργούσε και κινδύνους για τα ξένα πολεμικά πλοία που θα συμμετείχαν, λόγω πιθανών ιρανικών επιθέσεων, κάτι που πιθανότατα θα παρέσυρε ακόμη περισσότερες χώρες στον συνεχιζόμενο πόλεμο.
Από την οπτική γωνία του Ιράν, «το γεγονός ότι η ακτογραμμή βρίσκεται τόσο κοντά και ότι η πραγματική θαλάσσια δίοδος είναι εξαιρετικά πολυσύχναστη και περιορισμένη αποτελεί από μόνο του πλεονέκτημα», πρόσθεσε ο Hudisteanu. Γεωγραφικά, το Ιράν διατηρεί το στενό σαν μια επικίνδυνη διαδρομή χωρίς διέξοδο για τα πλοία, εκτός αν η Τεχεράνη το επιτρέψει.
Μια ακόμη μεγάλη πρόκληση για οποιονδήποτε ναυτικό συνασπισμό θα επιχειρούσε να διασφαλίσει τη διέλευση θα ήταν και το χρονοδιάγραμμα της επιχείρησης.
«Η ασφάλεια του στενού θα μπορούσε να επιτευχθεί. Το ζήτημα είναι μόνο πόσο χρόνο χρειάζεσαι και πόσα μέσα χρειάζεσαι», δήλωσε ο αναλυτής. Το να επιχειρηθεί κάτι βιαστικά «θα μπορούσε να έχει αρνητικές συνέπειες για την ασφάλεια της αποστολής και της περιοχής».
Πώς έχουν αντιδράσει οι χώρες;
Μέχρι στιγμής, καμία χώρα δεν έχει συμφωνήσει δημόσια στην έκκληση του Τραμπ να στείλει πολεμικά πλοία για να διασφαλίσουν το Στενό του Ορμούζ.
Το Λονδίνο δήλωσε ότι «εξετάζει εντατικά» τι μπορεί να κάνει για να βοηθήσει στο άνοιγμα της θαλάσσιας διόδου. Ο Βρετανός υπουργός Ενέργειας Ed Miliband δήλωσε:
«Εξετάζουμε εντατικά μαζί με τους συμμάχους μας τι μπορεί να γίνει, γιατί είναι τόσο σημαντικό να ανοίξει ξανά το στενό».
Αξιωματούχοι του κινεζικού Υπουργείου Εξωτερικών δήλωσαν ότι το Πεκίνο ζητά να σταματήσουν οι εχθροπραξίες και ότι «όλα τα μέρη έχουν την ευθύνη να διασφαλίσουν σταθερό και απρόσκοπτο ενεργειακό εφοδιασμό».
Η Ιαπωνία δήλωσε ότι το όριο για να στείλει πολεμικά πλοία σε μια τέτοια αποστολή είναι «εξαιρετικά υψηλό».
«Από νομικής άποψης, δεν αποκλείουμε αυτή τη δυνατότητα, αλλά δεδομένης της παρούσας κατάστασης, στην οποία αυτή η σύγκρουση βρίσκεται σε εξέλιξη, πιστεύω ότι πρόκειται για κάτι που πρέπει να εξεταστεί με μεγάλη προσοχή», δήλωσε ο Takayuki Kobayashi, επικεφαλής πολιτικής του κυβερνώντος Φιλελεύθερου Δημοκρατικού Κόμματος της Ιαπωνίας.
Η Γαλλία επιβεβαίωσε επίσης ότι δεν θα στείλει πλοία. Το Υπουργείο Ευρώπης και Εξωτερικών ανέφερε σε ανακοίνωσή του το Σάββατο:
«Η στάση μας δεν έχει αλλάξει: παραμένει αμυντική», αναφερόμενο στη δήλωση του προέδρου Εμανουέλ Μακρόν ότι η Γαλλία δεν θα συμμετάσχει στον πόλεμο κατά του Ιράν.
Η Νότια Κορέα, η οποία εισάγει το 70% του πετρελαίου της από τον Κόλπο, δήλωσε ότι «παρακολουθεί στενά» τις δηλώσεις του Τραμπ και ότι «εξετάζει συνολικά και διερευνά διάφορα μέτρα για να διασφαλίσει την ασφάλεια των οδών μεταφοράς ενέργειας».
Διαπραγματεύονται χώρες με το Ιράν;
Ορισμένες χώρες έχουν διαπραγματευτεί με το Ιράν ώστε να διασφαλίσουν τη διέλευση των πετρελαϊκών φορτίων τους.
Δύο δεξαμενόπλοια με ινδική σημαία, που μετέφεραν υγροποιημένο αέριο πετρελαίου (LPG), διέπλευσαν το Στενό του Ορμούζ. Το Νέο Δελχί εξαρτάται από αυτή τη δίοδο για το 80% των εισαγωγών του σε LPG.
Ο πόλεμος κατά του Ιράν έχει προκαλέσει σοβαρή έλλειψη αερίου μαγειρέματος για τα 333 εκατομμύρια νοικοκυριά της Ινδίας. Το Νέο Δελχί διατηρεί εδώ και καιρό σχέσεις με το Ιράν, όμως η κυβέρνηση του πρωθυπουργού Ναρέντρα Μόντι δεν έχει καταδικάσει τη δολοφονία του Αλί Χαμενεΐ. Έχει, ωστόσο, καταδικάσει τα αντίποινα του Ιράν εναντίον χωρών του Κόλπου, όπου εργάζονται εκατομμύρια Ινδοί πολίτες και στέλνουν πίσω στην πατρίδα 51 δισεκατομμύρια δολάρια ετησίως σε εμβάσματα.
Ο πρέσβης του Ιράν στην Ινδία, Μοχαμάντ Φαθαλί, δήλωσε ότι η Τεχεράνη επέτρεψε σε ορισμένα ινδικά πλοία να περάσουν από το Στενό του Ορμούζ, σε μια σπάνια εξαίρεση από τον αποκλεισμό, χωρίς όμως να επιβεβαιώσει τον αριθμό των πλοίων.
Ένα πλοίο τουρκικών συμφερόντων έλαβε παρόμοια άδεια την περασμένη εβδομάδα, αφού η Άγκυρα διαπραγματεύτηκε τη διέλευση απευθείας με την Τεχεράνη. Άλλα δεκατέσσερα τουρκικά πλοία αναμένουν ακόμη έγκριση.
Η Γαλλία και η Ιταλία φέρονται επίσης να ξεκίνησαν συνομιλίες με Ιρανούς αξιωματούχους για να διαπραγματευτούν μια συμφωνία που θα επέτρεπε στα πλοία τους να περάσουν από το στενό, όμως μέχρι στιγμής δεν υπάρχει επίσημη επιβεβαίωση.
«Το Ιράν επηρεάζει τον θαλάσσιο εφοδιασμό», δήλωσε ο Hudisteanu. «Επηρεάζει τη ναυτική ασφάλεια της περιοχής και ολόκληρο το οικοσύστημα, φέρνοντας ουσιαστικά όλο τον κόσμο στο τραπέζι, καθώς αυξάνεται η παγκόσμια τιμή του πετρελαίου και του φυσικού αερίου».
